Hoàn Thiện Và Phát Triển Mô Hình Kinh Doanh Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Các Tỉnh Đồng Bằng ...

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng nông thôn mới ở các tỉnh đồng bằng bắc bộ, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất

• Tác giả: Tô Xuân Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Phí Văn Kỷ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Doanh & Công Nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Phát Triển Mô Hình Kinh Doanh Trong Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Đồng Bằng Bắc Bộ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 0.2. Mục đích nghiên cứu của Luận án
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của Luận án
• 0.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu của Luận án
• 0.7. Kết quả nghiên cứu của Luận án
• 0.8. Những đóng góp mới của Luận án
• 0.9. Kết cấu của Luận án
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI. KHÁI QUÁT VỀ MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 1.1. Nông thôn và mô hình kinh doanh trong nông nghiệp - nông thôn
• 1.2. Cấp độ mô hình kinh doanh, sự hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng NTM
• 1.3. NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG VÀ TIÊU CHÍ PHẢN ÁNH MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 1.3.1. Nhân tố chủ yếu ảnh hưởng đến mô hình kinh doanh trong xây dựng nông thôn mới
• 1.3.2. Các tiêu chí phản ánh mô hình kinh doanh
• 1.4. KINH NGHIỆM VỀ HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG NÔNG NGHIỆP - NÔNG THÔN VÀ BÀI HỌC ĐỐI VỚI CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 1.4.1. Kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong nông nghiệp - nông thôn
• 1.4.2. Kinh nghiệm về hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng nông thôn mới ở các địa phương trong nước
• 1.4.3. Đúc kết bài học phát triển mô hình kinh doanh đối với các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 2.1. CÁC YẾU TỐ KHÁCH QUAN TÁC ĐỘNG ĐẾN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG NÔNG THÔN MỚI Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội các tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ
• 2.1.2. Chương trình xây dựng NTM ở các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ
• 2.1.3. Thiên tai và đại dịch Covid-19 tác động đến mô hình kinh doanh
• 2.2. VAI TRÒ CÁC LOẠI HÌNH SẢN XUẤT - KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 2.2.1. Vai trò kinh tế HGĐ trong NTM ở các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ
• 2.2.2. Vai trò Tổ hợp tác và HTX trong NTM ở Đồng bằng Bắc Bộ
• 2.2.3. Vai trò Doanh nghiệp trong NTM ở các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ
• 2.2.4. Vai trò loại hình liên kết giữa các DN với HTX, DN với HGĐ
• 2.3. LỰA CHỌN TỈNH THÁI BÌNH ĐỂ PHÂN TÍCH MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI
• 2.3.1. Vài nét về Chương trình xây dựng NTM ở tỉnh Thái Bình
• 2.3.2. Phân tích MHKD trong nông thôn mới tại Tỉnh Thái Bình
• 2.3.3. Tổ chức điều tra và phân tích loại hình HTX và HGĐ trong mối liên kết kinh doanh giữa HTX với HGĐ và Doanh nghiệp
• 2.4. ĐÁNH GIÁ CHUNG THỰC TRẠNG MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 2.4.1. Những mặt tích cực
• 2.4.2. Một số hạn chế
• 2.4.3. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 3.1. QUAN ĐIỂM, ĐỊNH HƯỚNG HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 3.1.1. Bối cảnh mới và định hướng phát triển nông nghiệp - nông thôn bền vững đến năm 2030
• 3.1.2. Quan điểm hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng nông thôn mới ở các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
• 3.2.1. Nhóm giải pháp cụ thể tiếp tục hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng NTM giai đoạn tiếp theo
• 3.2.2. Nhóm giải pháp chung đối với việc hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng NTM giai đoạn tiếp theo
• 3.2.3. Kiến nghị đối với các cơ quan Trung Ương
• 3.2.4. Kiến nghị đối với các cơ quan địa phương
• 4. CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Mô Hình Kinh Doanh Nông Thôn Mới Hiện Nay

Phát triển mô hình kinh doanh nông thôn mới là yếu tố then chốt trong xây dựng nông thôn mới đồng bằng Bắc Bộ. Nền nông nghiệp Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo an ninh lương thực, tạo việc làm, phát triển kinh tế và ổn định xã hội. Từ khi đổi mới kinh tế, nông nghiệp tăng trưởng ổn định, trở thành nước xuất khẩu nông sản lớn. Tuy nhiên, cần xem xét nông nghiệp dưới góc độ hoạt động kinh doanh, chịu ảnh hưởng của thị trường và hội nhập. Luận án này tập trung vào việc hoàn thiện và phát triển các mô hình kinh doanh này để đáp ứng yêu cầu xây dựng nông thôn mới, đặc biệt tại khu vực đồng bằng Bắc Bộ. Quá trình này bao gồm việc xem xét sự tương tác giữa xây dựng nông thôn mới và các mô hình kinh doanh cụ thể, cũng như các yếu tố mới ảnh hưởng đến từng mô hình. Chính sách hỗ trợ phát triển nông thôn mới đóng vai trò then chốt trong quá trình này, đặc biệt là trong việc khuyến khích ứng dụng nông nghiệp công nghệ cao.

1.1. Vai Trò Của Mô Hình Kinh Doanh Trong Phát Triển Nông Thôn

Mô hình kinh doanh hiệu quả đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn, tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương. Nó giúp kết nối sản xuất nông nghiệp với thị trường tiêu thụ, đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Bên cạnh đó, mô hình kinh doanh tốt còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững nông thôn. Phát triển kinh tế nông thôn đồng bằng Bắc Bộ đòi hỏi các mô hình kinh doanh nông nghiệp hiệu quả, chú trọng vào chuỗi giá trị nông sản và liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản.

1.2. Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Mô Hình Kinh Doanh Nông Thôn Mới

Nhiều yếu tố tác động đến sự thành công của mô hình kinh doanh nông thôn mới, bao gồm chính sách của nhà nước, điều kiện tự nhiên, cơ sở hạ tầng, trình độ dân trí, và khả năng tiếp cận thị trường. Đặc biệt, sự tham gia của doanh nghiệp và hợp tác xã đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ nông dân sản xuất và tiêu thụ sản phẩm. Ứng dụng công nghệ trong nông nghiệp, đặc biệt là nông nghiệp công nghệ cao, cũng là yếu tố quan trọng để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Chính sách hỗ trợ phát triển nông thôn mới cần tập trung vào việc tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp.

II. Thách Thức Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Bền Vững Ở ĐB Bắc Bộ

Mặc dù đã có những thành tựu đáng kể, việc phát triển kinh tế nông thôn mới ở đồng bằng Bắc Bộ vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Tình trạng sản xuất nhỏ lẻ, manh mún, thiếu liên kết còn phổ biến. Khả năng cạnh tranh của nông sản còn yếu do chất lượng chưa cao, thiếu thương hiệu và chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế. Biến đổi khí hậu, dịch bệnh, và sự biến động của thị trường cũng gây ra nhiều khó khăn cho người nông dân. Cần có các giải pháp phát triển kinh tế nông thôn toàn diện và bền vững để giải quyết những thách thức này. Luận án sẽ đi sâu vào phân tích các thách thức này để đề xuất các giải pháp phù hợp. Thương mại điện tử nông thôn có thể giúp giải quyết vấn đề tiêu thụ, nhưng cần có hạ tầng và kỹ năng phù hợp. Du lịch nông thôn đồng bằng Bắc Bộ cũng là một tiềm năng lớn, nhưng cần được quy hoạch và phát triển bài bản.

2.1. Khó Khăn Trong Liên Kết Sản Xuất Và Tiêu Thụ Nông Sản

Việc liên kết giữa nông dân, doanh nghiệp, và các tổ chức khác trong chuỗi giá trị nông sản còn yếu. Nông dân thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin thị trường và ký kết hợp đồng tiêu thụ sản phẩm ổn định. Doanh nghiệp cũng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm nguồn cung ứng nông sản đảm bảo chất lượng và số lượng. Cần xây dựng các cơ chế khuyến khích và hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản hiệu quả hơn. Các hợp tác xã nông nghiệp cần đóng vai trò quan trọng hơn trong việc kết nối các thành viên.

2.2. Hạn Chế Về Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Trong Nông Nghiệp

Việc ứng dụng khoa học công nghệ vào sản xuất nông nghiệp còn chậm và chưa đồng đều. Nhiều nông dân vẫn sử dụng các phương pháp canh tác truyền thống, năng suất thấp và không thân thiện với môi trường. Cần đẩy mạnh chuyển giao khoa học công nghệ cho nông dân và khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp công nghệ cho nông nghiệp. Điều này bao gồm việc ứng dụng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, và nông nghiệp công nghệ cao.

2.3. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Sản Xuất Nông Nghiệp

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến sản xuất nông nghiệp, như hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn, và dịch bệnh. Nông dân cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm thiểu rủi ro trong sản xuất. Cần có các giải pháp quy hoạch và quản lý nguồn nước hiệu quả, cũng như phát triển các giống cây trồng và vật nuôi chịu hạn, chịu mặn. Phát triển bền vững nông thôn phải đi đôi với việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

III. Giải Pháp Hoàn Thiện Mô Hình Kinh Doanh Tại Đồng Bằng Bắc Bộ

Để hoàn thiện mô hình kinh doanh trong xây dựng nông thôn mới ở đồng bằng Bắc Bộ, cần có các giải pháp đồng bộ từ chính sách, vốn, công nghệ đến nguồn nhân lực. Việc xây dựng chuỗi giá trị nông sản hiệu quả là yếu tố then chốt. Chính sách cần tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, hỗ trợ nông dân tiếp cận vốn và công nghệ mới. Nguồn nhân lực cần được đào tạo để đáp ứng yêu cầu của sản xuất nông nghiệp hiện đại. Luận án đề xuất các giải pháp cụ thể để giải quyết những vấn đề này. Khởi nghiệp nông thôn cần được khuyến khích và hỗ trợ để tạo ra những mô hình kinh doanh nông nghiệp hiệu quả và sáng tạo. Sản phẩm OCOP đồng bằng Bắc Bộ cần được quảng bá và phát triển để tăng giá trị gia tăng.

3.1. Phát Triển Các Hình Thức Hợp Tác Và Liên Kết Kinh Doanh

Cần khuyến khích và hỗ trợ phát triển các hình thức hợp tác và liên kết kinh doanh giữa nông dân, doanh nghiệp, hợp tác xã, và các tổ chức khác trong chuỗi giá trị nông sản. Điều này giúp nâng cao năng lực sản xuất, giảm chi phí, tăng cường khả năng cạnh tranh, và đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản hiệu quả hơn. Các hợp tác xã nông nghiệp cần được củng cố và phát triển để đóng vai trò quan trọng hơn trong việc kết nối các thành viên.

3.2. Tăng Cường Ứng Dụng Khoa Học Công Nghệ Vào Sản Xuất

Cần đẩy mạnh chuyển giao khoa học công nghệ cho nông dân và khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào nghiên cứu và phát triển các giải pháp công nghệ cho nông nghiệp. Điều này bao gồm việc ứng dụng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp tuần hoàn, và nông nghiệp công nghệ cao. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân tiếp cận các công nghệ mới và đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ cho nông dân. Ứng dụng công nghệ thông tin vào quản lý sản xuất và tiêu thụ nông sản cũng rất quan trọng.

3.3. Xây Dựng Thương Hiệu Và Nâng Cao Chất Lượng Nông Sản

Cần tập trung vào việc xây dựng thương hiệu và nâng cao chất lượng nông sản để tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường. Điều này bao gồm việc áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, và xây dựng hệ thống kiểm soát chất lượng hiệu quả. Cần có các chương trình hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và quảng bá sản phẩm. Sản phẩm OCOP đồng bằng Bắc Bộ cần được tập trung phát triển và quảng bá để nâng cao giá trị gia tăng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Phát Triển Mô Hình Kinh Doanh Tiên Tiến

Nghiên cứu và ứng dụng các mô hình kinh doanh tiên tiến, phù hợp với điều kiện thực tế của đồng bằng Bắc Bộ là cần thiết. Các mô hình này cần chú trọng đến yếu tố bền vững, ứng dụng công nghệ cao, và liên kết chặt chẽ giữa các bên liên quan. Ví dụ, mô hình trang trại thông minh, hợp tác xã kiểu mới, hoặc liên kết chuỗi giá trị khép kín. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước, các tổ chức nghiên cứu, và doanh nghiệp để triển khai các mô hình này. Tăng trưởng xanh nông thôn cần được ưu tiên trong quá trình phát triển mô hình kinh doanh. Cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và sử dụng tài nguyên hiệu quả.

4.1. Mô Hình Hợp Tác Xã Kiểu Mới Với Chuỗi Giá Trị Khép Kín

Mô hình hợp tác xã kiểu mới tập trung vào việc xây dựng chuỗi giá trị khép kín từ sản xuất, chế biến, đến tiêu thụ sản phẩm. Hợp tác xã đóng vai trò trung tâm trong việc liên kết các thành viên, cung cấp dịch vụ đầu vào, và đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm. Mô hình này giúp nâng cao năng lực sản xuất, giảm chi phí, tăng cường khả năng cạnh tranh, và đảm bảo lợi ích cho tất cả các bên liên quan. Cần có các chính sách hỗ trợ phát triển hợp tác xã kiểu mới và khuyến khích sự tham gia của các thành viên.

4.2. Mô Hình Trang Trại Thông Minh Ứng Dụng Công Nghệ Cao

Mô hình trang trại thông minh ứng dụng các công nghệ cao như IoT, AI, và Big Data để quản lý và điều khiển quá trình sản xuất. Mô hình này giúp tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên, giảm chi phí, tăng năng suất, và nâng cao chất lượng sản phẩm. Cần có các chính sách hỗ trợ nông dân tiếp cận các công nghệ mới và đào tạo kỹ năng sử dụng công nghệ cho nông dân. Nông nghiệp công nghệ cao cần được phát triển để nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản.

V. Nghiên Cứu Hiệu Quả Các Mô Hình Kinh Doanh Nông Thôn Thực Tế

Cần có các nghiên cứu đánh giá hiệu quả của các mô hình kinh doanh hiện có tại đồng bằng Bắc Bộ. Các nghiên cứu này cần tập trung vào các khía cạnh kinh tế, xã hội, và môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng để điều chỉnh và hoàn thiện các mô hình, cũng như xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp. Luận án này sẽ đóng góp vào việc đánh giá hiệu quả của các mô hình kinh doanh và đề xuất các giải pháp cải thiện. Phát triển bền vững nông thôn cần được đánh giá thông qua các chỉ số cụ thể.

5.1. Đánh Giá Tác Động Kinh Tế Của Mô Hình Kinh Doanh

Đánh giá tác động kinh tế của mô hình kinh doanh cần tập trung vào các chỉ số như thu nhập của người nông dân, lợi nhuận của doanh nghiệp, và giá trị gia tăng của sản phẩm. Cần phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của mô hình và đề xuất các giải pháp cải thiện. Cần có các phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế chính xác và tin cậy.

5.2. Đánh Giá Tác Động Xã Hội Và Môi Trường Của Mô Hình

Đánh giá tác động xã hội và môi trường của mô hình cần tập trung vào các chỉ số như tạo việc làm, giảm nghèo, bảo vệ môi trường, và phát triển bền vững. Cần phân tích các tác động tiêu cực và tích cực của mô hình đến xã hội và môi trường và đề xuất các giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực và tăng cường tác động tích cực. Tăng trưởng xanh nông thôn cần được đánh giá thông qua các chỉ số cụ thể.

VI. Tương Lai Định Hướng Phát Triển Kinh Tế Nông Thôn Bền Vững

Tương lai của phát triển kinh tế nông thôn ở đồng bằng Bắc Bộ phụ thuộc vào việc xây dựng các mô hình kinh doanh bền vững, sáng tạo, và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà nước, doanh nghiệp, nông dân, và các tổ chức khác để đạt được mục tiêu này. Luận án này hy vọng sẽ đóng góp vào việc định hướng phát triển kinh tế nông thôn đồng bằng Bắc Bộ trong tương lai. Chính sách hỗ trợ phát triển nông thôn mới cần được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh mới. Liên kết sản xuất và tiêu thụ nông sản cần được tăng cường để đảm bảo đầu ra ổn định cho sản phẩm.

6.1. Xây Dựng Nông Thôn Mới Gắn Với Phát Triển Du Lịch Sinh Thái

Phát triển du lịch sinh thái là một hướng đi tiềm năng để tăng thu nhập cho người dân nông thôn và bảo tồn các giá trị văn hóa và môi trường. Cần quy hoạch và phát triển các sản phẩm du lịch độc đáo và hấp dẫn, đồng thời bảo vệ môi trường và đảm bảo lợi ích cho cộng đồng địa phương. Du lịch nông thôn đồng bằng Bắc Bộ cần được quy hoạch và phát triển bài bản để khai thác tối đa tiềm năng.

6.2. Ứng Dụng Thương Mại Điện Tử Để Mở Rộng Thị Trường Nông Sản

Thương mại điện tử là một công cụ hiệu quả để mở rộng thị trường tiêu thụ nông sản và tăng cường khả năng cạnh tranh. Cần xây dựng các nền tảng thương mại điện tử chuyên biệt cho nông sản và hỗ trợ nông dân và doanh nghiệp tiếp cận và sử dụng các nền tảng này. Thương mại điện tử nông thôn có thể giúp giải quyết vấn đề tiêu thụ, nhưng cần có hạ tầng và kỹ năng phù hợp. Cần đào tạo kỹ năng bán hàng trực tuyến cho nông dân và doanh nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH & CÔNG NGHỆ HÀ NỘI -----ooo----- TÔ XUÂN HÙNG HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Hà Nội - 2023 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH DOANH & CÔNG NGHỆ HÀ NỘI -----ooo----- TÔ XUÂN HÙNG HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI TẠI CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ LUẬN ÁN TIẾN SĨ KINH TẾ Ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 9.101 Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: 1. Phí Văn Kỷ Hà Nội - 2023 LỜI CAM ĐOAN Tác giả xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tác giả. Các kết quả nghiên cứu, thông tin đƣợc trích dẫn trong Luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng và đã đƣợc công bố. Những kết luận khoa học trong Luận án là mới và chƣa từng đƣợc công bố trong bất cứ công trình khoa học nào. Tác giả Luận án Tô Xuân Hùng DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG VIỆT Từ viết tắt Từ viết đầy đủ ANLT An ninh lƣơng thực ATVSTP An toàn vệ sinh thực phẩm BVTV Bảo vệ thực vật CMCN Cách mạng công nghiệp CNH - HĐH Công nghiệp hóa - hiện đại hóa CSHT Cơ sở hạ tầng DN Doanh nghiệp GD & ĐT Giáo dục và đạo tạo HGĐ Hộ gia đình HNKTQT Hội nhập kinh tế quốc tế HNQT Hội nhập quốc tế HTX Hợp tác xã HTXNN Hợp tác xã nông nghiệp KCN Khu công nghiệp KH - CN Khoa học - công nghệ KH - KT Khoa học - Kỹ thuật KT - XH Kinh tế - xã hội LKKD Liên kết kinh doanh LT - TP Lƣơng thực, thực phẩm MHKD Mô hình kinh doanh NCS Nghiên cứu sinh NLTS Nông lâm thủy sản NN - CN Nông nghiệp - Công nghiệp NN - ND - NT Nông nghiệp - nông dân - nông thôn NN - NT Nông nghiệp - nông thôn NN & PTNT Nông nghiệp và phát triển nông thôn NSHH Nông sản hàng hóa NSLĐ Năng suất lao động NTM Nông thôn mới PTBV Phát triển bền vững PTNT Phát triển nông thôn QLNN Quản lý Nhà nƣớc SPNN Sản phẩm nông nghiệp SXHH Sản xuất hàng hóa SX - KD Sản xuất - Kinh doanh SXNN Sản xuất nông nghiệp THT Tổ hợp tác TM - DV Thƣơng mại - dịch vụ TTATXH Trật tƣ an toàn xã hội TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân XDNTM Xây dựng nông thôn mới XHCN Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT TIẾNG ANH Từ viết tắt Từ viết đầy đủ tiếng Anh Nghĩa tiếng Việt AFTA ASEAN Free Trade Area Khu vực Mậu dịch Tự do các quốc gia Đông Nam Á ASEAN Association of South East Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á Asian Nations CPTPP Comprehensive and Progressive Hiệp định Đối tác Toàn diện và Agreement for Trans - Pacific Tiến bộ xuyên Thái Bình Dƣơng Partnership EU European Union Liên minh châu Âu EVPTA European - Vietnam Free Trade Hiệp định Thƣơng mại tự do giữa Agreement Việt Nam và Liên minh Châu Âu FAO Food and Agriculture Organization of Tổ chức Lƣơng thực và Nông the United Nations nghiệp Liên Hợp Quốc FDI Foreign Direct Investment Đầu tƣ trực tiếp nƣớc ngoài FTA Free Trade Agreement Hiệp định thƣơng mại tự do GAHP Good Animal Husbandry Practice Thực hành sản xuất chăn nuôi tốt GlobalGAP Global Good Agricultural Practice Tập hợp các biện pháp kỹ thuật về thực hành nông nghiệp tốt đƣợc xây dựng để áp dụng tự nguyện cho sản xuất, thu hoạch cũng nhƣ xử lý sau thu hoạch cho các nông sản trên phạm vi toàn cầu OCOP One Commune One Product Mỗi xã một sản phẩm OVOP One Village One Product Mỗi làng một sản phẩm UKVFTA The Vietnam - UK Free Trade Hiệp định Thƣơng mại Tự do Việt Agreement Nam - Vƣơng quốc Anh VietGAP Vietnamese Good Agricultural Tiêu chuẩn/quy phạm quy định về thực hành sản xuất nông nghiệp tốt Practices cho các sản phẩm nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản) ở Việt Nam DANH MỤC BẢNG BIỂU Tên Hình, Bảng Trang Hình 1. Sơ đồ chuỗi giá trị theo cách tiếp cận của GTZ 18 Hình 2. Chủ thể kinh tế và các mối quan hệ trong mô hình kinh doanh 36 Hình 2. Các yếu tố liên quan đến MHKD trong nông nghiệp 37 Bảng 2. So sánh mô hình HTX kiểu cũ và HTX kiểu mới 42 Hình 2. Mô hình liên kết theo chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp 44 Bảng 2. Hiệu quả kinh tế từ liên kết của AGPPS theo các vụ 61 Bảng 3. Dân số và diện tích các Tỉnh vùng Đồng Bằng Bắc Bộ năm 2021 69 Bảng 3. Xây dựng cánh đồng lớn phân theo địa phƣơng năm 2019 71 Bảng 3. Số HGĐ, HTX, DN ở khu vực NN - NT cả nƣớc và ở Đồng bằng 72 Bắc B Hình 3. Tỉ lệ đơn vị cấp Huyện đạt chuẩn NTM theo vùng 78 Hình 3. Cơ cấu kinh tế HGĐ vùng ĐBBB qua 3 đợt tổng điều tra 83 Bảng 3. Số HTX ở Thái Bình theo lĩnh vực hoạt động giai đoạn 2017 - 94 2021 Bảng 3. Lao động và CB quản lý các HTX ở Thái Bình giai đoạn 2017 - 94 2021 Bảng 3. Chỉ tiêu hoạt động KD chủ yếu các HTX giai đoạn 2017 - 2021 95 Bảng 3. Xếp loại hoạt động của HTX ở Thái Bình giai đoạn 2017 - 2021 95 Bảng 3. Tình hình SX - KD của các HTX đƣợc điều tra 100 Bảng 3. Tình hình áp dụng công nghệ của các HTX đƣợc điều tra 101 Bảng 3. Các kênh tiêu thụ nông sản phẩm của các HTX đƣợc điều tra 102 Bảng 3. Tình hình liên kết kinh doanh của các HTX với DN 102 Bảng 3. Các nội dung liên kết sản xuất của các HTX với DN 103 Bảng 3. Tình hình liên kết về kỹ thuật của các HTX với DN 103 Bảng 3. Kết quả liên kết kinh doanh của các HTX có liên kết với DN 104 Bảng 3. Tình hình liên kết kinh doanh của các HTX với HGĐ 105 Bảng 3. Tình hình liên kết kinh doanh của các HTX với HGĐ 105 Bảng 3. Giám đốc HTX đánh giá mức độ quan trọng trong hỗ trợ liên kết 106 Bảng 3. Giám đốc HTX đánh giá về mức độ quan trọng các khâu liên kết 107 Bảng 3. Đánh giá việc bồi dƣỡng kiến thức cho Cán bộ quản lý HTX 107 Bảng 3. Tình hình vay vốn của HTX cho SX - KD 108 Bảng 3. Tình hình SX-KD của các Hộ gia đình đƣơc điều tra 108 Bảng 3. Tình hình áp dụng công nghệ của các HGĐ đƣợc điều tra 109 Bảng 3. Tình hình thực hiện LKKD của Hộ GĐ với HTX và DN 109 Bảng 3. Nội dung thực hiện LKKD của Hộ GĐ với HTX và DN 110 Bảng 3. HGĐ đánh giá về mức độ quan trọng trong hỗ trợ liên kết 110 Bảng 3. HGĐ đánh giá về các nội dung cần đƣợc hỗ trợ 111 Hình 3. Vị trí, vai trò của HTX nông nghiệp trong chuỗi liên kết 116 Hình 4. Mối liên kết giữa Nhà nƣớc, Nhà khoa học, doanh nghiệp và Nông 141 dân MỤC LỤC MỞ ĐẦU . Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu . Mục đích nghiên cứu của Luận án . Nhiệm vụ nghiên cứu của Luận án . Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của Luận án . Câu hỏi nghiên cứu . Phƣơng pháp nghiên cứu của Luận án . Kết quả nghiên cứu của Luận án . Những đóng góp mới của Luận án . Kết cấu của Luận án . TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . NGHIÊN CỨU Ở NƢỚC NGOÀI LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . Các nghiên cứu về lợi ích từ nông nghiệp, về chuỗi giá trị nông sản . Nghiên cứu về mô hình kinh doanh . Nghiên cứu về các loại hình SX - KD trong nông nghiệp . NGHIÊN CỨU TRONG NƢỚC LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN . Nghiên cứu về phát triển nông nghiệp - nông thôn bền vững . Nghiên cứu về mô hình sản xuất - kinh doanh trong nông nghiệp . Nghiên cứu về xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam . XEM XÉT KẾ THỪA VÀ KHOẢNG TRỐNG NGHIÊN CỨU. Nhận xét chung các công trình nghiên cứu . Những nội dung xem xét kế thừa . Khoảng trống nghiên cứu . 30 KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI. KHÁI QUÁT VỀ MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI . Nông thôn và mô hình kinh doanh trong nông nghiệp - nông thôn . Cấp độ mô hình kinh doanh, sự hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng NTM . NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG VÀ TIÊU CHÍ PHẢN ÁNH MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI . Nhân tố chủ yếu ảnh hƣởng đến mô hình kinh doanh trong xây dựng nông thôn mới . Các tiêu chí phản ánh mô hình kinh doanh . KINH NGHIỆM VỀ HOÀN THIỆN VÀ PHÁT TRIỂN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG NÔNG NGHIỆP - NÔNG THÔN VÀ BÀI HỌC ĐỐI VỚI CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ . Kinh nghiệm quốc tế về hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong nông nghiệp - nông thôn . Kinh nghiệm về hoàn thiện và phát triển mô hình kinh doanh trong xây dựng nông thôn mới ở các địa phƣơng trong nƣớc . Đúc kết bài học phát triển mô hình kinh doanh đối với các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ . 63 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ . CÁC YẾU TỐ KHÁCH QUAN TÁC ĐỘNG ĐẾN MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG NÔNG THÔN MỚI Ở ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ . Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội các tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ. Chƣơng trình xây dựng NTM ở các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ . Thiên tai và đại dịch Covid-19 tác động đến mô hình kinh doanh . VAI TRÒ CÁC LOẠI HÌNH SẢN XUẤT - KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở CÁC TỈNH ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ . Vai trò kinh tế HGĐ trong NTM ở các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ . Vai trò Tổ hợp tác và HTX trong NTM ở Đồng bằng Bắc Bộ . Vai trò Doanh nghiệp trong NTM ở các Tỉnh Đồng bằng Bắc Bộ . Vai trò loại hình liên kết giữa các DN với HTX, DN với HGĐ . LỰA CHỌN TỈNH THÁI BÌNH ĐỂ PHÂN TÍCH MÔ HÌNH KINH DOANH TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI . Vài nét về Chƣơng trình xây dựng NTM ở tỉnh Thái Bình. Phân tích MHKD trong nông thôn mới tại Tỉnh Thái Bình . Tổ chức điều tra và phân tích loại hình HTX và HGĐ trong mối liên kết kinh doanh giữa HTX với HGĐ và Doanh nghiệp .