Luận văn chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu việt nam trung quốc và thực tiễn áp dụng tại tỉnh quảng ninh

Tài liệu chuyên sâu Chính sách và pháp luật thương mại biên mậu Việt - Trung tại Quảng Ninh, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hằng
• Người hướng dẫn: PTS. Nguyễn Thị Hồng Nhung
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Quốc dân
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu Việt Nam - Trung Quốc và thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI BIÊN MẬU VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• 1.1. Tổng quan về hoạt động thương mại Việt Nam-Trung Quốc và đặc điểm của hoạt động thương mại biên mậu giữa hai nước
• 1.1.1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động thương mại biên mậu
• 1.1.1.1. Khái niệm
• 1.1.1.2. Đặc điểm
• 1.1.2. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam-Trung Quốc và cơ cấu hàng xuất nhập khẩu
• 1.1.3. Các nhân tố ảnh hưởng tới quan hệ thương mại Việt – Trung
• 1.1.3.1. Bối cảnh mới của quốc tế và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI
• 1.1.3.2. Vị trí địa lý và nguồn tài nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG CHÍNH SÁCH VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI BIÊN MẬU VIỆT NAM – TRUNG QUỐC TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH QUẢNG NINH
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG CHÍNH SÁCH VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI BIÊN MẬU VIỆT NAM – TRUNG QUỐC
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tính cấp thiết của đề tài

Hoạt động phát triển kinh tế tại các cửa khẩu Việt - Trung, đặc biệt tại tỉnh Quảng Ninh, đang trở thành một yếu tố quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội. Chính sách thương mại và pháp luật thương mại biên mậu không chỉ nâng cao đời sống cư dân vùng biên giới mà còn tăng cường quan hệ song phương giữa hai quốc gia. Việc phát triển kinh tế biên giới cần có sự hợp tác hiệu quả để tránh bị động trong quan hệ kinh tế với Trung Quốc. Khu kinh tế cửa khẩu Đông Hưng - Móng Cái là một ví dụ điển hình cho sự hợp tác này. Tuy nhiên, hiện tại, các khu kinh tế tại Quảng Ninh vẫn chưa phát huy hiệu quả tối đa do thiếu kế hoạch phát triển chiến lược và sự lúng túng trong việc xây dựng mô hình hợp tác. Do đó, nghiên cứu về chính sách và pháp luật thương mại biên mậu là rất cần thiết.

II. Tình hình nghiên cứu

Thương mại biên mậu giữa Việt Nam và Trung Quốc đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu. Các công trình nghiên cứu đã chỉ ra vai trò quan trọng của các cửa khẩu trong việc phát triển kinh tế hàng hóa. Tuy nhiên, chưa có nhiều nghiên cứu chuyên sâu về chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu, đặc biệt là tại tỉnh Quảng Ninh. Các nghiên cứu hiện có chủ yếu tập trung vào khía cạnh lịch sử và hiện trạng mà chưa đi sâu vào phân tích chính sách cụ thể. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những nghiên cứu hệ thống và chuyên sâu hơn để cung cấp luận chứng khoa học cho các nhà hoạch định chính sách.

III. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy hoạt động thương mại biên mậu giữa Việt Nam và Trung Quốc tại Quảng Ninh. Nhiệm vụ nghiên cứu bao gồm việc phân tích cơ sở lý luận của chính sách thương mại và pháp luật thương mại, đánh giá thực trạng áp dụng tại tỉnh Quảng Ninh, và đề xuất các giải pháp phát triển. Việc nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa lý thuyết mà còn mang lại giá trị thực tiễn trong việc xây dựng các chính sách phù hợp với bối cảnh hiện tại.

IV. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các quy định chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu giữa Việt Nam và Trung Quốc, với trọng tâm là thực tiễn áp dụng tại tỉnh Quảng Ninh. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong không gian là tỉnh Quảng Ninh và thời gian từ năm 1991 đến nay, đặc biệt chú trọng đến Hiệp định thương mại biên giới ký kết năm 2016. Việc xác định rõ đối tượng và phạm vi nghiên cứu sẽ giúp tập trung vào các vấn đề cốt lõi và thực tiễn nhất.

V. Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống để phân tích và đánh giá các chính sách và pháp luật liên quan đến thương mại biên mậu. Các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích, thu thập và tổng hợp dữ liệu sẽ được áp dụng để đảm bảo tính chính xác và khách quan. Nghiên cứu trường hợp sẽ được thực hiện tại tỉnh Quảng Ninh để làm rõ hơn về thực trạng và hiệu quả của các chính sách hiện hành. Phương pháp này sẽ giúp cung cấp cái nhìn tổng quát và sâu sắc về vấn đề nghiên cứu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế toàn cầu và khu vực, hoạt động thương mại biên mậu giữa Việt Nam và Trung Quốc đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế vùng biên giới, đặc biệt tại tỉnh Quảng Ninh. Theo báo cáo của Bộ Công Thương và Tổng cục Hải quan, kim ngạch thương mại song phương đã tăng từ hơn 30 triệu USD năm 1991 lên tới 66,6 tỷ USD năm 2015, với tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu bình quân đạt 27,4%/năm. Tỉnh Quảng Ninh, với vị trí địa lý chiến lược và hệ thống cửa khẩu quan trọng, được xác định là địa bàn trọng điểm phát triển kinh tế biên giới Việt - Trung. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy các khu kinh tế cửa khẩu tại đây chưa phát huy hiệu quả tối đa do thiếu kế hoạch chiến lược đột phá và sự lúng túng trong mô hình hợp tác kinh tế biên giới.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận về chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu Việt Nam - Trung Quốc, đánh giá thực trạng áp dụng tại Quảng Ninh, từ đó đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác thương mại biên giới. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các chính sách, pháp luật từ năm 1991 đến nay, đặc biệt nhấn mạnh Hiệp định Thương mại Biên giới năm 2016 và các văn bản pháp luật liên quan. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp luận cứ khoa học cho các nhà hoạch định chính sách, góp phần phát triển kinh tế vùng biên giới, đảm bảo an ninh quốc phòng và thúc đẩy quan hệ song phương bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết kinh tế phát triển vùng biên giới và hợp tác kinh tế quốc tế, kết hợp với mô hình quản lý chính sách công và pháp luật thương mại biên mậu. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết phát triển kinh tế vùng biên giới: Nhấn mạnh vai trò của vùng biên giới như cực kết nối kinh tế trong nước với nước ngoài, đồng thời là vùng trọng điểm về an ninh quốc phòng và phát triển xã hội.
• Lý thuyết hợp tác kinh tế quốc tế: Phân tích các cơ chế hợp tác, hiệp định thương mại song phương và đa phương, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Các khái niệm chính bao gồm: thương mại biên mậu, chính sách thương mại biên giới, pháp luật điều chỉnh thương mại biên mậu, mô hình hợp tác kinh tế biên giới, và cơ chế thanh toán biên mậu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống, kết hợp phân tích định tính và định lượng. Cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Tổng hợp từ các báo cáo chính thức của Bộ Công Thương, Tổng cục Hải quan, Sở Tài chính tỉnh Quảng Ninh, các văn bản pháp luật, hiệp định thương mại, và số liệu thống kê kinh tế xã hội của tỉnh Quảng Ninh.
• Phương pháp phân tích: Phân tích nội dung chính sách, pháp luật; đánh giá thực trạng áp dụng qua số liệu thu thập; so sánh các chỉ số kinh tế liên quan; nghiên cứu trường hợp điển hình tại tỉnh Quảng Ninh.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung phân tích các chính sách và thực tiễn từ năm 1991 đến 2020, với trọng tâm là giai đoạn sau khi Hiệp định Thương mại Biên giới Việt - Trung năm 2016 có hiệu lực.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm các cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp hoạt động thương mại biên mậu và cư dân vùng biên giới tại Quảng Ninh. Phương pháp chọn mẫu kết hợp ngẫu nhiên và phi ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện và sâu sắc trong phân tích.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng kim ngạch thương mại biên mậu: Kim ngạch xuất nhập khẩu qua biên giới Việt - Trung tại Quảng Ninh tăng trung bình 10,6% năm 2018 so với cùng kỳ, với tổng thu ngân sách từ xuất nhập khẩu đạt 10.947 tỷ đồng năm 2017, vượt 202,72% chỉ tiêu Bộ Tài chính đề ra.

2. Hiệu quả chính sách thanh toán biên mậu: Doanh số thanh toán biên mậu Việt - Trung đạt hơn 93 tỷ USD năm 2017, trong đó khoảng 10% thanh toán bằng đồng tiền của hai nước (VND và CNY), góp phần giảm áp lực ngoại tệ và tăng cường quản lý tài chính.

3. Công tác chống buôn lậu và gian lận thương mại: Năm 2018, lực lượng chức năng Quảng Ninh phát hiện và xử lý 2.056 vụ vi phạm, trị giá hàng hóa vi phạm hơn 48 tỷ đồng, thể hiện sự quyết liệt trong quản lý thị trường biên giới.

4. Hạn chế trong thực thi chính sách: Việc phối hợp giữa các cơ quan chức năng còn thiếu chặt chẽ, lực lượng quản lý thị trường và chống buôn lậu còn mỏng, chưa đủ năng lực kiểm soát toàn diện. Các chính sách miễn thuế và ưu đãi đầu tư chưa được khai thác hiệu quả, dẫn đến tình trạng cạnh tranh không công bằng và gian lận thương mại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ sự thiếu đồng bộ trong hệ thống pháp luật và chính sách, cũng như năng lực quản lý nhà nước tại địa phương còn hạn chế. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả cho thấy Quảng Ninh đã có bước tiến trong việc áp dụng chính sách thương mại biên mậu, nhưng vẫn chưa tận dụng hết tiềm năng phát triển kinh tế biên giới. Việc tăng trưởng kim ngạch thương mại và thu ngân sách cho thấy hiệu quả tích cực của các chính sách thanh toán biên mậu và quản lý thị trường, tuy nhiên, các biểu đồ phân tích số vụ vi phạm và giá trị xử phạt cho thấy cần tăng cường kiểm soát và xử lý nghiêm minh hơn.

Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cái nhìn toàn diện về thực trạng áp dụng chính sách pháp luật thương mại biên mậu tại Quảng Ninh, làm cơ sở cho việc hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý và thúc đẩy phát triển kinh tế biên giới bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện khung pháp lý và chính sách ưu đãi: Rà soát, sửa đổi các văn bản pháp luật liên quan để đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và phù hợp với thực tiễn, đặc biệt về quy định xuất xứ hàng hóa và xử lý vi phạm gian lận thương mại. Chủ thể thực hiện: Bộ Công Thương, Bộ Tư pháp, UBND tỉnh Quảng Ninh. Thời gian: 1-2 năm.

2. Tăng cường năng lực quản lý và phối hợp liên ngành: Đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn cho lực lượng quản lý thị trường, hải quan và các cơ quan chức năng; xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các ngành và địa phương để nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát. Chủ thể: UBND tỉnh, các sở ngành liên quan. Thời gian: 1 năm.

3. Phát triển mô hình hợp tác kinh tế biên giới hiệu quả: Nghiên cứu và áp dụng mô hình “khu hợp tác lưỡng quốc nhất thành” phù hợp với đặc thù địa phương, tận dụng cơ sở hạ tầng và tiềm năng kinh tế của Quảng Ninh và khu vực biên giới Trung Quốc. Chủ thể: UBND tỉnh, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Thời gian: 3-5 năm.

4. Đẩy mạnh xúc tiến thương mại và hỗ trợ doanh nghiệp: Tăng cường tuyên truyền, phổ biến chính sách, hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển sản phẩm chất lượng cao, giảm phụ thuộc vào xuất khẩu tiểu ngạch. Chủ thể: Sở Công Thương, Hiệp hội doanh nghiệp. Thời gian: liên tục.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng, điều chỉnh chính sách thương mại biên mậu, nâng cao hiệu quả quản lý và phát triển kinh tế vùng biên giới.

2. Cơ quan quản lý nhà nước tại địa phương: Giúp hiểu rõ thực trạng, hạn chế và đề xuất giải pháp cụ thể để nâng cao năng lực quản lý, kiểm soát thị trường biên giới.

3. Doanh nghiệp hoạt động thương mại biên mậu: Cung cấp thông tin về chính sách, pháp luật và cơ chế thanh toán, giúp doanh nghiệp tận dụng cơ hội, giảm thiểu rủi ro trong hoạt động xuất nhập khẩu.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về chính sách thương mại biên mậu Việt Nam - Trung Quốc, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển kinh tế vùng biên giới.

Câu hỏi thường gặp

1. Thương mại biên mậu là gì?
   Thương mại biên mậu là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hóa giữa cư dân biên giới, thương nhân và doanh nghiệp qua các cửa khẩu, chợ biên giới, bao gồm cả xuất nhập khẩu hàng hóa theo quy định pháp luật.

2. Hiệp định Thương mại Biên giới Việt - Trung năm 2016 có ý nghĩa gì?
   Hiệp định này thiết lập cơ sở pháp lý mới, tạo thuận lợi cho hoạt động thương mại biên giới, quy định rõ về đồng tiền thanh toán, phương thức giao dịch và cơ chế phối hợp chống buôn lậu, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế vùng biên.

3. Tại sao Quảng Ninh là địa bàn trọng điểm trong thương mại biên mậu Việt - Trung?
   Quảng Ninh có đường biên giới dài 118,8 km trên bộ và 191 km trên biển với Trung Quốc, sở hữu nhiều cửa khẩu quan trọng và khu kinh tế cửa khẩu, là đầu mối giao thương chiến lược giữa hai nước.

4. Những khó khăn chính trong quản lý thương mại biên mậu tại Quảng Ninh là gì?
   Bao gồm sự thiếu đồng bộ trong chính sách, năng lực quản lý hạn chế, tình trạng buôn lậu, gian lận thương mại phức tạp, và sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng.

5. Làm thế nào để doanh nghiệp tận dụng tốt cơ hội từ thương mại biên mậu?
   Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản lý, tuân thủ pháp luật, phát triển sản phẩm chất lượng, tham gia các chương trình xúc tiến thương mại và tận dụng các chính sách ưu đãi của nhà nước.

Kết luận

• Chính sách và pháp luật điều chỉnh hoạt động thương mại biên mậu Việt Nam - Trung Quốc đã góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế vùng biên giới, đặc biệt tại tỉnh Quảng Ninh.
• Kim ngạch thương mại biên mậu và thu ngân sách từ xuất nhập khẩu tại Quảng Ninh tăng trưởng ổn định, phản ánh hiệu quả bước đầu của các chính sách.
• Tuy nhiên, còn tồn tại nhiều hạn chế về năng lực quản lý, phối hợp liên ngành và xử lý vi phạm, ảnh hưởng đến hiệu quả thực thi chính sách.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao năng lực quản lý, phát triển mô hình hợp tác kinh tế biên giới và hỗ trợ doanh nghiệp.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào triển khai đồng bộ các giải pháp, tăng cường kiểm tra, giám sát và đánh giá hiệu quả chính sách nhằm phát triển thương mại biên mậu bền vững.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nhà nghiên cứu cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị, góp phần nâng cao hiệu quả hợp tác thương mại biên giới Việt Nam - Trung Quốc, thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội vùng biên giới Quảng Ninh và toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ CHÍNH SÁCH VÀ PHÁP LUẬT ĐIỀU CHỈNH HOẠT ĐỘNG THƯƠNG MẠI BIÊN MẬU VIỆT NAM – TRUNG QUỐC 1. Tổng quan về hoạt động thương mại Việt Nam-Trung Quốc và đặc điểm của hoạt động thương mại biên mậu giữa hai nước 1. Khái niệm và đặc điểm của hoạt động thương mại biên mậu 1. Khái niệm Theo Quyết định số 254/2006/QĐ-TTg và 139/2009/QĐ-TTg về việc sửa đổi, bổ sung một số điều của Quyết định số 254/2006/QĐ-TTg ngày 07 tháng 11 năm 2006 của Thủ tướng Chính phủ về việc quản lý hoạt động thương mại biên giới với các nước có chung biên giới, hoạt động thương mại biên mậu hay hoạt động thương mại biên giới bao gồm: - Hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá của cư dân biên giới - Buôn bán tại chợ biên giới, chợ cửa khẩu và chợ trong khu kinh tế cửa khẩu - Hoạt động xuất nhập khẩu hàng hoá qua biên giới 1.

Đặc điểm Thứ nhất, thương mại biên giới mang tính địa phương, khu vực. Thứ hai, chủ thể tham gia hoạt động thương mại biên giới: bao gồm thương nhân và cư dân biên giới. Thứ ba, về hàng hóa. Trong hoạt động thương mại tại các cửa khẩu biên giới, cơ cấu hàng hoá trao đổi rất phong phú, đa dạng cả về chủng loại lẫn phẩm cấp Thứ tư, thương mại biên giới mang tính bổ sung lẫn nhau.

Thứ năm, phương thức trao đổi hàng hóa là chủ yếu 1. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam-Trung Quốc và cơ cấu hàng xuất nhập khẩu Theo báo cáo của Bộ Công thương, Hải quan thì trong 25 năm qua, kể từ khi 7 hai nước bình thường hóa quan hệ ngoại giao, tổng kim ngạch thương mại của Việt Nam với Trung Quốc đã tăng gấp hơn 2.220 lần, từ mức hơn 30 triệu USD năm 1991 lên tới 66,6 tỷ USD năm 2015. Đặc biệt, trong thời gian từ năm 2001 đến nay, quan hệ thương mại Việt-Trung có bước phát triển mạnh mẽ và liên tục, tốc độ tăng trưởng xuất nhập khẩu bình quân đạt 27,4%/năm, trong đó, nhập khẩu tăng trung bình 32,10%/năm và xuất khẩu tăng 21,20%/năm. Trong những năm gần đây, bất chấp nền kinh tế thế giới vẫn phải đối mặt vô vàn khó khăn và đà tăng trưởng kinh tế của Trung Quốc đang chậm dần, quan hệ thương mại Việt Nam - Trung Quốc vẫn tiếp tục gia tăng mạnh mẽ.

Cụ thể, năm 2014, kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc đạt 58,64 tỷ USD, tăng 16,9 % so với năm 2013; trong đó, kim ngạch nhập khẩu đạt 43,71 tỷ USD, tăng 18,3% và kim ngạch xuất khẩu đạt 14,93 tỷ USD, tăng 12,6% so với năm 2013. Năm 2015, theo thống kê của Hải quan Việt Nam, tổng kim ngạch thương mại Việt – Trung đạt 66,6 tỷ USD, tăng 13,4% so với năm 2014. Trong đó, xuất khẩu của Việt Nam đạt 17,1 tỷ USD, tăng 14,8%; nhập khẩu đạt 49,52 tỷ USD, tăng 13,3%; đặc biệt, nhập siêu của Việt Nam từ Trung Quốc, tăng 12,5%, lên mức kỷ lục 32,42 tỷ USD1 (Xem Bảng 1) 1. Đó là chỉ tính theo những thống kê chính thức của Việt Nam, còn nếu tính cả các con số phi chính thức, như buôn lậu,.

hoặc nếu theo các thống kê của Trung Quốc, thì tỷ trọng hàng nhập khẩu của Việt Nam từ Trung Quốc còn cao hơn và lên đến gần 50% tổng kim ngạch nhập khẩu. Như vậy, có thể nói, một nền kinh tế với quy mô chỉ chừng 200 tỷ USD mà giá trị hàng hoá xuất nhập khẩu với Trung Quốc lại lên đến mức xấp xỉ 70 tỷ USD (tức là chừng 1/3 GDP, theo thống kê của Việt Nam) hoặc xấp xỉ 100 tỉ USD (tức chừng gần ½ GDP, theo thống kê của Trung Quốc), xem ra Việt Nam đã trở thành “một bộ phận không thể tách rời” của nền kinh tế Trung Quốc và Việt Nam trên thực tế đang trở thành “sân nhà” cho các sản phẩm “Made in China”. Có thể nói, cùng với thời gian, đây đang trở thành một mối lo thực sự khi mức độ phụ thuộc của thương mại Việt Nam đối với Trung Quốc đang ngày càng lớn hơn.vn › Lists › ThongKeHaiQuan › ViewDetails 2 https://www.vn › Resources › Docs › SubDomain › qlkh 8 Bảng 1.1: Kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và Trung Quốc giai đoạn 2000 – 2015 Tỷ trọng KNXNK Tốc độ Tổng KNXNK (tỷ KNXNK Việt - với Trung KNXNK với Năm USD Trung Quốc so với Trung Quốc Tổng KNXNK XK NK CCTM XK NK CCTM XK NK XK NK 2000 14.00 148,00 2,00 14,80 43,70 -28,90 13,0% 18,8% 9,9% 29,5% 2015 162,11 165,65 -3,54 17,10 49,52 -32,42 14,8% 13,3% 10,5% 29,9% Tốc độ gia tăng bình quân hằng năm 21,20% 32,10% (Nguồn: Tác giả tổng hợp từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Hải quan (Việt Nam) Hiện nay, Trung Quốc là nền kinh tế lớn thứ 2 trên thế giới, với dân số hơn 1,4 tỷ người, đây là thị trường nhập khẩu lớn nhất thế giới về nông sản và là cơ hội cho hàng Việt Nam.Trong những năm qua, Trung Quốc luôn là thị trường quan trọng đối với nông thủy sản của Việt Nam. Trung Quốc hiện đang là thị trường đứng thứ 1 về cao su, rau quả, gạo và sắn các loại; đứng thứ 2 về hạt điều; đứng thứ 3 về thủy sản; đứng thứ 4 về chè; đứng thứ 12 về cà phê., đồng thời vẫn đang là thị trường tiềm năng đối với một số mặt hàng nông sản khác.

Với những lợi thế về địa lý, đa dạng sản phẩm của Việt Nam, cũng như cơ hội từ ưu đãi thuế quan, mở cửa thị trường 9 khi Việt Nam đã tham gia ký kết Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc (có hiệu lực từ năm 2010) thì xuất khẩu các mặt hàng nông thủy sản của Việt Nam trong thời gian tới còn nhiều tiềm năng, dư địa tăng trưởng để phục vụ nhu cầu tiêu thụ rất lớn của thị trường này. Ở chiều ngược lại, nhập khẩu hàng hóa, nguyên vật liệu từ Trung Quốc cũng là yếu tố quan trọng để đáp ứng cho nhu cầu sản xuất, tiêu dùng của Việt Nam. Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc chủ yếu là nhóm sản phẩm công nghiệp chế biến, chế tạo. Cơ cấu của từng nhóm mặt hàng nhập khẩu trong tổng kim ngạch nhập khẩu của Việt Nam với Trung Quốc vẫn khá ổn định qua từng năm.

Trong các nhóm hàng mà Việt Nam nhập khẩu từ Trung Quốc có nhiều nhóm hàng thường xuyên đạt kim ngạch trên 1 tỷ USD như máy móc thiết bị, phụ tùng, sắt thép các loại, điện thoại các loại và linh kiện, hóa chất. Số liệu của Tổng cục Hải quan cho thấy: Tính đến hết tháng 8/2019, Việt Nam đã nhập khẩu tới 49 tỷ USD hàng hóa từ Trung Quốc, tăng mạnh hơn 7 tỷ USD so với cùng kỳ năm ngoái. - Đến nay có tới 10 nhóm hàng nhập khẩu từ Trung Quốc đạt kim ngạch từ 1 tỷ USD trở lên, tăng 2 nhóm so với cùng kỳ. 3 - 02 nhóm hàng mới là sản phẩm sắt thép và kim loại thường với kim ngạch lần lượt là 1,25 tỷ USD và 1,069 tỷ USD, trong khi cùng kỳ năm ngoái là 936 triệu USD và 839 triệu USD.

Việc kim ngạch nhập khẩu từ Trung Quốc tăng mạnh trong khi xuất khẩu của nước ta bị sụt giảm khiến cán cân thương mại với nước láng giềng này bị nới rộng lên đáng kể so với 1 năm trước đây. Việt Nam nhập siêu hơn 25 tỷ USD từ Trung Quốc, trong khi cùng kỳ 2018 mức nhập siêu chỉ là hơn 17 tỷ USD. Đây cũng là điều cần phải lưu ý để từng bước cân bằng hơn cán cân xuất nhập khẩu với Trung Quốc. Trong đó, việc đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc là giải pháp quan trọng.vn/Resources/Docs/SubDomain/qlkh/3%20Le%20Dang%20Minh.pdf 4 https://www.vn/Resources/Docs/SubDomain/qlkh/3%20Le%20Dang%20Minh.

Các nhân tố ảnh hưởng tới quan hệ thương mại Việt – Trung 1. Bối cảnh mới của quốc tế và khu vực những năm đầu thế kỷ XXI Toàn cầu hóa là xu thế vận động mang tính hệ thống và khách quan của thế giới trên phạm vi toàn cầu, nó bao trùm tất cả các mặt đời sống kinh tế - xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trục cốt lõi của xu thế toàn cầu hóa đa diện này là toàn cầu hóa về kinh tế, đang diễn ra mạnh mẽ trên các lĩnh vực sản xuất, thương mại, đầu tư, tài chính…Nền sản xuất trên thế giới ngày càng mang tính toàn cầu với sự phân công lao động quốc tế hiện đại, tính tùy thuộc lẫn nhau về kinh tế ngày càng tăng lên. Qua đó tác động mạnh mẽ đến xu hướng quan hệ giữa các quốc gia, làm xuất hiện những xu hướng liên minh, tập hợp lực lượng mới.

Thế giới trong thế kỷ XXI tiếp tục chứng kiến nhiều biến đổi phức tạp và khó lường. Toàn cầu hoá tiếp tục phát triển sâu rộng, đã và đang tác động tới tất cả các nước trên thế giới. Các quốc gia lớn nhỏ đang tham gia ngày càng tích cực vào quá trình hội nhập quốc tế. Hoà bình, hợp tác và phát triển vẫn là xu thế lớn, phản ánh những đòi hỏi bức xúc của các quốc gia, dân tộc trong quá trình phát triển.

Cùng với phát triển kinh tế trên thế giới và trong khu vực thì quan hệ thương mại đã phát triển với việc mô hình kinh tế liên kết giữa các quốc gia trên thế giới, đặc biệt là các quốc gia trong khu vực ASEAN. Động lực chính để các nước đang phát triển đàm phán nhằm ký kết FTA với các nước phát triển là khả năng được hưởng các ưu đãi, miễn trừ nhằm nâng cao khả năng tiếp cận thị trường các nước phát triển. Bước sang thế kỷ XXI, các xu thế trên vẫn tiếp tục thể hiện vai trò có tính bao trùm và thường xuyên quyết định, mặc dù có thêm những sắc thái mới đa dạng và phức tạp hơn. Thể chế kinh tế thế giới chuyển biến theo thị trường hoá nền kinh tế của từng quốc gia, quốc tế hoá thể chế nền kinh tế giữa các nước theo hướng mở cửa với sự xuyên suốt của thể chế kinh tế thị trường theo hướng nhất thể hoá và tập đoàn kinh tế khu vực.

Điều này đã ảnh hưởng không nhỏ đến sự phát triển của mối quan hệ thương mại của Trung Quốc và Việt Nam hiện tại và trong tương lai. Vị trí địa lý và nguồn tài nguyên Trung Quốc là quốc gia lớn trên thế giới, diện tích 9,6 triệu km2, dân số hơn 1,3 tỷ người, GDP đứng thứ 2 trên thế giới (sau Mỹ), nằm ở phần nửa phía Bắc của Đông bán cầu; phía Đông Nam đại lục Á – Âu, phía Đông và giữa Châu Á, phía Tây của Thái Bình Dương.