Nghiên cứu phát triển kinh tế xã hội và bảo vệ môi trường cho huyện đảo Cô Tô, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu cơ sở khoa học phát triển kinh tế xã hội bảo vệ môi trường cho vùng hải đảo nghiên cứu điểm tại, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề

• Tác giả: Vương Tấn Công
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Kinh Tế Môi Trường
• Đề tài: Phát Triển Kinh Tế Xã Hội Và Bảo Vệ Môi Trường Tại Huyện Đảo Cô Tô, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG ĐẢO VEN BỜ VIỆT NAM VÀ ĐẢO CÔ TÔ, TỈNH QUẢNG NINH
• 1.1. Hệ thống đảo ven bờ Việt Nam
• 1.2. Huyện đảo Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI VÀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG ĐẢO CÔ TÔ
• 2.1. Vị trí và vai trò, chức năng của huyện đảo Cô Tô trong hệ thống các huyện đảo ven bờ Việt Nam
• 2.2. Vị trí địa lý
• 2.3. Vai trò và chức năng huyện đảo trong hệ thống các huyện đảo ven bờ Việt Nam
• 2.4. Đặc điểm các điều kiện tự nhiên- tài nguyên, kinh tế - xã hội
• 2.4.1. Đặc điểm các điều kiện tự nhiên- tài nguyên
• 2.4.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.5. Cơ sở thực tiễn
• 2.6. Những hạn chế của huyện đảo trong phát triển kinh tế - xã hội và an ninh quốc phòng
• 2.6.1. Hạn chế về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên
• 2.6.2. Hạn chế về điều kiện kinh tế, xã hội và nhân văn
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỀ XUẤT CÁC ĐỊNH HƯỚNG VÀ CÁC GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG ĐẢO CÔ TÔ
• 3.1. Đánh giá tổng hợp cho mục đích phát triển bền vững huyện đảo
• 3.1.1. Về đối tượng đánh giá
• 3.1.2. Lựa chọn các chỉ tiêu đánh giá
• 3.1.3. Một số kết quả đánh giá
• 3.2. Định hướng phát triển bền vững huyện đảo
• 3.2.1. Định hướng chung
• 3.2.2. Định hướng phát triển đối với các ngành và lĩnh vực kinh tế
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về huyện đảo Cô Tô Quảng Ninh

Huyện đảo Cô Tô, thuộc tỉnh Quảng Ninh, có vị trí chiến lược quan trọng trong hệ thống đảo ven bờ Việt Nam. Với chiều dài bờ biển và hệ sinh thái đa dạng, huyện đảo này không chỉ là điểm đến du lịch hấp dẫn mà còn là khu vực có tiềm năng lớn cho phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển này cần phải đi đôi với bảo vệ môi trường để đảm bảo tính bền vững. Cô Tô là một trong những huyện đảo có nhiều điều kiện thuận lợi cho du lịch sinh thái, nhờ vào cảnh quan thiên nhiên phong phú và tài nguyên thiên nhiên phong phú. Việc khai thác tài nguyên cần được thực hiện một cách hợp lý để không làm tổn hại đến môi trường sống của các hệ sinh thái trên đảo.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và tài nguyên

Cô Tô có nhiều đặc điểm tự nhiên nổi bật, bao gồm hệ thống đảo và bãi biển đẹp, cùng với các tài nguyên thiên nhiên phong phú như hải sản và rừng ngập mặn. Những tài nguyên này không chỉ phục vụ cho phát triển kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu và biến đổi khí hậu đang đặt ra nhiều thách thức cho huyện đảo. Việc quản lý và khai thác tài nguyên cần phải được thực hiện một cách bền vững, nhằm bảo tồn các hệ sinh thái và đảm bảo an ninh môi trường cho thế hệ tương lai.

II. Thực trạng phát triển kinh tế xã hội tại huyện đảo Cô Tô

Huyện đảo Cô Tô hiện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển kinh tế xã hội. Mặc dù có tiềm năng lớn cho du lịch bền vững, nhưng việc phát triển kinh tế vẫn chưa đạt được hiệu quả như mong đợi. Các ngành kinh tế chủ yếu vẫn dựa vào nông nghiệp bền vững và du lịch sinh thái, nhưng chưa có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng và đầu tư hạ tầng. Điều này dẫn đến việc chưa khai thác hết tiềm năng của huyện đảo. Hơn nữa, sự phát triển kinh tế cần phải đi đôi với việc bảo vệ môi trường, nhằm đảm bảo rằng các hoạt động kinh tế không gây hại cho hệ sinh thái và tài nguyên thiên nhiên.

2.1. Các ngành kinh tế chủ yếu

Các ngành kinh tế chủ yếu tại huyện đảo Cô Tô bao gồm nông nghiệp bền vững, du lịch sinh thái, và thủy sản. Tuy nhiên, sự phát triển của các ngành này còn nhiều hạn chế. Ngành du lịch chưa được khai thác triệt để, trong khi ngành nông nghiệp vẫn phụ thuộc vào các phương pháp truyền thống. Việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp sản xuất hiện đại là cần thiết để nâng cao hiệu quả kinh tế. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích đầu tư và phát triển bền vững.

III. Định hướng phát triển bền vững huyện đảo Cô Tô

Để phát triển bền vững huyện đảo Cô Tô, cần có các định hướng rõ ràng và các giải pháp cụ thể. Việc xây dựng các chính sách phát triển kinh tế xã hội cần phải dựa trên nguyên tắc bảo vệ môi trường. Các chương trình phát triển cần phải kết hợp giữa phát triển kinh tế và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Đặc biệt, cần chú trọng đến việc phát triển du lịch sinh thái như một ngành kinh tế mũi nhọn, đồng thời bảo vệ các hệ sinh thái tự nhiên. Các dự án đầu tư cần phải được thực hiện với sự tham gia của cộng đồng địa phương để đảm bảo tính bền vững và hiệu quả.

3.1. Giải pháp phát triển du lịch bền vững

Phát triển du lịch bền vững là một trong những giải pháp quan trọng cho huyện đảo Cô Tô. Cần xây dựng các sản phẩm du lịch đa dạng, hấp dẫn, đồng thời bảo tồn các giá trị văn hóa và thiên nhiên. Việc đào tạo nguồn nhân lực cho ngành du lịch cũng cần được chú trọng, nhằm nâng cao chất lượng dịch vụ. Hơn nữa, cần có các chiến lược quảng bá du lịch hiệu quả để thu hút du khách, đồng thời đảm bảo rằng các hoạt động du lịch không gây hại cho môi trường. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương cũng rất quan trọng để tạo điều kiện cho sự phát triển của ngành du lịch.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện đảo Cô Tô, tỉnh Quảng Ninh, nằm ở vị trí chiến lược quan trọng phía Bắc vịnh Bắc Bộ, là một trong những vùng biển đảo tiền tiêu của Việt Nam với hơn 40 đảo lớn nhỏ. Với tổng diện tích khoảng 46,2 km², Cô Tô có tiềm năng phát triển kinh tế biển đa dạng, đặc biệt trong các lĩnh vực ngư nghiệp, du lịch và dịch vụ biển. Theo thống kê, Việt Nam có hơn 2.773 đảo ven bờ với tổng diện tích khoảng 1.720 km², trong đó các huyện đảo như Cô Tô đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ chủ quyền quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá tổng hợp điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế - xã hội của huyện đảo Cô Tô, từ đó xây dựng cơ sở khoa học cho việc phát triển bền vững kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường, đồng thời đảm bảo an ninh quốc phòng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào toàn bộ quần đảo Cô Tô và vùng biển xung quanh, với dữ liệu thu thập từ năm 1994 đến 2010, bao gồm khảo sát thực địa, phân tích tài liệu và ứng dụng công nghệ GIS.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho quy hoạch phát triển bền vững huyện đảo, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên biển đảo, đồng thời bảo vệ môi trường và củng cố an ninh quốc phòng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và tranh chấp biển đảo khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các quan điểm và lý thuyết địa lý tổng hợp nhằm đánh giá tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trường trên đảo Cô Tô. Hai khung lý thuyết chính bao gồm:

1. Quan điểm hệ thống và tổng hợp: Nhấn mạnh mối quan hệ hữu cơ giữa các yếu tố tự nhiên (địa hình, khí hậu, thủy văn) và xã hội (dân cư, kinh tế), xem huyện đảo như một hệ thống biển-đảo thống nhất, chịu tác động lẫn nhau giữa các thành phần.

2. Quan điểm phát triển bền vững: Đề cao việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên để đáp ứng nhu cầu hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng phát triển của thế hệ tương lai, đảm bảo cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng gồm: hệ thống đảo ven bờ, tiềm năng tài nguyên biển, phát triển kinh tế biển, bảo vệ môi trường biển đảo, và an ninh quốc phòng biển đảo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa thu thập số liệu thứ cấp và khảo sát thực địa. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ các đảo chính trong quần đảo Cô Tô với hơn 40 đảo, tập trung vào ba đảo lớn: Cô Tô Lớn, Thanh Lam và đảo Trần.

• Thu thập dữ liệu: Sử dụng tài liệu địa lý, khí hậu, thủy văn, đất đai, sinh vật, kinh tế - xã hội từ các báo cáo, đề tài nghiên cứu trước đây, bản đồ địa hình, ảnh viễn thám và số liệu thống kê địa phương.

• Khảo sát thực địa: Tiến hành hai đợt khảo sát toàn diện trên các đảo, kết hợp khảo sát trên biển bằng tàu thuyền để đánh giá hiện trạng tài nguyên và môi trường.

• Phân tích dữ liệu: Áp dụng phương pháp phân tích tổng hợp, phương pháp nhân tố chủ đạo để xác định các nhân tố quyết định sự phân hóa tự nhiên và kinh tế xã hội. Sử dụng công nghệ GIS (MapInfo, ArcGIS) để xử lý bản đồ, phân tích không gian và lập bản đồ cảnh quan, hiện trạng sử dụng đất.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ năm 1994 đến 2010, với các đợt khảo sát thực địa cập nhật số liệu vào năm 2004-2005.

Phương pháp luận này đảm bảo tính toàn diện, chính xác và phù hợp với đặc thù vùng biển đảo, phục vụ cho việc đề xuất các giải pháp phát triển bền vững.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện tự nhiên và tài nguyên:

   • Quần đảo Cô Tô có địa hình đồi núi thấp, độ cao tối đa dưới 200m, địa hình bị chia cắt mạnh với nhiều bãi biển và thềm lục địa phù hợp phát triển du lịch biển.
   • Khí hậu nhiệt đới gió mùa, tổng lượng mưa trung bình 1.700-1.900 mm/năm, số giờ nắng đạt 1.800-1.820 giờ/năm, gió mùa Đông Bắc chiếm ưu thế với vận tốc trung bình 4-5 m/s.
   • Nguồn nước mặt và nước ngầm có trữ lượng tiềm năng khoảng 7.300-8.100 m³/ngày, đáp ứng nhu cầu sinh hoạt và sản xuất hiện tại, tuy nhiên có nguy cơ thiếu nước vào mùa khô.

2. Kinh tế - xã hội:

   • Dân số năm 2004 khoảng 3.770 người, dự kiến tăng lên 7.000 người vào năm 2010, mật độ dân số tăng nhanh với nhu cầu nước và đất đai tăng tương ứng.
   • Các ngành kinh tế chủ lực gồm ngư nghiệp, du lịch và dịch vụ hậu cần nghề cá, với diện tích đất nông nghiệp khoảng 215 ha và lâm nghiệp 1.114 ha.
   • Mật độ dân số và phát triển kinh tế tăng nhanh tạo áp lực lên tài nguyên và môi trường, đặc biệt là nguồn nước và đất đai.

3. Bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng:

   • Hệ sinh thái đảo nhạy cảm với các tác động của con người, đặc biệt là rừng phòng hộ và vùng đất ngập mặn.
   • Vị trí chiến lược của đảo Trần và quần đảo Cô Tô trong kiểm soát vùng biển, bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc phòng được khẳng định.
   • Các dạng địa hình mài mòn, bãi đá ngầm có thể tận dụng cho mục đích quốc phòng và phát triển du lịch mạo hiểm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy huyện đảo Cô Tô có tiềm năng phát triển kinh tế biển đa dạng, đặc biệt là ngư nghiệp và du lịch, nhờ điều kiện tự nhiên thuận lợi như khí hậu ôn hòa, nguồn lợi hải sản phong phú và địa hình phù hợp. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số và phát triển kinh tế nhanh chóng đang đặt ra thách thức lớn về bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên nước, đất đai.

So sánh với các huyện đảo ven bờ khác của Việt Nam, Cô Tô có trữ lượng nước ngầm tương đối lớn nhưng vẫn cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ để tránh cạn kiệt vào mùa khô. Các nghiên cứu trước đây cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của rừng phòng hộ trong việc bảo vệ nguồn nước và chống xói mòn đất, điều này phù hợp với quan điểm phát triển bền vững.

Việc ứng dụng công nghệ GIS trong phân tích không gian và lập bản đồ cảnh quan giúp minh họa rõ ràng các vùng có tiềm năng phát triển và các khu vực cần bảo vệ, hỗ trợ cho việc quy hoạch không gian lãnh thổ hiệu quả. Các biểu đồ thể hiện phân bố diện tích đất theo loại hình sử dụng, lượng nước mặt và nước ngầm, cũng như biến động dân số sẽ giúp trực quan hóa các xu hướng phát triển và áp lực tài nguyên.

Kết quả nghiên cứu cũng khẳng định vị trí chiến lược của huyện đảo trong hệ thống các huyện đảo ven bờ Việt Nam, vừa là điểm chốt an ninh quốc phòng, vừa là cầu nối giao thương quốc tế, đặc biệt trong bối cảnh tranh chấp biển Đông và hội nhập kinh tế toàn cầu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và bảo vệ tài nguyên nước

   • Áp dụng các biện pháp tiết kiệm và tái sử dụng nước trong sinh hoạt và sản xuất.
   • Xây dựng hệ thống thu gom và trữ nước mưa để bổ sung nguồn nước vào mùa khô.
   • Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: UBND huyện, Sở Tài nguyên Môi trường.

2. Phát triển du lịch sinh thái và du lịch mạo hiểm bền vững

   • Khai thác các dạng địa hình đặc thù như vách mài mòn, bãi biển để phát triển các loại hình du lịch thân thiện môi trường.
   • Xây dựng các khu du lịch nghỉ dưỡng kết hợp bảo tồn hệ sinh thái rừng phòng hộ và vùng đất ngập mặn.
   • Thời gian thực hiện: 3-5 năm; Chủ thể: Ban quản lý du lịch, doanh nghiệp du lịch.

3. Bảo vệ và phục hồi rừng phòng hộ, đất đai

   • Tăng cường trồng rừng, đặc biệt là các loại cây bản địa phù hợp với điều kiện đất đai và khí hậu.
   • Áp dụng các biện pháp chống xói mòn đất, cải tạo đất chua, nghèo dinh dưỡng.
   • Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Sở Nông nghiệp, UBND huyện.

4. Nâng cấp hạ tầng giao thông biển và kết nối đất liền

   • Đầu tư phát triển cảng biển, bến tàu để tăng cường giao thương và hỗ trợ phát triển kinh tế biển.
   • Cải thiện phương tiện vận tải biển, đảm bảo an toàn và hiệu quả.
   • Thời gian thực hiện: 2-4 năm; Chủ thể: Bộ Giao thông Vận tải, UBND tỉnh.

5. Xây dựng quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội bền vững

   • Lập quy hoạch chi tiết các ngành kinh tế trọng điểm, kết hợp bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng.
   • Định hướng phát triển dân số phù hợp với khả năng tài nguyên và môi trường.
   • Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND huyện, các cơ quan chuyên môn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về biển đảo và phát triển kinh tế vùng ven biển

   • Lợi ích: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy hoạch phát triển bền vững các huyện đảo.
   • Use case: Lập kế hoạch phát triển kinh tế xã hội, bảo vệ môi trường và an ninh quốc phòng.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực địa lý, kinh tế biển, môi trường

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp luận đánh giá tổng hợp tài nguyên và phát triển bền vững vùng biển đảo.
   • Use case: Nghiên cứu chuyên sâu về hệ thống đảo ven bờ Việt Nam và mô hình phát triển kinh tế sinh thái.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong lĩnh vực du lịch, ngư nghiệp và dịch vụ biển

   • Lợi ích: Hiểu rõ tiềm năng và hạn chế của huyện đảo để đầu tư hiệu quả, bền vững.
   • Use case: Phát triển dự án du lịch sinh thái, dịch vụ hậu cần nghề cá, nuôi trồng thủy sản.

4. Cơ quan quốc phòng và an ninh

   • Lợi ích: Nắm bắt vị trí chiến lược và vai trò của huyện đảo trong bảo vệ chủ quyền và an ninh quốc gia.
   • Use case: Xây dựng kế hoạch bố trí lực lượng, công trình quốc phòng phù hợp với điều kiện địa lý.

Câu hỏi thường gặp

1. Huyện đảo Cô Tô có tiềm năng phát triển kinh tế nào nổi bật nhất?
   Cô Tô có tiềm năng phát triển mạnh mẽ trong các ngành ngư nghiệp, du lịch biển và dịch vụ hậu cần nghề cá nhờ nguồn lợi hải sản phong phú và địa hình thuận lợi cho du lịch sinh thái.

2. Nguồn nước trên đảo có đáp ứng đủ nhu cầu dân cư và sản xuất không?
   Hiện tại, nguồn nước mặt và nước ngầm đáp ứng đủ nhu cầu sinh hoạt và sản xuất, với trữ lượng tiềm năng khoảng 7.300-8.100 m³/ngày. Tuy nhiên, vào mùa khô có nguy cơ thiếu nước, cần có biện pháp quản lý và bổ sung nguồn nước.

3. Khí hậu trên huyện đảo Cô Tô có thuận lợi cho phát triển du lịch không?
   Khí hậu nhiệt đới gió mùa với tổng số giờ nắng khoảng 1.800 giờ/năm, nhiệt độ trung bình 22-23°C, mùa khô dài và không khắc nghiệt, rất thích hợp cho các hoạt động du lịch nghỉ dưỡng và khám phá thiên nhiên.

4. Các thách thức chính trong phát triển bền vững huyện đảo là gì?
   Thách thức gồm áp lực gia tăng dân số, khai thác tài nguyên nước và đất đai quá mức, ô nhiễm môi trường, hạn chế về hạ tầng giao thông biển và nguy cơ biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến hệ sinh thái đảo.

5. Làm thế nào để bảo vệ môi trường tự nhiên trên đảo trong quá trình phát triển kinh tế?
   Cần tăng cường bảo vệ rừng phòng hộ, quản lý chặt chẽ khai thác tài nguyên, phát triển du lịch sinh thái thân thiện môi trường, đồng thời áp dụng các biện pháp kỹ thuật để giảm thiểu ô nhiễm và xói mòn đất.

Kết luận

• Huyện đảo Cô Tô có vị trí chiến lược quan trọng, tiềm năng phát triển kinh tế biển đa dạng, đặc biệt là ngư nghiệp và du lịch.
• Điều kiện tự nhiên thuận lợi với khí hậu ôn hòa, nguồn nước mặt và nước ngầm đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng cần quản lý chặt chẽ để tránh thiếu hụt.
• Phát triển bền vững đòi hỏi sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường và củng cố an ninh quốc phòng.
• Các giải pháp đề xuất tập trung vào quản lý tài nguyên nước, phát triển du lịch sinh thái, bảo vệ rừng phòng hộ và nâng cấp hạ tầng giao thông biển.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học quan trọng cho quy hoạch phát triển huyện đảo Cô Tô và các huyện đảo ven bờ Việt Nam trong giai đoạn tới.

Các cơ quan quản lý và nhà đầu tư cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu cập nhật dữ liệu để điều chỉnh chính sách phù hợp với thực tiễn phát triển. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng nghiên cứu, quý độc giả và các bên liên quan được khuyến khích tiếp cận toàn văn luận văn và các báo cáo chuyên sâu liên quan.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1- TỔNG QUAN VỀ NHỮNG CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU HỆ THỐNG ĐẢO VEN BỜ VIỆT NAM VÀ ĐẢO CÔ TÔ, TỈNH QUẢNG NINH 1. Hệ thống đảo ven bờ Việt Nam Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu lý luận chung về đánh giá tổng hợp tiềm năng tự nhiên, tài nguyên, tiềm năng kinh tế - xã hội các khu vực, vùng lãnh thổ, đặc biệt các vùng với các điều kiện mang tính đặc thù biển và đảo cho mục đích phát triển KT- XH của nhiều tác giả trong và ngoài nước. Ở Việt Nam cũng đã có nhiều công trình nghiên cứu lý luận và thực tiễn về đánh giá tổng hợp như công trình của Lê Bá Thảo, Vũ Tự Lập trình bày về phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu tổng hợp, áp dụng đối với cảnh quan, Lê Đức An, Lê Đức Tố về quan điểm và các nội dung đánh giá tổng hợp hệ thống đảo ven bờ Việt Nam, các tác giả Nguyễn Thượng Hùng, Nguyễn Ngọc Khánh, Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Cao Huần, Phạm Quang Anh và nnk về đánh giá điều kiện địa lý và phát triển lý luận nghiên cứu đánh giá cảnh quan Việt Nam và nhiều vùng lãnh thổ khác cho các mục đích thực tiễn. Ngoài ra, còn có rất nhiều công trình thực tiễn áp dụng phương pháp đánh giá tổng hợp cho phát triển các đối tượng sản xuất, kinh tế ở quy mô cấp tỉnh, huyện, các đơn vị lãnh thổ nhỏ, các công trình công nghiệp, kỹ thuật của nhiều tác giả khác v.

Tài liệu liên quan đến hệ thống đảo ven bờ Việt Nam Các nghiên cứu về biển và hải đảo nước ta đã được Nhà nước cho phép thực hiện từ những năm 1960 trong khuôn khổ các chương trình hợp tác Quốc tế. Tuy nhiên hầu hết các công trình nghiên cứu ở giai đoạn trước mới chỉ dừng lại ở việc điều tra tổng hợp tài nguyên biển. Tiếp theo đó là các công trình đánh giá cho các mục đích ứng dụng cụ thể. Trong đó có thể kể đến hai công trình tiêu biểu sau: 1/.

Đề tài “Đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và kinh tế xã hội hệ thống đảo ven bờ Việt Nam trong chiến lược phát triển kinh tế-xã hội biển” (KT.12) thuộc Chương trình nghiên cứu Biển (KT- 03) do GS. Lê Đức An (1997) chủ trì đã thực hiện điều tra, đánh giá toàn bộ hệ thống đảo ven bờ Việt Nam cho các mục đích: an ninh quốc phòng, di dân kinh tế mới, du lịch, dịch vụ biển, v.18 (1991-1995) đã nghiên cứu và xây dựng luận chứng khoa học kĩ thuật xây dựng và phát triển hệ thống du lịch biển Việt Nam. Năm 2001 đề tài độc lập cấp Nhà nước “Điều tra nghiên cứu hệ thống đảo ven bờ vịnh Bắc Bộ phục vụ cho việc qui hoạch phát triển kinh tế-xã hội bảo vệ chủ quyền và lợi ích quốc gia trên biển” và giai đoạn 2001-2004, đề tài cấp Nhà nước KC.12: “Luận chứng khoa học về một mô hình phát triển kinh tế - sinh thái trên một số đảo, cụm đảo lựa chọn vùng biển ven bờ Việt Nam” do GS. Lê Đức Tố chủ trì, bước đầu đã xây dựng được mô hình kinh tế sinh thái trên ba cụm đảo lựa chọn là cụm đảo Ngọc Vừng(tỉnh Quảng Ninh), cụm đảo Cù Lao Chàm (tỉnh Quảng Nam), cụm đảo Hòn Khoai (tỉnh Cà Mau) và nhiều công trình nghiên cứu riêng cho các đảo, huyện đảo của các tác giả khác và của các địa phương,.

và nhiều công trình nghiên cứu khác có liên quan. Hệ thống đảo ven bờ (HTĐVB) là tập hợp các đảo, cụm đảo, quần đảo phân bố trên thềm lục địa, kể từ sát bờ ra đến những đảo xa nhất là Bạch Long Vỹ, Hòn Hải, Bẩy Cạnh, Thổ Chu, Phú Quốc. Theo kết quả thống kê chưa đầy đủ của đề tài KT - 03 - 12, HTĐVB gồm 2.773 đảo với tổng diện tích 1.720km2 (Bảng 1) có 84 đảo có diện tích trên 1km2 với tổng diện tích 1.596 km2 (92,7%), có 24 đảo trên 10km2 và 3 đảo trên 100km2, còn lại là các đảo rất nhỏ (Bảng 1.1: Các nhóm đảo phân chia theo diện tích Nhóm đảo theo Số đảo trong Tỷ lệ trên tổng Tổng diện tích Tỷ lệ trên tổng diện diện tích (km2) nhóm số đảo (%) của nhóm (km2) tích các đảo (%) < 0,001 284 10,24 0,1129 0,01 0,001-0,005 685 24,70 1,6161 0,10 0,005-0,01 418 15,07 2,7909 0,16 12 z 0,01-0,05 779 28,10 17,6136 1,02 0,05-0,1 209 7,54 14,5312 0,84 0,1-0,5 266 9,59 52,8745 3,07 0,5-1 48 1,73 34,7793 2,02 1-5 51 1,84 121,6281 7,07 5-10 9 0,32 61,5910 3,58 10-50 19 0,69 375,6273 21,83 50-100 2 0,07 133,7727 7,77 > 100 3 0,11 903,9378 52,53 Tổng cộng 2773 100 1720,8754 100 Nguồn: “Đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế xã hội, hệ thống đảo ven bờ Việt Nam trong chiến lược phát triển KT-XH biển”. Báo cáo tổng hợp, đề tài KT.12 Đảo phân bố suốt từ tây vịnh Bắc Bộ đến đông vịnh Thái Lan nhưng chủ yếu tập trung ở vùng biển ven bờ Bắc Bộ và ven bờ Nam Bộ (Bảng 1.

Các tỉnh có nhiều đảo nhất là Quảng Ninh (74,94%), Hải Phòng (8,76%), Kiên Giang (5,73%), Khánh Hoà (3,82%).2: Số lượng và diện tích hệ thống đảo ven bờ Việt Nam theo các vùng Toàn hệ thống đảo Các đảo có diện tích ≥ 1 km2 TT Số Diện tích Số Diện tích Vùng % % % % đảo (km2) đảo (km2) I Ven bờ Bắc Bộ 2321 83,70 841,1571 48,88 50 59,5 761,1914 47,68 Ven bờ II 57 2,06 14,2478 0,83 3 3,6 9,424 0,59 Bắc Trung Bộ Ven bờ III 200 7,21 172,0015 9,99 16 19,0 153,5418 9,61 Nam Trung Bộ Ven bờ IV 195 7,01 693,4690 40,30 15 17,9 672,3997 42,12 Nam Bộ Tổng 2773 100 1720,8754 100 84 100 1596,5569 100 Nguồn: “Đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế xã hội, hệ thống đảo ven bờ Việt Nam trong chiến lược phát triển KT-XH biển”. Báo cáo tổng hợp, đề tài KT.12 Để phát triển, các đảo cần phải có một diện tích đủ lớn. Trong 84 đảo có diện tích trên 1km2, có 33 đảo diện tích trên 5km2 (lớn và trung bình) và 51 đảo còn lại (60,7%) là các đảo nhỏ (1 - 5km2). Chúng chủ yếu phân bố nhiều ở ven bờ Bắc Bộ (59,5%), tiếp đó là ven bờ Nam Trung Bộ và Nam Bộ (Bảng 1.3: Phân loại 84 đảo có diện tích ≥ 1 km2 theo diện tích và vùng phân bố Số đảo theo diện tích Số đảo theo diện tích và vùng Diện Số Tỷ lệ Loại Chung cả Số đảo phân bố theo vùng tích đảo % diện nước 13 z (km2) tích Tỷ lệ % Ven bờ Ven bờ (km2) Ven bờ Ven bờ Bắc Số so với Nam Nam Bắc Bộ Trung Bộ đảo tổng 84 Trung Bộ Bộ đảo > 100 3 3,6 > 100 2 0 0 1 3 3,6 100-20 7 8,3 > 20 6 0 2 2 10 11,8 20-10 14 16,7 > 10 16 0 5 3 24 28,5 10-5 9 10,7 >5 21 0 5 7 33 39,2 50 3 16 15 5-1 51 60,7 >1 84 100 (59,5%) (3,6%) (19,0%) (17,9%) Cộng: 84 100 Nguồn: “Đánh giá điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên, kinh tế xã hội, hệ thống đảo ven bờ Việt Nam trong chiến lược phát triển KT-XH biển”.

Báo cáo tổng hợp, đề tài KT.12 Diễn giải bảng 1. 9 đảo (5-10km2):Thổ Chu (9,9), Hà Loan (8,2), Sâu Nam (7,4), Bẩy Cạnh (7,2), Phượng Hoàng (6,3), Hòn Bà II (6,1), Còng (Quả Soài) (5,5), Cống Nưa (5,5), Nam Du (5,5) 51 đảo 14 đảo (3 - 5km2): Hòn Khoai (4,96), Hòn Mê (4,86), Hang Trại (4,6), Chàng Tây nhỏ (Trần) (4,5), Lão Vọng (4,3), Vạn Vược ( 3,9), Mang (3,8), Bình Ba (3,7), Cù Lao (1-5km2) Xanh (3,5), Minh Hoà (Hòn Nghệ) (3,5), Hòn Thơm (3,5), Hòn Tre II (3,4), Chàng Ngọ (3,2), Bồ Hòn (3,1) 37 đảo (1-3km2): Tuần Châu, Cô Tô con, Bạch Long Vỹ, Cồn Cỏ, Hòn Mun. Đến cuối năm 2004 Việt Nam đã có 10 huyện đảo ven bờ (HĐVB) thuộc 7 tỉnh và thành phố được thành lập: Quảng Ninh (2), Hải Phòng (2), Quảng Trị (1), Quảng Ngãi (1), Bình Thuận (1), Bà Rịa - Vũng Tàu (1) và Kiên Giang (2) 14 z Cũng cần ghi nhận là trong phạm vi HTĐVB Việt Nam, ngoài 10 huyện đảo trên còn có 9 xã đảo, 1 phường đảo và hàng trăm đảo khác thuộc trực tiếp các đơn vị hành chính trên bờ, từ thuộc xã, phường, huyện, thị xã đến thuộc thành phố. Các xã đảo đó thuộc 4 tỉnh là Quảng Ninh (4), Quảng Nam (1), Khánh Hoà (1) và Kiên Giang (3); 1 phường đảo thuộc thành phố Quy Nhơn.

Các huyện đảo tập trung ở vùng biển Bắc Bộ (4) và Nam Bộ (3) và phân bố phân tán ở vùng biển Trung Bộ (3), có quy mô về diện tích và dân số rất khác nhau. Lớn nhất là huyện đảo Phú Quốc với 593,1km2 và 82. Nhỏ nhất là 2 huyện đảo Bạch Long Vỹ và Cồn Cỏ (mới được thành lập vào 10/2004) với diện tích mỗi đảo chỉ trên 2km2. Theo độ lớn HĐVB có thể chia thành 4 nhóm: - Nhóm HĐVB lớn: Phú Quốc (539,1 km2), Vân Đồn(551,3 km2), Cát Hải (323,1 km2).

- Nhóm HĐVB khá lớn: Côn Đảo (75,2 km2), Cô Tô (46,2 km2). - Nhóm HĐVB trung bình: Kiên Hải (27,9 km2), Phú Quý (16,0 km2), Lý Sơn (10,0 km2). - Nhóm HĐVB nhỏ: Bạch Long Vỹ (4,5 km2), Cồn Cỏ (4,0 km2). Cũng cần lưu ý là có sự khác nhau đáng kể về số liệu diện tích các huyện đảo, theo tài liệu thống kê và theo thực đo trên bản đồ.

Theo số liệu thống kê thì diện tích huyện Vân Đồn là 551,3km2 nhưng theo số liệu đo trên bản đồ thì chỉ khoảng 410km2, chênh nhau đến 141km2, tức 25%. Diện tích huyện Cát Hải cũng tương tự như vậy, số liệu thống kê lớn hơn số đo đạc khá nhiều. Diện tích huyện đảo Bạch Long Vỹ theo Cục Thống kê Hải Phòng là 4,5 km2, thực đo trên bản đồ chỉ 2,2 km2, huyện Cồn Cỏ cũng vậy. Ngược lại, huyện đảo Phú Quý, theo số liệu thống kê có 16,0km2 (số liệu trước đây là 32 km2) nhưng theo đo trên bản đồ huyện có diện tích khoảng 18km2.

Huyện đảo Kiên Hải có 2 số liệu diện tích thống kê khác nhau: 27,9 và 38,7km2 ngay trong niên giám thống kê 2003 tỉnh Kiên Giang (đo đạc là khoảng 25,0km2). Do đó, tổng diện tích các huyện đảo là 1651,3 km2 theo số liệu thống kê và 1348,9km2 theo số liệu đo đạc trên bản đồ, chênh nhau đến trên 300km2, là một con số quá lớn đối với các đảo. Tổng dân số trung bình năm 2004 trên 10 huyện đảo là khoảng trên 227.000 người, trong đó mật độ cao nhất là ở Lý Sơn với 1980,2 người/km2, thậm chí lớn hơn nhiều thị xã, 15 z thị trấn ở đồng bằng Bắc Bộ (thị xã Sơn Tây, mật độ 1.006 người/km2 năm 2001).