CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 1. Nghiên cứu về dạy học tích hợp 1.
Nghiên cứu về dạy học tích hợp trên thế giới Nhiều nhà nghiên cứu giáo dục trên thế giới đã cho thấy, chương trình tích hợp, DHTH như là một xu hướng hiện nay. Nghiên cứu về dạy học tích hợp ở Việt Nam Tư tưởng về DHTH ở Việt Nam không phải là quá mới. Xu hướng DHTH ngày càng được nghiên cứu nhiều hơn, sâu sắc hơn. Nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp 1.
Nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp trên thế giới Vấn đề phát triển NLDH tích hợp đang được nhiều tổ chức, quốc gia, nhà nghiên cứu trên thế giới quan tâm thực hiện. Nghiên cứu về phát triển năng lực dạy học tích hợp ở Việt Nam Có nhiều công trình nghiên cứu phát triển NLDH tích hợp cho GV và SV sư phạm trong những năm gần đây. Tuy nhiên, chưa có công trình 5 nào đề cập đến việc phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học. Dạy học tích hợp 1.
Khái niệm dạy học tích hợp DHTH là hướng tiếp cận dạy học, trong đó GV thực hiện việc liên kết các đối tượng giảng dạy, học tập và nghiên cứu thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau trong cùng một KHDH. GV tổ chức dạy học và thực hiện đánh giá, giúp HS huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng,… thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết các mục tiêu học tập. Đặc điểm của dạy học tích hợp DHTH có một số đặc điểm cơ bản sau: Tính tích hợp; Tính thực tiễn; Tính hợp tác; Phát huy tính tích cực, sáng tạo của HS; Tính tinh gọn. Sự cần thiết của dạy học tích hợp DHTH làm cho việc học trở thành nhu cầu tự thân và có ý nghĩa; Xây dựng mối liên hệ giữa các kiến thức, kĩ năng và phương pháp của các môn học; Phát triển NL người học; Phát triển khả năng tiếp cận và phản biện thông tin; Tinh giản kiến thức các nội dung ở các môn học.
Thách thức của dạy học tích hợp DHTH đòi hỏi đầu tư nhiều thời gian, công sức, hợp tác giữa GV; có thể phá vỡ logic môn học truyền thống; không loại bỏ sự cần thiết của việc dạy trực tiếp kiến thức của môn học riêng lẻ; đánh giá phức tạp hơn. Sự khác biệt giữa dạy học tích hợp và dạy học đơn môn Những khác biệt giữa DHTH và dạy học một môn chỉ mang tính tương đối, không phủ nhận sự tích hợp trong nội bộ mỗi môn học. Các quan điểm tích hợp trong chương trình dạy học Có rất nhiều quan điểm về tích hợp trong chương trình dạy học, có thể kể đến các nhà nghiên cứu: Abraham Blum (1973); Heidi Hayes Jacobs (1989); Robin Fogarty (1991) và Susan Drake (2004). Các mức độ tích hợp trong dạy học ở tiểu học Trong chương trình tiểu học Việt Nam, có thể đưa ra 3 mức độ tích hợp trong dạy học gồm: lồng ghép/liên hệ; liên môn; xuyên môn.
Năng lực dạy học 1. Năng lực Xavier Roegiers đã xây dựng công thức minh họa các thành phần của NL. Bloom đã đề xuất các mục tiêu góp phần hình thành NL. Năng lực dạy học NLDH là thuộc tính của người GV được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép GV huy động tổng hợp các kiến thức chuyên ngành, kĩ năng sư phạm và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,.
để thực hiện thành công việc định hướng người học trong quá trình hình thành và phát triển các phẩm chất và NL. Năng lực dạy học tích hợp 1. Khái niệm năng lực dạy học tích hợp NLDH tích hợp trong dạy học môn Khoa học ở tiểu học là khả năng GV vận dụng lý thuyết DHTH, huy động các kiến thức chuyên ngành, kĩ năng sư phạm giữa các lĩnh vực trong môn Khoa học hoặc giữa môn Khoa học với một hoặc nhiều môn học khác để tổ chức DHTH, nhằm giúp HS huy động tổng hợp kiến thức, kĩ năng, thái độ, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau để giải quyết mục tiêu học tập 1. Khung năng lực dạy học tích hợp Điểm chung các nhà nghiên cứu cho rằng, khung NLDH tích hợp cần có NL nhận thức về lý thuyết DHTH, các NL liên quan đến thiết kế, tổ chức, đánh giá và tự điều chỉnh qua DHTH.
Đánh giá năng lực dạy học tích hợp Là quá trình GgV thu thập, phân tích, diễn giải và phản hồi các thông tin cho GV/ SV liên quan đến mức độ đạt được về NLDH tích hợp. Cơ sở của việc phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học 1. Cơ sở pháp lý Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể ban hành kèm theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT; Thông tư số 28/2020/TT-BGDĐT ban hành Điều lệ trường tiểu học; Thông tư 20/2018/ TT-BGDĐT quy định chuẩn nghề nghiệp GV cơ sở giáo dục phổ thông; Công văn 2345/BGDĐT-GDTH về việc hướng dẫn xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường cấp tiểu học; Chuẩn đầu ra SV ngành Giáo dục tiểu học. Cơ sở khoa học Các lý thuyết học tập làm cơ sở cho việc phát triển NLDH tích hợp cho SV sư phạm, đó là: (1) Thuyết hành vi; (2) Thuyết nhận thức; (3) Thuyết kiến tạo; (4) Thuyết kết nối.
Định hướng phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên Để đề xuất các biện pháp phát triển NLDH tích hợp cho SV tiểu học, luận án đã trình bày mô hình lớp học đảo ngược và dạy học vi mô. Cơ sở thực tiễn 1. Thực trạng năng lực dạy học tích hợp của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học Khảo sát trên 313 SV năm 3 và 4 tại các trường ĐHSP - ĐH Thái Nguyên, ĐHSP Hà Nội, ĐHSP - ĐH Đà Nẵng, ĐHSP - ĐH Huế, ĐHSP TP HCM cho thấy SV còn thiếu hiểu biết về DHTH và gặp khó khăn khi tự thiết kế CĐTH. Đồng thời, sv bày tỏ mong muốn phát triển NL này.
Thực trạng dạy học tích hợp của giáo viên tiểu học Khảo sát được thực hiện trên 495 GV đang công tác tại các trường tiểu học trên toàn quốc cho thấy, GV có nhận thức đúng đắn về tầm quan trọng của DHTH trong chương trình Giáo dục tiểu học. Tuy nhiên, thực tế thực hiện DHTH liên môn của GV chưa được quan tâm đúng mức, điều này là do những khó khăn GV gặp phải khi tổ chức DHTH. Thực trạng việc giảng viên phát triển năng lực dạy học tích hợp cho sinh viên ngành Giáo dục tiểu học Khảo sát được thực hiện trên 49 giảng viên (GgV) đào tạo SV tiểu học, tại các trường ĐHSP - ĐH Thái Nguyên, ĐHSP Hà Nội, ĐHSP - ĐH Huế, ĐHSP TP Hồ Chí Minh, ĐH Cần Thơ. Kết quả cho thấy, GgV có nhận thức rất cao về tầm quan trọng của việc phát triển NLDH tích hợp cho SV, đã có những tác động cụ thể phù hợp với thực tế chương trình đào tạo của từng trường.
Tuy nhiên, mức độ phát triển NL này cho SV ở các trường ĐH là khác nhau. GgV cho rằng, SV vẫn gặp nhiều khó khăn trong quá trình thiết kế và tổ chức DHTH. PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO SINH VIÊN NGÀNH GIÁO DỤC TIỂU HỌC TRONG HỌC PHẦN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI 2. Phân tích đề cương các học phần liên quan đến Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học 2.
Phân tích nội dung các học phần liên quan đến Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học Từ phân tích khung chương trình đào tạo của một số trường ĐHSP trên toàn quốc, chúng tôi đã xác định được các học phần có thể lồng ghép để phát triển NLDH tích hợp cho SV như: Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội; Tổ chức hoạt động khám phá khoa học cho học sinh tiểu học; Giáo dục STEM/STEAM ở tiểu học. Phân tích nội dung các chủ đề Sinh học trong học phần Phương pháp dạy học Tự nhiên và Xã hội Chương trình môn Khoa học lớp 4, lớp 5 được xây dựng gồm 6 chủ đề. Trong đó, 4 chủ đề (Thực vật và động vật; Nấm, vi khuẩn; Con người và sức khỏe; Sinh vật và môi trường) tập trung kiến thức thuộc lĩnh vực sinh học. Do đó, trong học phần PPDH Tự nhiên và Xã hội, SV cũng được phát triển NLDH các chủ đề Sinh học.
Luận án căn cứ vào các nội dung sinh học này làm cốt lõi để xây dựng các CĐTH. Xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp trong môn Khoa học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học 2. Nguyên tắc xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học Đảm bảo tính khoa học, đầy đủ, thực tiễn, khách quan và khả thi. Quy trình xây dựng khung năng lực dạy học tích hợp của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học Quy trình xây dựng khung NLDH tích hợp môn Khoa học: Bước 1.
Phân tích cơ sở lí luận và thực tiễn của việc xây dựng khung NLDH tích hợp; Bước 2. Đề xuất khái niệm NLDH tích hợp; Bước 3. Xác định các thành phần và tiêu chí của khung NLDH tích hợp; Bước 4. Xin ý kiến chuyên gia; Bước 5.
Tiến hành thử nghiệm; Bước 6. Hoàn thiện khung NL. Khung năng lực dạy học tích hợp trong dạy học môn Khoa học của sinh viên ngành Giáo dục tiểu học Khung NLDH tích hợp được xây dựng với 5 thành phần NL và 15 tiêu chí như bảng bên dưới: Bảng 2. Cấu trúc NLDH tích hợp của SV tiểu học STT Thành phần NL Tiêu chí A.
Nhận thức về A1. Trình bày khái niệm, đặc điểm DHTH 1 DHTH A2. Trình bày các mức độ tích hợp B1. Xác định tên và thời lượng dạy học B.
Xây dựng chủ đề CĐTH 2 tích hợp (CĐTH) B2. Xác định mục tiêu CĐTH trong môn Khoa học B3. Xây dựng nội dung dạy học CĐTH C. Thiết kế kế hoạch C1.
Xây dựng khung KHDH CĐTH dạy học (KHDH) C2. Xây dựng tiến trình dạy học CĐTH 3 CĐTH trong môn C3. Lựa chọn phương pháp đánh giá và xây Khoa học dựng công cụ đánh giá NL HS D. Tổ chức dạy học D1.
Sử dụng các phương pháp và kĩ thuật dạy 4 CĐTH trong môn học trong dạy học CĐTH Khoa học 9 D2. Sử dụng các thiết bị, học liệu trong dạy học CĐTH D3. Tổ chức các hoạt động học tập đa dạng kết hợp hoạt động cá nhân, nhóm, chú ý quan sát, theo dõi, giúp đỡ HS khi cần thiết D4.