mở đầu cho hành trình phát triển của báo điện tử tại Việt Nam. Đến ngày 21-6-1998, Báo Nhân dân điện tử chính thức phát hành trên mạng xã hội tại địa chỉ http://nhandan.vn; ngày 3-2-1999, Đài Tiếng nói Việt Nam hòa mạng với tên miền http://vovnews. Báo điện tử tại Việt Nam phát triển khá 13 nhanh và mạnh, ngày càng thể hiện rõ vai trò và ưu thế của mình trong việc chuyển tải thông tin, phục vụ nhu cầu của công chúng. Đến nay, hầu hết các cơ quan báo chí đều đã xây dựng tờ báo điện tử, một số it co quan vẫn duy trì là trang điện tử (phiên bản của báo in).
Đồng thời, các tỉnh, thành phó, bộ, ngành đã xây dựng các Cổng thông tin điện tử hoặc các trang thông tin điện tử cho riêng mình. Tuy trải qua giai đoạn hình thành và phát triển khá dai, song khái niệm và tên gọi của loại hình báo chí này vẫn đang còn nhiều tranh luận. Có nhiều cách gọi khác nhau: Báo điện tử (Electronic Journal), báo trực tuyến (Online Newspaper), báo mang (Cyber Newspaper), báo chi Internet (Internet Newspaper) và báo mang điện tu. Theo Luật Báo chí số 103/2016/QH13 của Quốc hội ban hành ngày 5/4/2016: “Báo điện tử là loại hình báo chí sw dung chữ viết, hình ảnh, âm thanh, được truyền dẫn trên môi trường mạng, gốm báo điện tử và tạp chí điện tử”.
Nguyễn Thị Trường Giang, “Báo mạng điện tử - Những vấn đề cơ ban” (2011): “Báo điện tử là một loại hình bao chí được xây dựng dưới hình thức cua một trang web và phát hành trên mang Internet”.TS Nguyễn Văn Dững, “Cơ sở lý luận báo chí” (2012): “Báo mạng điện tử là loại hình báo chí — truyền thông ton tại, phát triển trên mạng Internet toàn cầu. Là kênh truyén thông đặc thù ra đời sau, báo mang điện tử đã hội tụ được nhiều wu điểm nổi trội của các kênh truyền thông trước đó, đông thời cũng bộc lộ những bat cập. Báo mạng điện tử có nhiễu tên gọi khác nhau ”. 123] Năm 2003, Học viên Báo chí và Tuyên truyền đã có cuộc thảo luận và thông nhất tên gọi là “báo mạng điện tử”, nghĩa là báo điện tử ton tại, phát triển và quảng bá trên mạng Internet.
Tác phẩm báo chí trên báo điện tử Theo nghiên cứu, có rất nhiều khái niệm về tác phẩm báo chí đã được đưa ra. Tuy vậy, các khái niệm về tác phẩm báo chí đều có những đặc điểm chung dé đảm bảo được yêu câu của một tác phâm báo chí. 14 Theo nhóm tác giả: TS. Nguyễn Thị Thoa và Nguyễn Thị Hằng Thu, trong giáo trình “Tác phẩm Báo chi Đại cương” (2011), Nhà xuất bản giáo dục Việt Nam), tác pham báo chí là: - Sản phẩm tư duy của nhà báo, lấy hiện thực khách quan (mang tính thời điểm) làm đối tượng nghiên cứu và phản ánh; - Có hình thức tương ứng với nội dung thông tin; - Duoc đăng tải trên các phương tiện thông tin đại chúng và là một bộ phận cấu thành trên một sản phâm báo chí; - C6 giá tri sử dụng: tạo dư luận xã hội (tức thời) va làm thay đổi hành vi của người tiếp nhận thông tin; - _ Được luật pháp bảo hộ bản quyền tác giả và được trả tiền.
Như vậy, khi một tác phẩm đảm bảo được các yêu cầu trên thì được xem là một tác phẩm báo chí. Một bản tin thời sự, một bài điều tra, một bài phóng sự, một bản tin ngắn, một bài bình luận thể thao, một cuộc phỏng vấn,. đều được coi là một tác phâm báo chí. Nguyễn Thị Trường Giang, “Báo mạng điện tử: Những vấn dé cơ bản ” (2011), tác phâm báo mạng điện tử được sáng tạo theo quy trình: - Lap dé cương nội dung tuyên truyền; - Sáng tao tác phẩm; - _ Tổ chức duyệt nội dung; - _ Xuất bản lên mạng Internet.
Thông thường, cấu trúc thông tin của một bài báo trên báo mạng điện tử được tô chức theo nhiều cửa: title chính; sapo; chính văn; title xen; tranh ảnh; đồ hình (sơ đồ, bản đồ, biểu đồ,.); video và hình ảnh động; audio; các box thông tin, tư liệu (hộp dit liệu); các đường link;. Tác phẩm được tổ chức theo cấu trúc này sẽ giúp người đọc dé tiếp cận và tùy vào sự quan tâm, nhu cau cá nhân. Qua title chính và hình ảnh đại diện của tin, bài, công chúng có thể năm bắt thông tin nhanh chóng — nhất là những công chúng bận rộn, thường chỉ đọc lướt qua dé nam thông tin. Nguyễn Thị Trường Giang, “Sáng tao tác phẩm báo mạng điện tử”, (2014): “Tin bai đăng trên bdo mạng điện tử nên viết ngắn gọn, súc tích, hướng thắng đến đối tượng, chủ đề của bài báo.
Viết dễ hiểu, cụ thể và rõ ràng. Tránh cách diễn đạt gián tiếp, lòng vòng, phức tạp. Người đọc phải nhận được thông điệp cô đọng, đúng trọng tâm, trong khoảng thời gian nhanh nhất”. 11] Trong phạm vi luận văn, tác gia xin được đề cập đến các thể loại có liên quan đến đề tài nghiên cứu.
*Tin trên báo mạng điện tử Từ khi báo mạng điện tử xuất hiện đã tạo ra cuộc cạnh tranh mạnh mẽ về tốc độ đưa tin, chuyên tải thông tin giữa các loại hình báo chí, nó buộc các loại hình báo khác phải thay đổi dé tồn tại và phát triển. Với ưu thế về tính phi định ky, thông tin trên báo mạng điện tử được cập nhật liên tục. Người làm báo chỉ cần có thiết bị kết nối được Internet là có thể xử lý thông tin, sáng tạo tác phẩm và gửi về tòa soạn ngay khi sự kiện vừa kết thúc, thậm chí cả khi sự kiện đang xảy ra. Tin trên báo mạng điện tử thường được viết theo cấu trúc tháp ngược.
Tin trên báo mạng điện tử phải có đầu đề ngắn, mạnh và ấn tượng. Khi truy cập vào Internet, người đọc có thể chuyển từ trang báo này sang trang báo khác ngay nếu trang báo đó không có gi đặc sắc, nối bật, thu hút. Đầu đề của tin phải ngắn, ấn tượng thì mới có khả năng “giữ chân” độc giả và kích thích độc giả kích vào link. Đồng thời, đầu đề tin cần phải dé nhớ, trình bày đẹp, nổi bật hơn so với sapo, chính văn.
Đầu đề dùng động từ chủ động, động từ mạnh sẽ dễ gây ấn tượng hơn. Đầu đề của tin trên báo mạng điện tử phải có khả năng đứng độc lập, nghĩ là đầu đề phải cụ thé, rõ ràng, chỉ cần đọc đầu dé thi công chúng vẫn có thé biết được nội dung tin dé cập. Mao đầu của tin thì phải ngắn gon, trực tiếp, xúc tích và được thé hiện bằng chữ in đậm dé làm nổi bật, thu hút công chúng. 16 Các thông tin được sử dụng trong tin trên báo mạng điện tử cần được dẫn nguôn, trích nguồn cụ thé dé dam bảo sự xác thực, tin cậy.
Đồng thời, các tin có nội dung, tính chất quan trọng thì cần trích dẫn trực tiếp để tăng tính hấp dẫn cho tin, làm cho tin trở nên sinh động, gần gũi, tránh những ý kiến chung chung. Một thành phần không thê thiếu trong tin trên báo mạng điện tử chính là hình ảnh. Báo mạng điện tử không bị hạn chế diện tích như báo in, không bị hạn chế thời lượng phát sóng như truyền hình, vì vậy, tin trên báo mạng điện tử được sử dụng nhiều hon | anh (có tin sử dụng đến 4, 5 ảnh hoặc nhiều hơn) dé tin được sinh động. Đồng thời, khi công chúng xem được nhiều hình ảnh về sự kiện, vấn đề thì công chúng cũng tin tưởng về độ chính xác, xác thực trong tin hơn.
*Phong van trên báo mạng điện tử Trong lĩnh vực báo chí, phỏng vấn là hoạt động của nhà báo đi hỏi người khác (một hoặc nhiều người) dé khai thác thông tin và công bố trên các phương tiện truyền thông đại chúng. Hoạt động phỏng vấn khác với thê loại phỏng vấn. Mục đích của bài phỏng vấn là mang đến cho công chúng những thông tin và những lý lẽ về một van dé thời sự, chính trị, kinh tế - xã hội,. Thể loại phỏng vẫn được sử dụng nhiều trên báo chí vì nó thích hợp với việc truyền đạt thông tin, kinh nghiệm, ý kiến, niềm tin, thái độ của người được phỏng van.
Thé loại phỏng van là hình thức xử lý, chuyển tải thông tin nên thường được bó hẹp trong một đề tài nhất định, một bố cục chặt chẽ với một thời lượng phát sóng có giới hạn hoặc một diện tích vừa phải trên mặt báo. Thể loại phỏng vấn được thé hiện ở 3 mức độ: Khai thác thông tin đơn thuần; Là sự trao đổi; Là sự tranh luận. Với sự ra đời và phát triển của báo mạng điện tử, phỏng vấn trực tuyến với nhiều hình thức đang được sử dụng ngày càng phô biến và thu hút sự quan tâm của đông đảo công chúng. Phỏng vấn trực tuyến trên báo mạng điện tử thường thu hút đông đảo công chúng quan tâm, theo dõi và gửi câu hỏi, nội dung tương tác cho chương trình.
Do vậy, thường lượng của buổi phỏng van trực tuyến thường kéo dài khoảng một hoặc một vài giờ. Các câu hỏi không được định trước nên thông tin 17 được cung cấp trong các buồi phỏng vấn trực tuyến thường đa dạng, phong phú, đáp ứng nhu cầu của công chúng và thê hiện tinh thần công khai, dân chủ của báo chi. *Bai phản ánh trên báo mạng điện tử Các dạng bài phản ánh không thuộc về hệ thống các thể loại báo chí, nó nằm trong khu vực của các hình thức thông tin không thê hiện rõ đặc trưng của thê loại báo chí nào và những dạng bài thường được gọi chung là bài phản ánh. Nguyễn Thị Trường Giang, “Sáng tao tác phẩm báo mạng điện tử” (2014), bài phản ánh không phải là một thể loại báo chí.
Đó chỉ là những dạng bài thông tin, phản ánh tuy vẫn có hình thức thể hiện sinh động và có những đặc điểm của một tác phẩm báo chí nói chung (tính xác thực, tính thời sự, tính định hướng,. ) song nó không thể hiện rõ đặc điểm riêng. Tuy nhiên, dang bài phản ánh xuất hiện rất nhiều trên báo chí và luôn có số lượng áp đảo so với các thể loại báo chí khác. Vì không phải là một thé loại báo chí xác định nên dạng bài phản ánh có thé biến hóa linh hoạt dé thích ứng với các sự kiện, vấn đề khác nhau.
Về nội dung, các bài phản ánh thường dé cập đến những van dé, sự kiện, con người, hoàn canh,. đa dạng, mới nảy sinh, gần gũi với cuộc sống hàng ngày. Nội dung của bài phản ánh phải đảm bảo yêu cầu về tính thời sự và độ xác thực.