chương 1 Văn học có vai trò rất lớn trong đời sống của con người, trong việc giáo dục trẻ mầm non, thế hệ tương lai của đất nước. Văn học có chức năng xã hội, thẩm mĩ to lớn, cho nên tác phẩm văn học được đưa vào chương trình giáo dục trẻ đến trường phổ thông. Đó là sự dẫn dắt, mở cửa cho con người từ những bước chập chững đầu tiên đi vào thế giới của các giá trị phong phú chứa đựng trong tác phẩm nghệ thuật ngôn từ. Khi được làm quen với tác phẩm văn học, trẻ sẽ được phát triển về ngôn ngữ, trẻ học được tiếng mẹ đẻ, học cách phát âm đúng, tích lũy vốn từ nghệ thuật và học những mẫu câu hoàn hảo sinh động, giàu sức biểu cảm để từ đó khả năng giao tiếp của trẻ ngày càng được phát triển hơn.
Ngôn ngữ đóng vai trò quan trọng trong qua trình giáo dục trẻ trở thành những con người phát triển toàn diện. Sự phát triển chậm trễ về mặt ngôn ngữ có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển của trẻ cho nên các nhà giáo dục, đặc biệt là giáo viên những người trực tiếp nuôi dạy trẻ cần phải đề ra những nội dung, phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ đúng lúc và phù hợp với từng lứa tuổi 14 Chương 2 : THỰC TRẠNG CỦA HOẠT ĐỘNG PHÁT TRIỂN KHẢ NĂNG GIAO TIẾP CHO TRẺ MẪU GIÁO 4 -5 TUỔI THÔNG QUA GIỜ CHO TRẺ LÀM QUEN VỚI TÁC PHẨM VĂN HỌC 2. Thực trạng về nội dung chương trình Trong chương trình hiện hành (cải cách), khi lựa chọn tác phẩm văn học dành cho trẻ, người ta đã ý thức và lựa chọn một số lượng văn học đáng kể với đầy đủ các thể loại để tổ chức thực hiện đọc, kể tác phẩm.,một số kịch bản văn học: Mèo đi câu cá,Ai đáng khen nhiều hơn. Bên cạnh những tác phẩm văn học nghệ thuật dân tộc, chương trình văn học dành cho trẻ còn có tác phẩm văn học nước ngoài (cô bé quàng khăn đỏ, Nàng bạch tuyết và bảy chú lùn.) nhằm cho trẻ được học và làm quen với văn học thiếu nhi thế giới, mở rộng không gian nghệ thuật cho các em.
Như vậy, nhìn một cách tổng quát, nội dung chương trình đã hướng trẻ đến kho tàng văn học nghệ thuật nước nhà, văn học thiếu nhi thế giới, văn học thời cổ đại, văn học hiện đại. Trong đó, tác phẩm văn học dân tộc Việt Nam chiếm số lượng lớn với đầy đủ các thể loại phù hợp với tâm lí nhận thức, tâm lí tiếp nhận văn học, nawmg lực thể chất, trí tuệ của trẻ. Nó có ý nghĩa lớn trong việc phát triển đời sống tinh thần, bồi dưỡng phẩm chất tâm hồn dân tộc cho trẻ. Căn cứ vào độ tuổi, chương trình chú ý phân định văn hóa, tri thức và các kĩ năng giáo dục.
Tuổi nhà trẻ chủ yếu là những bài thơ ngắn: Con tàu, Cây bắp cải.một số câu chuyện ngắn: Đôi bạn nhỏ, Thỏ ngoan.chủ yếu là rèn luyện cho trẻ cách phát âm, nhận biết, tập nói, cảm nhận âm thanh nhịp điệu lời nói đên 4,5,6 tuổi , bên cạnh thơ là văn xuôi,truyện tăng dần về cả số lượng, dung lượng tác phẩm.Ý thức về thể loại văn học phù hợp với độ tuổi, với mục đích trọng tâm là giáo dục văn học nghệ thuật và ngôn nghữ là điểm nổi rõ trong 15 chương trình bên cạnh thực hiện nhiệm vụ giáo dục, phát triển trí tuệ, đạo đức.Điều này thể hiện rõ quan điểm , tư tưởng xây dựng chương trình của các nhà sư phạm nhất quán với mục tiêu, nhiệm vụ đã xác định. Đây chính là sự thể hiện kết quả nghiên cứu lĩnh vực giáo dục mầm non những năm 90 của thế kỉ XX của các nhà khoa học giáo dục Việt Nam khi xây dựng môn “ Làm quen với văn học” Gần đây, trong khi đang xây dựng chương trình đổi mới hoạt động làm quen với văn học được xác định theo hướng tích hợp chủ đề, chủ điểm. Các nhà giáo dục cũng đã lựa chọn và đưa những tác phẩm văn học có trong chương trình cải cách như đã nêu trên vào chương trình , bổ sung thêm những tác phẩm mới và có hướng mở cho cô giáo tự lựa chọn những tác phẩm văn học nghệ thuật có giá trị, đáp ứng nhiệm vụ giáo dục, khi lựa chọn tác phẩm các nhà giáo cần chú ý đến sự toàn diện, cân đối các thể loại phù hợp với đời sống tâm lí nhận thức , sự lớn khôn của trẻ, giúp các em nhận ra được sự phong phú của văn học và mở rộng không gian nghệ thuật làm phong phú đời sống tinh thần của các em. Trên cơ sở nội dung chương trình trên, ở trường mầm non, khi tiến hành cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, chương trình đã đưa ra những nội dung chương trình như: đọc thơ cho trẻ nghe, kể và đọc truyện cho trẻ nghe,dạy trẻ kể lại chuyện, dạy trẻ đọc thơ diễn cảm,tổ chức trò chơi đóng kịch dựa theo tác phẩm văn học.
Thực trạng về nhận thức Để Giúp trẻ phát triển khả năng giao tiếp thông qua giờ cho trẻ làm quen với tác phẩm văn học, hầu hết các giáo viên đãlên kế hoạch chương trình một cách cụ thể, lựa chọn các tác phẩm phù hợp với chủ đề, phù hợp với độ tuổi và khả năng tiếp nhận văn học của trẻ, kể cho trẻ nghe truyện và sau đó dạy trẻ kể lại câu chuyện, tăng cường cho trẻ đọc thơ, đóng kịch và đóng vai theo chủ đề. dạy trẻ kể chuyện, dạy trẻ đọc thơ diễn cảm tái hiện lại nội dung câu chuyện một cách mạch lạc và sáng tạo.Đa số các giáo viên đã nắm bắt và thực hiện chương trình rất tốt nắm bắt tâm lý trẻ nhanh , kiến thức vững vàng và tạo ra những bài giảng thu hút trẻ.Giáo viên luôn cấp nhật những chương trình đổi mới để kịp 16 thời bổ sung và không ngừng nâng cao kiến thức chuyên môn của mình. Tạo điều kiện tốt nhất để giúp trẻ phát triển và hoàn thiện nhân cách bản thân. Tiếp nhận văn học là vấn đề lớn và phức tạp, trẻ em chưa phải là bạn đọc đích thực, chúng chưa tự mình tiếp nhận tác phẩm văn học mà phụ thuộc vào sự tiếp nhạn của người khác và mới chỉ ở mức độ “làm quen” với tác phẩm sự tiếp nhạn của trẻ có một sô đặc điểm sau: Tiếp nhận gián tiếp : Trẻ mẫu giáo chưa thể đọc bằng mặt chữ một văn bản nghệ thuật cho nên trẻ tiếp nhận các thể loại văn học nghệ thuật thông qua khâu trung gian là cô giáo- với tư cách là người đọc trực tiếp và kể lại trung thành nội dung văn bản với những ấn tượng sâu đậm rõ nét nhất bằng những hiểu biết kĩ càng giá trị toàn diện văn bản, bằng con đường truyền thụ thông qua ngôn ngữ nói, trẻ có thể tiếp nhận được văn học.
Do đặc điểm tiếp nhận gián tiếp này, trẻ thiếu đi tính chủ động, giảm trừ đáng kể khả năng trực cảm, trực giác duwajtreen sự phối hợp hòa quyện giữa các cơ quan thụ cảm sự tri giác nhạy bén của thị giác, thính giác, ngữ cảm và linh cảm độ tập trung tự lực trực tiếp tạo ra Với đặc điểm này, cô giáo phait tập trung đọc văn trước lớp, kể lại có nghệ thuật để tác động và phát triển sức nghe của trẻ. Việc đọc phải mạch lạc và phân biệt, nhấn mạnh được sắc thái biểu cảm ở những chỗ trọng tâm. Từ những tác động ngôn ngữ âm thanh, cô giao tạo điều kiện cho trẻ có khả năng nhìn ra những hình ảnh sinh động rực rỡ của cuộc sống. Ngôn ngữ văn học “phi vật thể” là “ngôn ngữ tình cảm”.
Do đó, phải tạo điều kiện cho trẻ có khả năng nghe ra, nhìn thấy và cảm nhận được màu sắc xúc cảm của những điều được cô giáo truyền đạt. Việc đọc của cô giáo trên văn bản tác phẩm là truyền đạt lại có “sai sô” ngôn ngữ viết, mà ngôn ngữ viết bao giờ cũng trừu tượng và ước lệ hơn ngôn ngữ nói. Thật khó đạt tới sự tự nhiên sinh động khi viết.Bởi vậy việc kể lại văn bản tác phẩm văn học sẽ tận dụng được ưu thế của ngôn ngữ nói, giúp các em tiếp nhận tốt tác phẩm văn học. Các tác phẩm nghệ thuật trở thành nguồn cảm hứng ngày càng mạnh của trẻ nếu người lớn có biểu hiện thái độ đồng cảm.
Có nghĩa là việc đọc và kể một cách sống động diễn cảm, sáng tạo của cô giáo 17 trên lớp có ảnh hưởng rất lớn đến sự cảm thụ tác phẩm văn học nghệ thuật và thể hiện lại tác phẩm của trẻ. Tiếp nhận văn học của trẻ mang tính tập thể Tác phẩm văn học thể hiện hiện thực cuộc sống bằng hình tượng nghệ thuật. Bằng sức mạnh của tính hình tượng, sự biểu cảm của ngôn ngữ, những hình tượng con người, con vật, bức tranh thiên nhiên được vẽ nên bằng ngôn ngữ đã tác động mạnh mẽ đến trẻ em. Ấn tượng trẻ thu nhận được từ tác phẩm văn học khi nghe đọc, kể tác phẩm phụ thuộc vào trình độ phát triển nhận thức thẩm mĩ của trẻ, vào khả năng cảm nhận văn học trong sự thống nhất giữa nội dung và hình thức tác phẩm bằng cách nghe người lớn đọc, kể tác phẩm.
Điều đó phải đặt ra nhiệm vụ phải chú ý phát triển ở trẻ khả năng cảm thụ văn học, tiếp thu ngôn ngữ nghệ thuật có sức biểu cảm ngay từ khi còn nhỏ. Tuy nhiên việc tiếp thu tác phẩm văn học một văn bản thẩm mĩ một cách toàn diện cũng phụ thuộc vào sự khôn lớn, kinh nghiệm và quá trình phát triển tâm sinh lí của trẻ. Tiếp nhận văn học phụ thuộc vào sự khôn lớn, kinh nghiệm sống của trẻ Đối với trẻ ở tuổi mẫu giáo nhỡ 4-5 tuổi, giáo viên cần chọn cho trẻ những tác phẩm có nội dung và hình thức phức tạp hơn. Trên cơ sở những gì trẻ tiếp thu được ở giai đoạn trước, ở chúng sẽ tạo ra khả năng xâm nhập sâu hơn vào nội dung tác phẩm khiến chúng xác định thái độ với các nhân vật, sự kiện phản ánh trong tác phẩm.
Do sự phát triển khả năng này mà sự cảm nhận của trẻ trở nên sâu sắc hơn so với ở lứa tuổi mẫu giáo 3 tuổi. Trẻ đã phân biệt rõ ràng hơn sự khác biệt giữa các hình thức, thể loại nghệ thuật như thơ, truyện. Độ bền vững của sự chú ý khi nghe đang phát triển, trẻ chăm chú lắng nghe, theo dõi câu chuyện khá dài. Chúng không chỉ ở trạng thái nghe một cách đơn giản mà lắng nghe âm điệu của tiếng nói nghệ thuật, biết phân biệt đặc điểm của nó.