Luận văn thạc sĩ phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua dạy học địa lí 11 ở các trung tâm giáo dục nghề nghiệp giáo dục thường xuyên tỉnh thái nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua dạy học địa lí 11 tại các trung tâm GDNN-GDTX tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Vũ Thị Thanh Hòa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Phương Liên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Địa lí
• Đề tài: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh qua dạy học Địa lí 11 ở các trung tâm giáo dục nghề nghiệp - giáo dục thường xuyên tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học giáo dục
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11
• 1.1. Một số vấn đề về đổi mới giáo dục phổ thông
• 1.2. Đổi mới về chương trình giáo dục phổ thông và chương trình môn Địa lí
• 1.3. Đổi mới phương pháp dạy học ở trường phổ thông
• 1.4. Đổi mới phương pháp kiểm tra đánh giá
• 1.5. Một số vấn đề về dạy học theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề
• 1.5.1. Khái niệm năng lực
• 1.5.2. Cấu trúc năng lực
• 1.5.3. Các năng lực chung và năng lực đặc thù đặc thù trong dạy học Địa lí
• 1.5.4. Năng lực giải quyết vấn đề
• 1.6. Đặc điểm tâm sinh lí và khả năng nhận thức của học sinh lớp 11 ở các trung tâm GDNN-GDTX tỉnh Thái Nguyên
• 1.6.1. Đặc điểm tâm sinh lí
• 1.6.2. Đặc điểm nhận thức
• 1.7. Mục tiêu và nội dung chương trình Địa lí 11 trong trung tâm GDNN-GDTX
• 1.7.1. Mục tiêu chương trình
• 1.7.2. Nội dung chương trình SGK
• 1.8. Sách giáo khoa Địa lí 11 có nhiều khả năng để tổ chức dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh
• 1.9. Thực trạng dạy học Địa lí 11 tại các trung tâm GDNN-GDTX trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên
• 1.9.1. Nhiệm vụ các trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện
• 1.9.2. Thực trạng dạy học ở các trung tâm GDNN-GDTX tỉnh Thái Nguyên
• 1.10. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH
• 2.1. Nguyên tắc tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong chương trình Địa lí 11
• 2.2. Quy trình tổ chức dạy học Địa lí 11 theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề
• 2.2.1. Nghiên cứu mục tiêu/ yêu cầu cần đạt
• 2.2.2. Xây dựng kế hoạch dạy học (thiết kế giáo án)
• 2.2.3. Tổ chức các hoạt động dạy học
• 2.2.4. Đánh giá kết quả dạy học
• 2.3. Sử dụng các phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong chương trình Địa lí 11
• 2.3.1. Phương pháp nêu và giải quyết vấn đề
• 2.3.2. Phương pháp dạy học dự án
• 2.3.3. Phương pháp thảo luận nhóm
• 2.3.4. Phối hợp các phương pháp trong một hoạt động dạy học
• 2.4. Sử dụng một số kĩ thuật dạy học hợp tác nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề
• 2.4.1. Kĩ thuật "Các mảnh ghép"
• 2.4.2. Kĩ thuật "Khăn trải bàn"
• 2.4.3. Kĩ thuật "Tia chớp"
• 2.5. Thiết kế một số kế hoạch dạy học tổ chức dạy học theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong chương trình Địa lí 11
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm. Nguyên tắc thực nghiệm
• 3.2. Quy trình thực nghiệm
• 3.3. Chuẩn bị thực nghiệm
• 3.4. Lựa chọn phương pháp thực nghiệm
• 3.5. Dạy thực nghiệm
• 3.6. Đánh giá kết quả thực nghiệm
• 3.7. Kết quả bài kiểm tra của học sinh trước khi thực nghiệm
• 3.8. Kết quả đánh giá kết quả của học sinh sau thực nghiệm
• 3.9. Tiểu kết chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận và thực tiễn của phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học Địa lí 11

Năng lực giải quyết vấn đề là một trong những năng lực cốt lõi cần hình thành cho học sinh. Đặc biệt, trong bối cảnh giáo dục hiện đại, việc phát triển năng lực này trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Chương trình Địa lí 11 cung cấp cho học sinh những kiến thức về Địa lí kinh tế - xã hội, giúp các em nhận thức rõ hơn về các vấn đề toàn cầu. Việc dạy học Địa lí không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà còn là cơ hội để học sinh rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề. Theo đó, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực, khuyến khích học sinh tham gia vào quá trình học tập, từ đó phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học. Đặc biệt, việc sử dụng các tình huống có vấn đề trong giảng dạy sẽ giúp học sinh hình thành khả năng phân tích, đánh giá và đưa ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn.

1.1. Đặc điểm tâm sinh lý và khả năng nhận thức của học sinh lớp 11

Học sinh lớp 11 ở các trung tâm GDNN-GDTX thường có đặc điểm tâm sinh lý và khả năng nhận thức khác biệt so với học sinh ở các trường phổ thông. Đặc điểm này ảnh hưởng đến quá trình tiếp thu kiến thức và phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Nhiều học sinh có ý thức tự học chưa cao, dẫn đến việc tiếp cận thông tin và giải quyết vấn đề còn hạn chế. Do đó, giáo viên cần có những phương pháp dạy học phù hợp, tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực này. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, dự án sẽ giúp học sinh nâng cao khả năng hợp tác và giải quyết vấn đề. Hơn nữa, việc tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự sáng tạo và tự tin sẽ góp phần quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

II. Tổ chức hoạt động dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh

Tổ chức hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục hiện đại. Để thực hiện điều này, giáo viên cần xây dựng kế hoạch dạy học rõ ràng, xác định mục tiêu cụ thể và lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp. Việc áp dụng các phương pháp như dạy học dự án, thảo luận nhóm sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và khả năng giải quyết vấn đề. Ngoài ra, giáo viên cũng cần chú trọng đến việc đánh giá kết quả học tập của học sinh, không chỉ dựa vào điểm số mà còn xem xét khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Điều này sẽ giúp học sinh nhận thức rõ hơn về giá trị của việc học và phát triển năng lực giải quyết vấn đề một cách hiệu quả.

2.1. Quy trình tổ chức dạy học Địa lí 11 theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề

Quy trình tổ chức dạy học Địa lí 11 cần được thiết kế một cách khoa học, bao gồm các bước từ xác định mục tiêu, xây dựng kế hoạch dạy học, tổ chức các hoạt động dạy học cho đến đánh giá kết quả. Mỗi bước trong quy trình này đều có vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Việc xác định mục tiêu rõ ràng sẽ giúp giáo viên định hướng nội dung giảng dạy, trong khi kế hoạch dạy học chi tiết sẽ đảm bảo rằng các hoạt động học tập diễn ra một cách hiệu quả. Đặc biệt, việc tổ chức các hoạt động học tập đa dạng, phong phú sẽ tạo cơ hội cho học sinh thực hành và rèn luyện kỹ năng giải quyết vấn đề trong các tình huống thực tế.

III. Thực nghiệm sư phạm

Thực nghiệm sư phạm là một phần quan trọng trong quá trình nghiên cứu và phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Mục đích của thực nghiệm là đánh giá tính khả thi và hiệu quả của các phương pháp dạy học đã được đề xuất. Trong quá trình thực nghiệm, giáo viên cần theo dõi sát sao sự tiến bộ của học sinh, từ đó điều chỉnh phương pháp dạy học cho phù hợp. Kết quả thực nghiệm sẽ cung cấp những thông tin quý giá về mức độ phát triển năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, đồng thời giúp giáo viên nhận diện những khó khăn, thách thức trong quá trình dạy học. Việc phân tích kết quả thực nghiệm sẽ giúp giáo viên có cái nhìn tổng quan về hiệu quả của các phương pháp dạy học, từ đó đưa ra những điều chỉnh cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học.

3.1. Kết quả đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh

Kết quả đánh giá năng lực giải quyết vấn đề của học sinh sau thực nghiệm sư phạm cho thấy sự tiến bộ rõ rệt. Học sinh đã có khả năng phân tích, đánh giá và đưa ra giải pháp cho các vấn đề thực tiễn một cách tự tin hơn. Điều này chứng tỏ rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã phát huy hiệu quả trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh. Hơn nữa, sự thay đổi trong thái độ học tập của học sinh cũng là một tín hiệu tích cực, cho thấy các em đã nhận thức được tầm quan trọng của việc học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Kết quả này không chỉ góp phần nâng cao chất lượng dạy học Địa lí 11 mà còn tạo nền tảng vững chắc cho việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự phát triển mạnh mẽ của khoa học công nghệ, giáo dục hiện đại đặt ra yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện nhằm phát triển năng lực người học. Theo ước tính, việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề là một trong những năng lực cốt lõi giúp học sinh thích ứng với môi trường sống và hội nhập quốc tế. Tỉnh Thái Nguyên, với đặc điểm địa lý trung du miền núi và nhiều học sinh có lực học yếu, đang triển khai các trung tâm Giáo dục nghề nghiệp - Giáo dục thường xuyên (GDNN-GDTX) nhằm nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên, thực trạng dạy học Địa lí lớp 11 tại các trung tâm này còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh.

Mục tiêu nghiên cứu là xây dựng quy trình và cách thức tổ chức dạy học Địa lí 11 nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh tại các trung tâm GDNN-GDTX cấp huyện trên địa bàn tỉnh Thái Nguyên trong năm học 2019-2020. Nghiên cứu tập trung khảo sát thực trạng, thiết kế bài dạy và thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục phổ thông Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về năng lực và phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong giáo dục. Theo OECD, năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện thành công nhiệm vụ trong bối cảnh cụ thể. Mô hình tảng băng trôi về cấu trúc năng lực gồm ba tầng: tầng làm (hành động cụ thể), tầng suy nghĩ (kiến thức, kỹ năng, tư duy) và tầng mong muốn (động cơ, thái độ). Năng lực giải quyết vấn đề được hiểu là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ để nhận diện, phân tích và giải quyết các tình huống không có quy trình sẵn có.

Trong dạy học Địa lí 11, năng lực giải quyết vấn đề được phát triển thông qua việc thiết kế các tình huống học tập có vấn đề, giúp học sinh vận dụng kiến thức địa lí kinh tế - xã hội thế giới và địa lí khu vực để phân tích và đề xuất giải pháp. Các khái niệm chính bao gồm: năng lực chung (giao tiếp, hợp tác, tự chủ), năng lực đặc thù bộ môn (nhận thức thế giới theo quan điểm không gian, giải thích hiện tượng địa lí), và năng lực giải quyết vấn đề (tìm hiểu, thiết lập không gian, thực hiện và đánh giá giải pháp).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng. Nguồn dữ liệu chính gồm khảo sát thực trạng dạy học Địa lí 11 tại các trung tâm GDNN-GDTX huyện Đại Từ, Đồng Hỷ, Phú Bình; phỏng vấn giáo viên và chuyên viên bộ môn; quan sát hoạt động dạy học; và thực nghiệm sư phạm với học sinh lớp 11 tại các trung tâm này trong năm học 2019-2020.

Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 50 giáo viên và 150 học sinh, được chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê mô tả, phân tích tần suất, và so sánh kết quả trước và sau thực nghiệm bằng các chỉ số trung bình và độ lệch chuẩn. Thực nghiệm sư phạm gồm ba bài dạy được thiết kế theo quy trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề, đánh giá qua bài kiểm tra năng lực giải quyết vấn đề và quan sát quá trình học tập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng dạy học Địa lí 11 tại các trung tâm GDNN-GDTX: Khoảng 70% giáo viên chủ yếu áp dụng phương pháp truyền thụ kiến thức, ít sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực như thảo luận nhóm hay dạy học dự án. Hơn 60% học sinh có năng lực giải quyết vấn đề ở mức trung bình trở xuống, nhiều em chưa biết cách tiếp cận và sử dụng thông tin để trả lời câu hỏi.

2. Hiệu quả thực nghiệm sư phạm: Sau khi áp dụng quy trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề, điểm trung bình bài kiểm tra năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tăng từ 5,2 lên 7,8 (tăng 50%), tỷ lệ học sinh đạt mức khá trở lên tăng từ 35% lên 68%. Kết quả này cho thấy phương pháp dạy học mới có tác động tích cực đến năng lực giải quyết vấn đề của học sinh.

3. Phản hồi của giáo viên và học sinh: 85% giáo viên đánh giá quy trình dạy học phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý và trình độ nhận thức của học sinh trung tâm GDNN-GDTX. Học sinh phản hồi tích cực về sự chủ động, sáng tạo trong các hoạt động học tập, đồng thời cảm thấy hứng thú hơn với môn Địa lí.

4. So sánh với các nghiên cứu khác: Kết quả phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế về phát triển năng lực giải quyết vấn đề, đồng thời khẳng định tính khả thi của việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực trong môi trường giáo dục thường xuyên.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của thực trạng dạy học truyền thống là do giáo viên chưa được đào tạo đầy đủ về phương pháp dạy học phát triển năng lực, đồng thời thiếu các điều kiện về cơ sở vật chất và phương tiện hỗ trợ. Việc áp dụng quy trình dạy học theo định hướng phát triển năng lực giải quyết vấn đề giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, kỹ năng thu thập và xử lý thông tin, từ đó nâng cao hiệu quả học tập.

Biểu đồ so sánh điểm trung bình trước và sau thực nghiệm minh họa rõ sự tiến bộ về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh. Bảng phân bố tần suất kết quả kiểm tra cũng cho thấy sự dịch chuyển tích cực về mặt chất lượng học tập. Kết quả này góp phần khẳng định vai trò quan trọng của đổi mới phương pháp dạy học trong việc nâng cao chất lượng giáo dục tại các trung tâm GDNN-GDTX.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tổ chức tập huấn nâng cao năng lực cho giáo viên: Đào tạo chuyên sâu về phương pháp dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề, kỹ thuật dạy học tích cực, thời gian thực hiện trong 6 tháng, do Sở GD&ĐT phối hợp với các trường đại học sư phạm tổ chức.

2. Xây dựng và áp dụng quy trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề: Thiết kế bài giảng, tình huống học tập phù hợp với đặc điểm học sinh trung tâm GDNN-GDTX, triển khai trong năm học tiếp theo, do giáo viên bộ môn Địa lí thực hiện.

3. Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất và phương tiện dạy học: Trang bị máy chiếu, phần mềm hỗ trợ dạy học, tài liệu tham khảo, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc tổ chức các hoạt động học tập tích cực, thực hiện trong vòng 1 năm, do Ban Giám đốc các trung tâm GDNN-GDTX chịu trách nhiệm.

4. Xây dựng hệ thống đánh giá năng lực học sinh theo định hướng phát triển năng lực: Kết hợp đánh giá thường xuyên và định kỳ, sử dụng đa dạng hình thức kiểm tra, nhằm phản ánh chính xác năng lực giải quyết vấn đề của học sinh, áp dụng từ năm học tới, do giáo viên và nhà trường phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên bộ môn Địa lí tại các trung tâm GDNN-GDTX: Nắm bắt phương pháp dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề, áp dụng vào giảng dạy để nâng cao chất lượng bài học và hiệu quả học tập của học sinh.

2. Cán bộ quản lý giáo dục tại Sở GD&ĐT và các trung tâm GDNN-GDTX: Tham khảo để xây dựng kế hoạch đào tạo, đầu tư cơ sở vật chất và chính sách hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học.

3. Nghiên cứu sinh, sinh viên ngành Sư phạm Địa lí và Giáo dục học: Tài liệu tham khảo về cơ sở lý luận, phương pháp nghiên cứu và thực nghiệm sư phạm trong lĩnh vực phát triển năng lực học sinh.

4. Nhà hoạch định chính sách giáo dục: Cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng các chính sách đổi mới giáo dục theo định hướng phát triển năng lực, đặc biệt trong giáo dục thường xuyên và giáo dục nghề nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực giải quyết vấn đề là gì và tại sao quan trọng trong giáo dục?
   Năng lực giải quyết vấn đề là khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ để nhận diện, phân tích và giải quyết các tình huống không có quy trình sẵn có. Đây là năng lực cốt lõi giúp học sinh phát triển tư duy phản biện, sáng tạo và thích ứng với môi trường sống đa dạng.

2. Phương pháp dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề được tổ chức như thế nào?
   Phương pháp này bao gồm việc thiết kế các tình huống học tập có vấn đề, sử dụng kỹ thuật dạy học tích cực như thảo luận nhóm, dạy học dự án, kết hợp đánh giá thường xuyên nhằm tạo điều kiện cho học sinh chủ động tìm tòi, phân tích và đề xuất giải pháp.

3. Thực trạng năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tại các trung tâm GDNN-GDTX tỉnh Thái Nguyên ra sao?
   Theo khảo sát, khoảng 60% học sinh có năng lực giải quyết vấn đề ở mức trung bình trở xuống, nhiều em chưa biết cách tiếp cận và sử dụng thông tin để trả lời câu hỏi, do phương pháp dạy học truyền thống còn chiếm ưu thế.

4. Kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy điều gì về hiệu quả phương pháp mới?
   Sau thực nghiệm, điểm trung bình năng lực giải quyết vấn đề của học sinh tăng 50%, tỷ lệ học sinh đạt mức khá trở lên tăng gần gấp đôi, chứng tỏ phương pháp dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề có hiệu quả rõ rệt.

5. Làm thế nào để giáo viên có thể áp dụng phương pháp này hiệu quả?
   Giáo viên cần được đào tạo bài bản về phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực, thiết kế bài giảng phù hợp với đặc điểm học sinh, sử dụng đa dạng hình thức đánh giá và phối hợp với các phương tiện dạy học hiện đại để tạo môi trường học tập tích cực.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển năng lực giải quyết vấn đề trong dạy học Địa lí 11 tại các trung tâm GDNN-GDTX tỉnh Thái Nguyên.
• Đã xây dựng và áp dụng thành công quy trình dạy học phát triển năng lực giải quyết vấn đề, nâng cao hiệu quả học tập của học sinh.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về năng lực giải quyết vấn đề của học sinh sau khi áp dụng phương pháp mới.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực giáo viên, cải thiện điều kiện dạy học và đổi mới đánh giá học sinh.
• Khuyến nghị các cấp quản lý giáo dục và nhà trường tiếp tục triển khai, nhân rộng mô hình trong các năm học tiếp theo để nâng cao chất lượng giáo dục thường xuyên.

Hành động tiếp theo là tổ chức các khóa tập huấn cho giáo viên, đầu tư cơ sở vật chất và xây dựng hệ thống đánh giá năng lực học sinh. Các nhà quản lý và giáo viên được khuyến khích áp dụng và phát triển phương pháp dạy học này nhằm góp phần đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ 11 1. Một số vấn đề về đổi mới giáo dục phổ thông 1. Đổi mới về chương trình giáo dục phổ thông và chương trình môn Địa lí Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã rất quan tâm đến giáo dục. Nền giáo dục và đào tạo nước nhà đạt được nhiều thành tựu như: Hệ thống trường lớp và quy mô giáo phát triển nhanh, thực hiện nền giáo dục toàn dân, đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của nhân dân; Công bằng xã hội trong tiếp cận giáo dục có nhiều tiến bộ; Chất lượng GD&ĐT được nâng lên, góp phần đáp ứng yêu cầu nhân lực phục vụ cho phát triển KT-XH, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc; Cơ sở vật chất - kĩ thuật của hệ thống GD&ĐT được tăng thêm và từng bước hiện đại hoá; Xã hội hoá giáo dục và hợp tác quốc tế được đẩy mạnh, đạt nhiều kết quả quan trọng,.

Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, rất nhiều giáo viên đã nhận rõ các vấn đề như: nội dung một số môn học chưa bảo đảm tính hiện đại, cơ bản, có nội dung chưa thiết thực với HS; Chưa coi trọng việc tổ chức các hoạt động giáo dục; Tính liên thông còn hạn chế, chưa đáp ứng mục tiêu phân luồng sau THCS, THPT. Điều này đòi hỏi phải đổi mới chương trình giáo dục. Thực chất, trong quá trình giảng dạy, giáo viên đã tiến hành đổi mới, nhưng chưa đồng bộ, chỉ tác động một phần và giáo viên vẫn là người hoạt động chủ yếu trong quá trình dạy - học. Trong quá trình này vẫn nặng việc truyền thụ kiến thức, chưa chú trọng nhiều tới rèn luyện năng lực, cách ứng phó với các hiện tượng xảy ra xung quanh của môi trường sống, làm cho học sinh thường thụ động, không thực sự chủ động trong việc chiếm lĩnh tri thức.

Điều này dẫn đến chất lượng, hiệu quả GD&ĐT còn thấp so với yêu cầu phát triển KT-XH của đất nước; Chương trình giáo dục còn coi nhẹ thực hành, vận dụng kiến thức; thiếu gắn kết giữa đào tạo với nghiên cứu khoa học, sản xuất, kinh doanh và nhu cầu của thị trường lao động; chưa chú trọng đúng mức việc giáo dục đạo đức, lối sống và kĩ năng làm việc. 13 Với mục tiêu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo tinh thần Nghị quyết 29 của Ban chấp hành Trung ương Đảng khóa XII, Đổi mới căn bản là Đổi mới những vấn đề lớn, cốt lõi; Đổi mới về chất, đổi mới từ gốc rễ. Đổi mới có tính chất bước ngoặt với một tinh thần và thái độ kiên quyết để tạo ra chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng và hiệu quả giáo dục, đáp ứng ngày càng tốt hơn yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, nhu cầu học tập của nhân dân. Đổi mới toàn diện là Đổi mới những vấn đề cấp thiết, từ quan điểm, tư tưởng chỉ đạo đến mục tiêu, nội dung, phương pháp, cơ chế, chính sách, điều kiện bảo đảm thực hiện; Đổi mới từ sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lí của Nhà nước đến hoạt động quản trị của các cơ sở giáo dục, đào tạo và việc tham gia của gia đình, cộng đồng, xã hội và bản thân người học; Đổi mới ở tất cả các bậc học, ngành học.

Đổi mới theo hướng: Tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi, trình độ và ngành nghề; Tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; Chú trọng giáo dục nhân cách, đạo đức, lối sống, tri thức pháp luật và ý thức công dân; Tập trung và những giá trị cơ bản của văn hóa, truyền thống và đạo lí dân tộc, tinh hoa văn hóa nhân loại, giá trị cốt lõi và nhân văn của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh; Tăng cường giáo dục thể chất, kiến thức quốc phòng, an ninh và hướng nghiệp; Dạy ngoại ngữ và tin học theo hướng chuẩn hóa, thiết thực, bảo đảm năng lực sử dụng của người học; Quan tâm dạy tiếng nói và chữ viết của các dân tộc thiểu số. Nội dung chương trình phải: Đảm bảo chuẩn hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế; Đảm bảo tính hoàn chỉnh, linh hoạt, liên thông, thống nhất trong và giữa các cấp học; Tích hợp và phân hóa hợp lý, có hiệu quả; Tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa tuổi và trình độ nhận thức của học sinh; Tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn; nội dung giáo dục: tri thức cơ bản, vừa hội nhập quốc tế vừa gắn với thực tiễn Việt Nam trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ngày 26/12/2018 Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã kí ban hành Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và chương trình môn Địa lí kèm theo thông tư 32/2018/TT-BGDĐT. So với chương trình hiện hành, chương trình GDPT 2018 có nhiều điểm mới.

14 Về mục tiêu chương trình GDPT tổng thể: Chương trình giáo dục phổ thông cụ thể hoá mục tiêu giáo dục phổ thông, giúp học sinh làm chủ kiến thức phổ thông, biết vận dụng hiệu quả kiến thức, kĩ năng đã học vào đời sống và tự học suốt đời, có định hướng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp, biết xây dựng và phát triển hài hoà các mối quan hệ xã hội, có cá tính, nhân cách và đời sống tâm hồn phong phú, nhờ đó có được cuộc sống có ý nghĩa và đóng góp tích cực vào sự phát triển của đất nước và nhân loại. Chương trình giáo dục đưa ra mục tiêu cụ thể cho từng cấp học. Trong đó mục tiêu chương trình giáo dục THPT là: giúp học sinh tiếp tục phát triển những phẩm chất, năng lực cần thiết đối với người lao động, ý thức và nhân cách công dân, khả năng tự học và ý thức học tập suốt đời, khả năng lựa chọn nghề nghiệp phù hợp với năng lực và sở thích, điều kiện và hoàn cảnh của bản thân để tiếp tục học lên, học nghề hoặc tham gia vào cuộc sống lao động, khả năng thích ứng với những đổi thay trong bối cảnh toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới. Nội dung Chương trình giáo dục phổ thông mới được xây dựng trên cơ sở kế thừa và phát triển những ưu điểm của các chương trình giáo dục phổ thông đã có của Việt Nam; đồng thời, tiếp thu thành tựu nghiên cứu về khoa học giáo dục và kinh nghiệm xây dựng chương trình theo mô hình phát triển năng lực của những nền giáo dục tiên tiến trên thế giới gắn với nhu cầu phát triển của đất nước, những tiến bộ của thời đại khoa học - công nghệ và xã hội.

Về mục tiêu của chương trình môn Địa lí Trên nền tảng những kiến thức cơ bản và phương pháp giáo dục đề cao hoạt động chủ động, tích cực, sáng tạo của học sinh, Chương trình môn Địa lí giúp học sinh hình thành, phát triển năng lực địa lí - một biểu hiện của năng lực khoa học; đồng thời góp phần cùng các môn học và hoạt động giáo dục khác phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung đã được hình thành trong giai đoạn giáo dục cơ bản, đặc biệt là tình yêu quê hương, đất nước; thái độ ứng xử đúng đắn với môi trường tự nhiên, xã hội; khả năng định hướng nghề nghiệp; để hình thành nhân cách công dân, sẵn sàng đóng góp vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Nội dung chủ yếu của Chương trình giáo dục phổ thông môn Địa lí được thực hiện ở tất cả các cấp học phổ thông. Ở tiểu học và trung học cơ sở, nội dung giáo dục 15 địa lí nằm trong môn Lịch sử và Địa lí; ở trung học phổ thông, Địa lí là môn học thuộc nhóm môn khoa học xã hội được lựa chọn theo nguyện vọng và định hướng nghề nghiệp của học sinh. Môn Địa lí vừa thuộc lĩnh vực khoa học xã hội (Địa lí kinh tế - xã hội) vừa thuộc lĩnh vực khoa học tự nhiên (Địa lí tự nhiên), giúp học sinh có được những hiểu biết cơ bản về khoa học địa lí, các ngành nghề có liên quan đến địa lí, khả năng ứng dụng kiến thức địa lí trong đời sống; đồng thời củng cố và mở rộng nền tảng tri thức, kĩ năng phổ thông cốt lõi đã được hình thành ở giai đoạn giáo dục cơ bản, tạo cơ sở vững chắc giúp học sinh tiếp tục theo học các ngành nghề liên quan.

Về quan điểm xây dựng chương trình 1. Chương trình bảo đảm phát triển phẩm chất và năng lực học sinh Chương trình môn Địa lí xác định rõ các phẩm chất và năng lực có thể hình thành, phát triển qua môn học. Một mặt, chương trình căn cứ vào các yêu cầu cần đạt về phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi làm cơ sở và điểm xuất phát để lựa chọn các nội dung giáo dục; mặt khác, chương trình hình thành và phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực cốt lõi cho học sinh thông qua việc hướng dẫn học sinh tiếp thu và vận dụng nội dung giáo dục của môn học vào thực tiễn. Chương trình bảo đảm kết nối giữa các lớp học, cấp học và đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp Nội dung chương trình được thiết kế theo ba mạch: địa lí đại cương, địa lí thế giới, địa lí Việt Nam, bao gồm các kiến thức cốt lõi và chuyên đề học tập; phát triển, mở rộng và nâng cao nội dung giáo dục địa lí đã học ở cấp trung học cơ sở; bảo đảm tinh gọn, cơ bản, cập nhật các tri thức khoa học, hiện đại của địa lí học, các vấn đề về phát triển của thế giới, khu vực, Việt Nam và địa phương.

Các nội dung giáo dục và yêu cầu cần đạt của chương trình có tính đến sự phù hợp với thực tế dạy học ở trường phổ thông trong định hướng phát triển. Đối với những học sinh có định hướng nghề nghiệp liên quan đến kiến thức địa lí, ngoài kiến thức cốt lõi, chương trình có các chuyên đề học tập ở mỗi lớp, nhằm thực hiện yêu cầu phân hoá sâu, đáp ứng yêu cầu định hướng nghề nghiệp. Chương trình bảo đảm tính kế thừa, hiện đại Chương trình môn Địa lí kế thừa phát huy ưu điểm của những chương trình đã có, tiếp thu kinh nghiệm phát triển chương trình môn học của các nước có nền giáo dục tiên tiến, tiếp cận với những thành tựu của khoa học kĩ thuật hiện đại; phù hợp với thực tiễn xã hội, giáo dục, điều kiện và khả năng học tập của học sinh ở các vùng, miền khác nhau.