Luận văn thạc sĩ về sinh kế cho người dân tại các xã biên giới huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích sinh kế cho người dân tại các xã biên giới huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, nhằm nâng cao đời sống và phát triển bền vững.

• Tác giả: Đặng Lê Nam
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Sỹ Trung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Giải pháp sinh kế cho người dân biên giới Trùng Khánh, Cao Bằng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học hoặc thực tiễn
• 1.5. Kết cấu của đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Khái niệm về sinh kế
• 2.2. Phân loại hộ
• 2.3. Sự bền vững và khung sinh kế bền vững
• 3. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Các nguồn lực sinh kế của người dân tại các xã biên giới huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng
• 4.2. Thực trạng các hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân tại các xã biên giới huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng
• 4.3. Thuận lợi, Khó khăn và giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả các hoạt động sinh kế bền vững cho người dân các xã biên giới huyện Trùng Khánh
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với tỉnh Cao Bằng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về sinh kế và người dân biên giới Trùng Khánh

Sinh kế là một khái niệm quan trọng trong phát triển nông thôn, đặc biệt là đối với người dân biên giới tại huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng. Sinh kế không chỉ bao gồm các hoạt động kiếm sống mà còn phản ánh khả năng của người dân trong việc sử dụng các nguồn lực sẵn có để cải thiện đời sống. Tại Trùng Khánh, người dân chủ yếu dựa vào nông nghiệp và các hoạt động phi nông nghiệp để duy trì sinh kế. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình vẫn gặp khó khăn trong việc phát triển sản xuất do thiếu vốn, kỹ thuật và thông tin. Việc nâng cao sinh kế cho người dân là một nhiệm vụ cấp thiết nhằm giảm nghèo và phát triển bền vững.

1.1. Tình hình sinh kế hiện tại

Tình hình sinh kế của người dân tại các xã biên giới huyện Trùng Khánh hiện nay còn nhiều hạn chế. Các hoạt động sinh kế chủ yếu tập trung vào trồng trọt và chăn nuôi, nhưng năng suất thấp do thiếu đầu tư và kỹ thuật. Nhiều hộ gia đình vẫn sản xuất theo phương thức truyền thống, dẫn đến thu nhập không ổn định. Theo số liệu khảo sát, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, cho thấy sự cần thiết phải có các giải pháp phát triển hiệu quả hơn.

II. Các nguồn lực sinh kế của người dân

Các nguồn lực sinh kế của người dân tại Trùng Khánh bao gồm nguồn lực tự nhiên, nguồn lực xã hội, nguồn lực tài chính và nguồn lực con người. Nguồn lực tự nhiên như đất đai, nước và khí hậu đóng vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình chưa khai thác hết tiềm năng của nguồn lực này. Nguồn lực xã hội, bao gồm các mối quan hệ và sự hỗ trợ từ cộng đồng, cũng rất quan trọng trong việc phát triển sinh kế. Việc xây dựng các chương trình phát triển nhằm tăng cường hợp tác xã và hỗ trợ lẫn nhau giữa các hộ gia đình có thể giúp cải thiện tình hình này.

2.1. Nguồn lực tự nhiên

Nguồn lực tự nhiên tại Trùng Khánh rất phong phú, với diện tích đất nông nghiệp lớn và khí hậu thuận lợi cho canh tác. Tuy nhiên, việc sử dụng đất chưa hiệu quả, nhiều diện tích đất bỏ hoang. Để nâng cao thu nhập, cần có các giải pháp khuyến khích người dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, từ đó tăng năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc bảo vệ môi trường cũng cần được chú trọng để đảm bảo sự bền vững cho các nguồn lực này.

III. Giải pháp phát triển sinh kế bền vững

Để nâng cao sinh kế cho người dân biên giới Trùng Khánh, cần có các giải pháp phát triển đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm việc tăng cường đào tạo nghề, hỗ trợ tài chính cho các hộ nghèo, và phát triển các hoạt động phi nông nghiệp. Chương trình hỗ trợ sinh kế cần được thiết kế phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương, đồng thời khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong quá trình thực hiện. Việc xây dựng các mô hình sinh kế bền vững sẽ giúp người dân có thêm cơ hội cải thiện thu nhập và giảm nghèo.

3.1. Đào tạo nghề và hỗ trợ tài chính

Đào tạo nghề cho người dân là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao kinh tế địa phương. Các chương trình đào tạo cần tập trung vào các ngành nghề phù hợp với nhu cầu thị trường và khả năng của người dân. Bên cạnh đó, việc hỗ trợ tài chính thông qua các quỹ tín dụng hoặc chương trình vay ưu đãi sẽ giúp người dân có thêm nguồn lực để đầu tư vào sản xuất. Điều này không chỉ giúp tăng thu nhập mà còn tạo ra việc làm cho nhiều lao động tại địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Trùng Khánh, tỉnh Cao Bằng, với diện tích đất nông nghiệp lớn và vị trí địa lý đặc thù giáp biên giới Trung Quốc, là khu vực có nhiều tiềm năng phát triển sinh kế cho người dân. Tuy nhiên, đời sống vật chất và tinh thần của người dân tại các xã biên giới vẫn còn nhiều khó khăn, thu nhập thấp và tỷ lệ hộ nghèo cao. Theo số liệu điều tra năm 2019, bình quân diện tích đất canh tác mỗi hộ là khoảng 0,595 ha, trong đó hộ nghèo chỉ có 0,492 ha, thấp hơn đáng kể so với hộ khá (0,685 ha). Trình độ học vấn trung bình của người dân chỉ đạt lớp 7,7, với hộ nghèo thấp hơn, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận khoa học kỹ thuật và nâng cao thu nhập. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá các nguồn lực sinh kế, hoạt động sinh kế và thu nhập của người dân tại các xã biên giới huyện Trùng Khánh, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển sinh kế bền vững, góp phần nâng cao đời sống vật chất cho người dân. Nghiên cứu tập trung vào 3 xã đại diện: Đàm Thủy, Ngọc Côn và Đình Phong, với số liệu thu thập trong giai đoạn 2017-2019. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các chính sách phát triển nông thôn, giảm nghèo và nâng cao sinh kế bền vững tại vùng biên giới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên khung sinh kế bền vững của DFID, tập trung vào năm loại nguồn lực chính: vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất và vốn tài chính. Sinh kế được hiểu là tập hợp các nguồn lực và hoạt động nhằm kiếm sống và đạt được mục tiêu của hộ gia đình. Khung sinh kế bền vững nhấn mạnh tính bền vững của sinh kế qua khả năng đối phó với áp lực, duy trì và nâng cao năng lực, tài sản, đồng thời không gây tổn hại đến môi trường và các sinh kế khác. Các khái niệm chính bao gồm:

• Vốn con người: kỹ năng, kiến thức, sức khỏe và khả năng lao động.
• Vốn xã hội: mạng lưới quan hệ xã hội, tổ chức cộng đồng và sự hỗ trợ lẫn nhau.
• Vốn tự nhiên: đất đai, nước, rừng và các tài nguyên thiên nhiên khác.
• Vốn vật chất: cơ sở hạ tầng, tài sản sản xuất và sinh hoạt.
• Vốn tài chính: tiền mặt, tiết kiệm, tín dụng và các nguồn vốn khác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận đa cấp: vĩ mô, vi mô và hệ thống nhằm thu thập và phân tích toàn diện các nguồn lực và hoạt động sinh kế. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của UBND huyện, các phòng ban liên quan và các dự án phát triển địa phương. Số liệu sơ cấp được thu thập qua khảo sát 180 hộ dân tại 9 thôn thuộc 3 xã biên giới (Đàm Thủy, Ngọc Côn, Đình Phong) bằng phương pháp điều tra bảng hỏi và quan sát trực tiếp. Mẫu chọn theo phương pháp phi ngẫu nhiên, đảm bảo đại diện cho các nhóm hộ kinh tế khác nhau (khá, trung bình, cận nghèo, nghèo). Phân tích số liệu sử dụng phần mềm Excel với các công cụ PivotTable để xử lý và so sánh các chỉ tiêu về nguồn lực, hoạt động sinh kế và thu nhập. Thời gian nghiên cứu kéo dài 1 năm, tập trung vào số liệu thu thập trong giai đoạn 2017-2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Nguồn lực con người: Bình quân nhân khẩu mỗi hộ là 4,72 người, trong đó lao động bình quân 2,7 người/hộ, chủ yếu làm nông nghiệp. Trình độ học vấn trung bình là 7,7 lớp, thấp hơn ở nhóm hộ nghèo (6,2 lớp). Tuổi bình quân chủ hộ là 41,9 tuổi, tương đối trẻ, thuận lợi cho việc tiếp thu kỹ thuật mới.
2. Nguồn lực tự nhiên: Diện tích đất canh tác bình quân 0,595 ha/hộ, trong đó hộ khá có 0,685 ha, hộ nghèo chỉ 0,492 ha. Đất ruộng bình quân 0,390 ha/hộ, đất rừng 1,232 ha/hộ. Nguồn nước chủ yếu phụ thuộc vào nước mưa, hệ thống tưới tiêu còn hạn chế, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng.
3. Nguồn lực vật chất: 68,89% hộ có nhà kiên cố, 31,11% nhà bán kiên cố, tập trung ở nhóm hộ nghèo và cận nghèo. Tài sản sinh hoạt như xe máy, điện thoại di động phổ biến ở nhóm hộ khá và trung bình, thấp hơn ở nhóm nghèo.
4. Hoạt động sinh kế và thu nhập: Hoạt động chính là trồng trọt (lúa, ngô, thuốc lá, sắn, cây dẻ) và chăn nuôi (trâu, bò, lợn, gia cầm). Thu nhập từ nông nghiệp chiếm phần lớn, tuy nhiên các hộ nghèo thiếu đất trồng lúa và ngô, dẫn đến thu nhập thấp. Hoạt động phi nông nghiệp còn hạn chế, chủ yếu làm thuê, bốc vác, quy mô nhỏ do thiếu vốn. Thu nhập bình quân đầu người thấp, chưa đạt mức sống trung bình của khu vực.
5. Khó khăn và thách thức: Thiếu đất canh tác, trình độ lao động thấp, thiếu vốn và cơ sở hạ tầng, phụ thuộc nhiều vào điều kiện thời tiết, thiếu đa dạng hóa sinh kế, ảnh hưởng đến sự bền vững và nâng cao thu nhập.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy nguồn lực con người và tự nhiên là nền tảng quan trọng nhưng chưa được khai thác hiệu quả do hạn chế về trình độ, vốn và cơ sở hạ tầng. So với các nghiên cứu tại các huyện miền núi khác, tình trạng thiếu đất và trình độ lao động thấp là nguyên nhân phổ biến dẫn đến nghèo đói. Việc phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp truyền thống và thiếu đa dạng hóa sinh kế làm tăng rủi ro kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Các biểu đồ so sánh diện tích đất canh tác và thu nhập theo nhóm hộ sẽ minh họa rõ sự chênh lệch giữa các nhóm kinh tế. Kết quả cũng phù hợp với các báo cáo của ngành về thu nhập nông thôn thấp và tỷ lệ hộ nghèo cao tại vùng biên giới. Ý nghĩa của nghiên cứu là cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách hỗ trợ phát triển sinh kế bền vững, nâng cao năng lực lao động và cải thiện cơ sở hạ tầng, từ đó góp phần giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội vùng biên giới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và nâng cao trình độ nguồn nhân lực: Tổ chức các lớp đào tạo kỹ thuật canh tác, chăn nuôi và kỹ năng phi nông nghiệp cho người dân, đặc biệt nhóm hộ nghèo và cận nghèo. Mục tiêu nâng trình độ học vấn trung bình lên ít nhất lớp 9 trong vòng 3 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp với các trung tâm đào tạo nghề và tổ chức phi chính phủ.
2. Phát triển và đa dạng hóa các hoạt động sinh kế: Khuyến khích phát triển các mô hình sản xuất nông nghiệp tập trung, áp dụng kỹ thuật mới, đồng thời thúc đẩy các hoạt động phi nông nghiệp như dịch vụ, thương mại nhỏ, làm thuê có tổ chức. Mục tiêu tăng thu nhập phi nông nghiệp lên 20% trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: chính quyền địa phương, các tổ chức hỗ trợ phát triển kinh tế.
3. Cải thiện cơ sở hạ tầng và hệ thống tưới tiêu: Đầu tư xây dựng hệ thống kênh mương, bể chứa nước, đường giao thông nông thôn để giảm thiểu rủi ro do thiên tai và nâng cao hiệu quả sản xuất. Mục tiêu hoàn thành hệ thống tưới tiêu cho ít nhất 70% diện tích đất canh tác trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các dự án phát triển nông thôn.
4. Hỗ trợ tiếp cận vốn và tài chính: Tăng cường các chương trình tín dụng ưu đãi, hỗ trợ tiết kiệm và vay vốn cho các hộ nghèo và cận nghèo để đầu tư phát triển sản xuất. Mục tiêu tăng tỷ lệ hộ tiếp cận vốn lên 50% trong 3 năm. Chủ thể thực hiện: Ngân hàng chính sách xã hội, các tổ chức tín dụng vi mô.
5. Xây dựng mô hình sinh kế bền vững và nhân rộng điển hình: Thực hiện các mô hình điểm về trồng trọt, chăn nuôi và phi nông nghiệp hiệu quả, phù hợp với điều kiện địa phương để nhân rộng. Mục tiêu nhân rộng mô hình thành công cho ít nhất 30% hộ trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: UBND huyện, các tổ chức phát triển nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng các chính sách phát triển sinh kế, giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội vùng biên giới.
2. Nhà nghiên cứu và học viên ngành phát triển nông thôn, kinh tế nông nghiệp: Tham khảo cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực tiễn để phục vụ nghiên cứu và giảng dạy.
3. Các tổ chức phi chính phủ và tổ chức phát triển quốc tế: Áp dụng các giải pháp đề xuất trong các dự án hỗ trợ phát triển sinh kế, nâng cao năng lực cộng đồng tại vùng biên giới.
4. Người dân và các hộ nông dân tại vùng biên giới: Hiểu rõ về các nguồn lực và hoạt động sinh kế, từ đó lựa chọn các chiến lược phát triển phù hợp nhằm nâng cao thu nhập và ổn định cuộc sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh kế bền vững là gì và tại sao quan trọng?
   Sinh kế bền vững là khả năng duy trì và phát triển các hoạt động kiếm sống mà không làm tổn hại đến nguồn lực tự nhiên và xã hội, đồng thời có thể đối phó với các rủi ro và thay đổi. Nó quan trọng vì giúp người dân duy trì cuộc sống ổn định lâu dài, giảm nghèo và phát triển kinh tế bền vững.

2. Nguồn lực nào ảnh hưởng lớn nhất đến sinh kế của người dân vùng biên giới?
   Nguồn lực con người và nguồn lực tự nhiên là hai yếu tố quan trọng nhất. Trình độ lao động và diện tích đất canh tác ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sản xuất và thu nhập của hộ gia đình.

3. Tại sao hoạt động phi nông nghiệp ở vùng biên giới còn hạn chế?
   Nguyên nhân chính là thiếu vốn đầu tư, trình độ lao động thấp, thiếu kỹ năng và cơ sở hạ tầng chưa phát triển, dẫn đến các hoạt động phi nông nghiệp chủ yếu là làm thuê, bốc vác với quy mô nhỏ, thu nhập không ổn định.

4. Giải pháp nào hiệu quả nhất để nâng cao thu nhập cho hộ nghèo?
   Kết hợp đào tạo nâng cao kỹ năng, hỗ trợ vốn và phát triển đa dạng sinh kế, đặc biệt là áp dụng kỹ thuật mới trong nông nghiệp và phát triển các hoạt động phi nông nghiệp có tổ chức.

5. Làm thế nào để người dân tiếp cận được các nguồn vốn ưu đãi?
   Cần có sự hỗ trợ từ các tổ chức tín dụng vi mô, ngân hàng chính sách xã hội, đồng thời tăng cường tuyên truyền, hướng dẫn thủ tục vay vốn và xây dựng các mô hình tiết kiệm cộng đồng để tạo điều kiện tiếp cận vốn dễ dàng hơn.

Kết luận

• Nguồn lực sinh kế của người dân tại các xã biên giới huyện Trùng Khánh còn nhiều hạn chế về diện tích đất, trình độ lao động và vốn đầu tư.
• Hoạt động sinh kế chủ yếu là trồng trọt và chăn nuôi, thu nhập thấp và chưa đa dạng hóa.
• Các khó khăn chính bao gồm thiếu đất canh tác, trình độ học vấn thấp, phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên và thiếu vốn.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, phát triển đa dạng sinh kế, cải thiện cơ sở hạ tầng và hỗ trợ tài chính nhằm nâng cao hiệu quả sinh kế.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho các chính sách phát triển nông thôn bền vững tại vùng biên giới, hướng tới nâng cao đời sống người dân trong giai đoạn tiếp theo.

Các cơ quan chức năng và tổ chức phát triển cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, giám sát và đánh giá hiệu quả để điều chỉnh phù hợp. Đề nghị các nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý địa phương tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm thúc đẩy phát triển sinh kế bền vững tại vùng biên giới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Khái niệm về sinh kế Sinh kế được hiểu là “tập hợp tất cả các nguồn lực và khả năng mà con người có được, kết hợp với những quyết định và hoạt động mà họ thực thi nhằm để kiếm sống cũng như để đạt được các mục tiêu và ước nguyện của họ” (DFID). Các nguồn lực mà con người có được bao gồm: (1) Vốn con người; (2) Vốn xã hội; (3) Vốn tự nhiên; (4) Vốn tài chính; (5) Vốn vật chất, (Nguyễn Thị Ngọc Thúy, 2014). Về cơ bản các hoạt động sinh kế là do mỗi cá nhân hay hộ gia đình tự quyết định dựa vào năng lực và khả năng của họ đồng thời chịu tác động của các thể chế chính sách và các mối quan hệ xã hội và mỗi cá nhân, hộ gia đình tự thiết lập trong cộng đồng.

Sinh kế của nông hộ là hoạt động kiếm sống của con người, được thể hiện qua hai lĩnh vực chính là nông nghiệp và phi nông nghiệp. Hoạt động nông nghiệp bao gồm: (i) trồng trọt: lúa, ngô, khoai, sắn, lạc, cây ăn quả, rau màu,…, (ii) chăn nuôi: lợn, gà, trâu, bò, cá,…, và (iii) lâm nghiệp: trồng cây keo, bạch đàn, mỡ, rừng,… Hoạt động phi nông nghiệp ở nông thôn chủ yếu bao gồm các dịch vụ, buôn bán và các ngành nghề khác. Phân loại hộ - Hộ nghèo là hộ có thu nhập trung bình dưới 700. - Hộ cận nghèo là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 700.

- Hộ có mức sống trung bình là hộ có thu nhập bình quân đầu người/tháng trên 1. Sự bền vững và khung sinh kế bền vững Sinh kế bền vững được định nghĩa như sau: “Sinh kế bao gồm năng lực, tài sản và các hoạt động kiếm sống. Một sinh kế bền vững là một sinh kế có thể đối phó và phục hồi trước những sức ép và cú sốc, duy trì hoặc nâng cao năng lực, tài sản và cung cấp các cơ hội kiếm sống bền vững cho thế hệ tiếp theo, đóng góp lợi ích vào sinh kế Luan van 5 của những người khác tại địa phương và trên toàn cầu trong ngắn và dài hạn” (Chambers, R. Yếu tố được xem là bền vững khi mà nó có thể tiếp tục diễn ra trong tương lai, đối phó và phục hồi được sau các áp lực và sốc mà không làm huỷ hoại các nguồn lực tạo nên sự tồn tại của yếu tố này.

Các nguồn lực này có thể thuộc nguồn tự nhiên, xã hội, kinh tế hay thể chế. Điều này giải thích tại sao tính bền vững thường được phân tích theo bốn khía cạnh: Bền vững về kinh tế, về môi trường, về thể chế và xã hội. Bền vững không có nghĩa là sẽ không có gì thay đổi, mà là có khả năng thích nghi theo thời gian. Tính bền vững là một trong những nguyên tắc cơ bản của phương pháp sinh kế bền vững.

Một sinh kế được xem là bền vững khi nó phải phát huy được tiềm năng con người để từ đó sản xuất và duy trì phương tiện kiếm sống của họ. Nó phải có khả năng đương đầu và vượt qua áp lực cũng như các thay đổi bất ngờ. Sinh kế bền vững không được khai thác hoặc gây bất lợi cho môi trường hoặc cho các sinh kế khác ở hiện tại và tương lai. Trên thực tế thì nó nên thúc đẩy sự hòa hợp giữa chúng và mang lại những điều tốt đẹp cho tương lai, (Nguyễn Đức Quang, 2013).

Sinh kế bền vững, nếu theo nghĩa này, phải hội đủ những nguyên tắc sau: Lấy con người làm trung tâm, dễ tiếp cận, có sự tham gia của người dân, xây dựng dựa trên sức mạnh con người và đối phó với các khả năng dễ bị tổn thương, tổng thể, thực hiện ở nhiều cấp, trong mối quan hệ với đối tác, bền vững và năng động. Luan van 6 (Nguồn: DFID, 2002) (trích theo Nguyễn Đức Quang) Hình 1.1: Khung sinh kế bền vững Khung sinh kế bền vững bao gồm những nhân tố chính ảnh hưởng đến sinh kế của con người, và những mối quan hệ cơ bản giữa chúng. Nó có thể được sử dụng để lên kế hoạch cho những hoạt động phát triển mới và đánh giá sự đóng góp vào sự bền vững sinh kế của những hoạt động hiện tại. Cụ thể là: - Cung cấp bảng liệt kê những vấn đề quan trọng nhất và phác họa mối liên hệ giữa những thành phần này.

- Tập trung sự chú ý vào các tác động và các quy trình quan trọng. - Nhấn mạnh sự tương tác phức tạp giữa các nhân tố khác nhau, làm ảnh hưởng đến sinh kế. Các thành phần của khung sinh kế bền vững gồm: a) Hoàn cảnh dễ bị tổn thương Hoàn cảnh dễ bị tổn thương là môi trường sống bên ngoài của con người. Sinh kế và tài sản sẵn có của con người bị ảnh hưởng cơ bản bởi những xu hướng chủ yếu, cũng như bởi những cú sốc và tính thời vụ.

Chính những điều này khiến sinh kế và tài sản trở nên bị giới hạn và không kiểm soát được. Luan van 7 Các xu hướng: Xu hướng dân số, xu hướng tài nguyên kể cả xung đột, xu hướng kinh tế quốc gia, quốc tế, những xu hướng cai trị (bao gồm chính sách, những xu hướng kỹ thuật). Cú sốc: Cú sốc về sức khoẻ con người, thiên tai, chiến tranh, dịch bệnh cây trồng vật nuôi. Tính thời vụ: Biến động giá cả, sản xuất, sức khoẻ, những cơ hội làm việc.

Những nhân tố cấu thành hoàn cảnh dễ bị tổn thương quan trọng vì chúng có tác động trực tiếp lên tình trạng tài sản và những lựa chọn của con người mà với chúng sẽ mở ra cơ hội để họ theo đuổi những kết quả sinh kế có lợi. b) Những tài sản sinh kế Tiếp cận sinh kế thì cần tập trung trước hết và đầu tiên với con người. Nó cố gắng đạt được sự hiểu biết chính xác và thực tế về sức mạnh của con người (tài sản hoặc tài sản vốn) và cách họ cố gắng biến đổi chúng thành kết quả sinh kế hữu ích.2: Tài sản của người dân Khung sinh kế xác định 5 loại tài sản trung tâm mà dựa vào đó tạo ra những sinh kế: - Nguồn vốn con người (Human capital) - Nguồn vốn xã hội (Social capital) - Nguồn vốn tự nhiên (Natural capital) - Nguồn vốn vật chất/vốn vật thể (Physical capital) Luan van 8 - Nguồn vốn tài chính (Financial capital) Đặc điểm của mô hình 5 loại tài sản: 1. Hình dạng của ngũ giác diễn tả khả năng tiếp cận của người dân với các loại tài sản.

Tâm điểm là nơi không tiếp cận được với loại tài sản nào. Các điểm nằm trên chu vi là tiếp cận tối đa với các loại tài sản 2. Những ngũ giác có hình dạng khác nhau có thể được vẽ cho những cộng đồng khác nhau hoặc cho những nhóm xã hội khác nhau trong cộng đồng đó. Một tài sản riêng lẻ có thể tạo ra nhiều lợi ích.

Nếu một người có thể tiếp cận chắc chắn với đất đai (tài sản tự nhiên) họ cũng có thể có được nguồn tài chính vì họ có thể sử dụng đất đai không chỉ cho những hoạt động sản xuất trực tiếp mà còn cho thuê. Tương tự như vậy, vật nuôi (tài sản hữu hình) có thể tạo ra nguồn vốn xã hội (uy tín và sự liên hệ với cộng đồng) cho người sở hữu chúng,… 4. Phẩm chất của tài sản thay đổi thường xuyên vì vậy ngũ giác cũng thay đổi liên tục theo thời gian. Các loại nguồn vốn a) Nguồn vốn tự nhiên Vốn tự nhiên là những yếu tố được sử dụng trong các nguồn lực tự nhiên.

Nó cung cấp và phục vụ rất hữu ích cho phương kế kiếm sống của con người. Có rất nhiều nguồn lực hình thành nên vốn tự nhiên như: không khí, tính đa dạng sinh học, đất đai, nguồn nước, cây trồng, vật nuôi, mùa màng,… Trong khung sinh kế bền vững, mối quan hệ giữa nguồn vốn tự nhiên và các tổn hại có sự gắn kết thực sự. Nhiều thảm hoạ tàn phá kế sinh nhai của người nghèo thường xuất phát từ các tiến trình của tự nhiên, tàn phá nguồn vốn tự nhiên (ví dụ: cháy rừng, lũ và động đất làm thiệt hại về hoa màu và đất nông nghiệp) và tính mùa vụ thì ảnh hưởng lớn đến những biến đổi trong năng suất và giá trị của nguồn vốn tự nhiên qua các năm. Điều gì có thể làm nên nguồn vốn tự nhiên cho người nghèo? Có ba điểm sau đây cần chú ý là : - Mục tiêu sinh kế hướng đến một tầm rộng lớn hơn, chú trọng vào con người và hiểu tầm quan trọng của các quy trình và cấu trúc (những cách thức phân phối đất, Luan van 9 các quy tắc rút ra từ việc đánh bắt cá,… ) trong quá trình xác định cách mà các nguồn vốn tự nhiên được tạo ra và sử dụng.

- Những tiến trình và cấu trúc điều chỉnh các phương pháp tiếp cận đối với nguồn lực tự nhiên và có thể khuyến khích, hoặc ép buộc khi cần thiết để cải thiện việc quản lý các nguồn lực. Nếu các thị trường hoàn thiện hơn thì giá trị các nguồn lực cũng được cao hơn, việc xúc tiến quản lý tốt hơn. - Việc hỗ trợ gián tiếp đối với vốn tự nhiên thông qua sự chuyển đổi các tiến trình và cấu trúc thì có ý nghĩa rất quan trọng. Sự hỗ trợ trực tiếp tập trung vào các nguồn lực mà chính các nguồn lực đó có thể chống lại khả năng sử dụng các nguồn lực đó của con người, vẫn có sự tái tạo cho nhu cầu sử dụng trong tương lai.

Một trong các thành phần chính của mục tiêu sinh kế bền vững là tin tưởng và theo đuổi mục tiêu ổn định nhiều loại nguồn lực khác nhau. Sao cho sự ổn định của nguồn lực này không làm ảnh hưởng đến sự ổn định của nguồn lực khác. Ở đây ta thấy: cây trồng, vật nuôi, đất đai,… là nguồn vốn tự nhiên, do đó hoạt động sinh kế trong phạm vi luận văn này chủ yếu liên quan đến nguồn vốn tự nhiên trong khung sinh kế. b) Nguồn vốn con người Nguồn nhân lực bao gồm kỹ năng, kiến thức, khả năng lao động và sức khoẻ con người.

Các yếu tố đó giúp cho con người có thể theo đuổi những chiến lược tìm kiếm thu nhập khác nhau và đạt những mục tiêu kế sinh nhai của họ. Ở mức độ gia đình nguồn nhân lực được xem là số lượng và chất lượng nhân lực có sẵn. Những thay đổi này phụ thuộc vào quy mô hộ, trình độ kỹ năng, khả năng lãnh đạo và bảo vệ sức khoẻ,… Nguồn nhân lực là một yếu tố cấu thành nên kế sinh nhai.