Hỗ trợ ôn tập [ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI HỌC] Lêi nãi ®Çu Cïng víi sù ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ thÕ giíi, c¸c quan hÖ mua b¸n trao ®æi hµng hãa dÞch vô tõng b-íc ph¸t triÓn c¶ vÒ sè l-îng vµ chÊt l-îng. Do ®ã, ®ßi hái ph¶i cã nh÷ng ph-¬ng tiÖn thanh to¸n míi ®¶m b¶o tÝnh an toµn, nhanh chãng, hiÖu qu¶. Thªm vµo ®ã, thÕ kû XX lµ thÕ kû mµ khoa häc c«ng nghÖ cã nh÷ng b-íc tiÕn v-ît bËc, ®Æc biÖt lµ c«ng nghÖ th«ng tin. KÕt hîp nh÷ng ®iÒu nµy, c¸c ng©n hµng th-¬ng m¹i ®· ®-a ra mét lo¹i h×nh dÞch vô thanh to¸n míi, ®ã lµ thÎ ng©n hµng.
ThÎ ng©n hµng xuÊt hiÖn lµ sù kÕt hîp cña khoa häc kü thuËt víi c«ng nghÖ qu¶n lý ng©n hµng. Sù ra ®êi cña thÎ lµ mét b-íc tiÕn v-ît bËc trong ho¹t ®éng thanh to¸n th«ng qua ng©n hµng. ThÎ ng©n hµng cã nh÷ng ®Æc ®iÓm cña mét ph-¬ng tiÖn thanh to¸n hoµn h¶o: - §èi víi kh¸ch hµng, thÎ ®¸p øng ®-îc vÒ tÝnh an toµn cao, kh¶ n¨ng thanh to¸n nhanh, chÝnh x¸c. - §èi víi ng©n hµng, thÎ gãp phÇn gi¶m ¸p lùc tiÒn mÆt, t¨ng kh¶ n¨ng huy ®éng vèn phôc vô cho yªu cÇu më réng ho¹t ®éng tÝn dông, t¨ng lîi nhuËn nhê kho¶n phÝ sö dông thÎ.
ChÝnh nhê nh÷ng -u ®iÓm trªn mµ thÎ ng©n hµng ®· nhanh chãng trë thµnh mét ph-¬ng tiÖn thanh to¸n th«ng dông ë c¸c n-íc ph¸t triÓn còng nh- trªn thÕ giíi. ë ViÖt Nam, nÒn kinh tÕ ngµy mét ph¸t triÓn, ®êi sèng ng-êi d©n ngµy cµng n©ng cao, thªm vµo ®ã lµ xu thÕ héi nhËp ph¸t triÓn víi nÒn kinh tÕ thÕ giíi, viÖc xuÊt hiÖn cña mét ph-¬ng tiÖn thanh to¸n míi lµ rÊt cÇn thiÕt. N¾m b¾t ®-îc nhu cÇu nµy, tõ ®Çu nh÷ng n¨m 90, Ng©n hµng Ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam ®· chñ tr-¬ng ®-a dÞch vô thÎ vµo øng dông t¹i ViÖt Nam. Sau gÇn 15 n¨m ho¹t ®éng trong lÜnh vùc nµy, Ng©n hµng Ngo¹i th-¬ng ViÖt Nam ®· thu ®-îc -1- Hỗ trợ ôn tập [ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI HỌC] nh÷ng thµnh tùu nhÊt ®Þnh.
Nh-ng bªn c¹nh ®ã vÉn cßn kh«ng Ýt nh÷ng khã kh¨n h¹n chÕ ®Ó cã thÓ ph¸t triÓn dÞch vô thÎ trë nªn phæ biÕn ë ViÖt Nam. NhËn thøc ®-îc vÊn ®Ò nµy, sau qu¸ tr×nh t×m hiÓu vÒ ho¹t ®éng thÎ t¹i Ng©n hµng Ngo¹i th-¬ng, em ®· chän ®Ò tµi "Ph¸t triÓn ho¹t ®éng thanh to¸n thÎ t¹i Ng©n hµng Ngo¹i th-¬ng Hµ Néi " lµm ®Ò tµi cho chuyªn ®Ò tèt nghiÖp cña m×nh. §Ò tµi ®-îc chia lµm 3 ch-¬ng: Ch-¬ng 1: Lý luËn c¬ b¶n vÒ ho¹t ®éng thanh to¸n thÎ t¹i ng©n hµng th-¬ng m¹i Ch-¬ng 2: Thùc tr¹ng ho¹t ®éng thanh to¸n thÎ t¹i Ng©n hµng Ngo¹i th-¬ng Hµ Néi (VCB HN) Ch-¬ng 3: Ph¸t triÓn ho¹t ®éng thanh to¸n thÎ t¹i Ng©n hµng Ngo¹i th-¬ng Hµ Néi trong thêi gian tíi Em xin ch©n thµnh c¶m ¬n thÇy gi¸o-th¹c sü Ph¹m Long ®· tËn t×nh h-íng dÉn em hoµn thµnh b¶n chuyªn ®Ò nµy. Em còng xin ch©n thµnh c¶m ¬n c¸c c¸n bé nh©n viªn phßng KÕ to¸n dÞch vô Ng©n hµng Ngo¹i th-¬ng - Chi nh¸nh Thµnh C«ng ®· quan t©m vµ nhiÖt t×nh gióp ®ì em trong suèt qu¸ tr×nh thùc tËp t×m hiÓu ®Ò tµi nµy.
Sinh viªn TrÇn Nguyªn Linh -2- Hỗ trợ ôn tập [ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI HỌC] Ch-¬ng 1 Lý luËn c¬ b¶n vÒ ho¹t ®éng thanh to¸n thÎ t¹i Ng©n hµng th-¬ng m¹i 1.1 Tæng quan vÒ Ng©n hµng th-¬ng m¹i 1. Kh¸i niÖm Ng©n hµng th-¬ng m¹i Trong mét nÒn kinh tÕ hµng hãa, t¹i mét thêi ®iÓm nhÊt ®Þnh lu«n tån t¹i mét thùc tÕ lµ cã nh÷ng ng-êi t¹m thêi ®ang cã mét sè tiÒn nhµn rçi, trong khi ®ã cã nh÷ng ng-êi ®ang rÊt cÇn khèi l-îng tiÒn nh- vËy (®Ó ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng hay nh÷ng cuéc ®Çu t- cã hiÖu qu¶) vµ hä cã thÓ tr¶ mét kho¶n chi phÝ ®Ó cã quyÒn sö dông sè tiÒn nµy. Theo quy luËt cung - cÇu, hä sÏ gÆp nhau vµ khi ®ã tÊt c¶ (ng-êi cho vay, ng-êi ®i vay, vµ c¶ x· héi) ®Òu cã lîi, s¶n xuÊt l-u th«ng ®-îc ph¸t triÓn vµ ®êi sèng ®-îc c¶i thiÖn. C¸ch thøc gÆp nhau rÊt ®a d¹ng, vµ theo ®µ ph¸t triÓn NHTM ra ®êi nh- mét tÊt yÕu vµ lµ mét c¸ch thøc quan träng, phæ biÕn nhÊt.
Th«ng qua c¸c ng©n hµng, nh÷ng ng-êi cã tiÒn cã thÓ dÔ dµng cã ®-îc mét kho¶n lîi tøc cßn ng-êi cÇn tiÒn cã thÓ cã ®-îc sè tiÒn cÇn thiÕt víi møc chi phÝ hîp lý. Cã thÓ nãi c¸c ng©n hµng nãi riªng vµ hÖ thèng tµi chÝnh ng©n hµng nãi chung ®ang ngµy cµng chiÕm mét vÞ trÝ quan träng vµ v« cïng nh¹y c¶m trong nÒn kinh tÕ, liªn quan tíi ho¹t ®éng cña ®êi sèng kinh tÕ x· héi. Ngµy cµng cã nhiÒu ng-êi quan t©m tíi ho¹t ®éng cña ng©n hµng, vËy thùc ra ng©n hµng lµ g×. Theo ph¸p lÖnh ng©n hµng ngµy 23-5-1990 cña Héi ®ång Nhµ n-íc ViÖt Nam x¸c ®Þnh: “ Ng©n hµng th-¬ng m¹i lµ tæ chøc kinh doanh tiÒn tÖ mµ ho¹t ®éng chñ yÕu vµ th-êng xuyªn lµ nhËn tiÒn göi tõ kh¸ch -3- Hỗ trợ ôn tập [ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI HỌC] hµng víi tr¸ch nhiÖm hoµn tr¶ vµ sö dông sè tiÒn ®ã ®Ó cho vay, thùc hiÖn nghiÖp vô chiÕt khÊu vµ lµm ph-¬ng tiÖn thanh to¸n”.
Ho¹t ®éng ng©n hµng lµ ho¹t ®éng kinh doanh tiÒn tÖ vµ dÞch vô ng©n hµng, víi néi dung th-êng xuyªn lµ nhËn tiÒn göi, sö dông sè tiÒn nµy ®Ó cÊp tÝn dông vµ cung øng c¸c dÞch vô thanh to¸n. Chøc n¨ng ho¹t ®éng cña ng©n hµng th-¬ng m¹i Do nhu cÇu tÊt yÕu cña nÒn kinh tÕ thÞ tr-êng, c¸c ng©n hµng kh«ng ngõng t¨ng c-êng më réng c¸c danh môc c¸c s¶n phÈm ng©n hµng nh»m ®¸p øng nhu cÇu ngµy cµng ®a d¹ng cña kh¸ch hµng, sö dông nguån vèn cã hiÖu qu¶ vµ thu lîi nhuËn cao. Tuy nhiªn, vÒ c¬ b¶n chóng ta cã thÓ x¾p xÕp c¸c ho¹t ®éng ®ã vµo mét trong ba nhãm sau: - Ho¹t ®éng huy ®éng tiÒn göi. - Ho¹t ®éng tÝn dông.
- Ho¹t ®éng cung cÊp c¸c dÞch vô. * Huy ®éng tiÒn göi: Ng©n hµng tËp trung huy ®éng c¸c nguån vèn trong nÒn kinh tÕ quèc d©n bao. Bªn c¹nh ®ã, khi cÇn vèn cho nhu cÇu thanh kho¶n hay ®Çu t- cho vay, c¸c Ng©n hµng th-¬ng m¹i cã thÓ ®i vay tõ c¸c tæ chøc tÝn dông kh¸c, tõ c¸c c«ng ty kh¸c, c¸c tæ chøc tµi chÝnh trªn thÞ tr-êng tµi chÝnh. Trong qu¸ tr×nh thu hót nguån vèn Ng©n hµng ph¶i bá ra nh÷ng chi phÝ giao dÞch, chi phÝ tr¶ l·i tiÒn göi, tr¶ l·i Ng©n hµng vay vµ c¸c kho¶n chi phÝ kh¸c cã liªn quan.
Nh÷ng kho¶n chi nµy ®ßi hái Ng©n hµng ph¶i sö dông nh÷ng ®ång vèn huy ®éng ®-îc cã hiÖu qu¶ ®Ó cã thÓ bï ®¾p c¸c kho¶n chi phÝ vµ ®em l¹i lîi nhuËn cho Ng©n hµng. * Ho¹t ®éng tÝn dông - Cho vay -4- Hỗ trợ ôn tập [ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI HỌC] + Cho vay th-¬ng m¹i: Ngay thêi kú ®Çu, c¸c ng©n hµng ®· chiÕt khÊu th-¬ng phiÕu mµ thùc tÕ lµ cho vay ®èi víi nh÷ng ng-êi b¸n (ng-êi b¸n chuyÓn c¸c kho¶n ph¶i thu cho ng©n hµng ®Ó lÊy tiÒn tr-íc). Sau ®ã b-íc chuyÓn tiÕp tõ chiÕt khÊu th-¬ng phiÕu sang cho vay trùc tiÕp ®èi víi c¸c kh¸ch hµng (lµ ng-êi mua), gióp hä cã vèn ®Ó mua hµng dù tr÷ nh»m më réng s¶n xuÊt kinh doanh. + Cho vay tiªu dïng: Trong giai ®o¹n ®Çu, c¸c ng©n hµng kh«ng tÝch cùc cho vay ®èi víi c¸ nh©n vµ hé gia ®×nh do tÝnh rñi ro cao.
Sù gia t¨ng thu nhËp cña ng-êi tiªu dïng vµ sù c¹nh tranh ®· buéc c¸c ng©n hµng ph¶i h-íng tíi ng-êi tiªu dïng nh- mét kh¸ch hµng tiÒm n¨ng. Sau thÕ chiÕn thø hai, tÝn dông tiªu dïng ®· trë thµnh lo¹i h×nh tÝn dông t¨ng tr-ëng nhanh nhÊt t¹i c¸c n-íc cã nÒn kinh tÕ ph¸t triÓn. + Tµi trî cho dù ¸n: Bªn c¹nh cho vay truyÒn thèng lµ cho vay ng¾n h¹n, c¸c ng©n hµng còng ngµy cµng quan t©m vµo viÖc tµi trî cho x©y dùng nhµ m¸y míi ®Æc biÖt lµ tµi trî trong c¸c ngµnh c«ng nghÖ cao. Mét sè ng©n hµng cßn cho vay ®Ó ®Çu t- vµo bÊt ®éng s¶n.
TÊt nhiªn, lo¹i h×nh tÝn dông nµy rñi ro t-¬ng ®èi cao. C¸c kho¶n cho vay, n¬i tiÒm Èn nh÷ng rñi ro h¬n c¶, lu«n chiÕm phÇn lín trong tæng tµi s¶n cña NH. NÕu kh«ng ®-îc kiÓm so¸t chÆt chÏ c¸c kho¶n vay rÊt dÔ bÞ thÊt b¹i, trùc tiÕp ¶nh h-ëng tíi lîi nhuËn, thËm chÝ ®e do¹ sù tån t¹i cña ng©n hµng khi nh÷ng nhu cÇu rót tiÒn göi cña kh¸ch hµng kh«ng ®-îc ®¸p øng. VËy th×, cho ai vay nh- thÕ nµo, qu¶n lý viÖc sö dông tiÒn vay, tiÕn hµnh thu nî gèc vµ l·i ra sao.
lµ nh÷ng vÊn ®Ò mµ ng©n hµng ph¶i gi¶i quyÕt tr-íc vµ trong qu¸ tr×nh cho vay, nh»m cã ®-îc nh÷ng kho¶n cho vay an toµn vµ hiÖu qu¶. ChÝnh v× thÕ, giai ®o¹n xem xÐt tr-íc khi cho vay, xem xÐt ng-êi vay tiÒn vµ viÖc sö dông tiÒn vay mµ ng-êi ta gäi lµ thÈm ®Þnh tÝn dông lu«n chiÕm vÞ trÝ quyÕt ®Þnh. - §Çu t- -5- Hỗ trợ ôn tập [ĐỀ CƯƠNG CHƯƠNG TRÌNH ĐẠI HỌC] Ho¹t ®éng ®Çu t- chñ yÕu cña Ng©n hµng trªn thÞ tr-êng tµi chÝnh th«ng qua viÖc mua b¸n c¸c chøng kho¸n: c«ng tr¸i vµ tÝn phiÕu. Thu nhËp cña Ng©n hµng tõ ho¹t ®éng nµy lµ kho¶n chªnh lÖch gi÷a gi¸ b¸n vµ gi¸ mua.
Ngoµi ra Ng©n hµng cßn hïn vèn liªn doanh víi c¸c doanh nghiÖp, trong qu¸ tr×nh ®ã Ng©n hµng sÏ ®-îc chia lîi nhuËn tõ ho¹t ®éng nµy. * Ho¹t ®éng cung cÊp c¸c dÞch vô: TËn dông vÞ trÝ uy tÝn, chuyªn m«n cña m×nh lµ mét trung gian tµi chÝnh cã nhiÒu quan hÖ víi kh¸ch hµng, cã kh¶ n¨ng tiÕp cËn víi nhiÒu nguån th«ng tin, c¸c ng©n hµng ngµy nay cung cÊp rÊt nhiÒu c¸c dÞch vô kh¸c nhau tõ dÞch vô thanh to¸n, b¶o l·nh, lµm ®¹i lý. cho ®Õn viÖc lËp kÐt gi÷ tiÒn, cña c¶i phôc vô cho kh¸ch hµng. C¸c dÞch vô nµy cã thÓ hoµn toµn ®éc lËp hoÆc cã thÓ liªn quan hç trî cho c¸c ho¹t ®éng huy ®éng vèn, ho¹t ®éng tÝn dông (®Æc biÖt lµ ho¹t ®éng thanh to¸n) nh-ng chóng ®Òu ®em l¹i thu nhËp cho ng©n hµng d-íi d¹ng phÝ dÞch vô.
§èi víi hÇu hÕt c¸c ng©n hµng, thu nhËp tõ viÖc cung cÊp c¸c dÞch vô ngµy cµng chiÕm tû träng lín trong tæng thu nhËp.2 Giíi thiÖu chung vÒ thÎ 1. Sù ra ®êi vµ ph¸t triÓn cña thÎ trªn thÕ giíi Cïng víi sù ph¸t triÓn kinh tÕ, ®êi sèng nh©n d©n ngµy cµng ®-îc n©ng cao, nhu cÇu tiªu dïng còng v× thÕ ph¸t triÓn m¹nh, qua ®ã nhu cÇu thanh to¸n nhanh chãng vµ thuËn tiÖn trë thµnh mét yªu cÇu cña kh¸ch hµng ®èi víi ng©n hµng.