Khóa luận pháp luật về bảo hiểm tài sản ở Việt Nam của sinh viên Trường Đại học Luật Hà Nội

Khóa luận tốt nghiệp phân tích thực trạng pháp luật bảo hiểm tài sản tại Việt Nam, đề xuất giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp lý hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Minh Ngọc
• Người hướng dẫn: Tiến sĩ Nguyễn Ngọc Yến
• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Pháp Luật Về Bảo Hiểm Tài Sản Ở Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp Hoàn Thiện
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của việc nghiên cứu để tài Khóa luận
• 0.2. Tình hình nghiên cứu hiện quan đến đề tài Khóa luận
• 0.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Những đóng góp của Khóa luận
• 0.7. Kết cấu của Khóa luận
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BẢO HIỂM TÀI SẢN VÀ PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TÀI SẢN
• 1.1. Một số vấn đề lý luận về bảo hiểm tài sản
• 1.2. Khái niệm bảo hiểm tài sản
• 1.3. Đặc điểm của bảo hiểm tài sản
• 1.4. Phân biệt bảo hiểm tài sản với các loại hình bảo hiểm khác
• 1.5. Vai trò của bảo hiểm tài sản
• 1.6. Khái quát pháp luật về bảo hiểm tài sản
• 1.6.1. Khái niệm pháp luật về bảo hiểm tài sản
• 1.6.2. Nội dung pháp luật về bảo hiểm tài sản
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TÀI SẢN Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng pháp luật quy định về tham gia quan hệ bảo hiểm tài sản
• 2.2. Quy định về chủ thể thực hiện hoạt động kinh doanh bảo hiểm tài sản
• 2.3. Quy định về người mua bảo hiểm tài sản và những các thể có liên quan
• 2.4. Thực trạng quy định của pháp luật về hợp đồng bảo hiểm tài sản
• 2.4.1. Nguyên tắc giao kết hợp đồng bảo hiểm tài sản
• 2.4.2. Nội dung và hình thức của hợp đồng bảo hiểm tài sản
• 2.4.3. Hợp đồng tài sản vô hiệu
• 2.4.4. Một số trường hợp đặc biệt của hợp đồng bảo hiểm tài sản
• 2.5. Thực trạng pháp luật về quản lý nhà nước đối với bảo hiểm tài sản
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO HIỂM TÀI SẢN Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tài sản ở Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tài sản ở Việt Nam
• 3.2.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về chủ thể tham gia quan hệ bảo hiểm tài sản
• 3.2.2. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hợp đồng bảo hiểm tài sản
• 3.2.3. Một số giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về quản lý nhà nước đối với bảo hiểm tài sản
• 3.2.4. Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo hiểm tài sản
• KẾT LUẬN CHUNG
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Bảo hiểm tài sản và pháp luật bảo hiểm

Bảo hiểm tài sản là một phần quan trọng của bảo hiểm phi nhân thọ, được hình thành từ nhu cầu bảo vệ tài sản trước các rủi ro. Pháp luật bảo hiểm điều chỉnh các hoạt động liên quan đến bảo hiểm tài sản, bao gồm quy định về chủ thể tham gia, hợp đồng bảo hiểm, và quản lý nhà nước. Bảo hiểm tài sản ở Việt Nam đã được ghi nhận từ năm 1993 thông qua Nghị định số 100/CP. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xử lý các hành vi vi phạm và bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia.

1.1. Khái niệm và đặc điểm bảo hiểm tài sản

Bảo hiểm tài sản là loại hình bảo hiểm lấy tài sản làm đối tượng bảo hiểm, giúp người tham gia khôi phục tài chính khi tài sản bị tổn thất. Đặc điểm nổi bật của bảo hiểm tài sản là sự chia sẻ rủi ro giữa các chủ thể tham gia, với mục đích bảo vệ quyền lợi tài chính của người được bảo hiểm. Tài sản trong bảo hiểm có thể là động sản, bất động sản, hoặc các quyền tài sản khác.

1.2. Pháp luật bảo hiểm tài sản

Pháp luật bảo hiểm tài sản bao gồm các quy định trong Luật Kinh doanh bảo hiểm và các văn bản hướng dẫn thi hành. Các quy định này điều chỉnh việc thành lập và hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm, cũng như các điều khoản trong hợp đồng bảo hiểm. Tuy nhiên, hệ thống pháp luật hiện hành vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc xử lý các hành vi trục lợi bảo hiểm và bảo vệ quyền lợi của người mua bảo hiểm.

II. Thực trạng bảo hiểm tài sản ở Việt Nam

Thực trạng bảo hiểm tài sản ở Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù hệ thống pháp luật đã có nhiều cải tiến, nhưng việc thực thi vẫn còn nhiều hạn chế. Các doanh nghiệp bảo hiểm thường gặp khó khăn trong việc xử lý các yêu cầu bồi thường, trong khi người mua bảo hiểm lại phải đối mặt với các thủ tục phức tạp và thời gian giải quyết kéo dài. Bảo hiểm tài sản và pháp luật cần được hoàn thiện để đảm bảo sự công bằng và minh bạch trong các giao dịch bảo hiểm.

2.1. Quy định về chủ thể tham gia

Các quy định về chủ thể tham gia bảo hiểm tài sản bao gồm doanh nghiệp bảo hiểm, người mua bảo hiểm, và các bên liên quan. Tuy nhiên, việc xác định quyền lợi và trách nhiệm của các chủ thể này vẫn còn nhiều mâu thuẫn, dẫn đến tình trạng tranh chấp và vi phạm pháp luật. Cần có các quy định rõ ràng hơn để bảo vệ quyền lợi của các bên tham gia.

2.2. Hợp đồng bảo hiểm tài sản

Hợp đồng bảo hiểm tài sản là công cụ pháp lý quan trọng trong việc điều chỉnh quan hệ giữa các bên tham gia. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều hợp đồng bảo hiểm vẫn còn thiếu minh bạch, với các điều khoản không rõ ràng hoặc bất lợi cho người mua bảo hiểm. Cần có các biện pháp để nâng cao tính minh bạch và công bằng trong các hợp đồng bảo hiểm.

III. Giải pháp hoàn thiện bảo hiểm tài sản

Để hoàn thiện pháp luật bảo hiểm tài sản, cần có các giải pháp đồng bộ từ việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật đến nâng cao hiệu quả thực thi. Giải pháp hoàn thiện bảo hiểm bao gồm việc cải cách hệ thống pháp luật, nâng cao năng lực quản lý nhà nước, và tăng cường giám sát hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm. Bảo hiểm tài sản và giải pháp cần được thực hiện một cách toàn diện để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngành bảo hiểm.

3.1. Cải cách pháp luật bảo hiểm

Cần sửa đổi, bổ sung các quy định trong Luật Kinh doanh bảo hiểm để khắc phục những bất cập hiện tại. Đặc biệt, cần có các quy định rõ ràng về việc xử lý các hành vi trục lợi bảo hiểm và bảo vệ quyền lợi của người mua bảo hiểm. Cải cách bảo hiểm tài sản cần được thực hiện đồng bộ với các quy định pháp luật khác.

3.2. Nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước

Cần tăng cường năng lực quản lý nhà nước trong lĩnh vực bảo hiểm, đặc biệt là trong việc giám sát hoạt động của các doanh nghiệp bảo hiểm. Quản lý rủi ro cần được thực hiện một cách hiệu quả để đảm bảo sự ổn định của thị trường bảo hiểm. Bảo hiểm tài sản và quản lý rủi ro là hai yếu tố không thể tách rời trong quá trình hoàn thiện pháp luật.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Bảo hiểm tài sản là bộ phận quan trọng của bảo hiểm phi nhân thọ, giữ vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ quyền lợi tài chính cho các chủ thể và đóng góp vào sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành pháp luật bảo hiểm tài sản tại Việt Nam còn nhiều bất cập: chế tài xử lý vi phạm chưa đủ sức răn đe, quy định còn kẽ hở dẫn đến tình trạng trục lợi bảo hiểm (như mua bảo hiểm cho cùng một đối tượng tại nhiều doanh nghiệp bảo hiểm), kéo dài thời gian giải quyết bồi thường hoặc cố tình từ chối trách nhiệm bảo hiểm. Bên cạnh đó, sau khi Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 được ban hành cùng các văn bản hướng dẫn thi hành, hệ thống lý luận và thực tiễn áp dụng đòi hỏi phải có những nghiên cứu cập nhật, đánh giá toàn diện để tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.

Mục đích nghiên cứu của khóa luận là hệ thống hóa những nội dung lý luận về pháp luật điều chỉnh bảo hiểm tài sản, đánh giá thực trạng pháp luật hiện hành và đề xuất các kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật cũng như nâng cao hiệu quả thi hành tại Việt Nam. Để đạt được mục đích trên, tác giả xác định 03 nhiệm vụ nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa, phân tích những nội dung lý luận cơ bản về bảo hiểm tài sản và pháp luật về bảo hiểm tài sản.
2. Phân tích, đánh giá các quy định của pháp luật về bảo hiểm tài sản theo Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành; chỉ ra những điểm hợp lý, hạn chế và mâu thuẫn giữa các quy định.
3. Làm rõ định hướng và đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật, nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật về bảo hiểm tài sản ở Việt Nam.

Đối tượng nghiên cứu của khóa luận bao gồm các vấn đề lý luận về pháp luật điều chỉnh bảo hiểm tài sản, quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn thi hành tại Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập như sau:

• Phạm vi không gian: Tập trung vào các nội dung pháp luật điều chỉnh bảo hiểm tài sản tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Trọng tâm là các quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và các văn bản hướng dẫn thi hành, đồng thời mở rộng nghiên cứu giai đoạn trước năm 2022 để so sánh, đánh giá sự thay đổi.
• Giới hạn nội dung: Chỉ giới hạn nghiên cứu trong nhóm chủ thể thực hiện là doanh nghiệp bảo hiểm được thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam; không đi sâu phân tích nhóm chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận dựa trên hệ thống khái niệm, mô hình lý luận và văn bản quy phạm pháp luật chuyên ngành:

• Khung lý thuyết và quan niệm học thuật: Tiếp thu quan điểm của Dennis Kessler (SCOR SE), Hiệp hội Bảo hiểm Việt Nam (2004), Trường Đại học Kinh tế Quốc dân (2005), Học viện Tài chính (2010), Trường Đại học Luật Hà Nội (2023), Hiệp hội các Cơ quan Quản lý Bảo hiểm Quốc gia Hoa Kỳ - NAIC (2011), Jérôme Yeatman (2001) và Trần Văn Biên (2014) về bản chất phân chia rủi ro, cấu trúc quan hệ pháp luật bảo hiểm và khung giám sát nhà nước.
• Hệ thống văn bản quy phạm pháp luật: Bộ luật Dân sự năm 2015 (đặc biệt là Điều 105 về tài sản và Điều 197 về tài sản công), Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, Nghị định số 100/CP ngày 18/12/1993, Nghị định số 46/2023/NĐ-CP ngày 01/07/2023, Thông tư số 67/2023/TT-BTC ngày 02/11/2023, Luật Doanh nghiệp năm 2020 và các cam kết gia nhập WTO của Việt Nam.
• Kế thừa các công trình nghiên cứu trước: Luận án tiến sĩ của Nguyễn Thị Thủy (2008), sách chuyên khảo của Nguyễn Thị Thủy (2017), luận văn thạc sĩ của Trần Phước Thu (2014), luận văn thạc sĩ của Hồ Thị Hồng Huế (2019), bài viết tạp chí của Bạch Thị Nhã Nam (2018).

Phương pháp nghiên cứu được triển khai trên nền tảng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của chủ nghĩa Mác - Lênin, kết hợp các phương pháp chuyên ngành luật học:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt các chương để làm rõ khái niệm, đặc điểm, đánh giá tính hợp lý, hạn chế của quy định pháp luật và xây dựng luận cứ cho các giải pháp.
• Phương pháp luật học so sánh: Đối chiếu quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 với pháp luật giai đoạn trước và pháp luật một số quốc gia, vùng lãnh thổ (Anh, Đức, Trung Quốc, Hồng Kông, Đài Loan) nhằm nhận diện sự tương thích và điểm khác biệt.
• Phương pháp phân tích logic quy phạm: Dùng tại Chương 2 và Chương 3 để rà soát tính đồng bộ, thống nhất nội tại giữa các điều luật, phát hiện xung đột quy phạm giữa Luật Kinh doanh bảo hiểm với Bộ luật Dân sự và Luật Doanh nghiệp.

Nguồn dữ liệu của đề tài bao gồm văn bản quy phạm pháp luật, giáo trình chuẩn mực của các cơ sở đào tạo luật và kinh tế, sách chuyên khảo, bài báo khoa học trên các tạp chí pháp lý chuyên ngành.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề lý luận về bảo hiểm tài sản và pháp luật về bảo hiểm tài sản

Chương này tập trung làm rõ bản chất kinh tế - pháp lý của bảo hiểm tài sản và cấu trúc khung pháp luật điều chỉnh loại hình này. Bảo hiểm tài sản được xác định là loại hình bảo hiểm có đối tượng được bảo hiểm là tài sản theo quy định tại Điều 105 Bộ luật Dân sự năm 2015 (gồm vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản; bao gồm bất động sản và động sản hiện có hoặc hình thành trong tương lai).

Tác giả phân tích 05 đặc điểm đặc thù của bảo hiểm tài sản:

1. Hình thành từ nhu cầu bảo vệ quyền lợi tài chính của chủ sở hữu hoặc người chiếm hữu, sử dụng hợp pháp tài sản (người tham gia phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm).
2. Giới hạn trách nhiệm bảo hiểm căn cứ theo giá trị tài sản tại thời điểm giao kết hợp đồng.
3. Giải quyết khiếu nại bồi thường tuân thủ nghiêm ngặt nguyên tắc bồi thường: căn cứ theo giá trị thị trường và thiệt hại thực tế; mục đích chỉ bù đắp tổn thất, không tạo cơ hội kiếm lợi; áp dụng 3 hình thức bồi thường (sửa chữa, thay thế, trả tiền bồi thường).
4. Áp dụng nguyên tắc thế quyền hợp pháp (DNBH thế quyền người được bảo hiểm để đòi người thứ ba có lỗi, trừ trường hợp người gây lỗi là cha mẹ, vợ chồng, con cái).
5. Vận dụng nguyên tắc bồi thường trong trường hợp bảo hiểm trùng (các DNBH chia sẻ trách nhiệm theo tỷ lệ, tổng bồi thường không vượt quá giá trị thiệt hại thực tế).

Khóa luận thiết lập sự phân biệt giữa bảo hiểm tài sản với các loại hình bảo hiểm thương mại cơ bản khác:

Tiêu chí phân biệt	Bảo hiểm tài sản	Bảo hiểm con người	Bảo hiểm trách nhiệm dân sự
Đối tượng bảo hiểm	Tài sản (vật, tiền, giấy tờ có giá, quyền tài sản) định giá được bằng tiền.	Tính mạng, tuổi thọ, sức khỏe, tai nạn (phạm trù phi giá trị hóa).	Trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với người thứ ba (mang tính trừu tượng).
Bản chất bồi thường/chi trả	Bồi thường tương xứng thiệt hại thực tế, mang tính khắc phục tổn thất.	Trả tiền bảo hiểm theo thỏa thuận (có yếu tố tích lũy, đầu tư sinh lợi).	Gánh chịu thay nghĩa vụ bồi thường nhằm bảo vệ quyền lợi người bị thiệt hại.
Tính chất tham gia	Tự nguyện theo nhu cầu bảo vệ tài sản của chủ thể.	Tự nguyện theo nhu cầu cá nhân.	Tự nguyện hoặc bắt buộc theo quy định pháp luật.

Về mặt lý luận, tác giả khẳng định pháp luật bảo hiểm tài sản cấu thành từ 03 nhóm quy phạm chính: quy phạm về chủ thể tham gia, quy phạm về hợp đồng bảo hiểm tài sản và quy phạm về quản lý nhà nước.

Chương 2: Thực trạng pháp luật và thực tiễn thi hành pháp luật về bảo hiểm tài sản ở Việt Nam

Chương 2 phân tích chi tiết thực trạng các quy định pháp luật hiện hành và chỉ ra những điểm bất cập, xung đột quy phạm cụ thể:

Thực trạng pháp luật về chủ thể:

• Doanh nghiệp bảo hiểm: Pháp luật quy định DNBH chỉ được tổ chức dưới hình thức công ty cổ phần hoặc công ty TNHH, loại trừ mô hình công ty hợp danh và doanh nghiệp tư nhân. Vốn điều lệ tối thiểu được nâng lên theo Nghị định số 46/2023/NĐ-CP: 400 tỷ đồng đối với DNBH phi nhân thọ (trừ bảo hiểm hàng không, vệ tinh) và bảo hiểm sức khỏe; 450 tỷ đồng nếu kinh doanh thêm bảo hiểm hàng không hoặc vệ tinh; 500 tỷ đồng nếu kinh doanh cả bảo hiểm hàng không và vệ tinh. Cổ đông nước ngoài được phép sở hữu tối đa 100% vốn điều lệ.
• Bất cập về quản trị doanh nghiệp: Quy định về tổ chức quản lý DNBH dạng công ty TNHH chưa đồng bộ với Luật Doanh nghiệp (Luật Kinh doanh bảo hiểm chỉ tiếp cận theo mô hình TNHH 1 thành viên, bỏ ngỏ mô hình TNHH 2 thành viên trở lên). Đối với công ty cổ phần, Luật Kinh doanh bảo hiểm quy định cứng Ban kiểm soát phải có từ 3 đến 5 kiểm soát viên, không dẫn chiếu các trường hợp miễn trừ của Luật Doanh nghiệp. Ngoài ra, thiếu quy định cụ thể về tiêu chuẩn, nhiệm vụ của thành viên độc lập HĐQT và thành viên HĐQT không điều hành trong mô hình quản trị một cấp.
• Chủ thể trung gian: Cá nhân làm đại lý bảo hiểm không hoạt động trong 3 năm liên tục phải thi lấy chứng chỉ mới; đại lý tổ chức chỉ được làm đại lý cho DNBH khác khi có văn bản chấp thuận. Thực tiễn xuất hiện hiện tượng các ngân hàng thương mại ép khách hàng mua bảo hiểm tài sản (nhà, xe thế chấp) mới giải ngân vốn vay. Đối với môi giới bảo hiểm, vốn điều lệ tối thiểu là 5 tỷ đồng (môi giới gốc hoặc tái bảo hiểm) và 10 tỷ đồng (cả gốc và tái bảo hiểm); nội dung hoạt động tại Điều 131 có sự mở rộng hơn so với định nghĩa tại Khoản 21 Điều 4 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022.

Thực trạng pháp luật về hợp đồng bảo hiểm tài sản:

• Tác giả chỉ ra sự thiếu đồng bộ tại Điều 7 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022: phân loại nghiệp vụ gồm 3 loại hình (nhân thọ, phi nhân thọ, sức khỏe) nhưng lại liệt kê 5 loại hợp đồng bảo hiểm độc lập.
• Xung đột về thời điểm xác định quyền lợi có thể được bảo hiểm: Khoản 3 Điều 44 quy định bên mua bảo hiểm phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm tại thời điểm xảy ra tổn thất; tuy nhiên Điểm a Khoản 1 Điều 25 lại quy định hợp đồng vô hiệu ngay từ thời điểm giao kết nếu bên mua không có quyền lợi có thể được bảo hiểm, dẫn đến mâu thuẫn khi áp dụng.
• Xung đột chế tài xử lý thông tin gian dối: Điều 22 quy định bên mua cố ý cung cấp sai thông tin để trục lợi thì DNBH có quyền hủy bỏ hợp đồng, trong khi Điểm h Khoản 1 Điều 25 quy định trường hợp lừa dối khi giao kết hợp đồng thì hợp đồng bị vô hiệu. Hai quy định này dẫn đến hậu quả pháp lý khác nhau cho cùng một bản chất hành vi.
• Đối tượng bảo hiểm: Chưa có quy chế pháp lý rõ ràng điều chỉnh việc bảo hiểm đối với tài sản công (Điều 197 Bộ luật Dân sự năm 2015, hiện do gần 90.000 cơ quan quản lý) và tài sản số phát sinh từ cách mạng công nghiệp 4.0.

Chương 3: Định hướng và một số giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo hiểm tài sản ở Việt Nam

Chương 3 đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện pháp luật và giải pháp thi hành:

• Hoàn thiện quy định về chủ thể: Sửa đổi, bổ sung quy định về cơ cấu tổ chức quản lý DNBH nhằm bảo đảm tính tương thích với Luật Doanh nghiệp năm 2020; quy định chi tiết địa vị pháp lý, quyền hạn và trách nhiệm của thành viên độc lập HĐQT, thành viên HĐQT không điều hành; chuẩn hóa định nghĩa và phạm vi hoạt động của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm tại Điều 4 và Điều 131.
• Hoàn thiện quy định về hợp đồng bảo hiểm tài sản: Điều chỉnh Điều 7 để thống nhất cách phân loại hợp đồng theo 3 loại hình bảo hiểm; xử lý mâu thuẫn giữa Điều 25 và Điều 44 về thời điểm tồn tại quyền lợi có thể được bảo hiểm; thống nhất hậu quả pháp lý giữa Điều 22 và Điều 25 đối với hành vi lừa dối, cung cấp thông tin sai lệch; xây dựng hành lang pháp lý điều chỉnh bảo hiểm tài sản công và tài sản số.
• Giải pháp nâng cao hiệu quả thi hành: Tăng cường hoạt động thanh tra, kiểm tra của cơ quan quản lý nhà nước đối với hoạt động phân phối bảo hiểm qua kênh ngân hàng (bancassurance); siết chặt chế tài xử lý đại lý tổ chức vi phạm; chuẩn hóa đào tạo đại lý và nâng cao năng lực quản trị rủi ro của DNBH; đẩy mạnh tuyên truyền nghĩa vụ kê khai thông tin trung thực của bên mua bảo hiểm.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đạt được các kết quả và đóng góp cụ thể sau:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về bảo hiểm tài sản, phân tích rõ 5 đặc điểm pháp lý đặc thù và làm rõ sự khác biệt giữa bảo hiểm tài sản với bảo hiểm con người và bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
• Phát hiện và phân tích chi tiết các điểm xung đột, chưa tương thích trong hệ thống văn bản pháp luật hiện hành, bao gồm:
  • Mâu thuẫn giữa Khoản 3 Điều 44 và Điểm a Khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 về thời điểm xác định quyền lợi có thể được bảo hiểm.
  • Sự thiếu nhất quán về hậu quả pháp lý giữa Điều 22 (hủy bỏ hợp đồng) và Điểm h Khoản 1 Điều 25 (hợp đồng vô hiệu) đối với hành vi lừa dối/cung cấp sai thông tin.
  • Điểm vênh giữa quy định quản trị nội bộ DNBH tại Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 với Luật Doanh nghiệp năm 2020.
• Trích xuất và hệ thống các số liệu, tiêu chuẩn pháp lý mới theo Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, Nghị định số 46/2023/NĐ-CP và Thông tư số 67/2023/TT-BTC: mức vốn pháp định tối thiểu của DNBH phi nhân thọ (400 - 450 - 500 tỷ đồng), vốn điều lệ tối thiểu của doanh nghiệp môi giới bảo hiểm (5 - 10 tỷ đồng), tỷ lệ sở hữu của nhà đầu tư nước ngoài (lên đến 100%), thời hạn thi lại chứng chỉ đại lý (sau 3 năm không hoạt động liên tục).
• Đóng góp so với nghiên cứu trước: Khắc phục khoảng trống học thuật của các công trình trước đây vốn chủ yếu dựa trên Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2000 (sửa đổi 2010), đem lại công trình đánh giá trực tiếp trên nền tảng Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận có các giới hạn nghiên cứu được tác giả nêu rõ:

• Giới hạn phạm vi chủ thể: Do dung lượng giới hạn, đề tài chỉ nghiên cứu nhóm DNBH thành lập và hoạt động theo pháp luật Việt Nam, không đi sâu phân tích mô hình hoạt động của các chi nhánh doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ nước ngoài tại Việt Nam.
• Về mặt thực tiễn: Khóa luận chưa bao quát toàn bộ các bản án, tranh chấp thực tế tại hệ thống Tòa án nhân dân các cấp đối với từng loại hợp đồng bảo hiểm tài sản cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Tiếp tục nghiên cứu chuyên sâu về cơ chế quản lý rủi ro và khung pháp lý điều chỉnh bảo hiểm tài sản công và bảo hiểm tài sản số tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Luật (Luật Kinh tế, Luật Dân sự, Luật Thương mại quốc tế) tham khảo phương pháp phân tích quy phạm và kỹ thuật chỉ ra xung đột pháp luật thực định.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu trong lĩnh vực kinh doanh bảo hiểm, tài chính - ngân hàng sử dụng làm tài liệu đối chiếu các quy định mới của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 so với các luật tiền nhiệm.
• Cán bộ pháp chế tại các doanh nghiệp bảo hiểm, công ty môi giới bảo hiểm và ngân hàng thương mại tham khảo các luận điểm về điều khoản hợp đồng vô hiệu, quản trị đại lý và nguyên tắc bồi thường.
• Phần đáng tham khảo nhất: Nội dung phân tích các bất cập pháp lý tại Chương 2 (xung đột giữa Điều 22, Điều 25 và Điều 44 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022) và hệ thống tiêu chí phân biệt các loại hình bảo hiểm tại Chương 1.

Câu hỏi thường gặp

1. Vốn điều lệ tối thiểu đối với doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ và doanh nghiệp môi giới bảo hiểm theo quy định hiện hành là bao nhiêu?
Theo quy định tại Điều 35 Nghị định số 46/2023/NĐ-CP được trích dẫn trong khóa luận:

• Doanh nghiệp bảo hiểm phi nhân thọ: tối thiểu 400 tỷ đồng (kinh doanh bảo hiểm phi nhân thọ và sức khỏe); tối thiểu 450 tỷ đồng nếu có thêm bảo hiểm hàng không hoặc vệ tinh; tối thiểu 500 tỷ đồng nếu kinh doanh cả hàng không và vệ tinh.
• Doanh nghiệp môi giới bảo hiểm: tối thiểu 5 tỷ đồng đối với môi giới bảo hiểm gốc hoặc tái bảo hiểm; tối thiểu 10 tỷ đồng nếu kinh doanh cả môi giới bảo hiểm gốc và tái bảo hiểm.

2. Điểm mâu thuẫn giữa quy định về quyền lợi có thể được bảo hiểm và hợp đồng vô hiệu trong Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 là gì?
Khoản 3 Điều 44 quy định bên mua bảo hiểm phải có quyền lợi có thể được bảo hiểm tại thời điểm xảy ra tổn thất (nhằm dự liệu trường hợp quyền lợi chưa xác định được khi giao kết). Tuy nhiên, Điểm a Khoản 1 Điều 25 lại quy định hợp đồng bảo hiểm vô hiệu ngay tại thời điểm giao kết nếu bên mua không có quyền lợi có thể được bảo hiểm, tạo ra sự xung đột quy phạm trực tiếp.

3. Khác biệt về hậu quả pháp lý giữa Điều 22 và Điểm h Khoản 1 Điều 25 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 đối với hành vi cung cấp sai thông tin là gì?
Điều 22 quy định bên mua cố ý cung cấp sai sự thật nhằm giao kết hợp đồng để được bồi thường thì DNBH có quyền hủy bỏ hợp đồng (không bồi thường, hoàn lại phí sau khi trừ chi phí hợp lý). Trong khi đó, Điểm h Khoản 1 Điều 25 lại xác định hợp đồng bị vô hiệu do bị lừa dối, dẫn đến hai cơ chế giải quyết hậu quả pháp lý khác nhau cho cùng một bản chất hành vi.

4. Cá nhân đã có chứng chỉ đại lý bảo hiểm nhưng không hành nghề thì sau bao lâu phải thi lại?
Theo quy định tại Điều 125 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, cá nhân đã được cấp chứng chỉ đại lý bảo hiểm nhưng không hoạt động đại lý bảo hiểm trong thời hạn 03 năm liên tục phải thực hiện thi lấy chứng chỉ đại lý bảo hiểm mới trước khi hoạt động lại.

5. Khóa luận chỉ ra thực trạng bất cập nào nổi bật trong hoạt động của đại lý bảo hiểm là ngân hàng thương mại?
Thực tiễn xuất hiện hiện tượng một số ngân hàng thương mại yêu cầu khách hàng bắt buộc phải mua bảo hiểm tài sản đối với tài sản thế chấp (như nhà, xe) thì mới giải ngân vốn vay, đồng thời pháp luật còn thiếu quy định gắn trách nhiệm cụ thể đối với người chịu trách nhiệm chính trong đại lý tổ chức.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Minh Ngọc đã hệ thống hóa lý luận cơ bản về bảo hiểm tài sản và khung pháp luật điều chỉnh loại hình này tại Việt Nam. Công trình tập trung phân tích các quy định của Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022 và các văn bản hướng dẫn, chỉ rõ những điểm tiến bộ cũng như các mâu thuẫn nội tại về chủ thể, hợp đồng vô hiệu và quản lý đại lý. Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thi hành trong thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Những van để lý luận vẻ bão hiểm tải sản và pháp luật về bảo. hiểm tải sẵn. Thực trạng pháp luật về bảo hiểm tai sản ở Việt Nam.

Định hướng và một số giải pháp hoản thién pháp luật vẻ bảo hiểm tài sẵn ở Việt Nam. NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE BẢO HIỂM TÀI SAN VÀ. PHAP LUẬT VE BẢO HIỂM TÀI SAN 1. Một số vấn đề lý luận về bảo hiểm tài sản.

Bao hiểm nói chung, ra đời do nhu cầu khách quan của đời sống kinh tế xã hôi trong việc gop phản giúp đổ, chia sẽ những tn thất do những rủi ro mang lai nhằm Gn định các quan hệ kinh tế - xã hôi chiu những tổn thất nay. Theo Dennis Kesler- Chủ tịch Héi đẳng quan tri kiếm Giám đốc điễu hảnh công ty tai bao hiểm SCORSE, bao hiểm là sự đóng góp của số đông vào sự bắt hạnh của số ít! Đây cũng là quan điểm được đông thuận bởi Hiệp hội bao hiểm Việt Nam (2004). Theo đó, Hiệp hội cho rằng, bảo hiểm l biên pháp chia sé rủi ro của một người hay một số người cho cả công đẳng những người có khả năng gặp rũi ro quốc dén (2005) ghi nhân, bao thực At lả quá trình phân phổi lại ting sản. phẩm trong nước giữa những người tham gia nhằm đáp ứng nhu cầu tải chính.

phat sinh khi tai nạn, rủi ro bất ngờ xảy ra gây tốn tha đối với người tham gia bao hiểm”, Nhìn chung, da có nhiều quan điểm khác nhau vẻ bảo hiểm được đưa ra, nhưng điểm tương thích giữa những quan điểm nay 1a déu dé cập tới sự chia sé rủi ro của bảo hiểm va được thực hiện trên cơ sở lay su đóng gop của số đông dé bù dip cho những thiệt thôi của sé it. Khi lựa chon bảo hi ro được , sự rủi chuyển giao từ người mua bảo hiển/người được bão hiểm sang cho doanh nghiệp bảo hiểm Những rủi ro này thường là sự kiện khách quan, xảy ra ngoài dự doan vả khả năng kiểm soát của con người, có thể gây ảnh hưởng nghiêm. "rsờng Địt học Ti tên HS toấn (1099), Cio win Bdo lu, os. Thi hú, Hà Nội 51 hip hộ Bo hum Việt Num 2009), Gio min dota da lý báo Hắn pla nny, hô, Ti chê, Hà Nội, v3 “Trường Đại học Ea quốc din 2005), Giáo rồi báo HỖ, eb.

Thing bi, Hà Nội, 14 trọng dén những gì mà họ muốn bảo vệ Quá trình phát triển, không ngừng học hỏi, sáng tạo, đổi mới tư duy và hãng say lao đông của con người luôn tao ra những giá trị của cải vật chất, tai sản mang những giá trị nhất định. Dưới góc đô quy định của pháp uất, tài sẵn la vật, tiền, giấy tử có giá và quyền tai sản, tai sản bao gồm đông sản va bat động. sản có thể là tai sản hiện có, tải sin hình thành trong tương lai". Khi nắm giữ những tài sản nay, chủ sỡ hữu luôn có ý thức bão về va tim tới các biện pháp bao đăm an toàn những gi mảnh dang sở hữu, sử đụng, Với tư cách la một trong các loai hình bảo hiểm, bao hiểm tai sẵn giúp cho người tham gia đáp ứng nhu cầu thiết yếu nay, đồng thời đây là cách chủ sở hữu tài sản vừa có thể khai thác.

sử dụng tai sẵn bình thường nhưng vấn đăm bảo an toán vẻ tai chính cho dù xảy, Ta các mắt mát, tổn hại từ rủi ro khách quan. Bao hiểm tải sản mặc đủ được hình thành tử sớm trên thế giới nhưng phải đến năm 1903, pháp luật vé BHTS ở Viết Nam mới chính thức được ghỉ nhận.