CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THANH TOÁN TRỰC TUYẾN 1. NHỮNG KHÁI NIỆM CƠ BẢN - Theo Wikipedia Tiếng việt thì thanh toán là sự chuyển giao tài sản của một bên (cá nhân hoặc công ty, tổ chức) cho bên kia, thường được sử dụng khi trao đổi sản phẩm hoặc dịch vụ trong một giao dịch có ràng buộc pháp lý. - Theo Ủy ban Châu Âu (EC), thanh toán điện tử (TTĐT) được hiểu là việc thực hiện các hoạt động thanh toán thông qua các phương tiện điện tử dựa trên việc xử lý truyền dữ liệu điện tử. Theo giáo trình Thanh Toán trong thương mại điện tử - Trường Đại học Thương mại (2011) thì TTĐT là khái niệm được tiếp cận dưới nhiều góc độ: Nguyên nghĩa E – payment: TTĐT là việc sử dụng, chuyển giao và thanh toán tiền thông qua các phương tiện điện tử thay cho việc trao tay tiền mặt.
Tài chính: TTĐT là việc chuyển giao các phương tiện tài chính từ một bên sang một bên khác thông qua việc sử dụng các phương tiện điện tử. Viễn thông: TTĐT là việc truyền tải các thông tin về phương tiện thanh toán qua các mạng viễn thông và các phương tiện điện tử. Công nghệ thông tin: TTĐT là việc thanh toán dựa trên nền tảng CNTT để xử lý các chứng từ điện tử, các thông điệp điện tử giúp cho quá trình thanh toán được diễn ra một cách nhanh chóng và hiệu quả, an toàn. Trực tuyến: TTĐT được hiểu là việc chi tiêu cho các hàng hóa và dịch vụ, các thông tin trao đổi trực tiếp trên Internet cùng nhiều loại dịch vụ trực tuyến khác.
Phương tiện sử dụng: TTĐT là việc sử dụng các phương tiện điện tử để tiến hành các hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ, các phương tiện bao gồm ATM, POS, các website,. Tự động hóa: TTĐT được hiểu là việc ứng dụng công nghệ, chủ yếu là CNTT để tự động hóa các hoạt động tài chính và các kênh thông tin, thanh toán. - Thanh toán trực tuyến (TTTT): Theo NetBuilder – một công ty cung cấp các dịch vụ trực tuyến thì “TTTT là giao dịch trao đổi giữa hàng và tiền theo những chuẩn nhất định thông qua các phương tiện truyền thông trực tuyến”. 7 Theo báo cáo quốc gia về kỹ thuật TMĐT của Bộ Thương mại (cũ) thì “TTTT là việc trả tiền và nhận tiền hàng cho các hàng hóa, dịch vụ và được mua bán trên Internet thông qua các thông điệp điện tử thay cho việc trao tay tiền mặt”.
Thanh toán trực tuyến là tập con của TTĐT, có đầy đủ các đặc điểm của TTĐT, được hiểu là việc trả tiền và nhận tiền hàng cho các giao dịch hàng hóa, dịch vụ được bán trên mạng Internet thông qua các thông điệp điện tử thay cho việc trao tay tiền mặt của phương thức truyền thống. Nói một cách dễ hiểu thì thanh toán trực tuyến là hình thức giao dịch không sử dụng tiền mặt mà sử dụng tiền ở trong tài khoản ngân hàng hoặc tài khoản trực tuyến (ví điện tử) để giao dịch. - Hệ thống thanh toán trực tuyến là hệ thống thanh toán được xây dựng trên nền tảng kỹ thuật số, có đối tượng là người dùng Internet, hướng tới mục tiêu hoàn thiện hệ thống kinh doanh TMĐT với phương thức thanh toán thay thế hoàn toàn tiền mặt trao tay bằng thẻ hoặc tiền điện tử. - Công cụ thanh toán trực tuyến: là những phương tiện sử dụng trong các hoạt động, giao dịch thanh toán qua mạng Internet.
MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Các yếu tố cấu thành hệ thống thanh toán trực tuyến - Các bên tham gia trong TTTT: Người bán hàng (Merchant), Người mua (Buyer), Các ngân hàng của người mua và người bán (Bank), Các tổ chức, trung gian cung cấp dịch vụ thanh toán (PSP), Tổ chức phát hành phương tiện thanh toán (Visa, Master Card). - Công cụ, thiết bị được sử dụng trong TTTT: + ATM (Automated Teller Machine) có nghĩa là máy rút tiền tự động. Chức năng chính của máy ATM là dùng để rút tiền mặt được các ngân hàng đựng sẵn trong máy.
Ngày nay máy ATM còn thực hiện được nhiều chức năng khác như chuyển khoản, truy vấn số dư,… rất tiện lợi. Điều đó giúp giảm thiểu lượng khách hàng đến giao dịch tại ngân hàng và giúp họ linh hoạt hơn trong việc sử dụng dịch vụ ngân hàng. + POS là tên viết tắt tiếng Anh của từ Point of Sale. Là loại máy chấp nhận thanh toán bằng thẻ, được các trung tâm thương mại, nhà hàng, khách sạn, siêu thị, cửa hàng… sử dụng để khách hàng thanh toán các khoản phí dịch vụ như mua hàng, điện nước, điện thoại, bảo hiểm hay kiểm tra số dư… bằng thẻ quốc tế hoặc thẻ nội địa.
8 Máy POS có ưu điểm tiện lợi bởi gọn nhẹ, chiếm diện tích rất nhỏ, dễ dàng lắp đặt nhiều nơi giúp cho việc thanh toán trở nên đơn giản và nhanh chóng hơn rất nhiều. Đặc biệt, máy cà thẻ POS và máy rút tiền tự động ATM đều có một điểm chung là giao dịch được qua thẻ ATM. Do vậy mà hiện nay, tại các thành phố lớn, việc sử dụng thẻ thanh toán qua máy POS đã trở thành thói quen phổ biến của nhiều người. + Website : Theo Topweb.vn thì website là tập hợp của rất nhiều trang web - một loại siêu văn bản (tập tin dạng HTML hoặc XHTML) trình bày thông tin trên mạng Internet- tại một địa chỉ nhất định để người xem có thể truy cập.
Trang web đầu tiên người xem truy cập từ tên miền thường được gọi là trang chủ (homepage), người xem có thể xem các trang khác thông qua các siêu liên kết (hyperlinks). Tiện lợi khi bạn thiết kế website chuẩn SEO bán hàng: thông tin dễ dàng cập nhật, thay đổi, khách hàng có thể xem thông tin ngay tức khắc, ở bất kỳ nơi nào, tiết kiệm chi phí in ấn, gửi bưu điện fax, thông tin không giới hạn (muốn đăng bao nhiêu thông tin cũng được, không giới hạn số lượng thông tin, hình ảnh.) và không giới hạn phạm vi khu vực sử dụng. - Phương tiện thanh toán điện tử 1. Đặc điểm của hệ thống thanh toán trực tuyến - Khả năng có thể chấp nhận được: Người Việt thường có thói quen chi trả bằng tiền mặt nên để hệ thống có thể thành công thì cơ sở hạ tầng của việc thanh toán cần phải được công nhận rộng hơn, môi trường pháp lý đầy đủ hơn, đảm bảo được quyền lợi của cả khách hàng và doanh nghiệp, áp dụng công nghệ đồng bộ để dễ dàng quản lý hơn.
- An toàn và bảo mật: các giao dịch đều được thực hiện thông qua mạng Internet nên cần phải đảm bảo các thông tin không bị đánh cắp, sao chép và sử dụng cho mục đích xấu. - Khả năng có thể hoán đổi: Tiền điện tử có thể dễ dàng chuyển thành tiền mặt cũng như chuyển từ quỹ tiền điện tử về tài khoản cá nhân hoặc từ tiền số, tiền điện tử có thể phát hành séc điện tử, séc thật. Ngoài ra hệ thống cũng giúp ta có thể chuyển đổi ngoại tệ theo tỷ lệ tốt nhất. - Hiệu quả, tiện lợi, dễ sử dụng: chi phí giao dịch nhỏ giúp tiết kiệm chi phí cho các bên.
9 - Tính linh hoạt, hợp nhất và tin cậy: có nhiều phương thức thanh toán đáp ứng được nhu cầu đa dạng của nhiều khách hàng khác nhau. Lợi ích và hạn chế của thanh toán trực tuyến Lợi ích: - Không bị hạn chế bởi không gian và thời gian: Các đối tác và khách hàng có thể thực hiện các giao dịch thanh toán tại bất cứ đâu cả ở trong và ngoài nước, từ thành thị đến nông thôn, tại bất cứ thời điểm nào trong ngày từ sáng sớm cho đến tận đêm khuya, hệ thống phục vụ người dùng 24/24 miễn là ở đó có kết nối mạng Internet. - Tiết kiệm thời gian, đơn giản quá trình thanh toán: Như đã nói ở trên, thanh toán trực tuyến dựa trên mạng máy tính và viễn thông đã đạt được tốc độ thanh toán với thời gian thực nên thời gian được rút ngắn, giảm các chi phí về giấy tờ, thủ tục, chi phí đi lại,. làm cho quá trình được thu gọn hơn rất nhiều.
- Tính an toàn cao, đảm bảo khi mua sắm các sản phẩm có giá trị lớn: thanh toán trực tuyến là hình thức không dùng tiền mặt nên có thể tránh được các rủi ro trên quá trình vận chuyển, đi lại như trộm cắp, cướp giật, tiền giả,. sẽ giảm bớt được việc thiếu minh bạch so với giao dịch bằng tiền mặt. - Mất phương tiện thanh toán nhưng vẫn giữ được tiền trong tài khoản: phương tiện thanh toán ở đây có thể hiểu là thẻ thanh toán, ví điện tử, séc điện tử,. Tiền của bạn đang được lưu trữ dưới dạng số hóa chứ không phải là tiền thật nên trong trường hợp bạn bị mất thì vẫn có thể lấy lại được.
- Tránh được sự chú ý của người khác: Hiện nay các tệ nạn xã hội đang có xu hướng gia tăng, trộm cắp xảy ra rất nhiều. Khi khách hàng có nhu cầu giao dịch với giá trị lớn, nếu được chi trả bằng tiền mặt thì việc đi lại, vận chuyển sẽ có thể gặp nhiều rủi ro, tâm lý của họ khi đó là phải giữ chặt túi xách, nhìn trước ngó sau, luôn lo lắng, sợ hãi tạo điều kiện cho kẻ xấu lợi dụng. Khi bạn thanh toán trực tuyến thì sẽ không cần phải lo sợ như vậy nữa, người khác sẽ ít chú ý đến bạn hơn. Hạn chế: - Nguy cơ bị tiết lộ thông tin tài chính cá nhân: Trên các công cụ TTTT như thẻ thanh toán, ví điện tử, cổng thanh toán yêu cầu phải có thông tin đăng ký của người dùng mà trong cách mạng công nghệ hiện đại 4.0 như hiện nay có rất nhiều các hacker đã lợi dụng kiến thức, kỹ năng của mình để đánh cắp thông tin người khác với mục 10 đích xấu.
Ngoài ra thì vấn nạn làm giả, mạo danh tài khoản, thẻ thanh toán,. đang ngày càng tinh vi khiến cho người dùng phải cẩn thận hơn trong quá trình sử dụng, không nên để lộ thông tin cá nhân của mình cho người khác biết. - Khó kiểm soát trong chi tiêu: Đối với thẻ tín dụng là hình thức chi tiêu trước trả tiền sau nên khi bạn đã bị lôi cuốn, hấp dẫn bởi các sản phẩm dịch vụ đa dạng trên thị trường, bạn sẽ có xu hướng mua và sử dụng mà không quan tâm đến giá trị của mặt hàng đó, bạn nghĩ trong tài khoản của mình lúc nào cũng có tiền miễn là giá trị không quá cao thì có thể tiêu bất cứ lúc nào. Việc mua sắm như vậy dẫn đến việc chi tiêu của bạn không hợp lý, mất cân đối.