Tổng quan nghiên cứu

Thành phố Đồng Xoài là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa và xã hội của tỉnh Bình Phước với diện tích tự nhiên 168,48 km² và dân số trên 85.000 người, trong đó tỷ lệ dân số trong độ tuổi lao động đạt 54,31%. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh và yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục, mạng lưới trường lớp mầm non tại địa phương không ngừng mở rộng. Tính đến giai đoạn năm học 2019-2020 và 2020-2021, toàn thành phố có 10 trường mầm non công lập với quy mô 4.902 học sinh phân bổ tại 128 nhóm lớp, thực hiện tổ chức ăn bán trú đạt tỷ lệ 100%. Quy mô trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi đạt 2.095 cháu trên 47 lớp, đặt ra yêu cầu cấp thiết về năng lực lãnh đạo của đội ngũ cán bộ quản lý.

Thực tiễn quản lý giáo dục mầm non tại thành phố Đồng Xoài đang đối mặt với nhiều thách thức lớn. Mặc dù đội ngũ cán bộ quản lý tâm huyết với nghề, song chất lượng chuyên môn quản trị chưa thực sự đồng đều; việc phân bổ, kiện toàn nhân sự lãnh đạo đôi lúc chưa kịp thời khi có biến động, dẫn đến tình trạng khuyết thiếu cục bộ tại một số cơ sở. Đa số cán bộ quản lý vẫn vận hành nhà trường dựa trên kinh nghiệm truyền thống, còn hạn chế về trình độ ngoại ngữ, công nghệ thông tin và nghiệp vụ quản lý tài chính hiện đại.

Đề tài nghiên cứu của tác giả Bùi Thị Thoa do Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đào Hoàng Nam hướng dẫn tại Trường Đại học Đồng Tháp (năm 2022) nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát thực trạng và đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp phát triển đội ngũ cán bộ quản lý mầm non thành phố Đồng Xoài giai đoạn 2022-2025. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp căn cứ khoa học giúp các cơ quan quản lý nâng cao chỉ số năng lực quản trị, chuẩn hóa 100% cán bộ theo tiêu chuẩn chức danh nghề nghiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phát triển nguồn nhân lực giáo dục, tiếp cận Mô hình quản lý trường học xuất sắc của Singapore năm 2008 và chương trình chuẩn hóa năng lực lãnh đạo trường học tích hợp 4 lĩnh vực của Đại học Nam Florida. Khung pháp lý nền tảng của nghiên cứu dựa trên quan điểm chỉ đạo của Nghị quyết số 26-NQ/TW về công tác cán bộ, Nghị quyết số 42-NQ/TW về quy hoạch cán bộ, Nghị định số 115/2020/NĐ-CP về phân loại viên chức quản lý, cùng quy định Chuẩn hiệu trưởng cơ sở giáo dục mầm non ban hành theo Thông tư số 26/2018/TT-BGDĐT và Thông tư số 17/2011/TT-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được làm rõ bao gồm: "Phát triển", "Đội ngũ", "Cán bộ quản lý trường mầm non" và "Phát triển đội ngũ cán bộ quản lý". Theo đó, phát triển đội ngũ là quá trình tác động có mục đích nhằm gia tăng số lượng hợp lý, đồng bộ hóa cơ cấu độ tuổi, giới tính, thâm niên và nâng tầm chất lượng về phẩm chất chính trị, đạo đức nghề nghiệp, năng lực chuyên môn và nghệ thuật quản trị trường học. Các công trình nghiên cứu tiền tiêu của Jean Valérien (1991), Riches (1994), Nguyễn Thị Thu Huyền (2018) và Nguyễn Thị Đoán (2020) được tổng thuật để xây dựng mô hình phát triển toàn diện gồm 5 khâu: quy hoạch, tuyển chọn - bổ nhiệm, đào tạo - bồi dưỡng, kiểm tra - đánh giá và tạo động lực đãi ngộ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận và nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn. Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu quản lý nhà nước kết hợp phương pháp điều tra bằng bảng hỏi anket sử dụng thang đo Likert 5 mức độ từ mức rất không quan trọng đến rất quan trọng. Cỡ mẫu khảo sát gồm 145 khách thể đại diện, bao gồm 10 Hiệu trưởng, 18 Phó Hiệu trưởng, 110 giáo viên cốt cán tại 10 trường mầm non công lập và 7 cán bộ lãnh đạo, chuyên viên phụ trách mầm non thuộc Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố Đồng Xoài. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ quan điểm từ cấp quản lý vĩ mô đến đội ngũ trực tiếp thực thi nhiệm vụ.

Nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ các báo cáo tổng kết năm học 2019-2020 và 2020-2021 của ngành giáo dục địa phương. Tác giả lựa chọn phương pháp thống kê toán học sử dụng phần mềm phân tích để tính toán điểm trung bình, độ lệch chuẩn và kiểm định độ tin cậy nhằm lượng hóa chính xác thực trạng, loại bỏ yếu tố cảm tính và chứng minh tính tương quan chặt chẽ giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực tiễn tại 10 trường mầm non thành phố Đồng Xoài đã chỉ ra những điểm sáng cùng các điểm nghẽn cụ thể:

Thứ nhất, về phẩm chất và trình độ chuẩn hóa, 100% cán bộ quản lý có lập trường tư tưởng chính trị vững vàng, đạo đức lối sống mẫu mực và đạt chuẩn trình độ đào tạo đại học hoặc cao đẳng sư phạm mầm non. Đội ngũ lãnh đạo nhà trường thể hiện tinh thần trách nhiệm cao, duy trì 100% tỷ lệ ăn bán trú cho 4.902 học sinh và triển khai hiệu quả chương trình cho trẻ 5 tuổi làm quen với tiếng Anh tại 5/10 trường với quy mô 770 học sinh trên 26 lớp.

Thứ hai, về cơ cấu và số lượng, vẫn tồn tại khoảng 20% đơn vị trường học rơi vào tình trạng thiếu hụt cán bộ quản lý cục bộ khi có sự thuyên chuyển hoặc nghỉ hưu do công tác kiện toàn chưa kịp thời. Tỷ lệ cán bộ quản lý có thâm niên quản lý trên 10 năm chiếm khoảng 40%, bảo đảm tính kinh nghiệm nhưng đang đối mặt với sự thiếu hụt thế hệ kế cận có độ tuổi trẻ dưới 35 tuổi.

Thứ ba, về năng lực quản trị hiện đại, có khoảng 25% cán bộ quản lý được đánh giá còn lúng túng trong kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin vào quản trị số và phân tích số liệu tài chính. Công tác đào tạo, bồi dưỡng định kỳ mới đạt mức trung bình khá về tính ứng dụng thực tiễn, chưa theo kịp tiến trình đổi mới phương pháp giáo dục mầm non tiên tiến.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bắt nguồn từ việc công tác quy hoạch dự nguồn chưa thực sự gắn kết chặt chẽ với kế hoạch đào tạo theo vị trí việc làm. Nội dung bồi dưỡng cán bộ thời gian qua chủ yếu tập trung vào bồi dưỡng lý luận chính trị và chuyên môn sư phạm thông thường, thiếu các chuyên đề chuyên sâu về kỹ năng lãnh đạo chiến lược, quản trị nhân sự và xử lý khủng hoảng truyền thông.

Khi so sánh với kết quả nghiên cứu của Hoàng Giang Nam (2017) tại Phú Thọ và Phạm Nguyễn Trâm Anh (2011) tại Thành phố Hồ Chí Minh, thực trạng tại thành phố Đồng Xoài mang tính chất đặc trưng của đô thị trẻ đang phát triển nhanh: quy mô học sinh tăng nhanh tạo áp lực cục bộ lên công tác quản trị trường học. Các dữ liệu này được trực quan hóa qua bảng cơ cấu tỷ lệ chuẩn nghề nghiệp và biểu đồ so sánh điểm trung bình giữa nhóm tiêu chí phẩm chất chính trị (đạt mức 4,35/5,00 điểm) so với nhóm tiêu chí năng lực ứng dụng công nghệ và quản trị tài chính (đạt mức 3,25/5,00 điểm), làm nổi bật nhu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc chương trình bồi dưỡng năng lực thực hành.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực trạng, luận văn đề xuất 6 biện pháp đồng bộ với mục tiêu chuẩn hóa 100% đội ngũ cán bộ quản lý mầm non thành phố Đồng Xoài vào năm 2025:

  1. Nâng cao nhận thức: Quán triệt 100% cán bộ, giáo viên về vai trò then chốt của công tác cán bộ thông qua sinh hoạt chuyên đề hàng quý; chủ thể thực hiện là Chi bộ và Ban Giám hiệu 10 trường mầm non.
  2. Đổi mới quy hoạch dự nguồn: Xây dựng cơ sở dữ liệu số hóa quy hoạch cán bộ giai đoạn 2022-2025 với tỷ lệ dự phòng đạt 1,5 đến 2,0 người cho mỗi chức danh Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng; do Phòng Giáo dục và Đào tạo phối hợp Phòng Nội vụ triển khai trong quý 1 hàng năm.
  3. Cải tiến tuyển dụng, bổ nhiệm và luân chuyển: Áp dụng quy trình tuyển chọn công khai gắn với bảo vệ đề án quản trị nhà trường; thực hiện luân chuyển cán bộ quản lý không giữ chức vụ quá 2 nhiệm kỳ liên tiếp tại một đơn vị nhằm tạo động lực đổi mới; chỉ tiêu đạt 100% các trường đủ định biên lãnh đạo trước ngày 30 tháng 8 hàng năm.
  4. Đa dạng hóa hình thức đào tạo, bồi dưỡng: Tổ chức các khóa tập huấn kỹ năng quản trị số, quản lý tài chính công và tiếng Anh giao tiếp chuyên ngành; mục tiêu phấn đấu 90% cán bộ quản lý đạt chứng chỉ ứng dụng công nghệ thông tin nâng cao vào năm 2024 do Phòng Giáo dục và Đào tạo liên kết với các trường đại học sư phạm tổ chức.
  5. Tăng cường kiểm tra, đánh giá theo chuẩn nghề nghiệp: Tiến hành đánh giá đa chiều kết hợp minh chứng hồ sơ định kỳ 1 lần vào cuối năm học; gắn kết quả đánh giá với công tác thi đua, khen thưởng; do Hội đồng thi đua ngành giáo dục thành phố chủ trì.
  6. Hoàn thiện chính sách đãi ngộ và môi trường làm việc: Đề xuất Ủy ban nhân dân thành phố Đồng Xoài bố trí ngân sách khen thưởng sáng kiến kinh nghiệm xuất sắc và hỗ trợ 100% kinh phí học tập nâng cao trình độ cho cán bộ diện quy hoạch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cán bộ quản lý các trường mầm non công lập và ngoài công lập sử dụng tài liệu làm khung tự đánh giá năng lực nghề nghiệp, nhận diện các điểm nghẽn quản trị để xây dựng lộ trình tự bồi dưỡng kỹ năng lãnh đạo.

Thứ hai, lãnh đạo và chuyên viên Phòng Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo khai thác cơ sở thực chứng để tham mưu chính sách quy hoạch, bổ nhiệm, luân chuyển và thiết kế chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lý sát với thực tiễn cơ sở.

Thứ ba, các giảng viên, nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý giáo dục sử dụng hệ thống số liệu và khung lý thuyết của luận văn làm tài liệu giảng dạy, phát triển các công trình nghiên cứu chuyên sâu về giáo dục mầm non tại các đô thị loại hai và loại ba.

Thứ tư, học viên cao học, sinh viên ngành Sư phạm mầm non và Quản lý giáo dục tham khảo phương pháp luận nghiên cứu khoa học, cấu trúc bảng hỏi điều tra thực tiễn và mô hình xử lý số liệu toán học phục vụ làm khóa luận, luận văn tốt nghiệp.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu chính của công tác phát triển đội ngũ cán bộ quản lý mầm non thành phố Đồng Xoài là gì? Mục tiêu là xây dựng đội ngũ lãnh đạo đủ về số lượng, hợp lý về cơ cấu độ tuổi, giới tính và đạt chuẩn chất lượng quản trị toàn diện, đáp ứng nhu cầu chăm sóc, giáo dục 4.902 trẻ trên địa bàn đến năm 2025.

Thực trạng nổi bật nhất về chất lượng cán bộ quản lý trong luận văn là gì? 100% cán bộ quản lý có phẩm chất chính trị vững vàng và đạt chuẩn đào tạo sư phạm, nhưng khoảng 25% cán bộ còn hạn chế về kỹ năng quản trị số, công nghệ thông tin, ngoại ngữ và năng lực quản lý tài chính.

Luận văn sử dụng phương pháp chọn mẫu nào để thu thập dữ liệu? Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên với quy mô 145 khách thể, bao gồm 28 cán bộ quản lý, 110 giáo viên cốt cán tại 10 trường mầm non và 7 chuyên viên quản lý cấp phòng.

Giải pháp nào giúp giải quyết dứt điểm tình trạng khuyết thiếu cán bộ quản lý cục bộ? Đó là đổi mới quy hoạch dự nguồn số hóa với hệ số dự phòng từ 1,5 đến 2,0 người cho một vị trí, kết hợp cải tiến quy trình bổ nhiệm, luân chuyển công khai và minh bạch trước mỗi năm học mới.

Hệ thống giải pháp trong luận văn có thể áp dụng cho các địa phương khác không? Hệ thống 6 giải pháp có tính khái quát hóa và độ khả thi cao, hoàn toàn có thể áp dụng cho các huyện, thị xã hoặc thành phố có điều kiện kinh tế - xã hội và quy mô giáo dục mầm non tương đồng.

Kết luận

  • Hệ thống hóa toàn diện các luận cứ khoa học và văn bản quy phạm pháp luật về quản lý, phát triển đội ngũ cán bộ quản lý mầm non theo chuẩn nghề nghiệp.
  • Khảo sát chân thực thực trạng số lượng, cơ cấu và năng lực quản lý của 10 trường mầm non thành phố Đồng Xoài giai đoạn 2019-2021 với 145 phiếu khảo sát tin cậy.
  • Nhận diện chính xác các nguyên nhân cốt lõi gây cản trở công tác cán bộ, đặc biệt là khoảng trống về kỹ năng quản trị số và dự nguồn cán bộ kế cận.
  • Đề xuất 6 biện pháp phát triển đội ngũ có tính đột phá, đồng bộ, khoa học và đã được khảo nghiệm đạt độ cần thiết và khả thi cao.
  • Xác lập lộ trình hành động chi tiết giai đoạn 2022-2025, tạo động lực nâng cao chất lượng nuôi dạy trẻ tại trung tâm kinh tế của tỉnh Bình Phước.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà quản lý giáo dục trong việc hoạch định chính sách phát triển nguồn nhân lực sư phạm mầm non. Các đơn vị quản lý giáo dục địa phương cần nhanh chóng nghiên cứu, triển khai đồng bộ các giải pháp của luận văn để chuẩn hóa đội ngũ lãnh đạo nhà trường trong thời kỳ chuyển đổi số.