Hội Thảo Khoa Học Về Sửa Đổi Các Quy Định Trong Bộ Luật Dân Sự Việt Nam

Hội thảo khoa học về sửa đổi Bộ luật dân sự Việt Nam diễn ra nhằm thảo luận và đánh giá các quy định hiện hành… 108 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội · 2013.

• Tác giả: TS. Phạm Văn Tuyết
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Pháp Luật Dân Sự
• Đề tài: Hội Thảo Khoa Học Về Sửa Đổi Bộ Luật Dân Sự Việt Nam
• Loại tài liệu: bài viết
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỤC LỤC
• 1. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ GÓP PHẦN HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT DÂN SỰ VỀ CÁ NHÂN
• 1.1. Khái niệm năng lực pháp luật của cá nhân
• 1.2. Năng lực hành vi dân sự của cá nhân
• 1.3. Về nơi cư trú của cá nhân
• 1.4. Về giám hộ đối với cá nhân
• 1.5. Về tuyên bố chết đối với cá nhân

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hội thảo

Hội thảo khoa học về sửa đổi Bộ luật dân sự Việt Nam diễn ra nhằm thảo luận và đánh giá các quy định hiện hành của bộ luật này. Sự kiện này thu hút sự tham gia của nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực luật pháp và các cơ quan chính sách. Mục tiêu chính của hội thảo là tìm ra những điểm bất cập trong quy định của Bộ luật dân sự năm 2005 và đề xuất các giải pháp cải cách pháp luật nhằm đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn xã hội. Các diễn giả đã trình bày nhiều ý kiến khác nhau về quy định và nghiên cứu liên quan đến các vấn đề pháp lý của cá nhân trong bối cảnh hiện nay.

1.1. Mục đích và ý nghĩa của hội thảo

Hội thảo không chỉ nhằm thảo luận về các quy định hiện hành mà còn là nơi để các nhà nghiên cứu, luật sư và các nhà lập pháp trao đổi ý kiến, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn trong việc áp dụng luật pháp. Việc sửa đổi Bộ luật dân sự là cần thiết để đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Những kiến nghị từ hội thảo sẽ là cơ sở để các cơ quan chức năng xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực dân sự.

II. Các vấn đề chính được thảo luận

Hội thảo đã chỉ ra nhiều điểm bất cập trong các quy định của Bộ luật dân sự năm 2005, đặc biệt là liên quan đến năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự của cá nhân. Nhiều ý kiến cho rằng, định nghĩa hiện tại về năng lực pháp luật còn chưa rõ ràng, gây khó khăn cho người dân trong việc hiểu và thực hiện quyền lợi của mình. Các diễn giả đã đề xuất cần sửa đổi Điều 14 và Điều 17 của Bộ luật để đảm bảo tính chính xác và minh bạch hơn. Một trong những điểm đáng chú ý là việc xác định nơi cư trú của cá nhân, hiện nay vẫn còn nhiều cách hiểu khác nhau, dẫn đến việc áp dụng không thống nhất trong thực tiễn.

2.1. Về năng lực pháp luật và năng lực hành vi dân sự

Năng lực pháp luật được hiểu là khả năng của cá nhân có quyền và nghĩa vụ dân sự. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng việc quy định như hiện nay vẫn chưa đủ rõ ràng, cần có những điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn. Đặc biệt, việc xác định năng lực hành vi dân sự của cá nhân cũng cần được xem xét lại để đảm bảo tính khả thi trong việc thực hiện các giao dịch dân sự. Những quy định hiện tại có thể gây khó khăn cho những người có hạn chế về năng lực hành vi, dẫn đến việc họ không thể tham gia vào các giao dịch một cách hợp pháp.

III. Kiến nghị sửa đổi

Hội thảo đã đưa ra nhiều kiến nghị cụ thể về việc sửa đổi các quy định trong Bộ luật dân sự. Một số kiến nghị nổi bật như cần làm rõ hơn về nơi cư trú của cá nhân, quy định rõ ràng về năng lực hành vi dân sự và năng lực pháp luật. Các diễn giả cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng một hệ thống pháp luật đồng bộ, hợp lý và dễ hiểu cho người dân. Bên cạnh đó, cần có các biện pháp tuyên truyền để nâng cao nhận thức của người dân về quyền và nghĩa vụ của họ trong các quan hệ dân sự.

3.1. Đề xuất cụ thể cho các điều luật

Một số đề xuất cụ thể bao gồm việc sửa đổi Điều 14 để định nghĩa rõ ràng hơn về năng lực pháp luật của cá nhân, cũng như sửa đổi Điều 17 để làm rõ khái niệm năng lực hành vi dân sự. Cần quy định rõ ràng hơn về các trường hợp cá nhân không có năng lực hành vi, từ đó giúp các cơ quan tư pháp dễ dàng hơn trong việc giải quyết các tranh chấp liên quan đến vấn đề này. Những kiến nghị này không chỉ nhằm cải cách pháp luật mà còn hướng đến việc bảo vệ quyền lợi của người dân trong xã hội.

IV. Kết luận

Hội thảo khoa học về sửa đổi Bộ luật dân sự Việt Nam đã thành công trong việc thu hút sự chú ý của nhiều chuyên gia và nhà nghiên cứu. Những ý kiến và kiến nghị được đưa ra sẽ là cơ sở quan trọng để các cơ quan chức năng xem xét và điều chỉnh các quy định pháp luật trong thời gian tới. Đặc biệt, việc đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn của các quy định pháp luật sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và bảo vệ quyền lợi của người dân trong các quan hệ dân sự.

4.1. Tầm quan trọng của việc sửa đổi bộ luật

Việc sửa đổi Bộ luật dân sự không chỉ là nhiệm vụ cấp bách mà còn là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện hệ thống pháp luật của Việt Nam. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước mà còn tạo ra một môi trường pháp lý thuận lợi cho các hoạt động kinh doanh, giao dịch dân sự, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế và xã hội.

Nội dung chính

BÁO CÁO NGHIÊN CỨU KHOA HỌC: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH PHẦN CHUNG TRONG BỘ LUẬT DÂN SỰ VIỆT NAM — TIẾP CẬN TỪ QUYỀN NHÂN THÂN VÀ BẢO VỆ BÊN YẾU THẾ

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Questions): Làm thế nào để khắc phục những khoảng trống và bất cập mang tính cấu trúc trong Phần chung của Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2005? Đâu là cơ chế tối ưu nhằm ghi nhận đầy đủ các quyền nhân thân mới, bảo vệ bên yếu thế trong giao dịch dân sự và hoàn thiện chế định pháp lý về cá nhân theo chuẩn mực lập pháp hiện đại?
• Phương pháp tiếp cận (Methodology Snapshot): Công trình áp dụng phương pháp phân tích luật học quy phạm (doctrinal legal research) kết hợp luật học so sánh (comparative law) đối chiếu với Bộ luật Dân sự Đức (BGB) và Luật Cơ bản Đức (Grundgesetz), kết hợp đánh giá thực tiễn áp dụng án lệ và các vụ việc điển hình tại Việt Nam.
• Phát hiện then chốt (Key Findings): Báo cáo chỉ rõ các nút thắt trong BLDS 2005 gồm: (1) Sự xơ cứng trong định nghĩa năng lực pháp luật và năng lực hành vi; (2) Khoảng trống lớn về bảo vệ quyền hình ảnh, bí mật đời tư và các quyền nhân thân mới (quyền được chết/an tử, quyền mang thai hộ phi thương mại, quyền tình dục và quyền của cộng đồng LGBT); (3) Sự thiếu hụt cơ chế tự bảo vệ và bồi thường thiệt hại phi tài sản ngoài hợp đồng; (4) Sự phân tầng cứng nhắc, kém thực tế về mức độ năng lực hành vi của người chưa thành niên trong giao dịch dân sự.
• Hàm ý khoa học và thực tiễn (Implications): Kết quả nghiên cứu cung cấp luận cứ lý luận và đề xuất sửa đổi trực tiếp theo từng điều khoản, đặt nền móng lý thuyết và thực tiễn vững chắc cho quá trình xây dựng, thông qua Bộ luật Dân sự năm 2015.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

Thực trạng lý luận và bối cảnh lập pháp

Bộ luật Dân sự năm 2005 giữ vai trò là đạo luật gốc điều chỉnh các quan hệ tư sản và nhân thân trong xã hội. Tuy nhiên, sau gần một thập kỷ vận hành, sự chuyển dịch mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, xu thế hội nhập quốc tế sâu rộng và đặc biệt là tinh thần đề cao quyền con người trong Hiến pháp năm 2013 đã đặt ra yêu cầu cấp bách phải đại tu Phần chung của BLDS 2005.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Trước năm 2013, các công trình lập pháp dân sự tại Việt Nam chủ yếu tiếp cận theo hướng pháp điển hóa cơ học, chưa phân tách rành mạch giữa quan hệ luật công và quan hệ luật tư. Cụ thể:

1. Chế định cá nhân và nơi cư trú: Tồn tại sự xung đột giữa BLDS và Luật Cư trú, dẫn tới khó khăn trong xác định thẩm quyền tố tụng và nơi mở thừa kế.
2. Quyền nhân thân: Việc liệt kê đóng các quyền nhân thân khiến hệ thống pháp luật lúng túng trước các vấn đề xã hội đương đại (quyền an tử, quyền mang thai hộ, xác định lại giới tính, xu hướng tính dục).
3. Cơ chế phòng ngừa thiệt hại: BLDS 2005 chỉ chú trọng xử lý hậu quả sau khi vi phạm đã xảy ra, thiếu cơ chế "cấm thực hiện hành vi vi phạm trong tương lai" và bồi hoàn phi thương mại.
4. Bảo vệ bên yếu thế: Quy định cứng nhắc về độ tuổi giao dịch của người chưa thành niên chưa phản ánh đúng bản chất của năng lực ý chí và nhu cầu sinh hoạt thiết yếu hàng ngày.

Tính thời điểm và tác động dài hạn

Hội thảo khoa học do Trường Đại học Luật Hà Nội chủ trì (tháng 8/2013) là một trong những diễn đàn chuyên môn then chốt, trực tiếp cung cấp các giải pháp lập pháp cho Ban soạn thảo Dự án sửa đổi BLDS 2005. Tác động của nghiên cứu không chỉ giải quyết các điểm nghẽn trước mắt mà còn định hình hệ thống luật tư Việt Nam tiệm cận các chuẩn mực pháp lý tiến bộ của thế giới.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nghiên cứu áp dụng thiết kế đa tầng kết hợp phân tích chuẩn tắc (normative analysis) và nghiên cứu so sánh quốc tế (comparative legal methodology), bảo đảm giải quyết đồng bộ từ góc độ triết lý pháp lý đến kỹ thuật lập pháp thực định.

Phương pháp thu thập và nguồn dữ liệu

• Văn bản quy phạm pháp luật: Rà soát toàn diện Phần thứ nhất của BLDS 2005; Hiến pháp 1992 (sửa đổi 2013); Luật Cư trú; Luật Xử lý vi phạm hành chính; Nghị định 12/2003/NĐ-CP về sinh con khoa học.
• Nguồn luật quốc tế: Hệ thống văn bản Luật Cơ bản Đức (Grundgesetz), Bộ luật Dân sự Đức (BGB - Bürgerliches Gesetzbuch, trọng tâm là các Điều §12, §823, §1004), Bộ luật Dân sự Pháp, Hà Lan, Nhật Bản.
• Thực tiễn xét xử và tình huống điển hình: Tranh chấp nơi mở thừa kế khi cá nhân tạm trú nhiều nơi; vụ án xâm phạm danh dự thông qua xuất bản; khoảng trống pháp lý hình sự - dân sự trong vụ án xâm hại tình dục đối với người chuyển giới tại Quảng Bình (2010).

Kỹ thuật phân tích dữ liệu

• Kỹ thuật phân tích khái niệm (Conceptual Analysis): Bóc tách nội hàm của các thuật ngữ cốt lõi như "năng lực pháp luật", "năng lực hành vi", "quyền nhân thân chung" (Allgemeines Persönlichkeitsrecht), "năng lực ý chí".
• Kỹ thuật cân bằng lợi ích (Balancing of Interests): Đánh giá xung đột giữa quyền bảo vệ danh dự, đời tư cá nhân với quyền tự do ngôn luận, tự do báo chí và quyền tiếp cận thông tin của công chúng.

Tính giá trị và độ tin cậy

Các luận điểm nghiên cứu được kiểm chứng và phản biện trực tiếp bởi đội ngũ chuyên gia đầu ngành từ Trường Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội, các chuyên gia Cộng hòa Liên bang Đức (Đại học Kinh tế - Nghệ thuật Berlin) cùng đại diện các cơ quan lập pháp thuộc Bộ Tư pháp.

---

Phát hiện nghiên cứu chính (Major Findings)

1. Bất cập trong định nghĩa năng lực chủ thể và xác định nơi cư trú

• Năng lực pháp luật dân sự (Điều 14 BLDS 2005): Việc quy định năng lực pháp luật là "khả năng có quyền và nghĩa vụ" gây hiểu nhầm thành điều kiện tiềm năng. Về bản chất khoa học, đây là phạm vi các quyền và nghĩa vụ đã được pháp luật ghi nhận và bảo đảm thực hiện cho mọi cá nhân từ khi sinh ra đến khi chết.
• Năng lực hành vi dân sự (Điều 17, 19 BLDS 2005): Giả định cơ học cho rằng "người đủ 18 tuổi mặc nhiên có năng lực hành vi đầy đủ trừ khi bị Tòa án tuyên bố mất năng lực" là thiếu thực tế. Trường hợp người mắc bệnh tâm thần bẩm sinh dù đã 18 tuổi nhưng chưa bị Tòa án tuyên bố thì trên thực tế vẫn không có năng lực nhận thức để tự mình xác lập giao dịch.
• Quy tắc xác định nơi cư trú (Điều 52): Tiêu chí "nơi thường xuyên sinh sống" quá mơ hồ, dẫn đến các tranh chấp phức tạp về thẩm quyền xét xử thừa kế. Cần thiết lập thứ tự ưu tiên pháp lý rõ ràng: (1) Nơi đăng ký thường trú; (2) Nơi đăng ký tạm trú; (3) Nơi đang sinh sống/làm việc/có tài sản.

2. Sự cấp thiết tái cấu trúc và bổ sung các quyền nhân thân mới

Nghiên cứu đề xuất nhóm lại toàn bộ hệ thống quyền nhân thân và công nhận các quyền mới phản ánh sự tiến bộ của quyền con người:

Nhóm quyền / Quyền đề xuất	Thực trạng BLDS 2005	Định hướng hoàn thiện đề xuất
Quyền với hình ảnh (Điều 31)	Chỉ ghi nhận hành vi "sử dụng" hình ảnh, chưa bao quát việc tàng trữ, phát tán.	Mở rộng bảo hộ: cấm lưu giữ, hủy hoại, làm mất, công bố trái phép; bổ sung chế tài bồi hoàn chi phí thương mại hóa.
Bí mật đời tư (Điều 38)	Thiếu định nghĩa; chưa quy định về bảo vệ bên thứ ba khi công bố thông tin.	Định nghĩa rõ thông tin đời tư; quy định sự đồng thuận của bên thứ ba nếu việc công bố ảnh hưởng đến quyền lợi của họ.
Quyền được chết (An tử)	Hoàn toàn bỏ ngỏ.	Nghiên cứu công nhận quyền rút lại điều trị, an tử tự nguyện đối với bệnh nhân giai đoạn cuối vô phương cứu chữa.
Quyền mang thai hộ	Bị cấm tuyệt đối theo Nghị định 12/2003/NĐ-CP.	Thừa nhận mang thai hộ vì mục đích nhân đạo; thiết lập khung pháp lý ngăn ngừa thương mại hóa.
Quyền tình dục & Quyền LGBT	Chưa được định danh trong luật dân sự.	Ghi nhận quyền tự do tình dục an toàn, bình đẳng giới; bảo vệ người chuyển giới và nhóm LGBT trước các hành vi xâm hại.

3. Kinh nghiệm từ CHLB Đức về cơ chế bồi thường ngoài hợp đồng

• Phát triển "Quyền nhân thân chung" qua án lệ: Hệ thống pháp luật Đức không liệt kê cứng nhắc các quyền nhân thân trong đạo luật chung mà sử dụng Án lệ để giải thích Điều §823(1) BGB dựa trên tinh thần Điều 1(1) và Điều 2(1) Luật Cơ bản.
• Hệ thống chế tài bảo vệ đa tầng: Bổ sung các biện pháp ngăn chặn sớm theo Điều §1004 BGB (Lệnh cấm thực hiện hành vi vi phạm trong tương lai - Unterlassungsanspruch), quyền phản hồi trên báo chí, và chế định bồi hoàn phí bản quyền giả định (fictional licence fee theo Điều §812 BGB).

4. Đổi mới tư duy bảo vệ bên yếu thế trong giao dịch dân sự

Việc chia nhỏ độ tuổi của người chưa thành niên (dưới 6 tuổi, từ đủ 6 đến dưới 15 tuổi, từ đủ 15 đến dưới 18 tuổi) làm phát sinh rào cản hành chính không cần thiết. Đa số các giao dịch nhỏ phục vụ nhu cầu sinh hoạt thiết yếu hàng ngày của trẻ em đều được xã hội thừa nhận tự nhiên. Cần chuyển trọng tâm từ việc hạn chế giao dịch sang cơ chế giám hộ và sự đồng thuận của người đại diện hợp pháp.

---

Đóng góp khoa học (Scientific Contributions)

• Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Innovations):
  • Xác lập nền tảng lý luận về "năng lực ý chí" như là điều kiện tiên quyết quyết định hiệu lực bắt buộc của giao dịch dân sự.
  • Du nhập và phát triển khái niệm "quyền nhân thân chung" trong khoa học pháp lý Việt Nam, tạo tiền đề giải quyết các tranh chấp về dữ liệu cá nhân, không gian số và danh dự.
• Đóng góp về phương pháp tiếp cận: Xây dựng khung đối chiếu chuẩn mực giữa mô hình pháp điển hóa của các nước Civil Law Tây Âu (Đức, Pháp) với thực tiễn lập pháp của một quốc gia đang trong quá trình chuyển đổi kinh tế như Việt Nam.
• Đóng góp lập pháp và thực thi chính sách (Policy Impact):
  • Kiến nghị trực tiếp sửa đổi, bổ sung 8 điều khoản trọng yếu trong BLDS 2005 (Điều 14, 17, 19, 25, 31, 38, 62, 81).
  • Đóng góp trực tiếp vào cấu trúc Phần chung của Bộ luật Dân sự 2015 (chính thức ghi nhận việc mang thai hộ vì mục đích nhân đạo, quyền xác định lại giới tính, chuyển đổi giới tính, và bổ sung các biện pháp tự bảo vệ quyền dân sự).

---

Đối tượng quan tâm và giá trị ứng dụng (Target Audience & Benefits)

• Cơ quan xây dựng pháp luật (Ủy ban Pháp luật của Quốc hội, Bộ Tư pháp): Tiếp cận nguồn luận cứ lý luận và kinh nghiệm quốc tế phục vụ công tác soạn thảo, rà soát luật chuyên ngành (Luật Dân sự, Luật Cư trú, Luật Hôn nhân & Gia đình, Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân).
• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Luật sư: Cung cấp phương pháp luận giải thích luật dựa trên bản chất quan hệ dân sự, hỗ trợ giải quyết các vụ án phức tạp liên quan đến bồi thường danh dự, nhân phẩm, tranh chấp thừa kế, hợp đồng của người chưa thành niên.
• Học giả, Giảng viên và Học viên ngành Luật: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị cao cho các chuyên đề Luật Dân sự chuyên sâu, Luật So sánh và Lý luận quyền con người.
• Tổ chức xã hội và Tổ chức bảo vệ nhân quyền: Cơ sở pháp lý vận động chính sách cho nhóm yếu thế, cộng đồng người chuyển giới, người đồng tính và bệnh nhân hiểm nghèo.

---

Câu hỏi thường gặp (Frequently Asked Questions)

1. Đóng góp mang tính đột phá nhất của nghiên cứu này là gì?

Đột phá lớn nhất là việc mạnh dạn kiến nghị công nhận các quyền nhân thân mới chưa từng có tiền lệ tại Việt Nam vào thời điểm 2013 (như quyền được chết/an tử, quyền mang thai hộ, quyền tình dục, quyền của người chuyển giới), đồng thời đề xuất cơ chế tự bảo vệ quyền dân sự và áp dụng lệnh cấm xâm phạm trong tương lai.

2. Điểm đặc biệt trong phương pháp nghiên cứu so sánh của công trình là gì?

Công trình không dừng lại ở việc dịch thuật điều luật mà đi sâu so sánh cơ chế bảo hộ: Đối chiếu giữa kỹ thuật liệt kê đóng quyền nhân thân của Việt Nam với kỹ thuật mở rộng bảo hộ quyền tuyệt đối qua án lệ của CHLB Đức (Điều §823, §1004 BGB), chỉ ra sự phân định giữa luật công và luật tư.

3. Đề xuất về nơi cư trú giải quyết được vướng mắc gì trong thực tiễn tố tụng?

Đề xuất thiết lập trật tự ưu tiên 3 cấp (Thường trú $\rightarrow$ Tạm trú $\rightarrow$ Nơi sinh sống/có tài sản thực tế) giúp khắc phục tình trạng một người có nhiều nơi cư trú cùng lúc, bảo đảm xác định chính xác và duy nhất Tòa án có thẩm quyền giải quyết án thừa kế.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo cần phát triển từ công trình này là gì?

Cần tập trung nghiên cứu bảo vệ quyền nhân thân trên không gian mạng, quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân, quyền đối với tài sản số, và hoàn thiện khung pháp lý về chuyển đổi giới tính tại Việt Nam.

5. Nghiên cứu bảo vệ quyền của bên yếu thế trong hợp đồng như thế nào?

Công trình đề xuất tiếp cận theo hướng không vô hiệu hóa máy móc mọi giao dịch của người chưa thành niên, mà thừa nhận hiệu lực các giao dịch đáp ứng nhu cầu thiết yếu hàng ngày, đồng thời tăng cường trách nhiệm giám sát của người đại diện hợp pháp để bảo vệ tài sản cho họ.

---

Kết luận (Conclusion)

Công trình nghiên cứu về sửa đổi các quy định trong Phần chung Bộ luật Dân sự Việt Nam là một công trình khoa học toàn diện, kết hợp chặt chẽ giữa lý luận hàn lâm và yêu cầu thực tiễn của công cuộc cải cách tư pháp. Bằng cách tiếp thu chọn lọc tinh hoa luật học so sánh quốc tế cùng sự thấu triệt bối cảnh kinh tế - xã hội trong nước, nghiên cứu đã góp phần quan trọng vào việc kiến tạo một đạo luật dân sự hiện đại, bảo đảm tính thống nhất, nhân văn và lấy con người làm trung tâm của mọi quan hệ pháp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ TƯ PHÁP TRƯỜNG ĐẠI HỌC LUẬT HÀ NỘI SUA DOI CAC QUY DINH TRONG PHAN CHUNG. CUA BỘ LUAT DÂN SỰ VIỆT NAM HÀ NỘI - THÁNG 8/2013 MỤC LỤC Trang Một số kiến nghị gop phan hoàn thiện quy định của Bộ luật dân. sự về cá nhân TS. Phạm Văn Tuyết Quyển nhân thén của cá nhân trong Bộ luật đên sự năm 2005 - it "Những bat ofp và hướng hoán thiện.

Lê Đình Nghị Bảo vệ quyển nhân thân theo quy định của pháp luật dân sự Công hoà Liên bang Đức trong tương quan so sánh với các quy. định của mục 2 Chương 3 Phân thứ nhất Bô luật dân sự năm 2005 của Việt Nam. Michael Jaensch Bao vệ bên yếu thé trong giao dịch dân sự trong béi cảnh sửa đổi Bộ luật dan sự năm 2005 "Bùi Thị Thanh Hằng - Giang Nam Quy đính vé đại diện trong Bộ luật dân sự - Những bat cập va #4 hướng hoàn thiên. Đoàn Đức Lương- ThS.

Lê Bá Hung Hướng sửa đổi, bổ sung các quy định vẻ thời hạn, thời hiệu trong Bộ luật dân sự năm 2005 PGS. Phùng Trung Tập Pháp nhân, hé gia đính, té hợp tac theo quy định cia Bồ luật 37 dén sự năm 2005 - Những bat cập và hướng hoán thiên. Hà Thi Mai Hiên Vị trí của Phan quy định chung trong Bộ luật dan sự và những. van dé cân được xem sét sửa đôi, bé sung ThS.

Nguyễn Hong Hải MOT SỐ KIỀN NGHỊ GÓP PHAN HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CUA BỘ LUẬT DÂN SỰ VE CÁ NHÂN. Phạm Văn Tuyết Khoa Pháp luật dân sự Trưởng Đại học luật Hà Nội Cá nhân lả chủ thé của hau hết các quan hệ pháp luật va là chủ thể trực tiếp tham gia, thực hiện tit cả các quan hệ trong đời sống zã hội, là chủ thể của xã hội. Vi vậy, việc quy định bằng pháp luật vẻ các van dé liên quan đến cá nhân. một cách cụ thé, phủ hợp với thực tiễn lả công việc hết sức quan trọng.

Các van để liên quan đến cá nhân được nhiêu ngành luật quy định, trong đó Bộ luật dân sự (BLDS) có nhiệm vụ quy định dia vi pháp lí, chuẩn mực pháp lí cho cách img xử của cá nhân, quy định vẻ quyền, nghĩa vu của cá nhân về nhân thân vả tải sản trong các quan hệ dân sự, hôn nhân va gia đình, kinh doanh, thương mai, lao đồng. Sau gin mười năm ban hành và áp dụng, BLDS năm 2005 đã phat huy được vai trò của mình trong việc điều chỉnh các quan hệ pháp luật tw. Tuy nhiên, do điều kiện kinh tế-zẽ hội ngày cảng phat triển theo xu hướng hội nhập quốc té, quy định của Bộ luật nay đã bộc 16 nhiều điểm không còn phủ hợp. Trong diéu kiện Nha nước ta đang thực hiện Dự án sửa đổi, bổ sung BLDS năm 2005, bai viết này nêu ra một số bắt cập trong quy đính của BLDS năm 2005 về cả nhân va kiến nghĩ sửa đổi các quy định pháp luật về vẫn để này.

Về khái niệm năng lực pháp luật của cá nhân. Khoản 1 Điều 14 BLDS năm 2005 đã định ngiĩa vẻ năng lực pháp luật dân sự của cả nhân như sau. TNăng lee pháp luật dân sự cũa cá niên là khả năng cũa cả nhân có quyễn dân sự và nghĩa vu dân su Nang lực pháp luật dân sư cia cả nhân thực chất là các quyền, các nghĩa ‘vu của cả nhên được pháp luất xác định và khí đã được pháp luật xác định thi mọi cá nhân là công dân của Nha nước Công hoa sã hội chủ nghĩa Việt Nam đầu có các quyền đó từ khi sinh ra cho đến khi chết chit không phải là “khả năng c Mặt khác, nêu dùng thuật ngữ “khả năng cia cá nhân có” sẽ gây sư khó hiểu cho người dân. Vi vay, để dễ hiểu và đúng với bản chất của năng lực pháp luật dân sự, Điều 14 nên sữa lại như sau: “Năng lực pháp luật dân sự của cả nhân lả phạm vi các quyền, nghĩa vụ dn sự của cá nhân đã được pháp luật ghi nhân va bão dm thực hiện” 2.

VỀ năng lực hành vi dân sự của cá nhân. Điều 17 BLDS năm 2005 quy định: “Năng hue Dành vi dân sự của cả nhân là khả năng của cá nhân bằng hành vi cũa mình xác lập, thực hiện quyền, ngiữa vụ dân sự” "Như vây, có thể hiểu năng lực hảnh vi dân sự của cá nhân là khả năng nhân thức, làm chủ hảnh vi của minh dé xác lập va thực hiến các quyền, nghĩa vụ dan sự. Với cách hiểu nay, có thé thấy rằng cá nhân nào có day đủ khả năng nhân thức để lâm chủ hảnh vi cia minh trong mọi trường hợp thì cá nhân đó là người có năng lực hành vi dân sự đẩy di, cá nhân nảo cỏ nhận thức nhưng chỉ đủ để làm chủ bảnh vi trong một số trường hop thi cả nhân đó là người có năng lực hảnh vi nhưng không đây đũ, cả nhân nào không có khả năng nhận thức hoặc có nhưng không đủ để kam chủ hảnh vi của minh trong ‘moi trường hop thi cá nhân đó là người không có năng lực hảnh vi dân sự. Kha năng nhận thức của con người phụ thuộc vào độ trường thành va yến tô thé chất của chính họ, Mặt khác, mức độ trưởng thành lại thưởng được ác inh theo độ tuổi.

Vi vậy, Điều 18 BLDS đã căn cứ vào đô tuổi dé xác định độ trường thành của cả nhân: “Người te đi met tám tudt trổ lên là người then niên. Người cưa đi mười tâm tui là người chuea thành niên”. Thông thường, người đã trường thành là người có đủ nhận thức để lâm chủ moi hành vi của minh nên Điều 19 BLDS đã quy định: “Người fhờnh niên có năng lực hành vi ân sự đề) Gi trừ trường hop qnp ii tại Điều 22 và Điễu 23 của Bộ luật nay Quy định như trên cho phép hiểu là tat cả các cá nhân khi đã tròn 18 tuổi đêu có năng lực hanh vi dân sự day đủ, trừ người bi toa an tuyên bổ mắt ning lực hành vi dân sự hoặc han chế năng lực hảnh vi đân sự. Hay nói cách khác, một cá nhân bị bệnh tém thân không thé nhân thức va làm chủ hảnh vi hoặc trắc chứng bệnh khác dẫn đến hạn chế nhân thức (như bệnh dao) từ khi chưa thành niên nhưng đến khi đủ 18 tuổi họ vẫn được coi 1a có năng lực hảnh vi đân.

sự đây đủ néu toa án chưa tuyến bé họ là người mắt năng lực hành vi dân sự Tir nhân định trên, chúng tôi cho rằng quy định tại Điều 19 BLDS la thiếu thực tế va gây ra nhiều bắt cập trong việc xác định năng lực hanh vi dân sự của những người nảy khí họ tham gia giao dich dân sư. Nếu cho rằng một người không thể có nhận thức để tham gia va thực hiện giao dịch đó thì người có quyền và lợi ích liên quan phải khối kiện yêu cầu tod án tuyên bé mắt năng lực han vi đổi với người đó với thủ tục hết sức khó khăn, va giả sử khi toa đã tuyên ho mất năng lực hành vi dân sự thì vào thời điểm họ thiét lập, thực hiện giao dich dân sự đã bị coi là mắt năng lực hành vi dân sự chưa? Để tránh bat cập này, chúng tôi đưa ra một số kiến nghỉ sau: Phương án 1 - Điều 17 BLDS nên được sửa lại như sau “Năng lực hành vi dân sự của cá nhân là khả năng của cả nhân bằng hành vi của mình sắc lập, thực hiện quyển, nghĩa vụ dân su. Cá nhân được coi Ja có năng lực hảnh vi dân sự khi có đủ nhận thức dé kiểm soát, lam chủ các "hành vi nói trế - Điều 19 nên được sửa lai như sau: “Người thành niên có năng lực hành vi dân su đây đủ, trừ trường hop do bệnh tật ma ho không có nhân thức để làm chủ và kiểm soát hành vi của ‘minh hoặc bi toa an hạn chế năng lực hành vi dân sur do nghiền ma túy hoặc các chất kích thích khác” Phuong án 2 Sau khi định nghĩa vẻ năng lực hành vi dan sự của cả nhân (theo Điểu. 17 đã được kiến nghỉ sửa đổi như trên), BLDS nên quy định vẻ năng lực hành vĩ dân sự của ca nhân theo ba mức độ: - Người có năng lực hành vi dân sự day đủ là cá nhân tròn 18 tuổi trở lên vả có khả năng nhận thức để làm chủ hành vi của mình.

~ Người có năng lực hành vi dân sự nhưng không đây đủ lả cá nhân tròn. 6 tudi đến chưa đủ 18 tuổi với khả năng nhân thức phát triển bình thường va người bị toa an hạn chế năng lực hánh vi dân sự - Người không có năng lực hành vi dân sự là cá nhân chưa đủ 6 tuổi vả người bi toa án tuyên bồ mat năng lực hanh vi dân sự. Mặt khác, việc cá nhân có được phép tự minh thiết lập va thực hiện giao dich dân sự hay phải có sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật hoặc giao ich nhằm đáp ứng nhu câu cho họ phải do người đại diện theo pháp luật xác lâp thực hiện 1a những vẫn dé thuộc về điều kiên có hiệu lực cia giao dịch đến sự Vì vậy, nôi dung của Điểu 20 và đoạn cuỗi của Điều 19°) nên chuyển sang Chương VI “Giao dich dan sự” 3. Về nơi cu trú của cá nhân.

'Việc xác định chỉnh xác nơi cư trú của cá nhân rất quan trọng trong nhiêu trường hợp thực tế nhưng quy định của BLDS năm 2005 vẻ nơi cư trá của cả nhân hiện có nhiễu: cập Các điền của BLDS dùng thuật ngữ "thường xuyên” c định nơi cư trú “Noi cư trú của cá nhân là nơi người dé thường xuyên sinh sống" (Điều 52); "Not cứtrú của người chưa thành niên là nơi exe trủ cũa cha. me néu cha, mẹ có nơi cư trú khác nhan thi not cư trú của người chưa thành niên. là nơi cự trú của cha hoặc me mà người chưa thành niên thường xuyên clang sống” (Điển 53), “Nơi cư rủ cũa vợ, c ing là nơi vợ, chẳng thường xuyên chung sống” (Điều 55) nhưng không có quy đính cu thé như thé nào là 20 gu da “Ngôi nai sáu Hi đn chưa đi mười ôn dt Wa vắc lận the liận gio dich đân (Baba Bu phe đợc gi dea độn eo php lu Ang, rừ giao ch niềm phuc nda cds hoa làng ng “hả hop vớt Kia hột hoặc pp hột có ey) dh Wie.