HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM LÊ VĂN MẠNH PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG LÀNG NGHỀ TRUYỀN THỐNG Ở HUYỆN THIỆU HÓA, TỈNH THANH HOÁ Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: GS. Tô Dũng Tiến NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng toàn bộ số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa hề được bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn này đã được ghi rõ nguồn gốc. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lê Văn Mạnh i c LỜI CẢM ƠN Để hoàn thành luận văn này, ngoài sự cố gắng nỗ lực của bản thân, tôi còn nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của nhiều cá nhân, tập thể trong và ngoài trường.
Trước hết tôi xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn – Học viện nông nghiệp Việt Nam đã hết lòng giúp đỡ và truyền đạt cho tôi kiến thức quý báu trong suốt quá trình học tập tại trường. Đặc biệt tôi xin cảm ơn sâu sắc nhất tới thầy GS. Tô Dũng Tiến, đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực tập và hoàn thiện đề tài. Qua đây tôi xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể các hộ dân ở 3 làng nghề truyền thống (làng Minh Châu - xã Thiệu Châu, làng Hồng Đô - xã Thiệu Đô, làng Trà Đông - xã Thiệu Trung), cán bộ 3 xã và một số cán bộ huyện Thiệu Hóa đã tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài.
Cuối cùng tôi xin cảm ơn sâu sắc tới gia đình, bạn bè đã động viên giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu đề tài. Xin chân thành cảm ơn! Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Lê Văn Mạnh ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục. iii Danh mục các chữ viết tắt.
vi Danh mục bảng. vii Danh mục sơ đồ. ix Trích yếu luận văn. Tính cấp thiết của đề tài.
Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Tổng quan tài liệu.
Cơ sở lý luận về phát triển bền vững làng nghề truyền thống. Phân loại làng nghề truyền thống. Tiêu chí xác định làng nghề truyền thống. Đặc điểm của các làng nghề truyền thống.
Vai trò của làng nghề truyền thống. Nội dung của phát triển bền vững làng nghề truyền thống. Các yếu tố tác động đến phát triển bền vững làng nghề truyền thống. Cơ sở thực tiễn của đề tài.
Thực trạng phát triển làng nghề truyền thống ở một số nước. Thực trạng phát triển các làng nghề truyền thống tại Việt Nam. Các công trình nghiên cứu liên quan. Các bài học kinh nghiệm rút ra từ cơ sở lý luận và thực tiễn.
Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu. Điều kiện tự nhiên huyện Thiệu Hóa. Điều kiện kinh tế - xã hội.
Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp tiếp cận. Chọn điểm nghiên cứu. Phương pháp thu thập thông tin.
Phương pháp xử lý thông tin. Phương pháp phân tích. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu. Kết quả và thảo luận.
Thực trạng phát triển các làng nghề truyền thống. Khái quát lịch sử phát triển làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa. Tình hình sản xuất kinh doanh ở các làng nghề truyền thống. Tác động xã hội của sự phát triển làng nghề truyền thống.
Tác động về môi trường của sự phát triển làng nghề truyền thống. Những khó khăn về phát triển làng nghề truyền thống ở Thiệu Hóa. Những khó khăn, hạn chế. Nguyên nhân những tồn tại, hạn chế.
Yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững làng nghề truyền thống. Các yếu tố đầu vào. Tổ chức sản xuất kinh doanh. Cơ chế, chính sách.
Kết cấu hạ tầng. Yếu tố đầu ra. Định hướng phát triển bền vững làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa. Định hướng chung.
Định hướng cụ thể. Giải pháp phát triển bền vững làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa. Phát triển thị trường và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đào tạo nguồn nhân lực.
Xây dựng thương hiệu. Rà soát và thực hiện tốt quy hoạch. Hỗ trợ vốn. Phát triển làng nghề truyền thống gắn với du lịch.
Bảo vệ môi trường. Kết luận và kiến nghị. 8281 Tài liệu tham khảo. 8685 v c DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BQ Bình quân BQDT Bình quân diện tích CC Cơ cấu CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DT Diện tích ĐVT Đơn vị tính KT - XH Kinh tế - Xã hội LĐ Lao động LNTT Làng nghề truyền thống NTM Nông thôn mới SL Sản lượng TTCN Tiểu thủ công nghiệp UBND Ủy ban nhân dân vi c DANH MỤC BẢNG Bảng 3.
Tình hình sử dụng đất đai huyện Thiệu Hóa, giai đoạn 2013 - 2015. Tình hình dân số và lao động của huyện Thiệu Hóa, giai đoạn 2013 - 2015. Kết quả sản xuất kinh doanh các ngành sản xuất chính huyện Thiệu Hóa, giai đoạn 2013 - 2015. Tỷ lệ hộ tham gia làm nghề của 3 làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa, giai đoạn 2013 - 2015.
Thông tin về các hộ điều tra ở 3 làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa năm 2015. Kinh nghiệm tham gia làm nghề của các chủ hộ điều tra trong 3 làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa, năm 2015. Chi phí bình quân 1 hộ làm nghề bánh đa/ngày, điều tra năm 2015. Lợi nhuận bình quân của hộ làm bánh/ngày, điều tra năm 2015.
Hiệu quả kinh tế kỹ thuật của ươm cơ giới so với ươm tơ thủ công. Hiệu quả kinh tế kỹ thuật của dệt vải bằng máy so với dệt vải bằng khung cửi của 1 lao động/ngày. Thu nhập bình quân của hộ làm nghề đúc đồng/tháng, năm 2015. Một số chỉ tiêu hiệu quả sản xuất kinh doanh bình quân 1 hộ điều tra/năm trong các làng nghề truyền thống.
Sản lượng sản phẩm của làng nghề truyền thống Minh Châu, giai đoạn 2013 - 2015. Sản lượng sản phẩm của làng nghề truyền thống Hồng Đô, giai đoạn 2013 - 2015. Sản lượng sản phẩm của làng nghề truyền thống Trà Đông, giai đoạn 2013 - 2015. Giá trị sản xuất của 3 làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa, giai đoạn 2013 - 2015.
Lao động tham gia làm nghề của 3 làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa, giai đoạn 2013 - 2015. Thu nhập bình quân của lao động điều tra/tháng tham gia làm nghề các làng nghề truyền thống năm 2015. Tỷ lệ hộ nghèo 3 làng nghề truyền thống huyện Thiệu Hóa, giai đoạn 2013 - 2015. Nguyên liệu chính cho sản xuất sản phẩm của các nghề.
Tình hình huy động vốn bình quân của 1 hộ điều tra. Tình hình trang thiết bị của các cơ sở điều tra năm 2015. Đất đai bình quân của một hộ điều tra trong làng nghề truyền thống ở huyện Thiệu Hóa. 6968 viii c DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.
Mô hình phát triển bền vững của Ngân hàng Thế giới. Các kênh tiêu thụ tơ và nhiễu ở Hồng Đô. 5352 ix c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên Luận văn: “Phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa”. Tên tác giả: Lê Văn Mạnh Ngành: Kinh tế nông nghiệp Mã số: 60 62 01 15 Người hướng dẫn khoa học: GS.TS Tô Dũng Tiến Huyện Thiệu Hóa có 3 LNTT được công nhận theo các tiêu chí quy định của Nhà nước.
Tuy nhiên, các LNTT đã có sự phát triển nhưng chưa có định hướng lâu dài, ổn định và đã làm ảnh hưởng đến môi trường. Chính vì vậy, để các LNTT tiếp tục phát huy các giá trị kinh tế, văn hoá, nâng cao chất lượng lao động, môi trường được đảm bảo và đặc biệt là tính bền vững trong quá trình phát triển chính là một trong những yêu cầu cấp bách đặt ra. Xuất phát từ các vấn đề trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Phát triển bền vững làng nghề truyền thống ở huyện Thiệu Hóa, tỉnh Thanh Hóa” nhằm phân tích rõ thực trạng và tìm hướng phát triển cho các LNTT tại Thiệu Hóa nói riêng và tỉnh Thanh Hóa nói chung. Mục tiêu chung là trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng phát triển các LNTT ở Thiệu Hóa theo hướng bền vững, đề xuất giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy phát triển bền vững các LNTT ở địa bàn nghiên cứu trong thời gian tới.
Trong đó, các mục tiêu cụ thể là: Nghiên cứu và làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển bền vững các LNTT ở Việt Nam; đánh giá thực trạng và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển bền vững LNTT ở Thiệu Hóa; đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm thúc đẩy LNTT phát triển bền vững ở Thiệu Hóa. Đề tài thực hiện các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp tiếp cận (Tiếp cận theo loại hình sản xuất, tiếp cận lịch sử, tiếp cận hệ thống, tiếp cận định tính kết hợp với định lượng, tiếp cận xã hội học, tiếp cận tâm lý học, phỏng vấn sâu); Chọn điểm nghiên cứu; Phương pháp thu thập thông tin (Tài liệu thứ cấp và tài liệu sơ cấp); Phương pháp xử lý thông tin; Phương pháp phân tích (Thống kê mô tả và thống kê so sánh); Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu (Các chỉ tiêu đánh giá thực trạng phát triển LNTT, nhóm hệ thống chỉ tiêu về kết quả sản xuất kinh doanh của các hộ và cơ sở sản xuất nghề trong các LNTT, nhóm hệ thống chỉ tiêu về hiệu quả sản xuất kinh doanh của các hộ và cơ sở sản xuất, nhóm chỉ tiêu phản ánh về tác động xã hội, nhóm hệ thống chỉ tiêu về môi trường và ảnh hưởng của môi trường đến cuộc sống người lao động và cộng đồng dân cư). x c Tính đến hết năm 2015, số hộ tham gia làm nghề của 3 LNTT ở huyện Thiệu Hóa luôn duy trì ở mức ổn định. Bên cạnh giải quyết việc làm, thu hút lao động, tăng thu nhập cho hộ tham gia làm nghề, phát triển LNTT huyện Thiệu Hóa còn gián tiếp tạo điều kiện cho các ngành kinh tế khác phát triển như xây dựng, kinh doanh dịch vụ, buôn bán,… từ đó tạo thêm công ăn việc làm, tăng thu nhập cho người lao động.