CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ DỊCH VỤ HUY ĐỘNG VỐN TIỀN GỬI TIẾT KIỆM CÁ NHÂN TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1.1 Khái niệm, vai trò và phân loại dịch vụ huy động vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân tại ngân hàng thương mại 1.1 Khái niệm dịch vụ huy động vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân Huy động vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân của Ngân hàng Thương mại là một trong những hoạt động chủ yếu và quan trọng nhất của Ngân hàng thương mại. Huy động vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân là một hình thức tạo lập nguồn vốn cho NHTM thông qua các hình thức khác nhau như tiền tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn, có kỳ hạn, tiền gửi tiết kiệm trên kênh ngân hàng điện tử, hình thức tiết kiệm kết hợp với bảo hiểm, kết hợp với đầu tư… 1.2 Phân loại dịch vụ huy động vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân Căn cứ vào kỳ hạn, loại tiền và các hình thức gửi tiết kiệm thì vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân được phân loại như sau: 1.1 Phân loại theo kỳ hạn Theo kỳ hạn thì tiền gửi tiết kiệm cá nhân được phân loại như sau: - Tiền gửi tiết kiệm không kỳ hạn: là tiền gửi tiết kiệm mà người gửi tiết kiệm có thể gửi, rút tiền theo yêu cầu của cá nhân vào bất cứ lúc nào. Mục đích loại hình tiền gửi này là giúp cho việc chi trả thanh toán trong hoạt động kinh doanh và tiêu dùng linh hoạt hơn hoặc đối với những khách hàng chưa biết nhu cầu sử dụng tiền trong thời gian sắp tới của họ như thế nào. Đây là bộ phận tiền nhàn rỗi nên lãi suất được hưởng không đáng kể.
Khi khách hàng gửi tiền ngân hàng cung cấp cho khách hàng một chứng chỉ tiền gửi không kỳ hạn. - Tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn: Là loại tiền gửi dựa trên cơ sở thỏa thuận giữa ngân hàng và người gửi tiền về thời hạn, số tiền, lãi suất, phương thức trả lãi. Với loại hình tiết kiệm này, mục đích chính của người gửi tiền là sinh lời, vì vậy lãi suất được quan tâm hàng đầu. Khách hàng có thể gửi với các kỳ hạn khác nhau như 01 8 tháng, 02 tháng, 3 tháng, 6 tháng, 9 tháng hay 12 tháng hoặc có thể 24 tháng, 36 tháng… tùy theo nhu cầu và mục đích gửi tiền.
Với loại hình tiền gửi này, khách hàng không rút trước thời hạn quy định hoặc rút trước sẽ hưởng lãi suất không kỳ hạn…Hiện nay tỷ trọng tiền gửi tiết kiệm có kỳ hạn chiếm tỷ trọng cao trong nguồn vốn huy động của các ngân hàng thương mại. Đây cũng là nguồn vốn chủ yếu để đáp ứng dịch vụ cho vay, cấp tín dụng cho các cá nhân, doanh nghiệp khác.2 Phân loại theo loại tiền gửi Căn cứ vào loại tiền gửi thì huy động tiền gửi tiết kiệm được chia thành: - Tiền gửi tiết kiệm bằng tiền Việt Nam đồng: tiền gửi tiết kiệm bằng loại tiền Việt Nam đồng được hưởng lãi suất cao và đang chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn huy động tại ngân hàng. - Tiền gửi tiết kiệm bằng ngoại tệ khác: USD, EUR, AUD… Khách hàng có nhu cầu gửi tiền tiết kiệm bằng ngoại tệ khác với mục đích trong tương lai có thể như thanh toán các khoản vay, chuyển tiền đi nước ngoài hoặc tránh sự mất giá khi chuyển sang tiền Việt Nam đồng. Ngân hàng thu hút nguồn vốn tiền gửi bằng tiền ngoại tệ để mục đích phục vụ cho các hoạt động liên qua đến nghiệp vụ thanh toán quốc tế, tài trợ xuất nhập khẩu và kinh doanh ngoại tệ….3 Phân loại theo hình thức gửi tiền Theo hình thức gửi tiền thì tiền gửi tiết kiệm cá nhân gồm có: -Tiền gửi trực tiết kiệm trực tiếp tại quầy giao dịch của ngân hàng: Đây là loại hình phổ biến từ khi hệ thống ngân hàng thương mại ra đời, với loại hình này khách hàng sẽ được nhận đầy đủ các thông tin về lãi suất, kỳ hạn, cách thức để thực hiện từ nhân viên giao dịch của ngân hàng, … và khách hàng trực tiếp cầm sổ tiết kiệm của mình hoặc có hình thức gửi sổ tiết kiệm FD không có sổ….
Với hình thức gửi tiết kiệm này một số ngân hàng thu phí tất toán trước hạn của khách hàng (tất toán sổ tiết kiệm trong vòng 5 ngày làm việc.) -Tiền gửi tiết kiệm trực tuyến: Hiện nay với sự phát triển của công nghệ, hệ thống ngân hàng cũng có sự thay đổi rõ rệt, ứng dụng công nghệ trong triển khai các dịch vụ ngân hàng. Vì vậy các khách hàng đặc biệt là khách hàng trẻ tuổi, năng 9 động và có nhiều nhu cầu trong thanh toán có xu hướng dùng dịch vụ online như internetbanking, mobile banking… Vì vậy ngoài hình thức đến quầy trực tiếp mở sổ tiết kiệm thì khách hàng có thể mở tài khoản tiền gửi tiết kiệm trên hệ thống online như qua các kênh internet banking, mobile banking…, hình thức này thuận tiện cho khách hàng, tiết kiệm thời gian và chi phí, khách hàng có thể tất toán được bất cứ lúc nào theo ý muốn mà không phải chịu bất kỳ chi phí nào.4 Phân theo hình thức trả lãi Theo hình thức này tiền gửi tiết kiệm được chia thành: - TGTK thông thường: là loại hình TGTK khách hàng được trả lãi khi khoản tiền gửi đến hạn, tiền lãi được thanh toán vào tài khoản thanh toán của khách hàng hoặc nhập gốc nếu như ngày đến hạn khách hàng không đến làm yêu cầu tất toán. - TGTK trả lãi trước: là loại sản phẩm tiết kiệm khách hàng gửi theo kỳ hạn đã định trước, khách hàng được nhận tiền lãi suất ngay lúc gửi tiền. -TGTK trả lãi định kỳ: là loại sản phẩm tiết kiệm khách hàng gửi theo kỳ hạn đã định trước, khách hàng được nhận lãi định kỳ theo nhu cầu của khách hàng.5 Phân theo loại hình sản phẩm - TGTK truyền thống: Là loại hình sản phẩm tiết kiệm thông thường mà ngân hàng vẫn cung cấp cho khách hàng.
Lãi suất kỳ hạn và hình thức theo quy định của mỗi ngân hàng. -TGTK dự thưởng: Đây là loại sản phẩm tiết kiệm tùy theo từng giai đoạn khác nhau và chương trình riêng của từng ngân hàng. Ngân hàng cung cấp sản phẩm này có thể vào các dịp đặc biệt trong năm như Tết Nguyên Đán, ngày Quốc tế Phụ nữ, ngày Phụ nữ Việt Nam, ngày kỷ niệm thành lập ngân hàng…Loại hình sản phẩm này có thời gian nhất định, căn cứ vào từng chính sách của từng ngân hàng. - TGTK có kết hợp với các sản phẩm bảo hiểm, đầu tư: Đây là loại sản phẩm tiết kiệm vừa có sự kết hợp giữa sản phẩm tiết kiệm vừa có sự kết hợp với loại hình sản phẩm bảo hiểm và đầu tư.
Tiền lãi sinh ra từ sản phẩm tiết kiệm có thể để nộp vào bảo hiểm hoặc để đầu tư định kỳ… -TGTK ưu đãi dành cho khách hàng có số dư tiền gửi lớn: Đây là loại sản 10 phẩm tiết kiệm có nhiều ưu đãi, là chiến lược để giữ chân và thu hút khách hàng tham gia gửi tiền. Mỗi thời kỳ khác nhau, ngân hàng có từng chính sách để thu hút nguồn vốn tiền gửi tiết kiệm riêng. Sản phẩm của loại hình TGTK này khá phong phú và hấp dẫn về lãi suất, hình thức gửi…và cũng tồn tại trong một thời gian nhất định, tuỳ thuộc vào từng thời điểm, chiến lược trong phát triển huy động vốn của ngân hàng.3 Vai trò của dịch vụ huy động vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân Nguồn vốn tiền gửi tiết kiệm cá nhân chiếm tỷ trọng lớn trong tổng nguồn vốn của một ngân hàng thương mại, bên cạnh vai trò đối với sự phát triển của ngân hàng mà nguồn vốn này còn ảnh hưởng đến sự phát triển của nền kinh tế và xã hội nói chung.1 Đối với ngân hàng Vai trò tạo lập nguồn vốn, duy trì sự hoạt động và phát triển ngân hàng: từ những ngày đầu sơ khai trong hoạt động của Ngân hàng thương mại, nguồn vốn tiền gửi đã đóng một vai trò quan trọng, mặc dù không mang lại trực tiếp lợi nhuận trực tiếp cho ngân hàng nhưng nó là khởi đầu cho các nghiệp vụ khác. Nguồn vốn của ngân hàng từ nhiều nguồn khác nhau như vốn tự có, vốn đóng góp của các cổ đông…nhưng lượng vốn này chiếm tỷ lệ nhỏ, là điều kiện để các ngân hàng hoạt động theo đúng quy định của nhà nước.
Chiếm tỷ trọng cao nhất vẫn là nguồn vốn huy động từ dân cư, đây là đối tượng được các ngân hàng thương mại hướng đến. Nguồn tiển gửi từ dân cư bao gồm tiền gửi thanh toán để phục vụ mục đích ngắn hạn của dân cư, có sự biến động thường xuyên, liên tục, còn lượng vốn huy động từ nguồn gửi tiết kiệm chiếm chủ yếu và lâu dài, góp phần gia tăng quy mô vốn của ngân hàng, giúp đa dạng hóa hoạt động kinh doanh, mở rộng mạng lưới…Bên cạnh việc mang lại nguồn vốn cho phát triển cho vay, đáp ứng nhu cầu về vốn của các doanh nghiệp cũng như cá nhân có nhu cầu, huy động vốn tiết kiệm cá nhân còn giúp đảm bảo an toàn, sinh lợi cho các khoản tiền nhàn rỗi trong xã hội…Vì vậy để phát triển và hoạt động hiệu quả, thì mỗi ngân hàng phải thu hút được nguồn vốn huy động để đảm bảo cho việc phát triển các dịch vụ khác. Nếu ngân hàng nào 11 không thực hiện và không cân đối được nguồn vốn của mình thì sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Nguồn vốn huy động tiền gửi tiết kiệm dùng để bù đắp rủi ro: Việc trích lập các quỹ để phòng ngừa và bù đắp rủi ro được thực hiện định kỳ ở các NHTM, thực hiện đúng quy định về tỷ lệ an toàn vốn so với tài sản theo chuẩn của Ngân hàng nhà nước là điều kiện để một ngân hàng hoạt động an toàn và hiệu quả.
Nguồn vốn là cơ sở tạo niềm tin cho khách hàng. Vốn tiền gửi tiết kiệm là cơ sở để xác định niềm tin của khách hàng đối với ngân hàng. Khách hàng tin tưởng ngân hàng là nơi an toàn để họ gửi tài sản vì vậy họ lựa chọn các ngân hàng uy tín. Số lượng khách hàng và nguồn vốn tiền gửi tiết kiệm đánh giá được mức độ tin tưởng của khách hàng đối với ngân hàng.
Đối với ngân hàng nào có lượng vốn lớn, ổn định thì cũng phần nào đánh giá được uy tín của ngân hàng, niềm tin của khách hàng dành cho ngân hàng đó.2 Vai trò đối với xã hội Tiền gửi tiết kiệm là một hình thức đầu tư an toàn nhất, đối với người dân đem lại sự tin tưởng và gíúp sinh lợi đối với các khoản tiền nhàn rỗi.