Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VIỆC HUY ĐỘNG NGUỒN LỰC THỰC HIỆN XÃ HỘI HOÁ GIÁO DỤC MẦM NON 1. Vài nét về lịch sử nghiên cứu vấn đề Giáo dục là một phạm trù vĩnh cửu: Giáo dục sinh ra cùng với loài người, tồn tại và phát triển cùng với loài người. Chức năng đầu tiên, chức năng nguyên thủy của giáo dục là xã hội hoá. Trong giáo dục tất cả mọi việc đều mang tính xã hội rất cao, bất kỳ xã hội nào muốn phát triển giáo dục thì cần phải huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên mọi tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục Ở Việt Nam, thế kỷ XI (1070) thời Nhà Lý – vua Lý Thánh Tông rất quan tâm đến GDĐT, ông cho xây dựng Quốc Tử Giám để đào tạo hiền tài.
Thế kỷ XVIII – vua Quang Trung – Nguyễn Huệ cũng đã nói: “Dựng nước, trước tiên phải lo việc học”. Chủ tịch Hồ Chí Minh dạy rằng: “Giáo dục phải cung cấp cho cán bộ kinh tế, kinh tế tiến bộ thì giáo dục mới tiến bộ được. Nếu kinh tế không phát triển thì giáo dục cũng không phát triển được. Giáo dục không phát triển thì không có đủ cán bộ kinh tế phát triển.
Hai việc đó liên quan mật thiết với nhau. Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng khẳng định: "Đẩy mạnh xã hội hóa giáo dục và đào tạo. Rà soát, sắp xếp lại mạng lưới các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp và dạy nghề. Đổi mới cơ chế quản lý, nâng cao chất lượng các trường công lập; bổ sung chính sách ưu đãi để phát triển các trường ngoài công lập và các trung tâm học tập cộng đồng"[26, 208].
Trên cơ sở quan điểm của Đảng, Chính phủ ban hành Nghị định số 69/2008/NĐ-CP ngày 30 tháng 5 năm 2008 về Chính sách khuyến khích xã hội hóa đối với các hoạt động trong lĩnh vực giáo dục, dạy nghề, y tế, văn hóa, thể thao, môi trường. Bên cạnh chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước nêu trên, các nhà khoa học, các nhà quản lý giáo dục ở nước ta đã nêu lên một số luận điểm quan 8 trọng. Tác giả Phạm Minh Hạc, khẳng định:“Xã hội hóa công tác giáo dục, một con đường phát triển giáo dục nước ta”[32, 16]. Tác giả Đặng Quốc Bảo đã viết: “Không có xã hội nào có thể tồn tại nếu không có sự giáo dục và mọi sự giáo dục đều hướng tới sự tiến bộ của xã hội.
Như vậy là luôn luôn tồn tại nền giáo dục xã hội”[17, 6]. Vậy huy động toàn xã hội làm giáo dục, động viên các tầng lớp nhân dân góp sức xây dựng nền giáo dục quốc dân dưới sự quản lý của Nhà nước không phải là một ý tưởng mới lạ. Xã hội hóa giáo dục không phải là chủ trương ở các nước kém phát triển mà ngay cả những nước giàu, phát triển cũng đã từng thực hiện nhiều giải pháp đẩy mạnh XHHGD để phát triển sự nghiệp giáo dục, bởi vì XHHGD là một hệ thống định hướng hoạt động của mọi người, mọi lực lượng xã hội để tiến tới xây dựng một xã hội học tập. Tổ chức văn hóa giáo dục Liên Hợp Quốc (UNESCO) đã từng khuyến nghị: Giáo dục không chỉ bó hẹp trong nhà trường, phải cải tổ toàn diện nền giáo dục.
Giáo dục phải trở thành phong trào quần chúng thực sự. Vấn đề XHHGD đã được nghiên cứu cả về lý luận lẫn thực tiễn khá sâu rộng và lâu dài trong lịch sử nước ta và các nước trên thế giới. Bên cạnh các công trình nghiên cứu khoa học về công tác XHHGD trong những năm gần đây được nhiều người trong ngành giáo dục nước ta quan tâm, có những luận văn Thạc sĩ đã đề cập đến và nêu nhiều giải pháp tăng cường công tác xã hội hóa giáo dục. Tuy nhiên đó là những vấn đề cụ thể có tính chuyên sâu nảy sinh ở từng địa phương và phạm vi công tác, các hoạt động của XHHGD là vấn đề rộng lớn, do vậy việc nghiên cứu huy động nguồn lực xã hội thực hiện XHHGDMN huyện Mang Thít, tỉnh Vĩnh Long có ý nghĩa thực tiễn lớn lao góp phần thực hiện thành công PCGDMNT5T, tạo nền tảng tốt nhất để giáo dục toàn diện cho học sinh ở các bậc học sau này.
Kinh nghiệm xã hội hóa giáo dục ở các nước: Các nước công nghiệp phát triển trong khu vực và trên thế giới đều đặc biệt coi trọng chính sách XHHGD. Các nước này đều thực hiện chính sách mở cửa cho giáo dục, tạo nhiều cơ hội cho 9 giáo dục phát triển và đem lại cho người học những điều kiện học tập tốt nhất và hiệu quả cao nhất. Indonesia, quốc gia có dân số đứng thứ 5 trên thế giới (212,2 triệu người vào năm 2000), nhờ hệ thống trường tư thục ra đời đã góp phần đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng tăng của người dân và chia sẻ những khó khăn trong vấn đề tài chính của Nhà nước. Ở Trung Quốc, theo chủ trương của Đảng Cộng sản Trung Quốc (Đại hội VIII năm 1987): “Kế hoạch lớn trăm năm, giáo dục là gốc mở đường cho việc huy động toàn xã hội tham gia công tác giáo dục”.
Nhân dân trở nên tự giác, “Xã hội tham gia công tác giáo dục đã trở thành nếp sống” (Nhân dân Nhật báo Bắc Kinh số ra ngày 04/01/1994). Trung Quốc động viên các lực lượng xã hội chung vốn, làm giáo dục không thu thuế, hoan nghênh và khen thưởng cho kiều bào, cho các tổ chức nước ngoài tham gia giúp đỡ hoạt động giáo dục Trung Quốc. Nhật Bản một đất nước phát triển với nhiều ngành công nghệ cao, Chính phủ Nhật đang tích cực tiến hành cải tổ hệ thống giáo dục. Thượng Nghị viện Nhật đã thông qua 3 dự luật về cải cách giáo dục sửa đổi là: Luật Giáo dục trường học, Luật giáo dục địa phương và Luật Giáo dục xã hội.
Nhật Bản đã tạo ra một hệ thống giáo dục mở nhằm giúp cho học sinh thể hiện lòng ham muốn, tự chủ suy nghĩ và năng lực sinh động; giáo dục đạo đức xã hội, công bằng và thân ái, phát triển năng lực khác nhau tạo cơ hội lựa chọn thích hợp với nhu cầu học tập và nghề nghiệp của học sinh. Như vậy, giáo dục Nhật Bản đã phá vỡ thế quản lý theo kiểu tập quyền Nhà nước đối với giáo dục, giành cho địa phương và nhà trường quyền tự chủ lớn hơn. Ở Hoa Kỳ, đang thực hiện một cuộc cách mạng chuẩn hóa giáo dục (Standards revolution). Để làm được điều này, một trong những giải pháp quan trọng là Nhà nước thực hiện chủ trương đa dạng hóa.
Hình thức trường học công – tư phát triển mạnh ở Mỹ. Đây là loại trường do nhóm giáo viên, phụ huynh, nhóm cộng đồng, doanh nghiệp, trường đại học, viện bảo tàng… thành lập và loại hình này ngày 10 nay phát triển rất mạnh ở Mỹ với hơn 3. Cơ chế hoạt động của các trường học loại này tự do hơn, linh hoạt hơn và đạt hiệu quả cao hơn. Nhìn lại kinh nghiệm XHHGD ở hầu hết các quốc gia điển hình trên thế giới là đều thực hiện chính sách huy động mọi nguồn lực cho giáo dục, đa dạng hóa các loại hình đào tạo, đa dạng hóa các lực lượng tham gia giáo dục, phát triển nguồn nhân lực tiên tiến cho đất nước và đây đang là xu thế chung được áp dụng rộng rãi trong giáo dục của các nước, trong đó có nước ta.
Các khái niệm cơ bản của đề tài 1. Giáo dục Giáo dục là một hiện tượng xã hội đặc biệt trong lịch sử nhân loại, là một trong những lĩnh vực hoạt động xã hội nhằm kế thừa, duy trì và phát triển nền văn hóa xã hội, văn minh nhân loại. Giáo dục có tính phổ biến và vĩnh hằng trong đời sống, là nhân tố cốt lõi và tồn tại khách quan trong mọi giai đoạn phát triển xã hội. Giáo dục là điều kiện để con người gắn bó với nhau một cách có hiệu quả theo mục tiêu đổi mới điều kiện sinh tồn, bởi vì hành động của bất kỳ cá nhân nào cũng bị hạn chế do khả năng và kinh nghiệm của người đó.
Chính nhờ giáo dục, kết quả những cố gắng của mọi thế hệ được truyền lại cho thế hệ sau rồi cứ thế tích lũy lại và ngày càng phong phú, phát triển. Giáo dục chuẩn bị cho mỗi cá nhân hòa nhập được vào cộng đồng và khẳng định được vị thế vai trò cộng đồng. Giáo dục là con đường đặc trưng cơ bản để loài người tồn tại và phát triển. Là một hiện tượng xã hội đặc biệt, XHHGD được hình thành, tồn tại và phát triển trong môi trường xã hội cụ thể, nên mọi hoạt động giáo dục đều vì sự tiến bộ xã hội.
Không có xã hội nào có thể tồn tại mà không có giáo dục và mọi sự giáo dục đều nhằm mục đích phục vụ cho sự tiến bộ của xã hội và vì vậy cần huy động mọi lực lượng tham gia vào giáo dục dù là trực tiếp hay gián tiếp. 11 Mỗi quốc gia đều quan tâm đến việc đổi mới nền giáo dục của mình để phù hợp với thay đổi của xã hội và sự tiến bộ chung. Thế giới ngày nay coi giáo dục là con đường cơ bản để khỏi tụt hậu, để tiến lên "Giáo dục là khâu cực kỳ quan trọng trong quy trình từ khoa học đến sản xuất, nhất là trong thời đại công nghiệp hóa"[32, 79]. Phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu, là điều kiện tiên quyết để phát triển nguồn nhân lực con người, yếu tố cơ bản để xã hội phát triển nhanh và bền vững, giáo dục vừa là mục tiêu, vừa là động lực của sự phát triển xã hội, văn hóa, kinh tế, chính trị.
Giáo dục được coi là “then chốt” của mọi vấn đề “then chốt”. Chiến lược giáo dục là tiêu điểm của chiến lược kinh tế - xã hội - văn hóa - chính trị. Mọi chiến lược về con người, về nguồn nhân lực, về khoa học kỹ thuật, về chấn hưng văn hóa, về xóa đói giảm nghèo, phát triển kinh tế, quốc phòng an ninh… đều xuất phát từ chiến lược giáo dục. Quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về GDĐT là: “Ai cũng được học hành”, Người nói “Một dân tộc dốt là một dân tộc yếu” và kêu gọi “Phải biến dân tộc ta thành một dân tộc thông thái”, “Công nông trí thức hóa”.
Học sinh phải cố gắng siêng năng học tập “Để làm cho non sông Việt Nam trở nên tươi đẹp”. Điều này chứng minh vai trò của giáo dục là hết sức quan trọng.