CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI z ix CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM CHI NHÁNH ĐỒNG THÁP CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN ĐẦU TƯ VÀ PHÁT TRIỂN VIỆT NAM CHI NHÁNH ĐỒNG THÁP z 1 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU TẠI NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.1 TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ XUẤT NHẬP KHẨU 1.1 Khái niệm tài trợ xuất nhập khẩu và phát triển hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu Trong nền kinh tế thị trường, hoạt động xuất nhập khẩu (XNK) hay hoạt động ngoại thương có một vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Thị trường thế giới không ngừng được mở rộng, nhu cầu về tiêu thụ hàng hóa, thị trường đầu tư đang trở thành mối quan tâm hàng đầu của các nhà hoạt động xuất nhập khẩu. Do khả năng có hạn mà các nhà hoạt động xuất nhập khẩu không phải lúc nào cũng có đủ vốn để kinh doanh xuất nhập khẩu, do đó nảy sinh quan hệ vay mượn và sự giúp đỡ tài trợ của ngân hàng. Quan hệ giao thương quốc tế đặt ra những vấn đề tế nhị đôi khi phức tạp cho nên những nghiệp vụ thương mại đòi hỏi sự tham gia của ngân hàng.
Ngân hàng đem lại cho các doanh nghiệp xuất nhập khẩu sự hỗ trợ về vốn, uy tín và các kỹ thuật nghiệp vụ trong lĩnh vực này. Có thể nói sự ra đời của tài trợ xuất nhập khẩu là một yêu cầu tất yếu khách quan gắn liền với các quan hệ mua bán xuất nhập khẩu giữa các nước với nhau. Về bản chất, hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu là việc ngân hàng thương mại cung cấp một khoản tín dụng cho doanh nghiệp nhằm tạo điều kiện cho họ thực hiện thành công giao dịch thương mại quốc tế và gia tăng hiệu quả kinh tế của thương vụ; từ đó góp phần thúc đẩy quan hệ mua bán và các mối quan hệ kinh tế giữa các nước trên thế giới phát triển. Tuy nhiên, không nên hiểu tài trợ XNK là một mảng dịch vụ đơn thuần.
Hiện nay, hoạt động tài trợ XNK của các ngân hàng thường được các phòng ban phối hợp chặt chẽ, nhằm cung cấp các dịch vụ đa dạng, z 2 phục vụ nhu cầu của khách hàng. Chất lượng của hoạt động tài chính ngoại thương là cơ sở để tạo lòng tin cho các đối tác thương mại với nhau trong quá trình mua bán. Do đó, khoản tín dụng mà ngân hàng cấp cho doanh nghiệp không chỉ đơn thuần là vốn, mà đó còn là kiểu cho vay uy tín của các ngân hàng. Vì thế ta có thể hiểu như sau : Tài trợ xuất nhập khẩu là mảng hoạt động của các ngân hàng cung cấp các dịch vụ hỗ trợ về mặt tài chính, kỹ thuật nghiệp vụ, uy tín cho các nhà kinh doanh xuất nhập khẩu trong hoạt động ngoại thương.
Và phát triển hoạt động tài trợ xuất nhập chính là : Tập hợp những nguồn lực hiệu quả nhất của ngân hàng vào hoạt động tài trợ XNK sao cho gia tăng doanh số giao dịch đi cùng với việc nâng cao chất lượng hoạt động này đảm bảo sự gia tăng tài trợ XNK của NHTM an toàn và hiệu quả. Hoạt động tài trợ xuất nhập khẩu của ngân hàng thương mại (NHTM) có các đặc điểm sau: - Đối tượng được tài trợ là các DN XNK trong quá trình trong mua bán ngoại thương. - Được thực hiện dưới hình thức NHTM cung ứng sản phẩm dịch vụ, vốn hoặc bảo lãnh cho doanh nghiệp. - Thời hạn tài trợ chủ yếu là ngắn hạn và trung hạn; tài trợ dài hạn chiếm tỷ trọng tương đối thấp.
- Tài sản thế chấp hay bảo đảm cho các khoản tài trợ là chứng từ thanh toán, hợp đồng ngoại thương hoặc các tài sản là hàng hóa, máy móc thiết bị hình thành từ nguồn tài trợ.2 Phân loại tài trợ xuất nhập khẩu của các ngân hàng thƣơng mại 1.1 Căn cứ vào thời hạn tài trợ Căn cứ vào thời hạn tài trợ xuất nhập khẩu, tài trợ thương mại của ngân hàng thương mại chia làm 2 loại là: tài trợ ngắn hạn và tài trợ trung, dài hạn. Tài trợ ngắn z 3 hạn là loại tài trợ có thời hạn dưới 1 năm, thường được sử dụng cho vay bổ sung vốn lưu động phục vụ sản xuất kinh doanh của các đơn vị, chiếm tỷ trọng lớn tại các ngân hàng, cho vay để nhập hàng hóa, nguyên vật liệu, máy móc thiết bị.Thời hạn tài trợ trung và dài hạn tùy theo quy định của mỗi nước. Ở Việt Nam, tài trợ trung dài hạn có thời hạn từ 1 đến 5 năm, tài trợ dài hạn từ 5 năm trở lên. Hình thức tài trợ này được cung cấp để đầu tư, mua sắm tài sản cố định, xây dựng mới cải tiến kỹ thuật, hiện đại hóa công nghệ.2 Căn cứ vào phƣơng thức thanh toán Do các ưu điểm của mình mà tín dụng chứng từ là phương thức thanh toán khá phổ biến trong hoạt động thanh toán quốc tế của một ngân hàng thương mại.
Tín dụng chứng từ là một thỏa thuận bất kỳ, cho dù được gọi tên hoặc mô tả như thế nào, thể hiện một cam kết chắc chắn và không hủy ngang của ngân hàng phát hành về việc thanh toán khi xuất trình phù hợp. Bên cạnh đó, các ngân hàng thương mại (NHTM) còn tài trợ bằng hình thức nhờ thu. Nhờ thu là phương thức thanh toán, theo đó, bên bán (nhà xuất khẩu) sau khi giao hàng hay cung ứng dịch vụ, ủy thác cho ngân hàng phục vụ mình xuất trình bộ chứng từ thông qua ngân hàng đại lý cho bên mua (nhà nhập khẩu) để được thanh toán, chấp nhận hối phiếu hay chấp nhận các điều kiện và điều khoản khác. (SGK TTQT, trang 340) Nhờ thu có 2 loại: Nhờ thu trả ngay (D/P) là phương thức nhờ thu kèm chứng từ, trong đó ngân hàng nhờ thu chỉ trao bộ chứng từ đòi tiền cho nhà nhập khẩu khi nhà nhập khẩu thực hiện thanh toán hối phiếu đòi nợ theo điều kiện trả ngay; Nhờ thu trả chậm (D/A) là phương thức nhờ thu kèm chứng từ, trong đó ngân hàng nhờ thu chỉ trao bộ chứng từ đòi tiền cho Nhà nhập khẩu khi nhà nhập khẩu chấp nhận thanh toán hối phiếu đòi nợ (trả chậm) khi đến hạn.
Chuyển tiền là phương thức thanh toán, trong đó khách hàng (người chuyển tiền) yêu cầu ngân hàng phục vụ mình chuyển một số tiền nhất định cho một người khác (người hưởng lợi) theo một địa chỉ nhất định và trong một thời gian nhất định. Có hai hình thức chuyển tiền là: chuyển tiền bằng thư, chuyển tiền bằng điện (T/T). z 4 Ngày nay phương thức thanh toán chuyển tiền bằng điện được sử dụng phổ biến hơn nhờ tính an toàn, bảo mật, nhanh chóng, hiệu quả. Chuyển tiền điện (T/T) là hình thức chuyển tiền, trong đó lệnh thanh toán của ngân hàng chuyển tiền được thể hiện trong nội dung một bức điện gửi cho ngân hàng trả tiền bằng telex hay mạng swift.
Tradecard cũng sử dụng phương thức thanh toán tương tự như chuyển tiền điện, chỉ có khác là nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu cùng tham gia vào thị trường giao dịch hàng hóa thương mại điện tử, người mua và người bán không cần gặp nhau nhưng thông qua sàn giao dịch này người mua hàng lựa chọn những hàng hóa phù hợp với giá cả cạnh tranh và thiết lập đơn đặt hàng với người bán đó. Phương thức thanh toán cũng là phương thức chuyển tiền điện. Điều kiện để được cấp mã truy cập vào sàn giao dịch này phải thỏa mãn được các điều kiện theo quy định. CAD (Cash Against Documents) là hình thức thanh toán giao chứng từ trả tiền ngay.
Theo đó, căn cứ vào hợp đồng mua bán hàng hóa, dịch vụ ngân hàng mở một tài khoản tín thác mang tên Nhà nhập khẩu cho Nhà xuất khẩu hưởng lợi và/hoặc phong tỏa đủ số tiền thanh toán theo hợp đồng trên tài khoản của Nhà nhập khẩu. Khi nhà xuất khẩu xuất trình bộ chứng từ, ngân hàng có trách nhiệm kiểm tra bộ chứng từ nếu hoàn toàn phù hợp với thỏa thuận về điều kiện cần kiểm tra đã ký với nhà nhập khẩu. Ngân hàng thực hiện thanh toán cho Nhà xuất khẩu bằng tài khoản tín thác đã mở và/hoặc số tiền đã phong tỏa. Ngân hàng có trách nhiệm chuyển bộ chứng từ cho Nhà nhập khẩu để nhận hàng và tất toán khoản tiền ký quỹ/tài khoản tín thác.3 Căn cứ vào tiến trình thực hiện thƣơng vụ Thứ nhất là tài trợ trƣớc khi giao hàng Đối với nhà xuất khẩu Giai đoạn trước khi giao hàng, nhà xuất khẩu cần vốn để thực hiện sản xuất theo hợp đồng, đơn đặt hàng của nhà nhập khẩu nước ngoài thu mua, dự trữ, chế biến, sản xuất hàng hóa xuất khẩu.
z 5 Ngân hàng có thể tài trợ vốn theo các phương thức thanh toán như: L/C, nhờ thu, T/T, CAD. Ngân hàng tài trợ trực tiếp cho nhà xuất khẩu để trang trải phần tài sản lưu động tăng thêm, như giá trị vật tư nguyên liệu, sản phẩm dở dang và dự trữ thành phẩm xuất khẩu hoặc có thể tài trợ trực tiếp cho những nhà sản xuất cung ứng hàng hóa phục vụ xuất khẩu. Tuy nhiên, ngân hàng phải thẩm định hiệu quả của thương vụ xuất khẩu và nguồn thanh toán để đảm bảo thu hồi được nợ vay. Do vậy, các doanh nghiệp đã được tài trợ sản xuất hàng xuất khẩu thì trong điều khoản thanh toán của bất kỳ phương thức thanh toán nào, nguồn thu về tài khoản đã mở tại ngân hàng thực hiện nghiệp vụ tài trợ.
Đối với nhà nhập khẩu - Theo phƣơng thức thanh toán L/C Trong các phương thức thanh toán, phương thức L/C có thể dung hòa được lợi ích và rủi ro giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu nhờ vai trò của ngân hàng phát hành tham gia nên tỷ lệ tài trợ của ngân hàng đối với phương thức thanh toán này luôn cao hơn các phương thức thanh toán khác. Cụ thể, đối với nhà nhập khẩu thì có cơ sở tin chắc rằng ngân hàng phát hành chỉ thanh toán hoặc chấp nhận thanh toán khi nhà xuất khẩu xuất trình được bộ chứng từ phù hợp.