Phát Triển Chuỗi Giá Trị Măng Tây Tại Tỉnh Ninh Thuận

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu quản lý kinh tế phát triển chuỗi giá trị măng tây tại tỉnh ninh thuận, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Trương Tôn Minh Nguyệt
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Hữu Phước
• Trường học: Trường Đại Học Nông Lâm
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Phát Triển Chuỗi Giá Trị Măng Tây Tại Tỉnh Ninh Thuận
• Loại tài liệu: Đề Án Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• TÓM TẮT
• ABSTRACT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan các nghiên cứu
• 1.2. Tình hình sản xuất và tiêu thụ cây măng tây trong nước
• 1.3. Tổng quan về địa bàn nghiên cứu
• 1.4. Tổng quan về tỉnh Ninh Thuận
• 1.5. Nguồn lực phát triển cây măng tây ở Ninh Thuận
• 1.6. Thực trạng trồng và chế biến cây măng tây tại Ninh Thuận
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Lý thuyết liên quan đến chuỗi giá trị
• 2.2. Phân tích mối liên kết chuỗi giá trị đối với cây măng tây Ninh Thuận
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Thu thập dữ liệu
• 2.5. Phân tích tổng hợp và so sánh
• 2.6. Phân tích thông tin số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng sản xuất măng tây tỉnh Ninh Thuận
• 3.2. Phân tích hiệu quả sản xuất măng tây của nhóm hộ khảo sát
• 3.3. Đặc điểm mẫu khảo sát nông hộ
• 3.4. Phân tích chuỗi giá trị măng tây tại tỉnh Ninh Thuận
• 3.5. Sơ đồ tổng quát chuỗi giá trị măng tây Ninh Thuận
• 3.6. Thực trạng các liên kết trong chuỗi giá trị măng tây Ninh Thuận
• 3.7. Đánh giá giá trị gia tăng ở các khâu của chuỗi giá trị măng tây Ninh Thuận
• 3.8. Giải pháp phát triển chuỗi giá trị cây măng tây ở Ninh Thuận
• 3.8.1. Giải pháp tăng mối liên kết với các tác nhân liên quan
• 3.8.2. Nhóm giải pháp sản xuất sản phẩm măng tây
• 3.8.3. Nhóm giải pháp đẩy mạnh quá trình thương mại hoá sản phẩm măng tây tỉnh Ninh Thuận
• 3.8.4. Nhóm giải pháp ứng dụng công nghệ trong vận hành chuỗi cung ứng măng tây ở tỉnh Ninh Thuận
• 3.8.5. Nhóm giải pháp vận hành chuỗi đáp ứng nhu cầu của khách hàng
• 3.8.6. Nhóm giải pháp tối ưu hoá chuỗi cung ứng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH SÁCH CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chuỗi Giá Trị Măng Tây Ninh Thuận 50 60 Ký Tự

Nghiên cứu về chuỗi giá trị măng tây tại Ninh Thuận là cần thiết do tiềm năng phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh. Măng tây Ninh Thuận có giá trị dinh dưỡng cao và được thị trường ưa chuộng, tạo cơ hội tăng thu nhập cho người dân. Tuy nhiên, chuỗi giá trị này vẫn còn nhiều hạn chế cần khắc phục. Nghiên cứu này sẽ phân tích thực trạng, hiệu quả và đề xuất giải pháp phát triển bền vững. Theo nghiên cứu của Getahun và cộng sự (2018) về chuỗi giá trị táo, sự liên kết yếu giữa các tác nhân và thiếu minh bạch thông tin là những vấn đề phổ biến trong chuỗi giá trị nông sản. Áp dụng các bài học kinh nghiệm từ nghiên cứu này có thể giúp cải thiện chuỗi giá trị măng tây. Nghiên cứu này sử dụng kết hợp phương pháp thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp từ khảo sát 210 phiếu, đảm bảo tính toàn diện và tin cậy của kết quả phân tích.

1.1. Giới thiệu về cây măng tây và tiềm năng phát triển

Măng tây (Asparagus) du nhập vào Việt Nam từ lâu và được biết đến là thực phẩm giàu dinh dưỡng. Măng tây xanh được trồng nhiều ở Ninh Thuận, trở thành đặc sản Ninh Thuận. Loại cây này có giá trị kinh tế cao, thích hợp với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu của tỉnh. Phát triển chuỗi giá trị măng tây Ninh Thuận góp phần đa dạng hóa cây trồng và nâng cao thu nhập cho nông dân.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu chuỗi giá trị măng tây

Nghiên cứu chuỗi giá trị măng tây giúp đánh giá toàn diện các khâu từ sản xuất đến tiêu thụ. Xác định điểm nghẽn, cơ hội và thách thức trong chuỗi. Đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả, tăng tính cạnh tranh và phát triển bền vững. Kết quả nghiên cứu là cơ sở để xây dựng chính sách hỗ trợ và khuyến khích phát triển nông nghiệp Ninh Thuận.

II. Thách Thức Trong Phát Triển Chuỗi Giá Trị Măng Tây 55 Ký Tự

Hiện nay, chuỗi giá trị măng tây tại Ninh Thuận đối mặt với nhiều thách thức. Sản xuất còn manh mún, thiếu liên kết giữa các tác nhân. Kỹ thuật canh tác chưa đồng đều, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng. Thị trường tiêu thụ chủ yếu là kênh truyền thống, giá cả bấp bênh. Theo báo cáo, sản lượng măng tây Ninh Thuận tiêu thụ qua kênh "hàng chợ" chiếm tới 84,13%. Điều này cho thấy sự phụ thuộc lớn vào kênh phân phối kém ổn định và hiệu quả. Cần có giải pháp để mở rộng thị trường và nâng cao giá măng tây.

2.1. Hạn chế trong sản xuất và kỹ thuật trồng măng tây

Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, khó áp dụng cơ giới hóa và công nghệ cao. Kỹ thuật trồng măng tây còn hạn chế, chưa tối ưu hóa quy trình chăm sóc và phòng trừ sâu bệnh. Sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật chưa hợp lý, ảnh hưởng đến chất lượng măng tây và an toàn thực phẩm.

2.2. Yếu kém trong liên kết chuỗi và thị trường tiêu thụ

Thiếu liên kết chặt chẽ giữa nông dân, doanh nghiệp và nhà phân phối. Khả năng tiếp cận thị trường hiện đại (siêu thị, xuất khẩu) còn hạn chế. Thị trường măng tây biến động, giá cả không ổn định. Chưa xây dựng được thương hiệu và quảng bá sản phẩm hiệu quả.

2.3. Thiếu chính sách hỗ trợ và đầu tư phát triển

Chính sách hỗ trợ cho trồng măng tây Ninh Thuận chưa đủ mạnh và đồng bộ. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng (hệ thống tưới tiêu, giao thông) còn hạn chế. Thiếu nguồn vốn cho nông dân và doanh nghiệp để mở rộng sản xuất và nâng cấp công nghệ.

III. Giải Pháp Nâng Cao Giá Trị Măng Tây Ninh Thuận 58 Ký Tự

Để phát triển chuỗi giá trị măng tây bền vững, cần có giải pháp đồng bộ từ sản xuất đến tiêu thụ. Tăng cường liên kết giữa các tác nhân, áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, mở rộng thị trường và xây dựng thương hiệu. Cần có sự hỗ trợ từ nhà nước về chính sách, vốn và kỹ thuật. Theo kinh nghiệm quốc tế, việc xây dựng các hiệp hội ngành hàng và hệ thống truy xuất nguồn gốc là rất quan trọng để nâng cao giá trị măng tây.

3.1. Xây dựng liên kết chuỗi giá trị bền vững

Thành lập các tổ hợp tác, hợp tác xã để tập hợp nông dân và tăng cường sức mạnh tập thể. Ký kết hợp đồng bao tiêu sản phẩm giữa nông dân và doanh nghiệp để đảm bảo đầu ra ổn định. Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc để nâng cao uy tín và an toàn thực phẩm măng tây.

3.2. Áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến và bền vững

Chuyển giao kỹ thuật trồng măng tây theo hướng VietGAP và hữu cơ. Sử dụng giống măng tây chất lượng cao, kháng bệnh tốt. Áp dụng hệ thống tưới tiết kiệm nước và bón phân cân đối. Phòng trừ sâu bệnh bằng phương pháp sinh học.

3.3. Mở rộng thị trường tiêu thụ và xây dựng thương hiệu

Tìm kiếm thị trường xuất khẩu tiềm năng (Nhật Bản, Hàn Quốc, EU). Phát triển kênh phân phối trực tuyến và liên kết với các siêu thị lớn. Xây dựng thương hiệu măng tây Ninh Thuận và quảng bá sản phẩm trên các phương tiện truyền thông.

IV. Mô Hình Trồng Măng Tây Hiệu Quả tại Ninh Thuận 52 Ký Tự

Một số mô hình trồng măng tây hiệu quả đã được triển khai tại Ninh Thuận, mang lại thu nhập ổn định cho người dân. Các mô hình này thường áp dụng kỹ thuật canh tác tiên tiến, liên kết với doanh nghiệp và chú trọng đến chất lượng sản phẩm. Theo số liệu khảo sát, các hộ trồng măng tây theo mô hình VietGAP có lợi nhuận cao hơn 20% so với các hộ trồng theo phương pháp truyền thống. Cần nhân rộng các mô hình này để phát triển nông nghiệp Ninh Thuận bền vững.

4.1. Mô hình trồng măng tây theo tiêu chuẩn VietGAP

Áp dụng quy trình sản xuất an toàn, đảm bảo chất lượng và an toàn thực phẩm măng tây. Kiểm soát chặt chẽ từ khâu chọn giống, bón phân đến thu hoạch và sơ chế. Ghi chép đầy đủ thông tin về quá trình sản xuất để truy xuất nguồn gốc.

4.2. Mô hình liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị

Hợp tác giữa nông dân, doanh nghiệp và nhà khoa học. Doanh nghiệp cung cấp giống, phân bón, kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm. Nhà khoa học nghiên cứu và chuyển giao công nghệ mới.

V. Nghiên Cứu Thị Trường và Tiêu Thụ Măng Tây 54 Ký Tự

Nghiên cứu thị trường măng tây là yếu tố quan trọng để định hướng sản xuất và kinh doanh. Cần nắm bắt nhu cầu, xu hướng tiêu dùng và đối thủ cạnh tranh. Phân tích kênh phân phối, giá cả và các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mua hàng của người tiêu dùng. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp, tiêu thụ măng tây trong nước đang tăng trưởng mạnh mẽ, đặc biệt ở các thành phố lớn. Đây là cơ hội để mở rộng thị trường cho măng tây Ninh Thuận.

5.1. Phân tích kênh phân phối và giá cả măng tây

Đánh giá hiệu quả của các kênh phân phối hiện tại (chợ truyền thống, siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, kênh online). So sánh giá măng tây ở các kênh khác nhau. Xác định các yếu tố ảnh hưởng đến giá (chất lượng, mùa vụ, thương hiệu).

5.2. Nghiên cứu hành vi tiêu dùng măng tây

Tìm hiểu thói quen mua sắm, sở thích và nhu cầu của người tiêu dùng. Xác định các yếu tố quan trọng khi lựa chọn măng tây (chất lượng, an toàn, giá cả, nguồn gốc). Phân tích đối tượng khách hàng tiềm năng.

5.3. Đánh giá tiềm năng xuất khẩu măng tây Ninh Thuận

Nghiên cứu các thị trường xuất khẩu tiềm năng và yêu cầu về chất lượng, an toàn thực phẩm. Xây dựng kế hoạch xuất khẩu và tìm kiếm đối tác thương mại.

VI. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Măng Tây 51 Ký Tự

Để thúc đẩy phát triển chuỗi giá trị măng tây, cần có chính sách hỗ trợ từ nhà nước. Hỗ trợ về vốn, kỹ thuật, xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất, chế biến và tiêu thụ măng tây. Theo Quyết định của UBND tỉnh Ninh Thuận, các hộ trồng măng tây được hỗ trợ vay vốn với lãi suất ưu đãi. Cần tăng cường các chính sách hỗ trợ này để tạo động lực cho người dân và doanh nghiệp.

6.1. Các chính sách hỗ trợ sản xuất măng tây

Hỗ trợ vay vốn ưu đãi cho nông dân và doanh nghiệp. Cung cấp giống măng tây chất lượng cao và phân bón. Hỗ trợ kỹ thuật trồng và phòng trừ sâu bệnh.

6.2. Chính sách xúc tiến thương mại và xây dựng thương hiệu

Tổ chức các hội chợ, triển lãm để quảng bá măng tây Ninh Thuận. Hỗ trợ doanh nghiệp xây dựng thương hiệu và đăng ký nhãn hiệu. Xây dựng trang web và các kênh truyền thông để giới thiệu sản phẩm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ninh Thuận là địa phương có điều kiện tự nhiên đặc thù với khí hậu khô nóng quanh năm, lượng mưa trung bình chỉ từ 700 - 800 mm mỗi năm, nhưng lại sở hữu lợi thế thổ nhưỡng đất pha cát ven biển thích hợp cho cây măng tây xanh sinh trưởng. Tính đến năm 2023, diện tích sản xuất măng tây trên toàn tỉnh đã đạt 738,80 ha, tăng thêm 286,3 ha so với quy mô 452,5 ha của năm 2019. Tổng sản lượng măng tây thu hoạch năm 2023 đạt khoảng 5.991,67 tấn với năng suất trung bình 8,11 tấn/ha. Mặc dù măng tây đã được xác định là một trong 12 sản phẩm đặc thù mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội cho nông dân địa phương, sự phát triển của ngành hàng này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng. Mối liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi cung ứng còn lỏng lẻo, khâu bảo quản và chế biến sâu chưa phát triển, dẫn đến việc khoảng 84,13% sản lượng măng tây tươi phải tiêu thụ qua hệ thống thương lái truyền thống tại các chợ đầu mối ngoài tỉnh, trong khi kênh phân phối hiện đại chỉ chiếm 4,69%. Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích toàn diện thực trạng sản xuất, đo lường hiệu quả kinh tế của các tác nhân và đánh giá cấu trúc chuỗi giá trị măng tây tại tỉnh Ninh Thuận trong giai đoạn 2019 - 2023. Dựa trên số liệu khảo sát thực tế từ 210 phiếu điều tra, đề tài xác lập hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm tối ưu hóa chi phí, gia tăng chuỗi giá trị và thúc đẩy kinh tế nông nghiệp địa phương phát triển bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài xây dựng nền tảng lý luận dựa trên việc tích hợp các mô hình chuỗi giá trị nông nghiệp hiện đại. Khung phân tích chuỗi giá trị của Michael Porter (1985) được ứng dụng để phân loại các hoạt động chính (cung ứng đầu vào, canh tác, thu gom sơ chế, thương mại hóa) và các hoạt động hỗ trợ (chính sách khuyến nông, chuyển giao công nghệ, quản trị nguồn lực). Nghiên cứu kết hợp phương pháp phân tích chuỗi giá trị của Kaplinsky và Morris (2001) cùng khung hướng dẫn liên kết chuỗi giá trị ValueLinks của Tổ chức Hợp tác Phát triển Đức (GTZ, 2007) nhằm định lượng dòng dịch chuyển giá trị, biên lợi nhuận và cơ chế chi phối giữa các mắt xích. Tiếp cận ngành hàng Filière cũng được đưa vào để theo dõi dòng luân chuyển vật chất thực tế của sản phẩm măng tây từ khâu nhân giống đến người tiêu dùng cuối cùng. Bốn khái niệm kinh tế cốt lõi được lượng hóa xuyên suốt luận văn gồm: Doanh thu toàn chuỗi (Gross Output), Chi phí trung gian (Intermediate Costs), Giá trị gia tăng (Value Added) và Lợi nhuận ròng (Net Profit).

[Khâu 1: Cung ứng đầu vào] -> [Khâu 2: Canh tác nông hộ] -> [Khâu 3: Thu gom, sơ chế] -> [Khâu 4: Thương mại, phân phối] -> [Khâu 5: Tiêu dùng]

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp được thu thập từ tháng 11 năm 2023 đến tháng 07 năm 2024. Số liệu thứ cấp về diện tích, sản lượng, biến động giá cả giai đoạn 2019 - 2023 được tổng hợp từ Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Cục Thống kê tỉnh Ninh Thuận. Cỡ mẫu điều tra sơ cấp gồm 210 quan sát, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại 4 vùng trọng điểm: huyện Ninh Phước (60 mẫu), huyện Ninh Hải (50 mẫu), huyện Thuận Bắc (50 mẫu) và thành phố Phan Rang - Tháp Chàm (50 mẫu). Cơ cấu mẫu phân bổ gồm 55 nông hộ trực tiếp trồng măng tây, 50 thương lái và đầu mối thu gom, 50 đơn vị phân phối bán buôn bán lẻ và 55 người tiêu dùng. Dữ liệu khảo sát được làm sạch, mã hóa và xử lý bằng phần mềm chuyên dụng. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kinh tế chuỗi giá trị là nhằm bóc tách chi tiết từng khoản mục chi phí trung gian, ngày công lao động, khấu hao tài sản và tỷ suất sinh lời, từ đó so sánh khách quan hiệu quả kinh tế giữa các mô hình tổ chức sản xuất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, diện tích canh tác măng tây tại Ninh Thuận có sự tăng trưởng mạnh mẽ, mở rộng từ 452,5 ha năm 2019 lên 738,8 ha năm 2023, đạt mức tăng trưởng 63,27%. Vùng sản xuất tập trung lớn nhất tại huyện Ninh Phước với 288,1 ha (chiếm 38,99% diện tích toàn tỉnh), tiếp theo là huyện Thuận Bắc với 211,6 ha. Năng suất măng tây tăng đều qua các năm và đạt bình quân 8,11 tấn/ha vào năm 2023.

Thứ hai, việc tham gia hợp tác xã mang lại lợi ích tài chính vượt trội cho người trồng măng. Dữ liệu hạch toán trên diện tích 1.000 m2 cho thấy hộ thành viên hợp tác xã đạt năng suất 848,00 kg/năm, giá bán bình quân 58,25 ngàn đồng/kg, mang lại doanh thu 49,40 triệu đồng và lợi nhuận thuần 33,65 triệu đồng/năm. Trong khi đó, nhóm hộ ngoài hợp tác xã đạt sản lượng 817,00 kg/năm, giá bán bình quân 55,20 ngàn đồng/kg, doanh thu 45,10 triệu đồng và lợi nhuận chỉ đạt 28,85 triệu đồng/năm. Tỷ suất lợi nhuận trên chi phí của hộ trong hợp tác xã đạt 2,14 lần, cao hơn 20,22% so với mức 1,78 lần của hộ ngoài hợp tác xã.

So sánh hiệu quả kinh tế trên 1.000 m2 giữa 2 nhóm hộ:
-------------------------------------------------------------------------
Chỉ tiêu kinh tế               Hộ trong HTX          Hộ ngoài HTX
-------------------------------------------------------------------------
Tổng chi phí sản xuất          15,75 triệu đồng       16,25 triệu đồng
Sản lượng trung bình           848,00 kg              817,00 kg
Giá bán trung bình             58,25 ngàn đồng/kg     55,20 ngàn đồng/kg
Doanh thu bình quân            49,40 triệu đồng       45,10 triệu đồng
Lợi nhuận ròng                 33,65 triệu đồng       28,85 triệu đồng
Tỷ suất Lợi nhuận / Chi phí    2,14 lần               1,78 lần
Tỷ suất Lợi nhuận / Doanh thu  0,68 lần (68%)         0,64 lần (64%)
-------------------------------------------------------------------------

Thứ ba, cơ cấu tiêu thụ măng tây phân bố không đồng đều giữa các kênh thị trường. Khoảng 84,13% sản lượng măng tươi toàn tỉnh được phân phối qua kênh thương lái và chợ đầu mối truyền thống tại các đô thị lớn ngoài tỉnh. Kênh phân phối hiện đại qua hệ thống siêu thị và cửa hàng tiện lợi đạt giá trị kinh tế cao nhưng chỉ chiếm tỷ trọng khiêm tốn là 4,69%.

Thứ tư, khảo sát 55 nông hộ chỉ ra rằng 58,2% hộ có quy mô canh tác nhỏ lẻ dưới 0,5 ha; 50,9% chủ hộ có trình độ học vấn từ trung học cơ sở trở xuống; và giống măng tây xanh chiếm ưu thế áp đảo với 76,4% diện tích, trong khi giống măng tây tím chiếm 14,5% và măng tây trắng chiếm 9,1%.

Thảo luận kết quả

Sự chênh lệch về hiệu quả kinh tế giữa hai nhóm hộ phản ánh vai trò then chốt của mô hình kinh tế tập thể. Các tổ chức như Hợp tác xã Dịch vụ Nông nghiệp Tuấn Tú giúp thành viên tiếp cận giống F1 chuẩn, mua vật tư phân bón với giá gốc, và tối ưu hóa chi phí sản xuất xuống còn 15,75 triệu đồng/1.000 m2 so với mức 16,25 triệu đồng của hộ tự do. Hơn nữa, việc liên kết tiêu thụ giúp sản phẩm của hợp tác xã đạt giá bán cao hơn 5,52% nhờ đáp ứng các tiêu chuẩn phân loại sản phẩm.

So sánh với các nghiên cứu chuỗi giá trị nông sản tại Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên, chuỗi măng tây Ninh Thuận cũng chịu sự chi phối lớn từ thương lái trung gian. Việc 84,13% sản lượng phụ thuộc vào kênh chợ tự do khiến nông dân đối mặt với rủi ro bị ép giá khi vào vụ thu hoạch rộ do măng tươi có thời gian bảo quản ngắn. Trên sơ đồ dòng giá trị, khâu bán buôn và bán lẻ tại thị trường đích chiếm tỷ trọng giá trị gia tăng thuần tương đối lớn, trong khi người nông dân phải gánh chịu toàn bộ chi phí vật tư và rủi ro thời tiết, sâu bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu thực nghiệm, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cấp chuỗi giá trị măng tây Ninh Thuận giai đoạn 2024 - 2030:

Thứ nhất, mở rộng và củng cố liên kết ngang và liên kết dọc trong toàn chuỗi. Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn phối hợp cùng Liên minh Hợp tác xã tỉnh tuyên truyền, vận động nông hộ tham gia hợp tác xã kiểu mới, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ hộ nông dân có hợp đồng bao tiêu sản phẩm lên trên 60% vào năm 2026 nhằm giảm thiểu rủi ro biến động giá.

Thứ hai, chuẩn hóa nguồn giống và quy trình kỹ thuật canh tác. Viện Nghiên cứu Bông và Phát triển Nông nghiệp Nha Hố cùng Chi cục Trồng trọt triển khai khảo nghiệm, chuyển giao các bộ giống măng tây xanh lai F1 kháng bệnh tốt, áp dụng quy trình tưới tiết kiệm kết hợp bón phân hữu cơ vi sinh, phấn đấu nâng năng suất bình quân toàn tỉnh từ 8,11 tấn/ha lên mức 10,50 tấn/ha vào năm 2027.

Thứ ba, thúc đẩy thương mại hóa và tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại. Sở Công Thương hỗ trợ các hợp tác xã và doanh nghiệp địa phương như Công ty TNHH Linh Đan hoàn thiện chứng nhận VietGAP, GlobalGAP, đặt mục tiêu nâng tỷ trọng măng tây tiêu thụ qua kênh siêu thị và chuỗi bán lẻ cao cấp từ 4,69% lên mức 25 - 30% trong 3 năm tới.

Thứ tư, đầu tư công nghệ bảo quản sau thu hoạch và chế biến sâu. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư dây chuyền kho lạnh bảo quản tiêu chuẩn và cơ sở chế biến bột măng tây, trà măng tây sấy khô nhằm tận dụng 100% sản phẩm loại 2 và loại 3, giảm tỷ lệ tổn thất sau thu hoạch xuống dưới mức 5%.

Thứ năm, triển khai hệ thống số hóa quản lý chuỗi cung ứng. Áp dụng tem truy xuất nguồn gốc QR code cho toàn bộ sản phẩm măng tây Ninh Thuận, kết nối các nền tảng logistics hiện đại nhằm giảm từ 15 - 20% chi phí vận chuyển trung gian.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách nông nghiệp tại các Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Sở Công Thương, Chi cục Phát triển Nông thôn khu vực Nam Trung Bộ. Tài liệu cung cấp hệ thống số liệu cập nhật về 738,8 ha diện tích canh tác măng tây để xây dựng quy hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng chịu hạn.

Thứ hai, các hợp tác xã nông nghiệp, chủ trang trại và doanh nghiệp chế biến nông sản. Các đơn vị này có thể sử dụng dữ liệu hạch toán chi phí 15,75 triệu đồng/1.000 m2 và các mô hình liên kết mẫu để xây dựng phương án sản xuất kinh doanh, ký kết hợp đồng bao tiêu và đàm phán giá cung ứng.

Thứ ba, bà con nông dân đang canh tác hoặc có dự định chuyển đổi sang trồng măng tây. Luận văn cung cấp hướng dẫn định lượng về cơ cấu chi phí, giống canh tác và minh chứng về mức lợi nhuận 33,65 triệu đồng/1.000 m2/năm khi tham gia vào tổ chức hợp tác xã.

Thứ tư, giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý kinh tế, Kinh tế nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Đề tài là nguồn tham khảo tiêu biểu về phương pháp luận phân tích chuỗi giá trị ValueLinks kết hợp công cụ lượng hóa kinh tế đối với cây trồng nhiệt đới.

Câu hỏi thường gặp

Hiệu quả kinh tế của mô hình trồng măng tây trong hợp tác xã vượt trội hơn hộ ngoài hợp tác xã như thế nào?
Nông hộ trong hợp tác xã đạt lợi nhuận ròng 33,65 triệu đồng/1.000 m2/năm, cao hơn 16,64% so với mức 28,85 triệu đồng của hộ ngoài hợp tác xã. Tỷ suất lợi nhuận trên chi phí đạt 2,14 lần (so với 1,78 lần) nhờ giảm chi phí đầu vào xuống 15,75 triệu đồng và bán được giá cao hơn ở mức 58,25 ngàn đồng/kg.

Thách thức lớn nhất trong khâu tiêu thụ măng tây tươi tại Ninh Thuận hiện nay là gì?
Thách thức lớn nhất là khoảng 84,13% sản lượng măng tây tươi phụ thuộc vào kênh thương lái để tiêu thụ tại các chợ truyền thống ngoài tỉnh. Kênh siêu thị có giá trị gia tăng cao chỉ chiếm 4,69%, khiến người trồng măng dễ bị động và chịu rủi ro ép giá khi thị trường biến động.

Cây măng tây xanh có đặc tính sinh trưởng và chu kỳ thu hoạch ra sao tại Ninh Thuận?
Măng tây là cây thảo lâu năm, có thể cho thu hoạch liên tục từ 6 - 8 năm, thậm chí kéo dài 10 - 15 năm nếu chăm sóc đúng quy trình. Sau 4 - 6 tháng xuống giống, cây bắt đầu cho thu hoạch măng hàng ngày, sản lượng đỉnh cao tập trung từ năm thứ 3 đến năm thứ 5 của chu kỳ sinh trưởng.

Phương pháp nghiên cứu và cỡ mẫu nào được sử dụng trong luận văn?
Luận văn tiến hành khảo sát ngẫu nhiên phân tầng 210 mẫu (gồm 55 nông hộ, 50 đầu mối thu gom, 50 nhà phân phối và 55 người tiêu dùng) tại 4 địa bàn trọng điểm. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng kết hợp khung lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter, Kaplinsky & Morris và GTZ.

Những giải pháp nào được đề xuất để nâng cao giá trị ngành hàng măng tây Ninh Thuận đến năm 2030?
Đề tài đề xuất 5 giải pháp trọng tâm: mở rộng hợp tác xã nâng tỷ lệ bao tiêu lên trên 60%, tuyển chọn giống F1 nâng năng suất lên 10,50 tấn/ha, tăng tỷ trọng kênh phân phối hiện đại lên 25 - 30%, đầu tư chế biến sâu thành trà và bột măng tây, đồng thời số hóa truy xuất nguồn gốc toàn chuỗi.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng phát triển chuỗi giá trị măng tây tại tỉnh Ninh Thuận với diện tích 738,8 ha và sản lượng 5.991,67 tấn vào năm 2023.
• Minh chứng định lượng rõ nét về hiệu quả tài chính vượt trội của nhóm hộ tham gia hợp tác xã với tỷ suất sinh lời đạt 2,14 lần, cao hơn đáng kể so với mức 1,78 lần của hộ tự do.
• Chỉ rõ nút thắt phân phối khi 84,13% sản lượng phụ thuộc vào kênh chợ truyền thống và chỉ 4,69% sản lượng được tiêu thụ qua hệ thống bán lẻ hiện đại.
• Đề xuất hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ về liên kết chuỗi, chuẩn hóa giống F1, nâng cấp công nghệ chế biến sâu và mở rộng thị trường thương mại giai đoạn 2024 - 2030.
• Đề tài đóng góp cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho việc tái cơ cấu ngành nông nghiệp tỉnh Ninh Thuận theo hướng hiện đại, gia tăng giá trị và phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỎNG QUAN 1. Tổng quan các nghiên cứu 1. Các nghiên cứu nước ngoài Getahun và cộng sự (2018) đã phân tích chuỗi giá trị táo tại vùng cao nguyên trung tâm Ethiopia. Nội dung phân tích chuỗi giá trị dựa trên khung phân tích của GTZ (2007).

Dữ liệu được thu thập từ 201 hộ trồng táo, 2 người trồng thương mại, 2 vườn ươm của chính phủ, 5 chuyên gia, 11 thương nhân va 24 người tiêu dùng và được phân tích bằng thống kê mô tả và phân tích chuỗi giá trị. Kết quả khảo sát chỉ ra rằng các tác nhân trực tiếp trong chuỗi giá trị là các nhà cung cấp đầu vào, nhà sản xuất, thương nhân và người tiêu dùng và các chức năng liên quan là cung cấp đầu vào, sản xuất, tiếp thị và tiêu thụ. Người trồng táo duy trì biên độ tiếp thị ròng thấp nhất (13%) trong khi người thu gom và người bán hàng rong duy trì biên độ tiếp thị ròng cao nhất (lần lượt là 26% và 28%). Người trồng táo tạo ra 19% giá trị trong khi thương nhân chịu trách nhiệm cho tỷ lệ phần trăm giá trị gia tăng cao nhất (80,6%).

Mối liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi giá trị còn yếu, thể hiện ở sự phối hợp theo chiều ngang hạn chế trong nội bộ người sản xuất, trong nội bộ thương nhân va sự phối hợp theo chiều dọc hạn chế dọc theo chuỗi giá trị và thiếu minh bạch thông tin. Ngoài ra, dịch bệnh và sâu bệnh, cây giống kém chất lượng, năng suất thấp và thu hoạch kém chất lượng đã ảnh hưởng tiêu cực đến chuỗi giá trị. Nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp phát triển chuỗi giá trị bền vững thông qua việc thiết lập các nền tảng đổi mới và dịch vụ khuyến nông hiệu quả. Kulwijila (2018) đã nghiên cứu bản đồ chuỗi giá trị nho ở vùng Dodoma, Tanzania.

Nội dung phân tích chuỗi giá trị dựa trên khung phân tích của Kaplinsky và Morris (2001). Nghiên cứu thu thập dữ liệu từ 240 nông dân và 30 thương nhân. Thống kê mô tả, nhiều phản hồi và phân tích tiểu ngành đã được sử dụng dé phân tích dữ liệu thu thập được. Kết quả chỉ ra rằng các tác nhân chính trong chuỗi giá trị nho là các nhà cung cấp đầu vào, nhà sản xuất, nhà chế biến, nhà bán buôn, nhà bán lẻ và người tiêu dùng.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích chuỗi giá trị, phân tích hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi. Kết quả cho thay mối quan hệ giữa các tac nhân rất yêu vì không xác định được hiệp hội nông dân và thương nhân. Các hạn chế chính doc theo chuỗi giá trị góp phan gây ra tôn thất nho là chi phi sản xuất và vận chuyền cao, dịch vụ khuyến nông kém, khả năng tiếp cận thông tin tiếp thị hạn ché, tiếp cận thị trường không đầy đủ, thiếu tín dụng, kiến thức kém về xử lý sau thu hoạch, đường sa kém, công nghệ sau thu hoạch không phù hợp va hàng hóa bi hư hỏng. Nghiên cứu khuyến nghị sự can thiệp của chính phủ để trợ cấp đầu vào nho và phát triển cơ sở hạ tầng.

Dahal và Rijal (2020) đã nghiên cứu chuỗi giá trị gừng tại Sindhuli, miền Trung Nepal. Nghiên cứu tiến hành khảo sát đối với 120 nông dân được chọn ngẫu nhiên và 10 thương nhân tham gia vào doanh nghiệp gừng. Nghiên cứu dựa vào lý thuyết chuỗi giá trị của phương pháp liên kết chuỗi giá trị của GTZ Eschborn (2007) với các phương pháp phân tích chuỗi giá trị, phân tích hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi. Phân tích chuỗi giá trị cho thấy nhà sản xuất, thương nhân (bán buôn và xuất khẩu), nhà bán lẻ và người tiêu dùng là những tác nhân chính tham gia.

Người nông dân nhận được mức lợi nhuận đáng kế 55% giá bán lẻ. Tỷ lệ B/C của việc trồng gừng trong khu vực nghiên cứu là 2,42 cho thấy rằng việc trồng gừng là một hoạt động kinh doanh có lãi. Giá cả biến động, thiếu cơ sở hạ tầng chế biến và bảo quản, không có sẵn hạt giống rễ kịp thời, tình trạng khan hiếm giống cải tién và người nông dân thiếu kiến thức về các biện pháp canh tác cải tiến là những hạn chế chính của việc trồng gừng. Mataia và cộng sự (2020) sử dụng khung phân tích chuỗi giá trị của Kaplinsky và Morris (2001) phân tích chuỗi giá trị lúa gạo ở Philippines và đề xuất các chiến lược nâng cấp dé nâng cao khả năng cạnh tranh của ngành lúa gạo.

Dữ liệu khảo sát thu thập từ nông dân, thương nhân lúa, nhà xay xát, nhà bán buôn, nhà bán buôn và nhà bán lẻ ở 20 tỉnh sản xuất gạo lớn của Philippines. Với các phương pháp phân tích chuỗi giá trị, phân tích hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi và phân tích ma trận SWOT, nghiên cứu này đã phân tích chỉ tiết hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi giá trị và đề xuất các giải pháp nâng cấp khả năng cạnh tranh của ngành lúa gạo Philippines Sujana (2021) đã phân tích việc sản xuất lúa gạo ở quận Rupandehi của Nepal, giá trị gia tăng của nó và mối liên kết của các tác nhân chính trong chuỗi giá trị cùng với việc phát hiện các hạn chế, điểm mạnh, cơ hội và thách thức ở các cấp độ khác nhau của chuỗi giá trị lúa gạo. Nghiên cứu thu thập thông tin từ 100 nông hộ, 5 nhà xay xát, 5 nhà bán buôn, 5 nhà bán lẻ và 5 người tiêu dùng. Nghiên cứu sử dụng tiếp cận lý thuyết chuỗi giá trị của Kaplinsky và Morris (2001) và Eschborn GTZ (2007), kết hợp với phương pháp phân tích chuỗi giá trị, phân tích hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi và phân tích ma trận SWOT dé đề xuất các giải pháp nâng cấp chuỗi.

Kết quả cho thấy, các tác nhân chính trong chuỗi giá trị lúa gạo là các nhà cung cấp đầu vào, người sản xuất lúa gạo, thương nhân/người thu gom, người bán buôn, người bán lẻ và người tiêu dùng. Trong đó, nhà cung cấp đầu vào đạt lợi nhuận cao nhất, tiếp đến là người sản xuất. Qua ma trận SWOT, nghiên cứu nhắn mạnh vai trò của chính phủ trong kiểm soát giá ca vat tư đầu vào nhằm ổn định chuỗi. Các nghiên cứu trong nước Đỗ Thị Nâng và Nguyễn Thị Hồng (2018) đã phân tích chuỗi giá trị nho Ninh Thuận.

Nghiên cứu dựa vào lý thuyết chuỗi giá trị của phương pháp liên kết chuỗi giá trị của GTZ Eschborn (2007) với các phương pháp phân tích chuỗi giá trị, phân tích hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi. Nghiên cứu thu thập thông tin từ các nhóm tác nhân tham gia chuỗi gồm: Đại lý vật tư nông nghiệp tại tỉnh Ninh Thuận, hộ nông dân sản xuất nho Ninh Thuận, thương lái, doanh nghiệp, cơ sở chế biến, thành viên Hiệp hội nho Ninh Thuận. Nghiên cứu đã hiệu quả của các tác nhân tham gia chuỗi. Qua đó cho thấy, giữa hộ sản xuất nho Ninh Thuận và người thu mua là mối quan hệ phụ thuộc chặt chẽ, người sản xuất phụ thuộc vào thương lái trong tiêu thụ sản phâm, làm cho phân lớn người sản xuât rơi vào tình cảnh bị ép giá và sản xuât vẫn mang tính chất “lấy công làm lãi”.

Từ việc thiếu các mối liên kết dọc giữa sản xuất và tiêu thụ sản phâm dẫn đến thiếu động cơ dẫn dắt hộ nông dân liên kết với nhau dé hình thành và phát triển các mô hình sản xuất hiệu quả hơn như tổ sản xuất hay các HTX. Nguyễn Quốc Nghỉ và cộng sự (2018) đã phân tích chuỗi giá trị sản phẩm dâu Ha Châu ở huyện Phong Điền, thành phố Cần Thơ. Dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ 84 quan sát, bao gồm các tác nhân như nông hộ, thương lái, vựa và tác nhân bán lẻ. Nghiên cứu dựa vào lý thuyết chuỗi giá trị của Kaplinsky và Morris (2001), phương pháp liên kết chuỗi giá trị của GTZ.

Eschborn (2007), bộ công cụ phân tích chuỗi giá trị của Võ Thị Thanh Lộc và Nguyễn Phú Son (2013) và sự tham gia của các tác nhân tham gia chuỗi. Các phương pháp nghiên cứu gồm phân tích chuỗi giá trị, phân tích hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng, chuỗi giá trị sản phẩm dâu Hạ Châu được vận hành chủ yeu thong qua 4 kénh thị trường chính. Phan lớn sản lượng được nông hộ bán chủ yếu cho vựa trái cây (chiếm 43,67%) và thương lái đường dài (chiếm 43,26%).

Trong các kênh thị trường chính, kênh 1 và kênh 2 là 2 kênh tạo ra giá trị gia tăng và nhận về giá trị gia tăng thuần cao nhất. Trong các kênh thị trường có mặt của tác nhân bán lẻ thì đây là tác nhân tạo ra giá trị gia tăng và nhận về giá trị gia tăng thuần cao nhất so với các tác nhân còn lại. Kết quả nghiên cứu đưa ra một số giải pháp hoàn thiện chuỗi giá trị sản phẩm dâu Ha Châu ở huyện Phong Điền, TP. Lê Thị Bách Thảo và Trần Cao Bảo (2020) nghiên cứu chuỗi giá trị rau an toàn tại thành phó Pleiku, tỉnh Gia Lai.

Nghiên cứu tiền hành khảo sát 150 tác nhân tham gia trong chuỗi giá trị rau an toàn (RAT) tại xã An Phú - thành phó Pleiku, tinh Gia Lai. Nghiên cứu sử dụng lý thuyết chuỗi giá trị của Kaplinsky và Morris (2001) và Eschborn GTZ (2007), kết hợp với phương pháp phân tích chuỗi giá trị, phân tích hiệu quả kinh tế của các khâu trong chuỗi và phân tích SWOT. Chuỗi giá trị RAT Gia Lai có hai kênh thị trường truyền thống nhưng hai kênh này có biéu hiện của sự mat cân đối trong phân phối lợi ích giữa các tác nhân trong chuỗi. Kênh 1 là kênh tiêu thụ gan 80% sản lượng RAT của toàn tỉnh, tuy nhiên GTGT thuần thấp, lợi nhuận tập trung vào người bán lẻ.

Kênh thị trường 3 (nông dân - công ty chế biến - người bán lẻ - tiêu dùng) đầy tiềm năng phát triển do sản phâm dau ra của kênh này có GTGT cao, sản phẩm có thương hiệu và nguồn gốc rõ ràng. Nghiên cứu đã đề xuất 4 nhóm chiến lược từ những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức của ngành sản xuất RAT nhằm nâng cấp chuỗi giá trị theo hướng có lợi cho các tác nhân tham gia trong chuỗi, đặc biệt là người nông dân. Khổng Tiến Dũng (2021) đã phân tích chuỗi giá trị và tình hình liên kết sản xuất và tiêu thụ chanh không hạt ở tỉnh Hậu Giang. Số liệu sơ cấp thu thập từ 164 nông hộ trồng chanh và 25 tác nhân khác trong CGT chanh không hạt.