MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Du lịch An Giang đặc biệt là Thành phố Châu Đốc với các đặc tính về du lịch tâm linh tín ngưỡng và sinh thái núi giữa đồng bằng đã tạo nên một vùng đất mang lại cho người dân khắp mọi miền đất mước một niềm tin vào cuộc sống hạnh phúc, an lành và thịnh vượng. Từ những đặc tính về lịch sử để lại và vị trí kinh tế thuận lợi xét trong phạm vi các nước tiểu vùng sông Mekong (GMS), Châu Đốc được đánh giá là một trong bốn trục chiến lược phát triển kinh tế du lịch của vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long và GMS là Cần Thơ – Kiên Giang (Phú Quốc) - An Giang (Châu Đốc) - Cambodia (Sihanoukville – Phnomphenh). Tiêu biểu là Núi Sam (với tên gọi khác là Vĩnh Tế Sơn hay Ngọc Lãnh Sơn), một ngọn núi cao 284m trong quần thể Bảy Núi (Thất Sơn) thuộc xã Vĩnh Tế (nay là phường Núi Sam, Thành phố Châu Đốc), cách thành phố Châu Đốc khoảng 5 km về phía Tây Nam.
Không chỉ hấp dẫn bởi địa hình núi giữa vùng đồng bằng, Núi Sam đặc biệt nổi tiếng với quần thể các di tích lịch sử văn hóa, trong đó tiêu biểu là Miếu Bà Chúa Xứ, Chùa Tây An, Lăng Thoại Ngọc Hầu, Chùa Phước Điền (còn gọi Chùa Hang) đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch công nhận là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Lễ hội “Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam” là lễ hội cấp quốc gia, hàng năm thu hút lượng khách vào loại lớn nhất nước để tham gia các nghi lễ chính bao gồm: lễ Tắm Bà, lễ Thỉnh sắc, lễ Túc yết, lễ Chánh tế và lễ Hồi sắc và các trò vui như: hát bội, múa võ, ca nhạc ngũ âm, múa lân, đánh cờ. Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2473/QĐ-TTg ngày 30/12/2011) và Quy hoạch tổng thể phát triển Du lịch Việt Nam đến năm 1 Luan van 2020 và tầm nhìn đến năm 2030 (được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 201/QĐ-TTg ngày 22/01/2013) đã khẳng định vai trò của Núi Sam Châu Đốc đối với phát triển du lịch Việt Nam, theo đó Núi Sam nằm trong danh sách các điểm đến có tiềm năng phát triển để trở thành điểm du lịch Quốc Gia. Điều này là minh chứng, khẳng định về những giá trị đặc biệt ở tầm quốc gia của Núi Sam với lễ hội “Vía Bà Chúa Xứ” từ góc độ du lịch.
Với những tiềm năng phong phú về lợi thế phát triển du lịch, tỉnh An Giang xác định từng bước đưa ngành du lịch thật sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần tích cực trong việc đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế xã hội của tỉnh, trên cơ sở tận dụng tiềm năng sẵn có kết hợp sự đầu tư đúng mức và sự hỗ trợ, quan tâm của nhà nước để tạo điều kiện tốt nhất cho ngành du lịch phát triển. Hằng năm, An Giang thu hút đông đảo lượng khách du lịch đến tham quan đặc biệt là KDL Núi Sam thành phố Châu Đốc gắn với Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ. Trong thời gian qua hoạt động du lịch tại Châu Đốc nói riêng và An Giang nói chung luôn phát triển, đóng góp tích cực cho sự phát triển kinh tế - xã hội cho địa phương với tư cách là trọng điểm của du lịch vùng đồng bằng sông Cửu Long. Nếu như năm 2013, lượng khách du lịch đến khu du lịch đạt 4.069 triệu lượt, doanh thu từ phí tham quan đạt 14,84 tỷ đồng thì đến năm 2018, lượng khách du lịch đạt 6,908 triệu lượt, doanh thu từ phí tham quan đạt trên 31,72 tỷ đồng.
Trong thực tế, thu nhập từ dịch vụ du lịch sẽ còn lớn hơn rất nhiều so với phí tham quan, vì vậy, đóng góp thực tế cho sự phát triển kinh tế của địa phương từ du lịch Châu Đốc là rất lớn. Tuy nhiên, so với lợi thế về tiềm năng, thì mức độ khai thác, phát triển vẫn chưa tương xứng. Công tác quản lý còn nhiều bất cập, nội dung chương trình du lịch chưa phong phú, sản phẩm du lịch còn đơn điệu, chất lượng phục vụ chưa cao, nguồn nhân lực phục vụ du lịch còn thấp và khả năng cạnh tranh 2 Luan van còn nhiều hạn chế. Vì vậy, cần phải có những nghiên cứu, đánh giá cụ thể và có những định hướng và giải pháp hợp lý, nhằm phát triển bền vững KDL Núi Sam, nhằm đem lại hiệu quả cao, tương xứng với tiềm năng.
Với mong muốn được đóng góp công sức của mình vào phát triển quê hương, tôi đã chọn đề tài: “Phát triển khu du lịch Núi Sam thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang”: giải pháp cho đề tài luận văn của mình hiệu quả nhất. Hy vọng kết quả từ đề tài nghiên cứu sẽ đóng góp cho việc phát triển du lịch của địa phương. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài 2. Mục tiêu nghiên cứu Vận dụng cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch ở các địa phương trong nước vào nghiên cứu phân tích đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch tại khu du lịch Núi Sam trong những năm vừa qua.
Qua đó, đề xuất những định hướng và giải pháp khai thác có hiệu quả tiềm năng phát triển khu du lịch Núi Sam theo hướng bền vững, đáp ứng nhu cầu thời kì hội nhập. Nhiệm vụ nghiên cứu - Thu thập tài liệu, số liệu có liên quan đến phát triển du lịch và KDL. - Phân tích, đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển khu du lịch Núi Sam trong những năm qua để tìm ra hướng phát triển, từ đó có cơ sở đề ra các giải pháp phát triển du lịch có hiệu quả cao. - Xây dựng định hướng và đề xuất các giải pháp phù hợp, khả thi nhằm đảm bảo cho phát triển KDL Núi Sam thành phố Châu Đốc trong tương lai.
Những nghiên cứu liên quan Từ những năm 2002 trở lại đây, ở nước ta, cùng với sự phát triển của các hoạt động du lịch, các công trình nghiên cứu về khu du lịch cũng được quan tâm. Số lượng các công trình này tuy chưa nhiều nhưng cũng làm sáng tỏ được nhiều vấn đề về cơ sở lý luận đến thực tiễn trong nghiên cứu phát triển khu du 3 Luan van lịch. Tại Thành phố Châu Đốc với khu du lịch Núi Sam đầy tiềm năng phát triển, trong những năm gần đây được sự quan tâm của chính quyền địa phương và nhiều doanh nghiệp để đầu tư phát triển du lịch được thể hiện: - Vào năm 2004, được sự chấp thuận của UBND tỉnh An Giang, công ty TNHH tư vấn & thiết kế TAD Architectura đã thiết lập quy hoạch chi tiết khu du lịch Văn hóa – Lịch sử Núi Sam làm điểm nhấn cho cả vùng du lịch Nam Bộ và hạ lưu sông Mê Công. Với ý tưởng quy hoạch phải đem lại lợi ích lâu dài, ổn định cho cư dân tại địa phương nên trong quy hoạch chi tiết TAD Architectura thể hiện: “Dựa vào núi, cậy vào dân, tin tưởng tương lai” để hoàn tất đồ án của mình.
Đây là một dự án chiến lược dài cho việc phát triển vùng, với việc bảo tồn hệ sinh thái tự nhiên, trồng cây gây rừng, phủ hoang đồi trọc. Người dân địa phương không phải ly hương và chính họ được bố trí vào những khu dân cư tại chỗ đủ tiện nghi với công ăn việc làm ổn định trong khu du lịch. - Các bài viết cho Hội thảo khoa học của bà Nguyễn Phi Phượng, 2016 (Trưởng phòng Nghiệp vụ du lịch thuộc Sở Văn hóa - Thể thao và DL An Giang) về DL của Núi Sam – Châu Đốc đưa Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam Châu Đốc một lễ hội lớn cấp quốc gia. - Tài liệu nghiên cứu về Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ Núi Sam của tác giả Trịnh Bửu Hoài, 2009 (nguyên CT.
Hội Liên hiệp Văn học – Nghệ thuật tỉnh An Giang) nâng chất Lễ hội Vía Bà Chúa Xứ núi Sam. - Đề tài nghiên cứu khoa học cấp tỉnh: “Báo cáo tổng kết du lịch Núi Sam năm 2012” do bà Nguyễn Thị Bích Thủy (Giám đốc Trung tâm giới thiệu việc làm TP Châu Đốc) làm chủ nhiệm đề tài: “Núi Sam - điểm du lịch tiêu biểu ĐBSCL”. Tuy nhiên cho tới nay, chưa có một công trình khoa học nào nghiên cứu cụ thể về thực trạng và định hướng phát triển cho KDL Núi Sam. Nhưng thông 4 Luan van qua những tiền đề đã nêu trên đã giúp cho tác giả nghiên cứu đề tài về khu du lịch Núi Sam một cách thuận lợi và đạt hiệu quả nhất.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu Hệ thống, phân tích các điều kiện và các nhân tố tác động đến hoạt động trong ngành du lịch bao gồm các yếu tố tự nhiên, yếu tố nhân văn, hoặc có liên quan đến việc cung cấp các dịch vụ phục vụ cho du lịch như cơ sở lưu trú, dịch vụ vận chuyển, mua sắm, ẩm thực, dịch vụ vui chơi giải trí,. trên địa bàn khu du lịch Núi Sam. Phạm vi nghiên cứu - Không gian: phạm vi không gian được giới hạn trên địa bàn KDL Núi Sam thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang.
Tuy nhiên đề tài cũng đề cập đến các tuyến, điểm du lịch liên quan trực tiếp đến phát triển du lịch của khu du lịch Núi Sam. - Về thời gian: thời gian nghiên cứu về thực trạng phát triển du lịch trên địa bàn KDL Núi Sam thành phố Châu Đốc, tỉnh An Giang từ 2013 đến 2018 và đề xuất giải pháp phát triển đến năm 2025. - Về nội dung: tập trung chủ yếu vào phân tích, đánh giá tiềm năng và thực trạng phát triển du lịch tại khu Núi Sam trong thời gian vừa qua và đề xuất những định hướng và giải pháp hợp lý nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng, phát triển có hiệu quả KDL. Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu 5.
Các quan điểm nghiên cứu 5. Quan điểm hệ thống Khu du lịch là một tài sản môi trường nên tổng giá trị kinh tế của KDL về nguyên tắc có thể xem xét thông qua các thành phần giá trị. Trong đó giá trị giải trí là bộ phận cấu thành nên giá trị kinh tế của KDL. Đồng thời các hoạt 5 Luan van động du lịch sử dụng tổng hợp các yếu tố tự nhiên, tài nguyên du lịch, đặc điểm kinh tế - xã hội tuỳ theo từng loại hình du lịch và từng địa phương.