Chương 1 THỰC CHẤT VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ CÓ TÍNH QUY LUẬT PHÁT HUY VAI TRÒ CHỦ NGHĨA YÊU NƯỚC TRONG XÂY DỰNG Ý THỨC BẢO VỆ TỔ QUỐC VIỆT NAM XÃ HỘI CHỦ NGHĨA CỦA HỌC VIÊN ĐÀO TẠO SĨ QUAN CẤP PHÂN ĐỘI Ở TRƯỜNG SĨ QUAN CHỈ HUY - KỸ THUẬT THÔNG TIN 1. Thực chất phát huy vai trò chủ nghĩa yêu nước trong xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở Trường Sĩ quan chỉ huy - kỹ thuật Thông tin 1. Khái niệm chủ nghĩa yêu nước và xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa của học viên đào tạo sĩ quan cấp phân đội ở Trường Sĩ quan chỉ huy - kỹ thuật Thông tin Khái niệm chủ nghĩa yêu nước Việt Nam CNYN có tầm quan trọng đặc biệt trong việc tạo ra và phát huy sức mạnh nội sinh trong mọi giai đoạn phát triển của các quốc gia, dân tộc. Cho đến nay, đã có rất nhiều quan niệm khác nhau về CNYN được đề cập trong các công trình khoa học.
Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam quan niệm: “CNYN là. nguyên tắc đạo đức về chính trị mà nội dung là tình yêu, lòng trung thành tuyệt đối, ý thức phục vụ Tổ quốc. Nó trở thành lực lượng tinh thần vô cùng mạnh mẽ, động viên mọi người đứng lên bảo vệ Tổ quốc chống lại mọi cuộc xâm lược”. Theo từ điển Triết học: “CNYN - nguyên tắc đạo đức và chính trị, một tình cảm xã hội mà nội dung là tình yêu và lòng trung thành với Tổ quốc”.
Từ điển Chính trị cho rằng: “CNYN là tình yêu Tổ quốc, dân tộc mình. CNYN là một hiện tượng xã hội - lịch sử có nội dung xã hội khác nhau, trong các thời kỳ khác nhau”. Từ điển tiếng Việt định nghĩa: “CNYN là lòng thiết tha với Tổ quốc của mình, thường biểu hiện tinh thần sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc”, v. Tuy còn có sự khác nhau nhưng có thể rút ra một số nội dung cơ bản của những quan niệm trên về CNYN như sau: Thứ nhất, CNYN là một hệ thống quan điểm, tư tưởng, thái độ tình cảm đặc biệt của con người và cộng đồng người đối với quê hương, đất nước mình, được hình thành và phát triển trong quá trình lịch sử lâu dài của từng quốc gia, dân tộc.
CNYN là tình cảm, tình yêu chân chính đối với đất nước, trước hết là đối với quê hương, gia đình, làng xóm, phố phường, nơi họ sinh ra và lớn lên. Đó còn là tình yêu đối với các cảnh quan thiên nhiên, những giá trị văn hóa tinh thần do nhân dân sáng tạo ra; là tình cảm bao la rộng lớn, cao quý của con người đối với con người và đó còn là ý thức tự hào, tự tôn dân tộc. CNYN chân chính đòi hỏi mỗi người phải biết nâng niu, quý trọng, giữ gìn và phát triển những giá trị văn hóa của dân tộc mình. CNYN hàm chứa tình cảm, thái độ chính trị của mỗi con người với thể chế chính trị mà mình đang sống.
Do đó, CNYN bao giờ cũng mang bản chất giai cấp nhất định; không có CNYN chung chung, phi giai cấp. Thứ hai, CNYN không chỉ biểu hiện ở hệ thống quan điểm, tư tưởng, tình cảm mà còn được biểu hiện ở ý chí, trách nhiệm, nghĩa vụ và hành động sẵn sàng chiến đấu hy sinh vì Tổ quốc của mỗi người và cộng đồng người. CNYN đòi hỏi mỗi người và cộng đồng người phải đem hết sức lực, trí tuệ phấn đấu không biết mệt mỏi cho sự phồn vinh của đất nước, cho hạnh phúc của nhân dân và sự bền vững của giang sơn gấm vóc; sẵn sàng chiến đấu không tiếc máu xương, tính mạng vì Tổ quốc. Đó chính là sự kết tinh và là sự thể hiện tập trung nhất của nhận thức tư tưởng, tình cảm, ý chí và hành động yêu nước của mỗi con người.
Do đó, những hành động trốn tránh trách nhiệm công dân, trách nhiệm trước Tổ quốc; thái độ thờ ơ trước vận mệnh của đất nước là những biểu hiện tiêu cực trái với bản chất của CNYN. Thứ ba, CNYN là một hiện tượng xã hội - lịch sử gắn với mỗi quốc gia, dân tộc trong những thời kỳ lịch sử nhất định. Bất kỳ một dân tộc nào từ lúc sơ khai đến độ trưởng thành đều mang trong mình một tinh thần yêu nước. CNYN của mỗi dân tộc bao giờ cũng phản ánh những giá trị chung về đặc điểm tâm lý xã hội, quyền lợi, nghĩa vụ của mỗi công dân trong cộng đồng quốc gia, dân tộc đó.
CNYN là chất keo liên kết các thành viên trong xã hội với nhau; là cơ sở để điều tiết các mối quan hệ xã hội của cộng đồng theo xu hướng đồng thuận trong những điều kiện lịch sử cụ thể, nhất là trước những biến cố lịch sử đe dọa đến sự tồn vong của dân tộc. CNYN chân chính hội tụ những phẩm chất tốt đẹp nhất của dân tộc, tạo nên sức mạnh vô địch của dân tộc trong sự nghiệp xây dựng và BVTQ. Rõ ràng, yêu nước là trạng thái tình cảm xã hội mang tính phổ biến ở mọi dân tộc. Tuy vậy, tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội, hoàn cảnh lịch sử, tự nhiên, tâm lý dân tộc và bản sắc văn hóa,… khác nhau mà CNYN của mỗi dân tộc có quá trình hình thành, phát triển, nội dung và đặc điểm không giống nhau.
Từ những quan niệm và khái quát trên về CNYN, xuất phát từ thực tiễn Việt Nam có thể nêu lên một khái niệm tổng quát về CNYN Việt Nam và những đặc trưng cơ bản như sau: CNYN Việt Nam là hệ thống những quan điểm, tư tưởng, tình cảm của mỗi người dân Việt Nam đối với đất nước, được hình thành và phát triển lâu dài trong lịch sử dân tộc, biểu hiện ở tình yêu quê hương, đất nước, đồng bào, sẵn sàng cống hiến sức lực, trí tuệ và xả thân vì sự nghiệp xây dựng và BVTQ; là một giá trị văn hoá tinh thần quý báu, một động lực tinh thần to lớn góp phần vào sự trường tồn của dân tộc và sự phồn vinh của đất nước. Trước hết, tình yêu quê hương, đất nước và con người là yếu tố đầu tiên và là sự thể hiện cụ thể CNYN của con người Việt Nam. Nếu như những tôn giáo đã từng đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển của tư tưởng, văn hóa, chính trị nước ta, như: Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo - đều du nhập từ bên ngoài, thì CNYN là sản phẩm của bản thân lịch sử Việt Nam, bắt đầu từ tình cảm tự nhiên của mỗi người đối với quê hương mình rồi phát triển thành tư tưởng và hệ thống tư tưởng sâu sắc, toàn diện, làm chủ nhận thức đúng - sai, tốt - xấu và chỉ đạo phương hướng xây dựng và bảo vệ nước nhà. Đối với mỗi người dân đất Việt, trong ý niệm về Tổ quốc bao giờ cũng có ý niệm về quê hương cụ thể - nơi chôn nhau cắt rốn; nơi họ đã lớn lên gắn liền với những hình ảnh thân quen, không thể phai mờ như: cây đa, giếng nước, sân đình, cha mẹ, anh em, bạn bè, bà con hàng xóm, v.
Tổ quốc chung rộng lớn luôn gắn với tên sông, tên núi, tên làng. Trong thực tiễn đã hình thành nên mối quan hệ Nhà - Làng - Nước trong sự hình thành và phát triển của dân tộc Việt Nam. Điều đó đã làm cho CNYN Việt Nam có độ sâu sắc, đậm nét, mạnh mẽ và rất đặc trưng. Con người Việt Nam yêu nước rất cụ thể, không trừu tượng.
Họ yêu con người, mảnh đất nơi họ sinh ra, cảnh quan thiên nhiên xung quanh cuộc sống của mình rồi mới đến những điều rộng lớn như giang sơn gấm vóc của quốc gia dân tộc, sơn hà xã tắc; đồng thời quyết tâm bảo vệ đến cùng những giá trị cao quý đó. Yêu nước gắn liền với thương nòi, vì giống nòi mà con người Việt Nam luôn nêu cao chủ nghĩa anh hùng trong chiến đấu, lao động sản xuất, luôn yêu thương đùm bọc lẫn nhau. Hai là, CNYN Việt Nam được hình thành và phát triển từ rất sớm, gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước của dân tộc. Như Giáo sư Trần Văn Giàu đã nhận xét: “Lịch sử Việt Nam dài nhiều nghìn năm chủ yếu là lịch sử đấu tranh giành lại và bảo vệ độc lập dân tộc.
Việt Nam ở cái thế địa lý chính trị nên bắt buộc phải như vậy. Cho nên tư tưởng chủ yếu của dân tộc Việt Nam là tư tưởng yêu nước xuyên suốt lịch sử kim cổ. Sự hình thành và phát triển của chủ nghĩa yêu nước đi đôi với sự hình thành và phát triển của quốc gia dân tộc” [10, tr. Đất nước Việt Nam với vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên nhiều thuận lợi song cũng không ít khó khăn, thách thức đối với dân tộc ta.
Trong quá trình xây dựng đất nước, con người Việt Nam vừa thích nghi, vừa khai phá những tài nguyên và phát huy những mặt thuận lợi của thiên nhiên để mở mang ruộng đồng, xóm làng, phát triển sản xuất. Mặt khác, thiên nhiên cũng đem lại cho con người không ít khó khăn, hàng năm bão lụt, hạn hán hoành hành dữ dội, cướp phá đi nhiều tài sản và sinh mệnh của con người. Vì vậy, trong quá trình trụ lại khai phá mảnh đất này, ông cha ta đã phải đấu tranh quyết liệt với thiên nhiên. Sự đoàn kết, cố kết cộng đồng đã trở thành nhu cầu tự nhiên, tất yếu để tồn tại và phát triển.
Từ rất sớm nhân dân ta đã biết đắp đê để chống lũ lụt, đào kênh mương, làm thủy lợi để chống hạn hán. Tất cả những thành tựu đó trong quá trình xây dựng quê hương đều thấm đượm mồ hôi nước mắt và xương máu của bao thế hệ, cũng vì lẽ đó mà mọi người Việt Nam đều nặng tình, nặng nghĩa với quê hương, đó là cơ sở vững bền của tình yêu đất nước, sự gắn bó với xứ sở, và là cơ sở để hình thành CNYN Việt Nam. Mặt khác, lịch sử chống ngoại xâm oai hùng của dân tộc đã góp phần quan trọng vào sự hình thành và phát triển của CNYN Việt Nam. Chống ngoại xâm, sẵn sàng hy sinh tính mạng để BVTQ là biểu hiện cao nhất và rõ rệt nhất của CNYN có tính phổ biến đối với mọi quốc gia, dân tộc trên thế giới; nhưng ở Việt Nam, CNYN mang những nét đặc thù.