CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ BẢO HIỂM QUA NGÂN HÀNG 1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của bancassurance Bancassurance là sự kết hợp của hai thuật ngữ “Ngân hàng” và “Bảo hiểm”. Một trong những phát triển quan trọng nhất trong các dịch vụ tài chính của châu Âu là xu hướng bancassurance. Hoạt động này đã được kết hợp trong nhiều thập kỷ. Xu hướng này chủ yếu đề cập đến việc các ngân hàng tham gia lĩnh vực bảo hiểm bằng cách cung cấp các sản phẩm bảo hiểm cho khách hàng bán lẻ của họ.
Trong khi các dự án bancassurance đầu tiên ở châu Âu xảy ra vào cuối những năm 1960 khi TSB, Lioyds và Barclays tham gia vào lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ thì phải đến giữa những năm 1980, một số lượng lớn các ngân hàng châu Âu mới bắt đầu tham gia bảo hiểm trên quy mô rộng hơn. Những câu chuyện thành công thường được trích dẫn bao gồm công ty khởi nghiệp De novo của Crédit Agricole, Prédica đã nhanh chóng đạt được vị trí dẫn đầu tại thị trường Pháp, hay TSB ở Anh với 30% lợi nhuận từ dịch vụ tài chính bán lẻ từ bảo hiểm. Đến năm 1993, hơn một nửa số ngân hàng lớn ở châu Âu đã kết hợp các sản phẩm bảo hiểm vào danh mục sản phẩm của họ. Kết quả là sự hợp tác bền vững của ngành ngân hàng và bảo hiểm đã trở thành sự cạnh tranh trực tiếp trong thị trường dịch vụ tài chính.
Đến cuối thế kỷ 20 và đầu thế kỷ 21, bancassurance trở nên phổ biến và phát triển mạnh mẽ tại các nước EU như Ý, Pháp, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha hay Hà Lan, Áo, Thụy Điển[5]. 1 Hiện nay, bancassurance được xem như là một kênh chiến lược phát triển và phân phối sản phẩm bảo hiểm. Các lí do bancassurance phát triển nhanh và mạnh: Thứ nhất, nhu cầu giao dịch tài chính “một cửa” của người tiêu dùng, Thứ hai, tiết kiệm hiệu quả hoạt động nhằm mang lại hiệu quả tối ưu lợi nhuận cho ngân hàng và DNBH, Thứ ba, xu hướng thay đổi thói quen tài chính của người tiêu dùng, từ trạng thái tích lũy sang yếu tố vừa tích lũy vừa bảo vệ tài chính, Thứ tư, xu thế đòi hỏi sự thay đổi của ngân hàng và DNBH phải đa dạng hóa từ kênh phân phối đến sản phẩm nhằm gia tăng yếu tố cạnh tranh, Thứ năm, giảm sự phụ thuộc của DNBH với đại lý hoặc môi giới, tạo ra môi trường phát triển bền vững, Thứ sáu, xu thế toàn cầu hóa thúc đẩy sự hoạt động của bancassurance, Thứ bảy, công nghệ thông tin phát triển giúp cho việc lưu trữ, khai thá, cung cấp các dịch vụ tài chính được thực hiện hiện đại và tiện lợi. Có thể thấy phát triển bancassurance nhờ sự phát triển của thị trường tài chính.
Việc phát triển bancassurance đem lai nhiều lợi ích thiết thực cho cả ba bên: ngân hàng – khách hàng – doanh nghiệp bảo hiểm, sự phát triển của dịch vụ bancassurance cũng đem lại sự ổn định và phát triển thị trường tài chính lành mạnh cho quốc gia đó.2 Khái quát về dịch vụ bancassurance Theo Hiệp hội bảo hiểm Việt Nam, thị trường bảo hiểm Việt Nam hiện có 66 doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm với tổng doanh thu phí bảo hiểm ước đạt 160.180 tỷ đồng năm 2019, trong đó các doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ (30 công ty) ước đạt 52.387 tỷ đồng, các doanh nghiệp bảo hiểm nhân thọ (18 1 công ty) ước đạt 107. Đã có 56/75 tổ chức tín dụng và 30/47 chi nhánh ngân hàng nước ngoài cấp phép hoạt động đại lý bảo hiểm/ hoạt động kinh doanh bảo hiểm. Trong lĩnh vực bảo hiểm nhân thọ, tổng doanh thu phí năm 2019 ước đạt 107.793 tỷ đồng (tăng 25% so với năm 2018), trong đó tỷ trọng đóng góp đối với thị trường của kênh bancassurance đã gia tăng đáng kể, từ 5% doanh thu khai thác mới năm 2014 lên 21% năm 2018 và 29% vào năm 2019 và từ 3% trên tổng doanh thu phí năm 2014 lên 12% năm 2018. Bancassurance trở thành kênh phân phối bảo hiểm chiếm vị trí thứ hai với tỷ trọng đóng góp trong doanh thu khai thác mới và tổng doanh thu phí lần lượt là 20% và 12%.
Trong lĩnh vực bảo hiểm phi nhân thọ, tổng doanh thu phí bảo hiểm gốc ước đạt 52.387 tỷ đồng, tăng 12,3% so với cùng kỳ năm 2018. Điểm đáng lưu ý là tỷ trọng đóng góp của kênh bancassurance trong doanh thu phí bảo hiểm tại các doanh nghiệp bảo hiểm quy mô lớn lại thấp hơn tại các DNBH phi nhân thọ quy mô trung bình. Một số doanh nghiệp có quy mô trung bình trên thị trường như VASS, ABIC, GIC, tỷ trọng doanh thu phí bảo hiểm từ kênh bancassurance trong tổng doanh thu phí bảo hiểm đạt tới trên 80%; trong khi đó, các DNBH hàng đầu trên thị trường như Bảo Việt, Bảo Minh, PVI, Pijico lại có tỷ trọng doanh thu phí bảo hiểm từ kênh bancassurance dưới 10%. Theo kết quả khảo sát của Viện chiến lược ngân hàng đối với NHTM, 6 ngân hàng nước ngoài và 22 chi nhánh NHNNg có 81% NHTM, 100% NHNNg và 14% chi nhánh NHNNg đang triển khai bancassurance và có kết quả tăng trưởng nhanh.
Trong giai đoạn 2016-2018, tăng trưởng lũy kế doanh thu phí bảo hiểm của các ngân hàng luôn đạt mức cao. Trong top đầu ngân hàng TMCP, ấn tượng nhất là NHTMCP Quân Đội (MB) khi tăng trưởng từ phí bảo hiểm bình quân trong 3 năm đạt 248%, cao hơn rất nhiều so với các ngân hàng có kết quả thứ 2 1 trong cùng phân nhóm như Techcombank (46%) và VPBank (20%). Trong nhóm các ngân hàng vừa và nhỏ, tăng trưởng phí bancassurance tiêu biểu có HDBank (2,863%) hay TPBank (2,385%).3 Phát triển dịch vụ bancassurance Ngân hàng là một tổ chức cung ứng các dịch vụ tài chính cho nền kinh tế vì vậy phát triển dịch vụ qua ngân hàng là điều cần thiết để góp phần giúp cho ngân hàng nâng cao vị thế và khả năng cạnh tranh của ngành ngân hàng. Mặc dù là một trong những sản phẩm bán chéo của ngân hàng nhưng dịch vụ bancassurance cũng được xem như một loại hình dịch vụ mà ngân hàng đang cung cấp như các dịch vụ khác.
Phát triển dịch vụ bancassurance tại ngân hàng là quá trình gia tăng các dịch vụ cung cấp cho khách hàng, gia tăng về quy mô cung cấp dịch vụ bảo hiểm ra thị trường, đa dạng hóa các loại hình dịch vụ ngày càng hoàn thiện nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng cao của khách hàng và nhằm giữ chân khách hàng, hướng khách hàng sử dụng mọi dịch vụ của ngân hàng. Nội dung của phát triển dịch vụ bancassurance bao gồm phát triển quy mô về doanh thu phí, số lượng sản phẩm, số lượng đại lý, mạng lưới hoạt động bảo hiểm phân phối tại ngân hàng[5]. Ngày nay, khi tình hình cạnh tranh giữa các ngân hàng ngày một trở nên gay gắt, mỗi ngân hàng đều liên tục giới thiệu những loại hình dịch vụ mới cho khách hàng thì việc đa dạng và phát triển thêm các dịch vụ sẽ đem lại lợi thế và nâng cao khả năng cạnh tranh đối với đối thủ. Các lí do cần thiết phát triển dịch vụ bancassurance đối với các ngân hàng[5]: - Đáp ứng được nhu cầu của khách hàng Bancassurance ra đời với mục đích đáp ứng nhu cầu tiện lợi của khách hàng khi họ có thể đồng thời đến ngân hàng để mở tài khoản, vay tiền và mua 1 bảo hiểm.
Ngoài ra, sau khi mua bảo hiểm, việc thanh toán các khoản phí bảo hiểm đến hạn qua chuyển khoản trực tuyến, trích nợ tự động, thẻ ATM.cũng giúp khách hàng thuận tiện hơn nhờ tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại, dễ dàng quản lý tài chính nhờ theo dõi sao kê tài khoản. Bancassurance giúp ngân hàng hoàn chỉnh vòng quay nhu cầu của khách hàng cho 4 nền tảng dịch vụ chủ chốt: Giao dịch, Đầu tư, Cho vay và Bảo vệ (Bảo hiểm). Ngân hàng trở thành một “Siêu thị tài chính” cung cấp các dịch vụ tài chính trọn gói, thỏa mãn tốt hơn nhu cầu của khách hàng. Tóm lại, chỉ cần nhận biết và đáp ứng đầy đủ các nhu cầu này, các ngân hàng ít nhất sẽ giữ chân thành công lượng khách hàng hiện tại thông qua việc gia tăng các tiện ích mà họ có thể sử dụng tại ngân hàng, giúp ngân hàng có lượng khách hàng trung thành và gắn bó, tăng sự gắn kết với khách hàng do sản phẩm bảo hiểm có kỳ hạn dài hạn.
Đối với DNBH, có nhiều phân khúc khách hàng mà trước đó doanh nghiệp chưa tiếp cận được. Nhờ vào mạng lưới phân phối rộng khắp trên toàn quốc của ngân hàng, khách hàng dễ dàng tiếp cận dịch vụ bảo hiểm mọi nơi, chủ động lựa chọn sản phẩm hay đơn vị để ký kết giao dịch và khách hàng được sự hỗ trợ từ hai bên là ngân hàng và DNBH. - Cải thiện hiệu quả hoạt động Hợp tác với doanh nghiệp bảo hiểm để phân phối sản phẩm của họ là một giải pháp hữu ích để các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động thông qua việc tiết kiệm thời gian, chi phí hoạt động và tăng thêm nguồn thu nhập từ doanh thu phí dịch vụ. Ngoài ra, nguồn thu nhập của ngân hàng có thể tăng khi công ty bảo hiểm trả thêm tiền hoa hồng, phí dịch vụ,.nếu khách hàng mua sản phẩm thành công thông qua ngân hàng, đồng thời tăng thêm nguồn thu nhập cho cán bộ nhân viên.
1 Các ngân hàng đều xây dựng hệ thống công nghệ thông tin hiện đại và bảo mật, vị trí địa lý, cơ sở hạ tầng, nguồn nhân lực, đồng thời mạng lưới chi nhánh rộng khắp, nhờ đó các công ty bảo hiểm cũng có thể tận dụng tối đa để tiết kiệm chi phí hoạt động khi phát triển qua kênh bancassurance. - Tăng cường uy tín và thương hiệu Bản chất của bancassurance là sự hợp tác giữa ngân hàng và công ty bảo hiểm: chính vì vậy, uy tín và thương hiệu của hai bên sẽ luôn đi cùng nhau. Có thể phát triển thương hiệu thông qua phát triển kênh phân phối bancassurance. DNBH và ngân hàng sẽ lựa chọn đối tác phân phối dựa trên mức độ uy tín, thương hiệu của đối tác đó trên thị trường bảo hiểm hoặc thị trường tài chính ngân hàng.
Các DNBH có thể lợi dụng thương hiệu của ngân hàng để quảng bá thương hiệu của mình, và ngược lại, ngân hàng cũng lựa chọn một đối tác bảo hiểm có thương hiệu và uy tín để phân phối bảo hiểm cho mình, giúp ngân hàng có vị trí về thị phần doanh thu phí kênh bancassurance.