CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ CÁN BỘ GIẢNG DẠY TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong những thập niên gần đây, sự phát triển giáo dục ở các nước trên thế giới đã và đang có những biến đổi sâu sắc về quy mô, cơ cấu, mục tiêu, cơ chế quản lý…với xu hướng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu và đòi hỏi của thực tiễn đời sống kinh tế - xã hội. Phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy có một vai trò quan trọng trong sự phát triển kinh tế xã hội của một quốc gia, nhất là trong xu hướng cạnh tranh toàn cầu hóa. Đặc biệt, các nước Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Mỹ trong công cuộc cải cách giáo dục đã rất chú trọng đến phát huy thế mạnh nguồn nhân lực và tiềm năng để tập trung phát triển.Altbach, Đại học Boston (Hoa kỳ) với bài tham luận “Trường Đại học và toàn cầu hóa”.
Tác giả đã đưa ra những sáng kiến về công tác quản lý và trao đổi giữa giảng viên của các trường đại học trên thế giới. Giáo sư John Murray, Đại học Texas University, với đề tài “Sự phát triển của đội ngũ giảng dạy” tác giả đã xác định những bước thực hiện cụ thể như chìa khóa dẫn đến thành công. Không có lĩnh vực nào mà các giả định cơ bản truyền thống được người ta bám sát giữ vững chắc như đối với con người và quản lý con người. Và cũng không có lĩnh vực nào mà các giả định cơ bản lại trái ngược hoàn toàn thực tế và hoàn toàn phản tác dụng như trong lĩnh vực đó.
“Có một cách duy nhất để quản lý con người hoặc ít ra là phải có một cách như thế”. Trong thực tế giả định này được nhấn mạnh ở mọi cuốn sách báo và bài báo nói về quản lý , phát triển con người. Điều này được dẫn xuất nhiều nhất trong cuốn sách Douglas McGregor nhan đề Khía cạnh nhân bản của doanh nghiệp (xuất bản 1996), trong đó tác giả khẳng định rằng việc quản lý con người phải lựa chọn giữa hai và chỉ hai cách khác nhau thôi đó là “Lý thuyết X” (người bị quản lý không 16 thích làm việc, họ luôn lẩn trách mỗi khi có thể; người bị quản lý mong muốn được chỉ dẫn cụ thể bất cứ khi nào; người quản lý bị thúc ép và người thuộc quyền). Và “Lý thuyết Y” (người ta ai cũng muốn làm việc; người thuộc quyền đã có những cam kết với tổ chức, sẽ tự hướng dẫn và tự kiểm tra; người thuộc quyền sẽ học cách chấp nhận, thậm chí tìm ra trách nhiệm của mình trong công việc), sau đó tác giả khẳng định Lý thuyết Y là duy nhất đúng.
Vài năm sau đó Abraham H.Maslow (1908 – 1970) đã trình bày trong cuốn sách mình nhan đề Eupsychian Management (xuất bản 1962, tái bản 1995 với nhan đề Maslow nói về quản lý) rằng cả McGregor và tác giả hoàn toàn sai lầm. Từ những lý luận trên, tác giả đã nói đến động cơ nổi bật nhất để quan tâm đến cách quản lý, tìm hiểu tính cách của đối tượng để quản lý đào tạo phát triển cho hiệu quả. Tác giả đã nghiên cứu kể cả động cơ cũng nằm trong nội dung tình cảm. Người quản lý phải lưu ý đến sắc thái tình cảm, khen thưởng phân minh.
Đã có nhiều công trình trong nước nghiên cứu về biện pháp phát triển đội ngũ giảng dạy, các tác giả đã chỉ ra cơ sở lý luận và thực tiễn của việc phát triển đội ngũ giảng dạy của các trường Đại học, cao đẳng, Học viện. Tuy nhiên, ngoại trừ một số lý luận mang tính khái quát có giá trị tham khảo chung, điều kiện phát triển riêng biệt không cho phép các quốc gia, các trường đại học sao chép nguyên mẫu mô hình phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy sẵn có nào. Trong quá trình tìm tòi, khảo nghiệm để có một mô hình cụ thể phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Đại học Quốc gia Hà Nội theo hướng giảng viên quốc tế, các tác giả ở nước ta đã thực hiện thành công một số công trình như sau: 5. “Xây dựng mô hình quản lý công tác phát triển – bồi dưỡng cán bộ giảng dạy phục vụ yêu cầu đổi mới giáo dục đại học Việt Nam” của tác giả Trần Thị Bạch Mai.
Tác giả đề tài kiến nghị về mô hình quản lý nhằm phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy đại học theo cơ chế thị trường. Công trình đã nêu rõ việc đào tạo và bồi dưỡng cán bộ giảng dạy nhằm thực hiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực quốc gia, đồng thời phục vụ yêu cầu đổi mới giáo dục đại học Việt Nam trên các lĩnh vực theo nguyên tắc thị trường. Đào tạo và bồi dưỡng theo nguyên tắc chức nghiệp hay chế độ việc làm đều nhằm đi đến kết quả cuối cùng là tạo ra được đội 17 ngũ cán bộ giảng dạy thực sự có năng lực, biết giải quyết các vấn đề được giao trên nguyên tắc kết quả, hiệu quả và chất lượng. “Các giải pháp xây dựng đội ngũ cán bộ giảng dạy đại học, cao đẳng từ nay đến năm 2020” của tác giả Nguyễn Trí (1997) tại hội thảo xây dựng chiến lược giáo dục đại học, viện nghiên cứu Phát triển Giáo dục.
Tuy không trực tiếp nghiên cứu về phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Đại học Quốc gia Hà Nội nhưng đề tài này đã đánh giá một cách tổng quan và đi tới kết luận: việc phát triển, xây dựng đội ngũ cán bộ giảng dạy đạt chất lượng quốc tế là yêu cầu cấp bách.Đề tài nghiên cứu của tác giả Nguyễn Trí đã nêu rõ tình hình xây dựng đội ngũ cán bộ giảng dạy, đại học cao đẳng từ nay đến năm 2020, tác giả đã đánh giá được những thành tựu về quy mô giáo dục và mạng lưới các giải pháp xây dựng phát triển đội ngũ CBGD. Bên cạnh đó, công trình cũng đã chỉ rõ những yếu kém của cơ cấu hệ thống giáo dục. chất lượng giáo dục còn thấp so với yêu cầu phát triển của đất nước trong thời kỳ đổi mới. “Thực trạng và biện pháp quản lý đội ngũ giảng dạy ở trường Đại học sư phạm TP.Hồ Chí Minh”, tác giả Nguyễn Kỷ Trung.
Công trình tập trung nghiên cứu về công tác phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Đại học Sư phạm TP.Hồ Chí Minh đến năm 2015, trên các mặt: tuyển dụng, đào tạo, bồi dưỡng và sử dụng cán bộ giảng dạy. Từ những nghiên cứu về cơ sở lý luận, thực tiễn tác giả đề tài đã đề xuất các biện pháp để phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Đại học Sư phạm TP Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay. Hầu hết các công trình nêu trên đều đi sâu phân tích vai trò của việc phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy, đồng thời đưa ra các mô hình phát triển của một số nước để từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm trong việc phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy theo tiêu chuẩn quốc tế. Riêng công trình nghiên cứu “Đào tạo phát triển đội ngũ cán bộ khoa học tại Đại học Quốc gia Hà Nội” của tác giả Lê Văn Ninh đã tập trung phân tích chương trình đào tạo phát triển của Đại học Quốc gia Hà Nội trong lĩnh vực: khoa học – công nghệ.
Trong khi phân tích nội dung, chương trình đào tạo phát triển đội ngũ cán bộ khoa học tại Đại học Quốc gia Hà Nội, tác giả có đề cập tới một số nội dung về phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy đạt chuẩn quốc tế như: phương thức tuyển chọn, phương pháp giảng dạy, đánh giá khả năng đáp ứng 18 của đội ngũ cán bộ giảng dạy…xem như là những phác hoạ ban đầu về phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy đạt chuẩn quốc tế tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Tuy nhiên, công trình đó chỉ mới nghiên cứu được bộ phận khoa học – công nghệ, chưa đi sâu nghiên cứu được tổng thể đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Đại học Quốc gia Hà Nội. Qua việc phân tích tổng quan tình hình nghiên cứu lý thuyết liên quan tới đề tài cho thấy vấn đề phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Đại học Quốc gia Hà Nội còn là vấn đề khá mới mẻ, hầu như chưa được nghiên cứu một cách thấu đáo ở các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế. Phần lớn các công trình nghiên cứu ở trong nước và nước ngoài đều tập trung vào nghiên cứu về phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy như: quy trình tuyển dụng, quy trình tổ chức đào tạo, đánh giá kết quả…Hầu như chưa có công trình nào đi sâu nghiên cứu một cách tổng quát vấn đề “Phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy tại Đại học Quốc gia Hà Nội”.
Chính vì vậy, nghiên cứu mảng vấn đề này sẽ là một hướng đi mới, không bị trùng lặp với các nghiên cứu đã công bố trước đó. Những vấn đề lý luận cơ bản về phát triển đội ngũ cán bộ giảng dạy tại trường đại học 1. Một số khái niệm cơ bản Khái niệm về “Giảng viên” Theo Luật Giáo dục của Việt Nam, mục 1 điều 70 quy định “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong đơn vị, cơ sở giáo dục khác” (2). Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở GDĐH và sau ĐH được gọi là giảng viên.
Cũng theo Luật Giáo dục và Điều lệ trường ĐH quy định. Trình độ chuẩn được đào tạo của giảng viên: có bằng tốt nghiệp đại học trở lên và các chứng chỉ bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm đối với giảng viên giảng dạy đại học; có bẳng Thạc sỹ đối với giảng viên giảng dạy chuyên đề, hướng dẫn làm luận văn đại học; có bằng Tiến sỹ đối với Giảng viên giảng dạy chuyên đề hướng dẫn làm luận văn Thạc sỹ. Nhiệm vụ giảng viên: 19 + Hoàn thành nhiệm vụ giảng dạy và nghiên cứu khoa học được quy định theo giờ chuẩn của Bộ GD&ĐT ban hành đối với các chức danh và ngạch tương ứng. + Viết giáo trình bài giảng, tài liệu phục vụ giảng dạy, học tập theo sự phân công của cấp quản lý.
+ Không ngừng tự bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ, cải tiến phương pháp giảng dạy để nâng cao chất lượng đào tạo + Tham gia và chủ trì các đề tài nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, dịch vụ Khoa học & công nghệ. + Hướng dẫn giúp đỡ người học trong học tập, nghiên cứu khoa học, rèn luyện tư tưởng đạo đức, tác phong, lối sống.