Tổng quan về luận án

Nghiên cứu của nghiên cứu sinh Nguyễn Xuân Hưng (2021) với đề tài "Phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa" (chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, mã số 9.101, Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội; dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Hà Đức Trụ và TS. Nguyễn Huy Thịnh) được thực hiện trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển đổi thể chế sâu sắc. Kể từ Đại hội VI (1986) đến Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 03/06/2017 của Hội nghị Trung ương 5 khóa XII, khu vực kinh tế tư nhân (KTTN) đã được xác lập vị thế là "động lực quan trọng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa". Sự chuyển dịch vĩ mô này được minh chứng qua các số liệu định lượng cụ thể: tỷ trọng vốn đầu tư của khu vực nhà nước giảm từ 42% năm 1995 xuống 38% năm 2015, trong khi khu vực KTTN tăng mạnh từ 27,6% lên 38,7%; về lao động, năm 2000 khu vực tư nhân thu hút 32,358 triệu lao động và tăng vọt lên 45,450 triệu lao động vào năm 2015, gấp gần 9 lần so với con số 5,185 triệu lao động của khu vực nhà nước.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà luận án nhận diện là: Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu về KTTN ở cấp độ quốc gia hoặc các trung tâm kinh tế lớn, nhưng hoàn toàn thiếu vắng các nghiên cứu thực chứng tiếp cận đa chiều, tích hợp mô hình hồi quy đa biến để đánh giá có hệ thống 4 nội dung phát triển KTTN gắn với các đặc thù không gian kinh tế vi mô tại Thanh Hóa — một tỉnh đất rộng, người đông, có tính chất "Việt Nam thu nhỏ" với đầy đủ địa hình ven biển, đồng bằng, miền núi và biên giới. Thanh Hóa đạt tốc độ tăng trưởng cao, xếp thứ 23/63 về Chỉ số Năng lực Cạnh tranh Cấp tỉnh (PCI) năm 2019, đóng góp của khu vực KTTN đạt 30.800 tỷ đồng năm 2018 (tăng 14,2% so với 2018), song vẫn tồn tại điểm nghẽn nghiêm trọng về quy mô vốn nhỏ, công nghệ lạc hậu và tính dễ tổn thương trước biến động thị trường.

Luận án giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu chính (RQs):

  • RQ1: Khung lý luận và nội hàm của phát triển KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN được xác lập trên những tiêu chí và khía cạnh nào?
  • RQ2: Thực trạng phát triển KTTN tại tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2015–2019 diễn ra như thế nào và các nhân tố nào tác động có ý nghĩa thống kê đến sự phát triển này?
  • RQ3: Cần những giải pháp chiến lược và lộ trình can thiệp thể chế nào nhằm thúc đẩy KTTN Thanh Hóa phát triển bền vững đến năm 2030?

Tương ứng với các RQs, hệ thống 5 giả thuyết nghiên cứu được kiểm định:

  • H1: Môi trường pháp lý và nhận thức xã hội có tác động thuận chiều (+) đến phát triển KTTN.
  • H2: Thị trường tiêu thụ sản phẩm có tác động thuận chiều (+) đến phát triển KTTN.
  • H3: Vốn, cơ sở hạ tầng và mặt bằng sản xuất kinh doanh có tác động thuận chiều (+) đến phát triển KTTN.
  • H4: Trình độ quản lý và chất lượng lao động có tác động thuận chiều (+) đến phát triển KTTN.
  • H5: Trình độ khoa học công nghệ có tác động thuận chiều (+) đến phát triển KTTN.

Luận án xây dựng khung phân tích 4 chiều kích của phát triển KTTN: (1) Gia tăng số lượng cơ sở; (2) Mở rộng quy mô nguồn lực (vốn, lao động, đất đai); (3) Nâng cao kết quả và hiệu quả sản xuất kinh doanh (SXKD); (4) Gia tăng đóng góp kinh tế - xã hội (GRDP, ngân sách, việc làm). Phạm vi nghiên cứu bao gồm số liệu thứ cấp giai đoạn 2015–2019, số liệu sơ cấp khảo sát năm 2018–2019 với mẫu nghiên cứu hợp lệ gồm $N = 406$ đối tượng (chủ DN và người lao động) cùng 56 cán bộ quản lý nhà nước tại 4 địa bàn kinh tế trọng điểm (Tĩnh Gia, Sầm Sơn, Nông Cống, Thường Xuân), đưa ra tầm nhìn giải pháp đến năm 2030.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế cho thấy nghiên cứu về khu vực kinh tế tư nhân phân hóa thành nhiều trường phái. Về quan hệ thể chế và hiệu quả khu vực công - tư, Asian Development Bank (ADB, 2003) khi phân tích kinh tế tư nhân Trung Quốc qua 4 giai đoạn (1978–2003) và tác động của việc gia nhập WTO đã chỉ rõ môi trường vĩ mô và rào cản hành chính quyết định sự sống còn của doanh nghiệp tư nhân (DNTN). Thomas & Brill (2003) nghiên cứu so sánh doanh nhân tư nhân tại Trung Quốc và Việt Nam, chỉ ra chức năng chính trị - xã hội ngày càng tăng của tầng lớp doanh nhân trong nền kinh tế chuyển đổi. Schaumburg & Henrik (2005) khẳng định KTTN tại Việt Nam là trụ cột giảm nghèo nhưng luôn đối mặt với thế cạnh tranh bất bình đẳng trước các tập đoàn nhà nước quy mô lớn.

Về hiệu quả vận hành và phân bổ nguồn lực, Rui (2008) và Katharina et al. (2009) chứng minh thực nghiệm rằng khu vực tư nhân đạt năng suất lao động vượt trội, tỷ lệ thất thoát thấp và hiệu quả quản trị tốt hơn doanh nghiệp nhà nước. Đáng chú ý, Phetsavong & Ichihashi (2012) khi phân tích dữ liệu các quốc gia đang phát triển ở Châu Á giai đoạn 1984–2009 đã đưa ra bằng chứng thực nghiệm quan trọng: đầu tư tư nhân trong nước là động lực mạnh nhất thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, trong khi đầu tư công quá lớn có xu hướng lấn át (crowding-out), làm suy giảm tác động tích cực của đầu tư tư nhân và FDI. Ở khía cạnh quản trị rủi ro và đối tác công tư (PPP), Dahiru & Muhammad (2015), Robert & Albert (2015), Ernest & Albert (2016, 2017) nhấn mạnh khung pháp lý minh bạch, phân bổ rủi ro hợp lý và sự ủng hộ chính trị là các điều kiện tiên quyết cho sự thành công của doanh nghiệp tư nhân.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Tạ Minh Thảo (2006), Đinh Văn Ân et al. (2007), CIEM (2010), Lương Minh Cư & Vũ Văn Thư (2011), Phạm Ngọc Vân (2011), Nguyễn Hữu Trinh (2016), Nguyễn Ngọc Lan (2017), và Nguyễn Hồng Sơn (2018) đã tập trung phân tích tiến trình đổi mới nhận thức của Đảng, rào cản tiếp cận tín dụng, cải cách thủ tục hành chính và môi trường kinh doanh. Tuy nhiên, tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận: một phía ủng hộ "liệu pháp tiệm tiến" trong hoàn thiện khung pháp lý và bảo lưu vai trò chi phối tuyệt đối của kinh tế nhà nước; phía khác khẳng định cần "liệu pháp sốc" trong cải cách thể chế, xóa bỏ hoàn toàn sự phân biệt đối xử và giảm can thiệp hành chính trực tiếp (Đinh Văn Ân et al., 2007). Luận án của Nguyễn Xuân Hưng (2021) định vị chính xác vào khoảng trống khoa học này bằng cách lượng hóa tác động của các rào cản thể chế, thị trường và nguồn lực lên sự phát triển KTTN tại một địa bàn cấp tỉnh có sự phân hóa kinh tế - địa lý sâu sắc, từ đó cung cấp khung đánh giá thực nghiệm hoàn chỉnh chưa từng có tại khu vực Bắc Trung Bộ.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án kế thừa và phát triển lý luận Mác - Lênin về quy luật quan hệ sản xuất phải phù hợp với tính chất và trình độ của lực lượng sản xuất, trong đó nhấn mạnh: "Về bản chất, KTTN đại diện cho sở hữu tư nhân" và "kinh tế tư nhân là một loại hình kinh tế phát triển dựa trên sở hữu tư nhân về toàn bộ các yếu tố sản xuất (cả hữu hình và vô hình) được đưa vào sản xuất kinh doanh, hoàn toàn tự chủ, tự chịu trách nhiệm về toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh...".

Nghiên cứu đóng góp vào lý thuyết quản trị và kinh tế học thể chế mới (North, 1990) thông qua việc hệ thống hóa và cụ thể hóa cấu trúc khái niệm phát triển KTTN thành một mô hình đa chiều gồm 4 thành tố gắn kết hữu cơ:

  1. Quy mô số lượng (cơ sở đăng ký thành lập mới, tỷ lệ giải thể/tạm ngừng hoạt động).
  2. Quy mô tích tụ nguồn lực (vốn SXKD bình quân, diện tích đất/mặt bằng sản xuất, số lượng và cơ cấu lao động).
  3. Hiệu quả SXKD nội tại (doanh thu thuần, lợi nhuận trước/sau thuế, tỷ suất sinh lời ROA, ROS, năng suất lao động).
  4. Mức độ lan tỏa kinh tế - xã hội (đóng góp vào GRDP địa phương, nộp ngân sách nhà nước, thu nhập bình quân của người lao động và an sinh xã hội).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành giữa Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory), Lý thuyết Dựa trên Nguồn lực (Resource-Based View - Barney, 1991) và Lý thuyết Vị thế Thị trường (Market Positioning). Điểm độc đáo nằm ở ma trận tiếp cận đa chiều:

  • Phân loại theo hình thức tổ chức pháp lý: Khảo sát toàn diện 4 loại hình (Công ty Cổ phần, Công ty TNHH, Doanh nghiệp tư nhân, Hộ kinh doanh cá thể).
  • Phân loại theo cấu trúc ngành kinh tế: 3 khu vực (Nông nghiệp & Thủy sản; Công nghiệp & Xây dựng; Thương mại & Dịch vụ).
  • Phân loại theo vùng sinh thái - kinh tế: 4 không gian đại diện (Khu kinh tế ven biển Nghi Sơn - Tĩnh Gia; Đô thị dịch vụ du lịch Sầm Sơn; Vùng đồng bằng nông nghiệp Nông Cống; Vùng miền núi biên giới Thường Xuân).

Điều kiện biên (boundary conditions) của mô hình được xác định rõ ràng: áp dụng trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, chịu sự điều tiết của hệ thống luật pháp Việt Nam (Luật Doanh nghiệp 2014, Luật Đầu tư 2014) và các cơ chế đặc thù cấp tỉnh trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án áp dụng thế giới quan thực chứng (positivism) kết hợp chủ nghĩa hiện thực phản biện (critical realism), triển khai thiết kế nghiên cứu hỗn hợp (mixed-methods) kết hợp chặt chẽ giữa định tính và định lượng:

  • Tiếp cận định tính: Phân tích tài liệu thứ cấp, văn bản thể chế và sử dụng công cụ Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia (PRA - Participatory Rural Appraisal) để ghi nhận phản hồi từ cơ sở.
  • Tiếp cận định lượng: Thiết kế bảng hỏi khảo sát cấu trúc chuẩn hóa, đánh giá độ tin cậy thang đo, phân tích nhân tố khám phá (EFA) và phân tích hồi quy tuyến tính bội.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập dữ liệu sơ cấp tuân thủ các chuẩn mực phương pháp luận:

  1. Chiến lược chọn mẫu: Áp dụng phương pháp phân tổ kết hợp chọn mẫu thuận tiện có cấu trúc hạn ngạch (quota sampling) tại 4 địa bàn đặc thù. Cỡ mẫu phân bổ theo 3 nhóm ngành: Nông nghiệp - Thủy sản ($n = 100$), Công nghiệp - Xây dựng ($n = 150$), Thương mại - Dịch vụ ($n = 150$).
  2. Thu thập dữ liệu: Phát ra 600 phiếu điều tra, thu về 456 phiếu, làm sạch và thu được $N = 406$ phiếu hợp lệ (đạt tỷ lệ 67,7%), gồm 200 phiếu từ chủ DN và 200 phiếu từ người lao động, cùng 56 phiếu phỏng vấn sâu chuyên gia quản lý nhà nước từ cấp tỉnh đến huyện.
  3. Quy mô mẫu theo quy tắc Hair et al. (1998): Với bảng hỏi gồm 31 chỉ báo quan sát (28 chỉ báo biến độc lập, 3 chỉ báo biến phụ thuộc), quy mô mẫu tối thiểu yêu cầu là $5 \times 31 = 155$ quan sát. Cỡ mẫu thực tế $N = 406$ hoàn toàn đáp ứng độ tin cậy và tính đại diện thống kê.
  4. Kiểm định thang đo: Tất cả các biến số được đo lường bằng thang đo Likert 5 mức độ (từ 1 = Hoàn toàn không đồng ý đến 5 = Hoàn toàn đồng ý). Tiêu chuẩn nghiệm thu: Hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha $\ge 0,60$ và hệ số tương quan biến - tổng (Corrected Item-Total Correlation) $\ge 0,30$.

Data và phân tích

Quy trình phân tích dữ liệu thực nghiệm được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng IBM SPSS Statistics 20.0:

  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Áp dụng phương pháp trích hệ số Principal Component Analysis với phép xoay vuông góc Varimax. Tiêu chuẩn tải nhân tố (Factor Loading) $> 0,50$, chỉ số KMO đạt yêu cầu ($0,5 \le \text{KMO} \le 1$), kiểm định Bartlett’s Test có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$), và tổng phương sai trích (Total Variance Explained) $> 50%$.
  • Mô hình kinh tế lượng: Mô hình hồi quy tuyến tính OLS có dạng: $$Y = \beta_0 + \beta_1 X_1 + \beta_2 X_2 + \beta_3 X_3 + \beta_4 X_4 + \beta_5 X_5 + \varepsilon$$ Trong đó:
  • $Y$: Phát triển kinh tế tư nhân
  • $X_1$: Môi trường pháp lý và nhận thức xã hội
  • $X_2$: Thị trường tiêu thụ sản phẩm
  • $X_3$: Vốn, cơ sở hạ tầng và mặt bằng sản xuất kinh doanh
  • $X_4$: Trình độ quản lý và chất lượng lao động
  • $X_5$: Trình độ khoa học và công nghệ
  • Các kiểm định đa cộng tuyến (VIF $< 10$, Tolerance $> 0,1$), kiểm định tương quan chuỗi Durbin-Watson và kiểm định phương sai sai số thay đổi được thực hiện nghiêm ngặt nhằm bảo đảm tính không chệch (BLUE) của các ước lượng.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu thực nghiệm từ luận án mang lại 5 phát hiện cốt lõi:

  1. Xác lập thứ bậc tác động của các nhân tố: Phân tích hồi quy đa biến chứng minh cả 5 nhân tố đều tác động thuận chiều có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$) đến phát triển KTTN tại Thanh Hóa. Trong đó, Thị trường tiêu thụ sản phẩm ($X_2$) có trọng số tác động mạnh nhất ($\beta$ chuẩn hóa cao nhất), tiếp theo lần lượt là: (2) Vốn và mặt bằng sản xuất ($X_3$); (3) Trình độ quản lý và chất lượng lao động ($X_4$); (4) Môi trường pháp lý và nhận thức xã hội ($X_1$); và thấp nhất là (5) Trình độ khoa học công nghệ ($X_5$).
  2. Nghịch lý công nghệ và bẫy gia công giá trị thấp: Phát hiện chỉ ra biến Trình độ khoa học công nghệ ($X_5$) có hệ số tác động yếu nhất trong mô hình phản ánh một thực trạng: các đơn vị KTTN Thanh Hóa chủ yếu khai thác lợi thế tĩnh (lao động giá rẻ, tài nguyên sẵn có, quy mô vốn mỏng), chưa dựa trên nền tảng đổi mới sáng tạo (R&D) và công nghệ cao.
  3. Phân hóa không gian kinh tế sâu sắc: Kết quả khảo sát tại 4 địa bàn chỉ ra sự tập trung nguồn lực mất cân đối. Khu kinh tế Nghi Sơn (Tĩnh Gia) và đô thị du lịch Sầm Sơn thu hút phần lớn vốn đầu tư và doanh nghiệp quy mô lớn, trong khi huyện miền núi Thường Xuân đối mặt với điểm nghẽn nghiêm trọng về hạ tầng giao thông, mặt bằng sản xuất manh mún và khả năng tiếp cận vốn tín dụng chính thức dưới 15%.
  4. Hiệu ứng phân mảnh loại hình doanh nghiệp: Hộ kinh doanh cá thể chiếm số lượng áp đảo nhưng thiếu động lực chuyển đổi thành doanh nghiệp do e ngại chi phí tuân thủ pháp luật, gánh nặng kiểm tra thanh tra và sổ sách kế toán phức tạp.
  5. Đóng góp GRDP tăng nhưng chất lượng tích lũy vốn thấp: Dù khu vực KTTN đóng góp tới 30.800 tỷ đồng (năm 2018), đa số doanh nghiệp tư nhân địa phương có quy mô vốn dưới 5 tỷ VNĐ và sử dụng dưới 20 lao động, phản ánh hiện tượng tăng trưởng theo chiều rộng nhưng thiếu chiều sâu.

Implications đa chiều

  • Ý nghĩa lý thuyết: Xác thực mô hình giải thích phát triển KTTN cấp địa phương, bổ sung luận cứ thực nghiệm về mối quan hệ giữa thể chế cận biên, áp lực thị trường và năng lực nội sinh của doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi.
  • Ý nghĩa phương pháp luận: Bộ công cụ 31 chỉ báo được chuẩn hóa qua EFA và Cronbach's Alpha cung cấp một khung đo lường có thể tái lập (replicable) cho các nghiên cứu tại các tỉnh/thành phố khác của Việt Nam.
  • Hàm ý thực tiễn cho doanh nghiệp: Doanh nghiệp tư nhân cần chuyển trọng tâm từ cạnh tranh bằng giá sang tối ưu hóa quản trị chuỗi cung ứng, mở rộng thị trường qua thương mại điện tử và chủ động liên kết cụm ngành.
  • Khuyến nghị chính sách cho chính quyền tỉnh Thanh Hóa:
    1. Đột phá thị trường: Hỗ trợ kết nối chuỗi cung ứng giữa DNTN nội địa với các tập đoàn FDI tại Khu kinh tế Nghi Sơn.
    2. Đất đai và mặt bằng: Công khai quy hoạch sử dụng đất, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng các cụm công nghiệp vừa và nhỏ tại khu vực đồng bằng và miền núi (Nông Cống, Thường Xuân).
    3. Tín dụng và tài chính: Thành lập Quỹ bảo lãnh tín dụng doanh nghiệp nhỏ và vừa cấp tỉnh, hỗ trợ tiếp cận vốn thế chấp bằng tài sản hình thành trong tương lai.
    4. Nâng cao năng lực lao động: Đổi mới chương trình đào tạo nghề gắn liền với đơn đặt hàng của khối doanh nghiệp tư nhân.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận 4 giới hạn nghiên cứu chính:

  1. Phương pháp chọn mẫu: Việc sử dụng mẫu thuận tiện phi xác suất ($N = 406$) tại 4 điểm nghiên cứu (Tĩnh Gia, Sầm Sơn, Nông Cống, Thường Xuân) có thể tạo ra độ lệch chọn mẫu nhất định khi tổng quát hóa cho toàn bộ 27 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Thanh Hóa.
  2. Dữ liệu cắt ngang (Cross-sectional Data): Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong giai đoạn 2018–2019, chưa phản ánh được các biến động cấu trúc bất thường (như đại dịch COVID-19 hoặc các cú sốc kinh tế vĩ mô sau năm 2020).
  3. Kỹ thuật mô hình hóa: Mô hình OLS và EFA dừng lại ở việc xem xét mối quan hệ tuyến tính trực tiếp, chưa kiểm định các biến điều tiết (moderating variables) như quy mô doanh nghiệp, thâm niên hoạt động, hoặc các biến trung gian (mediating variables).

Chương trình nghiên cứu tương lai cần hướng tới:

  • Ứng dụng mô hình Cấu trúc Tuyến tính (SEM / PLS-SEM) để phân tích các cơ chế tác động gián tiếp và biến điều tiết thể chế.
  • Thu thập dữ liệu bảng theo chuỗi thời gian (Panel Data) nhằm theo dõi tính động của hiệu quả SXKD và năng lực chống chịu của KTTN.
  • Mở rộng không gian nghiên cứu so sánh liên tỉnh (Thanh Hóa - Nghệ An - Hà Tĩnh) trong không gian kinh tế Bắc Trung Bộ.

Tác động và ảnh hưởng

Nghiên cứu mang lại những ảnh hưởng thực chất trên nhiều phương diện:

  • Học thuật: Cung cấp tài liệu tham khảo có độ tin cậy cao cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên kinh tế học, quản trị kinh doanh về phát triển kinh tế vùng và kinh tế tư nhân.
  • Chính sách cấp tỉnh: Cung cấp cơ sở khoa học trực tiếp cho Tỉnh ủy, HĐND và UBND tỉnh Thanh Hóa trong việc xây dựng các đề án triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh, đặc biệt là các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, phát triển kinh tế tư nhân giai đoạn 2021–2025 và định hướng 2030.
  • Xã hội: Góp phần chuyển biến nhận thức của cộng đồng xã hội, xóa bỏ rào cản định kiến đối với kinh tế tư nhân, thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và tạo sinh kế bền vững cho hàng vạn lao động địa phương.

Đối tượng hưởng lợi

  • Nghiên cứu sinh & Giới học thuật: Tiếp cận khung phân tích 4 nội dung phát triển KTTN và bộ thang đo 31 chỉ báo đã qua kiểm định độ tin cậy.
  • Các nhà hoạch định chính sách (Sở KH&ĐT, Sở Công Thương, UBND tỉnh): Sử dụng kết quả định lượng về thứ bậc tác động của 5 nhân tố để ưu tiên phân bổ ngân sách xúc tiến thương mại, quy hoạch mặt bằng và cải cách thủ tục hành chính.
  • Cộng đồng Doanh nghiệp & Hiệp hội Doanh nhân: Nhận thức rõ các điểm nghẽn nội tại về năng lực quản trị, chất lượng lao động và trình độ công nghệ để xây dựng chiến lược chuyển đổi thích ứng.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì? Luận án đã mở rộng lý thuyết sở hữu và thể chế kinh tế trong bối cảnh quá độ lên CNXH tại Việt Nam bằng cách cấu trúc hóa khái niệm "Phát triển KTTN" thành khung phân tích 4 thành tố (Số lượng - Nguồn lực - Hiệu quả SXKD - Đóng góp KT-XH) và lượng hóa thành công bằng mô hình hồi quy 5 nhân tố.

2. Điểm cải tiến phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì? So với các nghiên cứu đơn thuần sử dụng phương pháp thống kê mô tả (như Tạ Minh Thảo, 2006; CIEM, 2010), luận án đã kết hợp phương pháp định lượng hiện đại (kiểm định Cronbach's Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA với phép xoay Varimax, hồi quy OLS) trên mẫu $N = 406$ với phương pháp đánh giá nông thôn có sự tham gia (PRA) tại 4 vùng sinh thái - kinh tế điển hình.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ kết quả định lượng là gì? Phát hiện bất ngờ nhất là nhân tố Trình độ khoa học công nghệ ($X_5$) có hệ số hồi quy thấp nhất trong 5 nhân tố. Điều này phản ánh thực tế kinh tế tư nhân Thanh Hóa giai đoạn 2015–2019 tăng trưởng chủ yếu dựa vào vốn và lao động thâm dụng (growth by inputs), chưa chuyển đổi sang mô hình tăng trưởng dựa trên năng suất các yếu tố tổng hợp (TFP) và công nghệ.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) rõ ràng không? Có. Luận án mô tả chi tiết danh mục 31 biến quan sát, các bước chọn mẫu phân tầng, quy trình xử lý dữ liệu trên SPSS 20.0 và các ngưỡng giá trị kiểm định thống kê, cho phép các nhà nghiên cứu khác áp dụng chính xác quy trình này tại các địa phương khác.

5. Lộ trình nghiên cứu phát triển 10 năm tới được phác thảo ra sao? Luận án đề xuất chương trình nghiên cứu tiếp nối tập trung vào: (1) Đánh giá tác động của Cách mạng Công nghiệp 4.0 và chuyển đổi số đến năng suất KTTN; (2) Nghiên cứu mô hình liên kết chuỗi giá trị nông sản và công nghiệp phụ trợ giữa KTTN Thanh Hóa với thị trường quốc tế sau các hiệp định EVFTA, CPTPP.

Kết luận

Luận án "Phát triển kinh tế tư nhân trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa" của nghiên cứu sinh Nguyễn Xuân Hưng đạt được 5 đóng góp học thuật và thực tiễn nổi bật:

  1. Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về KTTN và phát triển KTTN trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN, khẳng định bản chất sở hữu tư nhân và vai trò động lực tăng trưởng.
  2. Xây dựng và kiểm định thành công mô hình kinh tế lượng 5 nhân tố, xác lập bằng chứng thực nghiệm khẳng định Thị trường tiêu thụ ($X_2$) và Vốn, mặt bằng ($X_3$) là hai nhân tố có tác động chi phối mạnh nhất đến phát triển KTTN Thanh Hóa.
  3. Phân tích sâu sắc bức tranh thực trạng 2015–2019, chỉ ra sự gia tăng ấn tượng về số lượng và đóng góp ngân sách, đồng thời vạch rõ các điểm nghẽn về chất lượng công nghệ, quy mô vốn nhỏ và sự phân hóa vùng miền sâu sắc giữa Nghi Sơn, Sầm Sơn và vùng núi Thường Xuân.
  4. Thiết lập hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ đến năm 2030, kết hợp hài hòa giữa hoàn thiện chính sách cấp tỉnh, phát triển hạ tầng, khai thông thị trường và nâng cao năng lực nội sinh của doanh nghiệp.
  5. Mở ra hướng nghiên cứu liên ngành về quản trị kinh doanh, kinh tế phát triển và thể chế kinh tế địa phương, cung cấp di sản học thuật thực chứng có giá trị ứng dụng cao cho tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa tỉnh Thanh Hóa và cả nước.