Luận án tiến sĩ về pháp luật huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ luật học phân tích xây dựng và hoàn thiện pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới ở việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoàng Yến
• Người hướng dẫn: GS.TS. Lê Hồng Hạnh
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Pháp Luật Huy Động Vốn Đầu Tư Xây Dựng Nông Thôn Mới Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 2. PHẦN TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
• 3. GIẢI PHÁP XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT HUY ĐỘNG VỐN ĐẦU TƯ XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VIỆT NAM
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về pháp luật huy động vốn cho xây dựng nông thôn mới

Pháp luật huy động vốn cho xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế nông thôn. Huy động vốn là một trong những yếu tố quyết định để thực hiện các dự án xây dựng nông thôn mới. Chính sách đầu tư cần được xây dựng đồng bộ và hiệu quả để thu hút nguồn lực từ nhiều phía, bao gồm ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, và sự tham gia của cộng đồng. Theo Nghị quyết 26-NQ/TW, mục tiêu xây dựng nông thôn mới không chỉ là cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân. Việc hoàn thiện pháp luật Việt Nam trong lĩnh vực này là cần thiết để tạo ra một khung pháp lý vững chắc, hỗ trợ cho các hoạt động huy động vốn và đầu tư. Các quy định pháp lý hiện hành cần được xem xét và điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn phát triển nông thôn.

1.1. Khái niệm và vai trò của huy động vốn

Huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới là quá trình thu thập và sử dụng các nguồn lực tài chính nhằm thực hiện các dự án phát triển nông thôn. Nguồn vốn đầu tư có thể đến từ nhiều nguồn khác nhau như ngân sách nhà nước, vốn tín dụng, và sự đóng góp của cộng đồng. Việc huy động vốn không chỉ giúp cải thiện cơ sở hạ tầng mà còn tạo ra cơ hội việc làm và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Chính sách đầu tư cần được thiết kế để khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp và cá nhân trong việc phát triển nông thôn. Điều này không chỉ giúp tăng cường nguồn lực tài chính mà còn tạo ra sự gắn kết giữa các bên liên quan trong quá trình phát triển nông thôn.

II. Thực trạng pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới

Thực trạng pháp luật huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam hiện nay cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Các quy định pháp lý về huy động vốn từ ngân sách nhà nước, tín dụng và doanh nghiệp còn thiếu đồng bộ và chưa thực sự hiệu quả. Nhiều địa phương gặp khó khăn trong việc huy động nguồn lực từ cộng đồng và doanh nghiệp. Theo báo cáo, tỷ lệ huy động vốn từ ngân sách nhà nước chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng nguồn vốn đầu tư cho chương trình xây dựng nông thôn mới. Điều này dẫn đến tình trạng nợ đọng trong xây dựng nông thôn mới, ảnh hưởng đến tiến độ và chất lượng các dự án. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này, bao gồm việc hoàn thiện các quy định pháp lý và tăng cường sự tham gia của các bên liên quan.

2.1. Các quy định pháp luật hiện hành

Các quy định pháp luật hiện hành về huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới chủ yếu tập trung vào việc phân bổ ngân sách nhà nước và quy định về tín dụng. Tuy nhiên, các quy định này còn thiếu tính khả thi và chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Nhiều địa phương vẫn chưa có cơ chế huy động vốn hiệu quả từ cộng đồng và doanh nghiệp. Điều này dẫn đến việc không thể khai thác tối đa nguồn lực sẵn có cho phát triển nông thôn. Cần thiết phải rà soát và điều chỉnh các quy định pháp luật để tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn từ nhiều nguồn khác nhau, đồng thời đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong quá trình phân bổ nguồn lực.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới

Để hoàn thiện pháp luật huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Trước hết, cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và cụ thể cho việc huy động vốn từ các nguồn khác nhau. Chương trình nông thôn mới cần được thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng về phát triển nông nghiệp và nông thôn. Thứ hai, cần đảm bảo tính đồng bộ và thống nhất của pháp luật trong việc huy động vốn đầu tư. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường đầu tư thuận lợi, khuyến khích sự tham gia của các doanh nghiệp và cộng đồng. Cuối cùng, cần có các biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu lực và hiệu quả của pháp luật trong việc huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới.

3.1. Đề xuất các chính sách mới

Các chính sách mới cần được đề xuất nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc huy động vốn đầu tư cho xây dựng nông thôn mới. Cần có các chính sách ưu đãi cho doanh nghiệp tham gia đầu tư vào nông thôn, đồng thời khuyến khích sự đóng góp của cộng đồng. Việc xây dựng các mô hình hợp tác công tư (PPP) cũng cần được xem xét để tăng cường nguồn lực cho phát triển nông thôn. Ngoài ra, cần có các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức cho người dân về vai trò của họ trong việc huy động vốn và phát triển nông thôn. Điều này sẽ giúp tạo ra một cộng đồng chủ động và tích cực trong việc tham gia vào các dự án xây dựng nông thôn mới.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng Nông thôn mới (NTM) tại Việt Nam là một chiến lược phát triển nông thôn dài hạn, toàn diện nhằm thực hiện Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 05/8/2008 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X: "Nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại; cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hoá dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường". Để hiện thực hóa mục tiêu này, nguồn vốn đầu tư đóng vai trò tiên quyết; tuy nhiên, thể chế pháp lý điều chỉnh hoạt động huy động vốn vẫn bộc lộ những khoảng trống nghiên cứu (research gaps) mang tính hệ thống.

Khoảng trống học thuật cốt lõi nằm ở sự thiếu vắng một đạo luật chuyên ngành thống nhất về phát triển nông nghiệp, nông thôn và cơ chế huy động tài chính liên ngành. Hoạt động huy động vốn cho NTM hiện bị chi phối phân tán bởi các luật chuyên ngành (Luật Ngân sách nhà nước, Luật Đầu tư, Luật Đất đai, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư) vốn chưa được thiết kế thích ứng với đặc thù sinh thái và cấu trúc kinh tế nông thôn.

Luận án giải quyết bốn câu hỏi nghiên cứu cụ thể:

1. RQ1: Cơ sở lý luận và bản chất pháp lý của hoạt động huy động các nguồn vốn đầu tư xây dựng NTM trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa là gì?
2. RQ2: Hệ thống pháp luật hiện hành của Việt Nam điều chỉnh các kênh vốn ngân sách, tín dụng, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư đang tồn tại những bất cập, xung đột và rào cản thể chế nào?
3. RQ3: Kinh nghiệm quốc tế về thể chế hóa huy động tài chính nông thôn mang lại những bài học so sánh giá trị nào cho Việt Nam?
4. RQ4: Những định hướng và giải pháp đột phá nào cần được thực thi nhằm hoàn thiện khung pháp lý thực định và nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật huy động vốn NTM đến năm 2030?

Ba giả thuyết nghiên cứu được xác lập:

• H1: Hiệu quả huy động vốn đầu tư NTM tỷ lệ thuận với mức độ đồng bộ, minh bạch và tính thích ứng kinh tế - xã hội của hệ thống pháp luật thực định.
• H2: Sự thiếu hụt cơ chế pháp lý chia sẻ rủi ro và ưu đãi tài khóa đặc thù là nguyên nhân chính khiến kênh vốn doanh nghiệp (PPP) và vốn cộng đồng đạt tỷ trọng thấp trong cơ cấu tổng vốn.
• H3: Việc chuyển đổi từ phương thức quản lý hành chính mệnh lệnh sang cơ chế pháp lý kiến tạo, trao quyền tự chủ cơ sở sẽ thúc đẩy giải phóng nguồn lực tài chính xã hội bền vững.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa Lý thuyết Thể chế mới (New Institutional Economics), Kinh tế học Pháp luật (Law and Economics), Lý thuyết Hàng hóa công (Public Goods Theory) và Lý thuyết Phân cấp tài khóa (Fiscal Decentralization Theory). Phạm vi khảo sát trải rộng trên toàn quốc trong giai đoạn 2011–2020, đánh giá tổng thể nguồn vốn huy động đạt trên 2,8 triệu tỷ đồng (trong đó NSNN đạt 811.298 tỷ đồng, chiếm 28,35%; vốn tín dụng đạt 1.807 nghìn tỷ đồng, chiếm 56,9%; vốn doanh nghiệp đạt 147.738 tỷ đồng, chiếm 5%; vốn cộng đồng dân cư đạt 246 nghìn tỷ đồng, chiếm 8,6–9%), cùng dữ liệu thực tiễn tại 5.064 xã đạt chuẩn NTM và xử lý dứt điểm 15,2 nghìn tỷ đồng nợ đọng xây dựng cơ bản. Ý nghĩa của luận án là đặt nền móng lý luận luật học kinh tế hoàn chỉnh cho việc pháp chế hóa hoạt động quản trị tài chính phát triển nông thôn tại Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước phản ánh ba luồng nghiên cứu chủ đạo về phát triển nông thôn và cơ chế huy động nguồn lực:

Luồng thứ nhất - Mô hình can thiệp nhà nước và sự tham gia cộng đồng ở Đông Á: Nghiên cứu của Sooyoung Park (2009) và Sang Yoon Rhee (1985) về phong trào Saemaul Undong (Làng mới) của Hàn Quốc thập niên 1970 chỉ ra sự kết hợp giữa tài trợ vật tư có điều kiện của Chính phủ với tinh thần tự lực, quản trị tự quản của dân làng. Looney Kristen (2012) tại Đại học Harvard và Joon-Kyung Kim (2013) phân tích so sánh các chiến dịch hiện đại hóa nông thôn ở Hàn Quốc, Đài Loan và Trung Quốc, nhấn mạnh cải cách chính sách thuế, quyền sở hữu đất đai và thể chế hiệp hội nông dân là động lực quyết định tích lũy vốn. Đối với Trung Quốc, Cù Ngọc Hưởng (2006), Minzi Su (2009) và Martin Griffiths (2016) phân tích mô hình "Nông thôn mới Xã hội chủ nghĩa", trong đó học giả Trung Quốc nhấn mạnh: "Huy động vốn đầu tư xây dựng NTM là huy động sự đầu tư của nhà nước, tài trợ của các tầng lớp xã hội, đặc biệt là các doanh nghiệp công thương vào công tác xây dựng nông thôn mới" và "chính sách hỗ trợ xây dựng NTM là chính sách vĩ mô của nhà nước phải được tiến hành theo luật pháp, việc thực hiện các chính sách đầu tư, hỗ trợ xây dựng NTM nếu xa rời quỹ đạo luật pháp thì có thể coi như hành vi của Chính phủ thiếu đi tính pháp lý".

Luồng thứ hai - Lý thuyết quản trị phục hồi và tiếp cận theo vùng lãnh thổ tại các nước phát triển: Mateo Ambrosio-Albala và Johan Bastiaensen (2010) tại Đại học Antwerp phát triển mô hình lãnh thổ (territorial paradigm), lập luận rằng chính sách phát triển nông thôn không thể áp đặt cứng nhắc từ trên xuống mà phải kích hoạt năng lực thể chế địa phương thông qua các mạng lưới liên kết công - tư và Quỹ phát triển nông thôn (điển hình như mô hình Hội đồng Hành động Tự nguyện WCVA tại Wales). Thượng nghị sĩ Martin Heinrich (2018) trong công trình Investing in Rural America khẳng định việc đầu tư hạ tầng nông thôn không thể dựa hoàn toàn vào ngân sách hay tư nhân mà đòi hỏi khung pháp lý PPP rõ ràng, trong đó vốn nhà nước giữ vai trò "vốn mồi" dẫn dắt với tỷ lệ bảo lãnh rủi ro phù hợp. Awe A.A (2012) bổ sung bằng chứng từ Nigeria về việc thể chế hóa ba trụ cột vốn: ngân sách, tín dụng thương mại và nguồn lực tư nhân.

Luồng thứ ba - Nghiên cứu tài chính và cơ chế huy động vốn NTM tại Việt Nam: Các công trình kinh tế học và quản lý công tiêu biểu gồm Vũ Nhữ Thăng (2015), Lê Sĩ Thọ (2016), Đoàn Thị Hân (2017), Lý Văn Toàn (2017), Hoàng Ngọc Hà (2018), Dương Trần Việt (2019), Bạch Quốc Khang (2019). Lê Sĩ Thọ quan niệm: "Vốn đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng NTM là tất cả các nguồn lực (của cải vật chất, sức lao động, tài nguyên thiên nhiên...) được biểu hiện bằng tiền và được sử dụng để xây dựng CSHT nông thôn theo định hướng xây dựng nông thôn mới". Đoàn Thị Hân định nghĩa: "Huy động nguồn lực tài chính thực hiện thông qua các chính sách, biện pháp và các hình thức mà Nhà nước, các tổ chức xã hội đưa ra và áp dụng nhằm chuyển các nguồn lực từ dạng tiềm năng thành các quỹ để sử dụng cho xây dựng nông thôn mới".

                      ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
                      │              HỆ THỐNG Y VĂN TIỀN NHIỆM                   │
                      └────────────────────────────┬─────────────────────────────┘
                                                   │
         ┌─────────────────────────────────────────┼─────────────────────────────────────────┐
         ▼                                         ▼                                         ▼
┌─────────────────────────┐               ┌─────────────────────────┐               ┌─────────────────────────┐
│     Luồng 1 (Đông Á)    │               │    Luồng 2 (Âu - Mỹ)    │               │    Luồng 3 (Việt Nam)   │
│ Saemaul Undong, NTM     │               │ Tiếp cận lãnh thổ, PPP, │               │ Kinh tế tài chính, phân │
│ XHCN (Hàn, Đài, Trung)  │               │ Quỹ phát triển (Wales)  │               │ tích chính sách quản lý │
└────────────┬────────────┘               └────────────┬────────────┘               └────────────┬────────────┘
             │                                         │                                         │
             └─────────────────────────────────────────┼─────────────────────────────────────────┘
                                                       │
                                                       ▼
                      ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
                      │             KHOẢNG TRỐNG HỌC THUẬT CỐT LÕI               │
                      │  Thiếu góc nhìn Luật Kinh tế & Phân tích Quy phạm        │
                      └────────────────────────────┬─────────────────────────────┘
                                                   │
                                                   ▼
                      ┌──────────────────────────────────────────────────────────┐
                      │           ĐỊNH VỊ ĐỘT PHÁ CỦA LUẬN ÁN                    │
                      │ Khung pháp lý điều chỉnh 4 kênh vốn đa tầng định hướng   │
                      │ Kinh tế - Luật (Law & Economics) thích ứng Việt Nam     │
                      └──────────────────────────────────────────────────────────┘

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai quan điểm đối lập: (1) Trường phái can thiệp hành chính tập trung nhấn mạnh vai trò bao cấp, phân bổ chỉ tiêu ngân sách từ trên xuống; (2) Trường phái tự do hóa thị trường và phân cấp quyền lực ủng hộ việc áp dụng cơ chế thị trường, tư nhân hóa hạ tầng và huy động tối đa nội lực cộng đồng.

Định vị nghiên cứu của luận án: Trong khi các công trình trong nước tiếp cận chủ yếu dưới góc độ kinh tế tài chính thuần túy, mô tả thực trạng địa phương mà thiếu giải pháp quy phạm thực định, luận án của NCS. Nguyễn Thị Hoàng Yến tạo bước đột phá khi giải mã toàn diện cơ chế huy động vốn dưới lăng kính Khoa học Pháp lý chuyên ngành Luật Kinh tế. Luận án kết nối lý thuyết kinh tế với kỹ thuật lập pháp, khắc phục khoảng trống thể chế bằng hệ thống quy chuẩn điều chỉnh hành vi của các chủ thể công quyền, doanh nghiệp, tổ chức tín dụng và cộng đồng.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và làm phong phú các lý thuyết nền tảng trong khoa học pháp lý kinh tế:

• Lý thuyết Thể chế mới (Douglas North): Luận án chứng minh rằng chi phí giao dịch thể chế (institutional transaction costs) trong huy động vốn NTM tại Việt Nam đang bị đẩy lên cao do tình trạng phân mảnh quy định và thủ tục hành chính phức tạp. Việc chuẩn hóa pháp luật giúp giảm thiểu bất định pháp lý, tạo lập niềm tin thị trường cho nhà đầu tư.
• Kinh tế học Pháp luật (Ronald Coase, Richard Posner): Luận án ứng dụng định lý Coase để lập luận rằng việc phân bổ rõ ràng quyền tài sản, quyền tự chủ đối với đất đai và cơ chế chia sẻ doanh thu trong dự án PPP sẽ tối ưu hóa việc phân bổ nguồn lực xã hội vào hạ tầng nông thôn mà không cần dựa quá mức vào mệnh lệnh hành chính.
• Lý thuyết Hàng hóa công và Quản trị tài nguyên chung (Paul Samuelson, Elinor Ostrom): Luận án định vị hạ tầng nông thôn không thuần túy là hàng hóa công cộng thuần túy (pure public goods) mà mang tính chất hàng hóa công câu lạc bộ hoặc tài nguyên dùng chung (common-pool resources). Do đó, pháp luật cần thiết lập cơ chế đồng quản trị (co-governance) và đồng tài trợ (co-financing) giữa Nhà nước và cộng đồng.

Bốn mệnh đề lý thuyết (Propositions) được xác lập:

• P1: Pháp luật huy động vốn NTM là tổng thể các quy phạm pháp luật điều chỉnh quan hệ tài chính, tài sản giữa Nhà nước và các chủ thể kinh tế - xã hội nhằm tạo lập, quản lý và sử dụng nguồn lực đầu tư phát triển nông thôn bền vững.
• P2: Sự thiếu hụt cơ chế bảo lãnh tín dụng nhà nước và chia sẻ rủi ro tài phán làm triệt tiêu động lực tham gia hợp đồng PPP của doanh nghiệp tư nhân tại địa bàn nông thôn.
• P3: Tính hợp pháp và hợp hiến của việc huy động sức dân tỷ lệ thuận với mức độ dân chủ trực tiếp, tính minh bạch và quyền giám sát của cộng đồng đối với tài chính cơ sở.
• P4: Mối quan hệ giữa hỗ trợ ngân sách nhà nước và đóng góp của nhân dân phải vận hành theo nguyên tắc bổ trợ có điều kiện (matching grants), tránh tình trạng bao cấp gây ỷ lại hoặc lạm thu vi hiến.

Sự chuyển dịch mô hình (Paradigm shift): Luận án chứng minh sự chuyển dịch tất yếu từ mô hình "Nhà nước chỉ huy - quản lý tài chính hành chính đóng" sang mô hình "Nhà nước kiến tạo - pháp quyền điều tiết và bảo đảm thị trường mở" trong huy động nguồn lực phát triển nông thôn.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều bốn trụ cột lý thuyết và bốn kênh chu chuyển vốn:

┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    KHUNG PHÂN TÍCH PHÁP LUẬT HUY ĐỘNG VỐN NTM                        │
└──────────────────────────────────────────┬───────────────────────────────────────────┘
                                           │
         ┌─────────────────────────────────┼─────────────────────────────────┐
         ▼                                 ▼                                 ▼
┌──────────────────┐             ┌──────────────────┐             ┌──────────────────┐
│   KINH TẾ PHÁP   │             │ THỂ CHẾ TÀI KHÓA │             │  DÂN CHỦ CƠ SỞ   │
│     LUẬT (PPP)   │             │   VÀ NGÂN SÁCH   │             │   VÀ TỰ QUẢN     │
└────────┬─────────┘             └────────┬─────────┘             └────────┬─────────┘
         │                                │                                │
         └────────────────────────────────┼────────────────────────────────┘
                                          │
                                          ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                          4 KÊNH HUY ĐỘNG VỐN THỰC ĐỊNH                               │
├──────────────────────┬──────────────────────┬───────────────────┬────────────────────┤
│   1. VỐN NGÂN SÁCH   │    2. VỐN TÍN DỤNG   │ 3. VỐN DOANH NGHIỆP│ 4. VỐN CỘNG ĐỒNG   │
│ Phân cấp tài khóa,   │ Tín dụng ưu đãi, hạ  │ Hợp đồng PPP, ưu  │ Đóng góp tự nguyện,│
│ vốn đầu tư công mồi, │ chuẩn tài sản bảo    │ đãi thuế, tiếp cận│ Quỹ phát triển thôn│
│ minh bạch chi NSNN   │ đảm, bảo lãnh vay vốn│ đất đai và bảo hộ │ xã, quyền giám sát │
└──────────────────────┴──────────────────────┴───────────────────┴────────────────────┘
                                          │
                                          ▼
┌──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                      ĐIỀU KIỆN BIÊN & TÍNH THÍCH ỨNG THỂ CHẾ                         │
│   Nền kinh tế chuyển đổi, định hướng XHCN, bất đối xứng thông tin, phân hóa vùng miền│
└──────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Khung phân tích xác định rõ các điều kiện biên (boundary conditions): Mức độ phát triển hạ tầng và tích lũy kinh tế giữa các vùng địa lý (vùng phát triển như Đồng bằng sông Hồng vs vùng khó khăn như Miền núi phía Bắc); năng lực tài phán địa phương; và yêu cầu bảo toàn bản chất xã hội chủ nghĩa không thương mại hóa tiêu cực các dịch vụ công ích thiết yếu.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được định vị trên lập trường triết học hiện thực phản biện (Critical Realism) kết hợp chủ nghĩa thực chứng pháp lý (Legal Positivism). Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp đa tầng (Multi-level Mixed-Methods):

• Cấp độ vĩ mô (Macro-level): Phân tích hệ thống chính sách của Đảng (Nghị quyết 26-NQ/TW, Nghị quyết 19-NQ/TW) và khung pháp luật quốc gia (Hiến pháp 2013, Luật Ngân sách nhà nước 2015, Luật Đầu tư công 2019, Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư 2020).
• Cấp độ trung gian (Meso-level): Đánh giá văn bản hướng dẫn của các Bộ, ngành và Nghị quyết HĐND/Quyết định UBND tại 63 tỉnh/thành phố trực thuộc Trung ương.
• Cấp độ vi mô (Micro-level): Khảo sát thực tiễn thi hành tại cấp xã, thôn bản, hợp tác xã và hộ nông dân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thu thập và xử lý dữ liệu tuân thủ nghiêm ngặt chuẩn mực học thuật:

• Phương pháp Luật học so sánh (Comparative Law): Khảo cứu các đạo luật và mô hình tài chính nông thôn tại 5 quốc gia điển hình: Hàn Quốc (Saemaul Undong), Trung Quốc (Chính sách NTM XHCN và Luật tự trị dân làng), Hoa Kỳ (Chính sách đầu tư nông thôn và PPP liên bang), Vương quốc Anh (Chiến lược nông thôn xứ Wales và WCVA) và Khung chính sách nông thôn OECD.
• Phương pháp Phân tích Quy phạm và Kinh tế Luật: Mổ xẻ các xung đột pháp lý (normative conflicts), lỗ hổng quy phạm (legal gaps) và rào cản chi phí giao dịch trong các văn bản quy phạm pháp luật thực định.
• Kỹ thuật Tam giác đạc (Data & Methodological Triangulation): Đối chiếu chéo giữa văn bản luật thực định, báo cáo tổng kết tài khóa 10 năm của Ban Chỉ đạo Trung ương các chương trình MTQG và Bộ Kế hoạch & Đầu tư, cùng dữ liệu thống kê kiểm toán nhà nước về nợ đọng xây dựng cơ bản.

┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                   QUY TRÌNH TAM GIÁC ĐẠC DỮ LIỆU & PHƯƠNG PHÁP                 │
└───────────────────────────────────────┬────────────────────────────────────────┘
                                        │
        ┌───────────────────────────────┼───────────────────────────────┐
        ▼                               ▼                               ▼
┌────────────────────────┐   ┌────────────────────────┐   ┌────────────────────────┐
│ PHÂN TÍCH QUY PHẠM     │   │ DỮ LIỆU TÀI KHÓA 10 NĂM│   │ LUẬT HỌC SO SÁNH QUỐC TẾ│
│ Hệ thống luật thực định│   │ 2,86 triệu tỷ VNĐ vốn, │   │ Hàn Quốc, Trung Quốc,  │
│ NSNN, Đầu tư, PPP, Đất │   │ 63 tỉnh thành, 5.064 xã│   │ Hoa Kỳ, Anh (Wales),   │
│ đai, Nghị định 24/1999 │   │ nợ đọng XDCB 15,2k tỷ  │   │ tiêu chuẩn khối OECD   │
└───────────┬────────────┘   └───────────┬────────────┘   └───────────┬────────────┘
            │                            │                            │
            └────────────────────────────┼────────────────────────────┘
                                         │
                                         ▼
┌────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│ ĐỘ TIN CẬY VÀ TÍNH GIÁ TRỊ PHÁP LÝ (LEGAL VALIDITY & INSTITUTIONAL RELIABILITY)│
│ Kiểm định chéo qua báo cáo Kiểm toán Nhà nước và thực chứng tại cơ sở nông thôn│
└────────────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Data và phân tích

Dữ liệu tài chính - kinh tế được tổng hợp và phân tích thông qua thống kê mô tả (descriptive statistics), phân tích cơ cấu tài khóa và chuỗi thời gian giai đoạn 2011–2020:

• Tổng vốn thực hiện giai đoạn 2011–2015: ~851.380 tỷ đồng.
• Tổng vốn thực hiện giai đoạn 2016–2020: ~2.013.000 tỷ đồng (tăng gấp 2,36 lần so với giai đoạn trước).
• Tổng lũy kế 10 năm 2011–2020 đạt trên 2.864.000 tỷ đồng.
• Phân bổ cơ cấu: Vốn tín dụng chiếm áp đảo 56,9%; NSNN chiếm 28,35% (trong đó NSTW đóng vai trò điều phối, NSĐP chịu áp lực cân đối lớn); đóng góp nhân dân chiếm 8,6–9%; vốn doanh nghiệp chỉ chiếm ~5%.
• Tỷ lệ hoàn thành tiêu chí hạ tầng và chênh lệch vùng miền: Vùng Đồng bằng sông Hồng dẫn đầu với 83,37% số xã đạt chuẩn, Đông Nam Bộ đạt 69,89%, trong khi Miền núi phía Bắc chỉ đạt 26,45% và Tây Nguyên đạt 37,73%.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự mất cân đối cấu trúc nguồn vốn và rào cản pháp lý của kênh tín dụng: Mặc dù vốn tín dụng chiếm tỷ trọng lớn nhất (56,9%, tương đương trên 1,8 triệu tỷ đồng), dòng vốn này chủ yếu chảy vào sản xuất kinh doanh hộ gia đình quy mô nhỏ lẻ. Pháp luật ngân hàng hiện hành quy định điều kiện thế chấp tài sản trên đất nông nghiệp quá khắt khe, thiếu vắng cơ chế định giá tài sản hình thành trên đất nông nghiệp công nghệ cao, làm tắc nghẽn khả năng tiếp cận vốn quy mô lớn của các Hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp.
2. Kênh vốn doanh nghiệp (PPP) tê liệt do khoảng trống pháp luật điều chỉnh rủi ro: Vốn doanh nghiệp đầu tư trực tiếp vào NTM chỉ chiếm 5% (147.738 tỷ đồng) – mức rất thấp so với tiềm năng. Nguyên nhân cốt lõi là Luật PPP năm 2020 và các văn bản hướng dẫn tập trung chủ yếu vào các dự án hạ tầng giao thông, năng lượng quy mô khủng (tối thiểu 200 tỷ đồng), hoàn toàn thiếu vắng khung pháp lý cho các dự án hợp tác công - tư quy mô vừa và nhỏ cấp xã/huyện, không có cơ chế bù giá, bảo lãnh doanh thu tối thiểu hoặc ưu đãi tiếp cận quỹ đất sạch tại nông thôn.
3. Hiện tượng lạm thu và bất cập thể chế trong huy động sức dân: Đóng góp của cộng đồng đạt trên 246 nghìn tỷ đồng nhưng có xu hướng suy giảm mạnh ở giai đoạn sau do tình trạng "đuối sức". Phân tích quy phạm chỉ ra rằng việc các địa phương áp dụng các văn bản lỗi thời như Nghị định số 24/1999/NĐ-CP và Thông tư số 85/1999/TT-BTC đã dẫn đến tình trạng cào bằng mức đóng góp, biến khoản huy động tự nguyện thành nghĩa vụ bắt buộc, gây bức xúc xã hội và làm sai lệch bản chất dân chủ cơ sở.
4. Vấn đề nợ đọng xây dựng cơ bản và căn bệnh thành tích thể chế: Luận án ghi nhận thực trạng nợ đọng xây dựng cơ bản lên tới 15,2 nghìn tỷ đồng trong giai đoạn 2011–2015 do các địa phương phê duyệt dự án vượt quá khả năng cân đối ngân sách nhằm chạy theo chỉ tiêu 19 tiêu chí. Mặc dù Luật Đầu tư công 2019 và Chỉ thị số 07/CT-TTg đã cơ bản xử lý dứt điểm nợ đọng, nhưng cơ chế trách nhiệm cá nhân của người đứng đầu chính quyền địa phương vẫn chưa được chế tài hóa nghiêm minh.
5. Bất bình đẳng thể chế phân bổ ngân sách vùng miền: Tỷ lệ xã đạt chuẩn NTM tại Miền núi phía Bắc (26,45%) và Tây Nguyên (37,73%) thấp hơn nghiêm trọng so với Đồng bằng sông Hồng (83,37%). Pháp luật về phân bổ ngân sách trung ương chưa thể hiện rõ nét nguyên tắc ưu tiên tài khóa bù đắp bất lợi địa kinh tế, khiến các tỉnh nghèo thiếu nguồn vốn đối ứng để kích hoạt vốn xã hội hóa.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung vào hệ thống lý luận Luật Kinh tế khung khái niệm hoàn chỉnh về "Pháp luật huy động vốn đầu tư phát triển nông thôn", xác lập các nguyên tắc pháp lý: minh bạch tài khóa, bảo vệ quyền tài sản tư nhân, bình đẳng đối tác công - tư và dân chủ tự nguyện trong cộng đồng.
• Đổi mới phương pháp luận: Cung cấp phương pháp tiếp cận kinh tế - luật thực chứng, kết hợp định lượng tài chính với định tính quy phạm, có thể chuyển giao để nghiên cứu các chương trình mục tiêu quốc gia khác như Giảm nghèo bền vững và Phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Ứng dụng thực tiễn: Cung cấp mô hình chuẩn hóa quy trình huy động vốn cấp xã, bộ biểu mẫu và quy chế quản lý Quỹ phát triển nông thôn tự quản giúp chính quyền cấp cơ sở triệt tiêu nguy cơ vi phạm pháp luật và khiếu kiện đất đai.
• Kiến nghị chính sách và lộ trình lập pháp:
  • Ngắn hạn (2022–2025): Sửa đổi, bổ sung các Nghị định hướng dẫn Luật Đầu tư công, Luật Đất đai, Luật NSNN và Luật PPP; ban hành Nghị định mới thay thế Nghị định số 24/1999/NĐ-CP về huy động nguồn lực đóng góp tự nguyện của nhân dân; thiết lập cơ chế đặc thù cho dự án nhóm C quy mô nhỏ kỹ thuật đơn giản do cộng đồng tự thực hiện.
  • Dài hạn (2025–2030): Xây dựng và ban hành Luật Phát triển Nông nghiệp, Nông thôn độc lập nhằm tạo hành lang pháp lý tối cao, đồng bộ cho toàn bộ hoạt động kinh tế, đầu tư và an sinh xã hội khu vực nông thôn Việt Nam.

Limitations và Future Research

Luận án thừa nhận một số hạn chế khách quan mang tính điều kiện biên:

1. Dữ liệu tài chính tổng hợp từ các báo cáo chính thức cấp quốc gia có thể chưa phản ánh hết các khoản đóng góp phi tiền tệ (hiến đất, ngày công lao động quy đổi) vốn có sự khác biệt lớn về phương pháp định giá giữa các địa phương.
2. Chưa thể khảo sát sâu tác động của các biến số kinh tế vĩ mô bất khả kháng giai đoạn 2020–2022 (như đại dịch COVID-19 và đứt gãy chuỗi cung ứng nông sản toàn cầu) đến khả năng huy động vốn của khu vực doanh nghiệp.
3. Luận án tập trung vào pháp luật kinh tế thực định của Việt Nam, chưa đào sâu các yếu tố tập quán pháp và hương ước làng xã trong điều chỉnh quan hệ tài sản cộng đồng.

Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo (Future Research Agenda):

• Hướng 1: Nghiên cứu khung pháp lý cho tài chính xanh (Green Finance) và trái phiếu nông nghiệp bền vững (Agricultural Green Bonds) phục vụ NTM nâng cao và NTM kiểu mẫu thích ứng biến đổi khí hậu.
• Hướng 2: Thể chế hóa các công cụ kinh tế số: Công nghệ chuỗi khối (Blockchain) và Hợp đồng thông minh (Smart Contracts) trong quản trị, giám sát dòng vốn đầu tư công và Quỹ cộng đồng tại nông thôn.
• Hướng 3: Pháp luật về ngân hàng đất đai (Land Banking) và tích tụ, tập trung ruộng đất nhằm khơi thông dòng vốn tín dụng thương mại quy mô lớn cho nông nghiệp công nghệ cao.
• Hướng 4: Nghiên cứu so sánh chuyên sâu về cơ chế tài phán giải quyết tranh chấp hợp đồng PPP trong lĩnh vực dịch vụ công nông thôn giữa các nước ASEAN.
• Hướng 5: Tích hợp tập quán pháp và hương ước tiến bộ vào hệ thống quy phạm pháp luật thực định nhằm nâng cao hiệu lực tự quản cộng đồng nông thôn.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo ra tác động lan tỏa trên nhiều phương diện:

• Tác động học thuật: Dự kiến trở thành tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học chuyên ngành Luật Kinh tế, Kinh tế Nông nghiệp và Quản lý công tại các cơ sở đào tạo luật hàng đầu như Trường Đại học Luật Hà Nội, Đại học Luật TP.HCM, Học viện Tài chính; mở ra hướng nghiên cứu giao thoa Kinh tế - Pháp luật thực chứng tại Việt Nam.
• Chuyển đổi khu vực kinh tế nông nghiệp: Mở đường cho các tập đoàn nông nghiệp, doanh nghiệp tư nhân và HTX tiếp cận an toàn vào các dự án hạ tầng thương mại nông thôn (chợ đầu mối, trung tâm logistics nông sản, kho lạnh, hệ thống xử lý rác thải) thông qua khung hợp đồng PPP minh bạch.
• Ảnh hưởng chính sách công: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tư pháp trong việc thẩm tra, xây dựng khung khổ pháp lý cho Chương trình MTQG xây dựng NTM giai đoạn 2021–2025 và định hướng 2030.
• Lợi ích xã hội: Bảo vệ quyền tài sản và lợi ích hợp pháp của hơn 65% dân số sống tại khu vực nông thôn; xóa bỏ tình trạng lạm thu, bảo đảm quyền làm chủ trực tiếp và nâng cao chỉ số thụ hưởng an sinh xã hội của nông dân.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật: Tiếp cận cơ sở dữ liệu pháp lý - tài khóa 10 năm hoàn chỉnh, khung phân tích lý thuyết đa tầng và danh mục khoảng trống nghiên cứu sâu sắc về thể chế tài chính nông thôn.
• Cơ quan Hoạch định Chính sách & Lập pháp: Ban Kinh tế Trung ương, Ủy ban Pháp luật và Ủy ban Kinh tế của Quốc hội, các Bộ ngành liên quan có nguồn luận cứ vững chắc để thiết kế các đạo luật và văn bản dưới luật mang tính khả thi cao.
• Cộng đồng Doanh nghiệp & Nhà đầu tư Nông nghiệp: Hiểu rõ hành lang pháp lý, nhận diện các điểm nghẽn và cơ hội đầu tư theo hình thức đối tác công - tư (PPP), chính sách ưu đãi tài khóa và tín dụng tại nông thôn.
• Chính quyền địa phương và Cộng đồng Nông dân: Cán bộ cấp cơ sở nắm vững chuẩn mực pháp lý trong tổ chức huy động vốn, phòng tránh sai phạm quản lý ngân sách; người dân được bảo vệ quyền lợi hợp pháp, phát huy tối đa vai trò chủ thể "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng".

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là luận án đã tích hợp thành công Kinh tế học Pháp luật (Law and Economics) và Lý thuyết Thể chế mới (New Institutional Economics) để định nghĩa và chuẩn hóa khái niệm "Pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới". Luận án mở rộng lý thuyết quyền tài sản (Property Rights Theory) và lý thuyết hàng hóa công của Samuelson - Ostrom khi chứng minh rằng: Hạ tầng nông thôn trong nền kinh tế thị trường chuyển đổi không thể bị coi là hàng hóa công thuần túy do Nhà nước bao cấp độc quyền, mà là cấu trúc tài sản hỗn hợp đòi hỏi khung pháp lý phân bổ rủi ro và lợi ích cân bằng giữa Nhà nước, Doanh nghiệp và Cộng đồng.

2. Điểm mới về mặt phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây là gì?

So với các nghiên cứu thuần túy kinh tế tài chính (Vũ Nhữ Thăng 2015, Lê Sĩ Thọ 2016, Đoàn Thị Hân 2017) vốn chỉ dừng lại ở thống kê mô tả thực trạng và kiến nghị quản lý vĩ mô chung chung, luận án của NCS. Nguyễn Thị Hoàng Yến tạo bước đột phá phương pháp luận bằng cách kết hợp Luật học so sánh đa quốc gia (Mỹ, Anh, Hàn Quốc, Trung Quốc) với Kỹ thuật phân tích quy phạm pháp lý thực chứng. Luận án giải mã trực tiếp mối quan hệ nhân quả giữa sự khiếm khuyết của các điều khoản luật thực định với các thất bại tài khóa trên thực tế (như nợ đọng 15,2 nghìn tỷ hay tỷ lệ vốn doanh nghiệp chỉ đạt 5%).

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất là: Mặc dù vốn tín dụng chiếm tỷ trọng áp đảo tuyệt đối trong cơ cấu huy động (56,9%, tương đương 1.807 nghìn tỷ đồng), nhưng dòng vốn này lại không thể giải quyết bài toán hạ tầng kinh tế - xã hội chiến lược của NTM do thiếu vắng công cụ tài chính trung và dài hạn. Ngược lại, việc thiếu hụt khung pháp lý đặc thù cấp xã đã biến các quy định về đóng góp tự nguyện (Nghị định 24/1999) thành "cái bẫy lạm thu", triệt tiêu động lực của người dân ở giai đoạn sau của chương trình.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án thiết lập hệ thống phụ lục pháp lý chi tiết từ Phụ lục 01 đến Phụ lục 04, phân loại toàn bộ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh 4 nguồn vốn (Ngân sách, Tín dụng, Doanh nghiệp, Dân cư) cùng hệ thống bảng biểu tiêu chí đánh giá chuẩn hóa. Bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể sử dụng khung ma trận quy phạm - tài khóa này để áp dụng tái lập nghiên cứu đánh giá cho giai đoạn 2021–2025 hoặc kiểm chứng tại các địa phương cụ thể.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào?

Luận án phác thảo lộ trình 10 năm tập trung vào ba trụ cột thể chế: (1) Giai đoạn 2022–2025: Hoàn thiện hệ thống văn bản dưới luật, chuẩn hóa cơ chế đầu tư đặc thù quy mô nhỏ và sửa đổi quy chế huy động đóng góp tự nguyện; (2) Giai đoạn 2025–2028: Xây dựng cơ chế tài chính số, ngân hàng đất đai và bảo lãnh tín dụng nông nghiệp công nghệ cao; (3) Giai đoạn 2028–2032: Pháp điển hóa toàn diện, tiến tới ban hành Luật Phát triển Nông nghiệp, Nông thôn Việt Nam.

Kết luận

Luận án Tiến sĩ Luật học của NCS. Nguyễn Thị Hoàng Yến đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu với 6 đóng góp khoa học cốt lõi:

1. Xác lập nền tảng lý luận pháp lý chuyên ngành: Định hình toàn diện nội hàm, đặc trưng, nguyên tắc và các yếu tố chi phối hệ thống pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng NTM tại Việt Nam.
2. Hệ thống hóa và đánh giá thực chứng sâu sắc: Phân tích thực trạng hệ thống văn bản pháp luật điều chỉnh 4 kênh vốn (NSNN, tín dụng, doanh nghiệp, cộng đồng) gắn liền với dữ liệu tài khóa 2,86 triệu tỷ đồng giai đoạn 2011–2020.
3. Chỉ diện chính xác các điểm nghẽn thể chế: Làm rõ nguyên nhân pháp lý dẫn đến nợ đọng xây dựng cơ bản 15,2 nghìn tỷ, sự bế tắc của hợp đồng PPP nông thôn (5%) và tình trạng lạm thu sức dân do áp dụng văn bản quy phạm lạc hậu.
4. Chắt lọc bài học quốc tế có giá trị chuyển giao cao: Rút ra các hàm ý lập pháp quý báu từ Hàn Quốc (Saemaul Undong), Trung Quốc (Luật tự trị dân làng, hợp đồng đất đai 50 năm), Hoa Kỳ (bảo lãnh PPP nông thôn) và Anh (Quỹ phát triển cộng đồng Wales).
5. Đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp toàn diện: Kiến nghị lộ trình cụ thể từ việc sửa đổi các luật chuyên ngành (NSNN, Đất đai, Đầu tư, PPP, Tín dụng) đến việc ban hành văn bản thay thế Nghị định 24/1999/NĐ-CP và hướng tới xây dựng một đạo luật thống nhất về Nông nghiệp, Nông thôn.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật liên ngành mới: Khởi xướng các nghiên cứu chuyên sâu về tài chính xanh nông nghiệp, chuyển đổi số trong quản trị tài nguyên công và pháp luật tích tụ ruộng đất thích ứng với nền kinh tế tuần hoàn.

Công trình khẳng định bước tiến vượt bậc về tư duy pháp lý kinh tế: Chuyển đổi căn bản từ công cụ mệnh lệnh hành chính sang kiến tạo môi trường thể chế minh bạch, bình đẳng, phát huy tối đa quyền tự chủ của doanh nghiệp và người dân, tạo động lực tài chính vững chắc cho sự nghiệp phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hiện đại và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1.Những vấn đề lý luận về huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới và pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới.Thực trạng pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam. Giải pháp xây dựng và hoàn thiện pháp luật huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat 9 PHẦN TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI 1. Những kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài luận án.

Nghiên cứu lý luận về xây dựng nông thôn mới và huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới 1. Nghiên cứu lý luận về xây dựng nông thôn mới. Xây dựng NTM ít được nghiên cứu trong các công trình nghiên cứu pháp luật mà chủ yếu trong các ngành khoa học khác như phân tích chính sách, kinh tế, khoa học quản lý, lịch sử phát triển, kinh tế chính trị, triết học. Dưới đây là một số nghiên cứu điển hình cần kể đến.

Công trình “Analysis of “Saemaul ungdong” A Korean Rural Development Programme in the 1970s” (Phân tích của Saemaul ungdong: chương trình phát triển nông thôn của Hàn Quốc trong những năm 1970) của tác giả Sooyoung Park (Tạp chí Phát triển Châu Á- Thái Bình Dương. Tập 16, số 2, tháng 12 năm 2009) rất đáng chú ý. Trong công trình này, tác giả phân tích, đánh giá thành công của mô hình NTM “Saemaul Ungdong” được dịch là “làng mới” của Hàn Quốc của những năm 1970 nhờ vào việc thực hiện các chiến lược cơ bản về giảm nghèo thích ứng - thúc đẩy cơ hội và tạo điều kiện trao quyền cho người dân nông thôn và đề xuất áp dụng mô hình này ở các nước đang phát triển trong khu vực. Theo đó, “làng mới” là một phong trào đổi mới phát triển nông thôn chủ yếu dựa vào cộng đồng nhằm thu hẹp khoảng cách phát triển giữa đô thị và nông thôn.

Mô hình xây dựng NTM của Hàn Quốc được bắt đầu từ 16 dự án thiết yếu nhất như: đường giao thông nông thôn, công trình cấp nước sạch, vệ sinh môi trường, sửa chữa nhà tạm, nhà sinh hoạt cộng đồng. Bài học quan trọng nhất rút ra từ Saemaul Undong là đã đề ra các chiến lược và biện pháp huy động nguồn lực phù hợp với bối cảnh chính trị, kinh tế và xã hội cụ thể. Khuyến nghị các nước đang phát triển nghiên cứu kỹ tình hình cụ thể và đưa ra các giải pháp khả thi thiết thực cho riêng mình. Luận án tiến sĩ quản lý hành chính (2012), “Modernization Campaigns and Peasant Polities in China, Taiwan and South Korea” (Phát triển nông thôn: Các chiến dịch hiện đại hóa và chính sách nông dân ở Trung Quốc, Đài Loan và Hàn TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat 10 Quốc) của tác giả Looney, Kristen (Đại học Harvard, 2012), phân tích mô hình lý thuyết về phát triển nông thôn ở Đông Á thông qua việc nghiên cứu sự phát triển nông thôn của Đài Loan, Hàn Quốc và phong trào xây dựng NTM xã hội chủ nghĩa của Trung Quốc.

Xây dựng NTM được mô tả như một chính sách xóa bỏ mô hình lạc hậu ở nông thôn trước đây để xây dựng mô hình NTM với kinh tế - xã hội phát triển, thu nhập người dân ngày càng tăng. Nghiên cứu cũng đã chỉ ra sự thành công và thất bại của các chính sách phát triển nông thôn các nước Đông Á. Nhờ các chính sách đúng đắn cho phát triển cho khu vực nông thôn ở Đài Loan và Hàn Quốc trong những thập niên 60-80, nông thôn đã trở nên mạnh mẽ, năng động, linh hoạt, có sức sản xuất cao, có tính cạnh tranh mạnh mẽ, sản xuất hàng hóa phát triển mang lại giá trị kinh tế. Nghiên cứu cho rằng sự trị trệ trong chính sách cải cách đất đai cũng là những hạn chế trong phát triển nông thôn.

Khẳng định cải cách về đất đai là cần thiết, xác định vai trò của Chính phủ và huy động sự tham gia của tổ chức nông dân là rất quan trọng để phát triển nông thôn các nước 4. Theo quan điểm của tác giả, xây dựng NTM được thực hiện ở các thôn làng, với tư cách là một khu tự trị, tự quản và cải cách chính sách phát triển khu vực nông thôn là rất cần thiết để thực hiện mô hình NTM. Nhìn chung các chính sách chuyển đổi và phát triển nông thôn các nước cũng hết sức đa dạng, và tạo ra sự khác biệt lớn về nông thôn và nông nghiệp ở các quốc gia này. Luận án tiến sĩ triết học “Saemaul undong (new village movement) in Korea a strategy for citizen participation in rural community development” (Phong trào làng mới ở Hàn Quốc chiến lược tham gia của người dân trong phát triển cộng đồng nông thôn) của tác giả Sang Yoon Rhee (Đại học Nam California, 1985), nghiên cứu về phong trào “làng mới” củả Hàn Quốc với chiến lược tham gia của người dân vì sự phát triển của cộng đồng.

Luận án đưa ra những đánh giá về sự đóng góp của phong trào làng mới cho sự phát triển của một nền dân chủ với sự tham gia của cộng đồng dân cư nông thôn. Theo tác giả, “làng mới” với ý nghĩa là dự án phát triển nông 4 Looney, Kristen (2012), Modernization Campaigns and Peasant Polities in China, Taiwan and South Korea, Doctoral dissertation, Harverd University, tr. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat 11 thôn được thiết kế cơ bản để đạt được mục tiêu phát triển kinh tế- xã hội, cải thiện điều kiện sống của người dân và thay đổi hành vi thông qua tự lực và hợp tác. Nghiên cứu “Modularization of Korea’s Development Experience: New Research on Saemaul Undong: Lessons and Insights from Korea’s Development Experience” (Hiện đại hóa kinh nghiệm phát triển của Hàn Quốc: nghiên cứu phong trào làng mới: bài học và hiểu biết sâu sắc từ kinh nghiệm phát triển của Hàn Quốc) của Bộ Chiến lược và Tài chính Hàn Quốc, 2013, tập hợp các bài viết của các tác giả về bài học kinh nghiệm sâu sắc từ phát triển nông thôn của Hàn Quốc.

Các nhà nghiên cứu xây dựng quan điểm “làng mới” là phong trào phát triển nông thôn được thực hiện trên một nền dân chủ có sự tham gia tích cực của người dân. Người dân được trao quyền tự chủ thể hiện sáng kiến, tự mình quyết định và quản lý các dự án phát triển cộng đồng của chính phủ tại các thôn làng, tạo ra một cộng đồng tự lực, được trao cơ hội bình đẳng thông qua giáo dục. Theo phong trào, dân làng được yêu cầu làm việc tập thể, hợp tác trong việc đưa ra quyết định và giải quyết xung đột, hình thành cơ sở thể chế để quản lý lãnh đạo của làng xã, cơ cấu hiệp hội, HTX nông nghiệp. Điều này đã tạo ra ý thức về quyền sở hữu của người dân trong sự phát triển của cộng đồng và đóng góp vào nguồn lực cộng đồng từ đó thúc đẩy khả năng huy động hiệu quả sự tham gia tích cực của người dân.

Chính phủ đã nỗ lực trong việc thực hiện chính sách cải cách quản lý thuế đồng thời với các chính sách phát triển nông thôn. Với chính sách cải cách thuế, thu nhập từ thuế tăng mạnh như một phần của GNP đảm bảo sự lành mạnh về tài chính, ổn định vĩ mô để Chính phủ theo đuổi chính sách phát triển công nghiệp và nông thôn, đầu tư cho giáo dục và cơ sở hạ tầng5. Mô hình NTM được xây dựng ở Trung Quốc với tên gọi đầy đủ là “Nông thôn mới xã hội chủ nghĩa”. Khái niệm “nông thôn mới” đã được đề cập đến trong nhiều công trình nghiên cứu khác nhau ở Trung Quốc từ thập niên 50 của thế kỷ XX đến nay.

Công trình “Lý luận, thực tiễn và các chính sách xây dựng nông thôn mới Trung Quốc” do dịch giả Cù Ngọc Hưởng biên dịch (Trung tâm phát triển nông 5 Joon -Kyung Kim and KS.Kim (2013, Modularization of Korea's Development Experience: Why the Saemaul Undong is So Important to Understanding Korea’s Social and Economic, Ministry of Strategy and Finance (MOSF), Korea Saemaul Undong Center, KDI School, tr 29. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] moi nhat 12 thôn- Dự án MISPA, 2006) đã xây dựng khái niệm NTM, phân tích chức năng động lực về xây dựng NTM. Theo đó, “NTM trước tiên phải là nông thôn chứ không phải là thị tứ”. Từ “mới ” trong cụm từ “xây dựng nông thôn mới” được chỉ rõ, đó là: xây dựng kế hoạch mới, kiến thiết làng xã mới, phát triển ngành nghề mới, đào tạo tầng lớp nông dân mới, tạo nên diện mạo mới, hình thành sức mạnh tổng hợp mới và áp dụng cách làm mới6.

Mục tiêu của xây dựng NTM xã hội chủ nghĩa Trung Quốc là “sản xuất phát triển, đời sống ấm no, làng xã văn minh, diện mạo sạch đẹp, quản lý dân chủ”. Nghiên cứu đã tập hợp và phân tích chính sách, kiến nghị tăng cường đầu tư của chính phủ vào các dịch vụ công nông thôn, tăng cường lợi ích của doanh nghiệp tham gia đầu tư xây dựng NTM, chỉ ra hạn chế, tồn tại của cơ chế chính sách và sự cần thiết phải pháp chế hóa các biện pháp hỗ trợ xây dựng NTM ở Trung Quốc. Ở Việt Nam, thuật ngữ “nông thôn mới” được nêu ra từ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ III (1960). Tuy nhiên, chỉ sau khi Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 5/8/2008, xây dựng NTM mới thực sự bắt đầu và chính thức trở thành một Chương trình MTQG triển khai trong phạm vi toàn quốc.

Chương trình MTQG xây dựng NTM được coi là mô hình xây dựng NTM của Việt Nam đến thời điểm hiện nay. Cũng từ đây, các nghiên cứu lý luận, thực tiễn xây dựng NTM được thúc đẩy. Dưới đây là một số công trình điển hình cần kể: 1. Nghiên cứu về huy động vốn đầu tư xây dựng nông thôn mới.

Bài “Huy động nguồn lực xã hội và phát huy vai trò của người dân trong tạo lập và duy trì các kết quả xây dựng nông thôn mới” của tác giả Bùi Thị Kim nêu quan điểm về NTM là quá trình phát triển liên tục không ngừng nghỉ. Sau khi thực hiện xong Bước 4, người dân lại tiếp tục bắt đầu lại Bước 1 với một hoàn cảnh mới. Mỗi giai đoạn xây dựng NTM có thể được đặt cho một cái tên khác nhau, nhưng cần đảm bảo giai đoạn sau sẽ phát triển và tiến bộ hơn giai đoạn trước. Về huy động vốn đầu tư xây dựng NTM, tác giả cho rằng: xây dựng NTM không chỉ bao gồm việc huy động các nguồn lực xã hội để tạo ra các kết quả theo các tiêu chí của 6 Cù Ngọc Hưởng (2006), “Lý luận, thực tiễn và các chính sách xây dựng nông thôn mới Trung Quốc” , Trung tâm phát triển nông thôn – Dự án MISPA, tr 9.