mở đầu dài dòng của Umberto Eco có tính chất như thông báo những sự kiện, con người sẽ diễn ra trong cuốn tiểu thuyết này vừa là có “thực”, lại vừa là hư cấu. Chỉ ra sự thiếu chắc chắn của các bằng chứng, hé lộ đây là truyện kể được “viết lại”, tức là chỉ vào mặt nạ mình đang đeo rằng tôi đang đeo mặt nạ đấy cũng cách làm quen thuộc của các nhà văn sáng tác theo khuynh hướng hậu hiện đại. Chỉ ra công việc sẽ truy tìm lại tội ác bằng những chứng cứ không chắc chắn, mù mờ, đã lùi vào quá khứ rất xa rồi, lại là cách làm “giả” trinh thám để kèm vào đó là những suy tư về thời hiện đại có lẽ là cốt lõi của cuốn tiểu thuyết này. Cuối cùng, thật nhẹ nhõm, kiểu “mua vui cũng được một vài trống canh”, tác giả dường như xoa tay vì đã tìm thấy sự yên bình : “Vì đây chỉ là một câu chuyện nói về sách, chứ không phải về những lo toan đời thường, đọc xong ta thường thốt lên như nhà thuyết giảng vĩ đại xứ Kempis : "In omnibus requiem quasivi, et nusquam inveni nisi in angulo cum libro - Tôi đã đi cùng khắp, kiếm sự an bình, rốt cuộc chỉ tìm thấy nó khi ngồi ở một góc phòng với một quyển sách mà thôi”.eco) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Một số biểu tƣợng trong Tên của đóa hồng 1. Hoa hồng Tiểu thuyết Tên của đóa hồng gây ấn tượng với bạn đọc ngay từ tên nhan đề của cuốn truyện bởi xuyên suốt theo toàn bộ tác phẩm, người đọc không hề bắt gặp bất kì một cánh hoa hồng nào. Nó báo hiệu tính đa nghĩa của biểu tượng. Theo dịch giả Lê Chu Cầu, mới đầu cuốn tiểu thuyết mang tên Tu viện của tội ác nhưng vì nó hướng sự chú ý của người đọc thuần vào hành động tội phạm nên Umberto Eco không muốn độc giả mua sách vì ham hồi hộp gay cấn mà dễ dẫn đến thất vọng.
Sau đó, ông muốn đặt tên là Adso ở xứ Melk nghe rất vô thưởng, vô phạt nhưng các nhà xuất bản không muốn lấy tên nhân vật đặt tên cho sách. Tên của đóa hồng tình cờ nảy ra trong đầu ông vì hoa hồng là một biểu tượng nhiều tầng ý nghĩa: hồng bí nhiệm, cuộc chiến hoa hồng… Nó có quá nhiều ý nghĩa đến độ nó không còn có thể mang một ý nghĩa gì rõ ràng nữa. Với một nhan đề chung chung như vậy, người đọc sẽ hoang mang và khó có thể có một tiên kiến nào trước khi đọc cuốn sách của ông. Tên của đóa hồng cũng chính là một nhan đề ẩn dụ.
“Chính điều này đã đưa Tên của đóa hồng vượt qua khuôn khổ của một cuốn tiểu thuyết trinh thám, để hướng đến những ẩn dụ tuyệt vời về một hệ thống các kí hiệu và biểu tượng: từ các vụ án, các bản thánh ca, nhà thờ… nhằm đưa người đọc vào một mê cung của xã hội Trung cổ và đồng thời là hình bóng của mê cung hậu hiện đại, nơi lóe sáng những đường dẫn đến chân lí. Cái chân lí không nằm trong thuyết giáo định sẵn , mà nằm ngay trong chính bản thân nó, bản thân người truy tìm” [10,39]. Umberto Eco quả thật tài tình khi sử dụng cấu trúc “truyện trong truyện” để dẫn dắt người đọc đến những kho tàng kiến thức vô cùng độc đáo. Độc giả tạm gác sự căng thẳng của những vụ án ghê rợn để cùng khám phá thêm 20 (LUAN.eco) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.eco) những điều mới lạ mà cuốn tiểu thuyết mang lại: các biểu tượng, kí hiệu học, kiến thức về y học… Lấy bối cảnh một tu viện Ý thế kỉ 14, giữa những trận đụng độ giữa Giáo hoàng và Triều đình, giữa Giáo hội và các tập đoàn dị giáo: “khi Hoàng đế Ludwig ngự giá xuống nước Ý để phục hồi phẩm giá của Thánh Đế chế La Mã, ứng với ý của Đấng Toàn Năng, khiến tên soán ngôi ác độc, buôn thần bán thánh, đầu sỏ tà giáo đóng đô ở Avigon, làm nhơ nhuốc tên tuổi thiêng liêng của các tông đồ xiết đỗi hoang mang” [23, 21].
Cả nước bất mãn vì không có một quyền lực trung ương: Giáo hoàng thì dời về Avignon bên bờ sông Rhône nước Pháp, còn Hoàng đế thì bận đối phó với nước Đức. Tu viện giàu có của dòng Benedict – nơi gặp gỡ giữa các phái đoàn đại diện cho Hoàng đế và Giáo hoàng – chao đảo trong những biến cố. Tên của đóa hồng phần nào có dáng dấp một tiểu thuyết điều tra mang hơi hướng Conan Doyle với Sherlock Holmes là thầy tu William, và cậu chủng sinh Adso là bác sĩ Watson. Trong bảy ngày William và Adso lưu lại, liên tiếp những án mạng mới xảy ra theo một trình tự huyền bí.
Bằng trí tuệ và tư duy đặc biệt, mang tính khoa học, vượt ra ngoài lối tư duy mê tín, giáo điều của thời Trung Cổ, William đã lần theo và gỡ được từng manh mối, cuối cùng phanh phui toàn bộ âm mưu đen tối xoay quanh một cuốn sách bí ẩn, mà thực chất là một cuộc tranh giành quyền lực tàn khốc để làm chủ Thư viện bên trong tu viện. Trong biểu tượng văn hóa thế giới, với vẻ đẹp, hình dáng và hương thơm nổi bật, hoa hồng là hoa biểu trưng hay được dùng nhất ở phương Tây. Nó tương ứng trong tổng thể với hình tượng hoa sen ở châu Á, cả hai đều gần gũi với biểu tượng bánh xe. Trong Từ điển Biểu tượng văn hóa thế giới [tr.428- 429]: Ý nghĩa chung nhất của biểu tượng hoa này là ý nghĩa về sự hiển lộ : sinh ra từ trong nước nguyên thủy, bông hoa vươn lên và nở trên mặt nước.eco) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.eco) Trong văn hóa Ấn Độ, bông hồng vũ trụ Triparasundari được dùng làm vật đối chiếu với vẻ đẹp của người Mẹ thánh thần, biểu thị một sự hoàn mĩ trọn vẹn và không có thiếu sót.
Hoa hồng còn tượng trưng cho phần thưởng cuộc sống, tâm hồn, trái tim, tình yêu, và có thể được chiêm ngưỡng như một mandala và coi nó như một trung tâm thần bí. Trong hệ tranh tượng Kitô giáo, hoa hồng hoặc là cái chén hứng máu của Chúa Kitô, hoặc là sự hóa thân của những giọt máu này và thậm chí, là chính vết thương của Chúa. Hình hoa hồng gôtích và hoa hồng hướng gió (hình hoa hồng 32 cánh ứng với 32 hướng gió) đánh dấu bước chuyển của xu hướng biểu trưng của hoa hồng sang xu hướng biểu trưng bánh xe. Trong văn hóa phương Tây, hoa hồng, bởi sự tương hợp với màu máu chảy, thường xuất hiện như là biểu tượng của sự phục sinh thần bí.Portal quan niệm hoa hồng vào màu hồng hợp thành một biểu tượng của sự tái sinh do có quan hệ gần gũi ngữ nghĩa của từ latinh rosa (hoa hồng) với ros (mưa, sương).
Với người Hy Lạp hoa hồng vốn là một loài hoa màu trắng, nhưng khi Adonis bị tử thương, nữ thần Aphrodite chạy đến cứu chàng đã bị đâm phải một cái gai và máu đã nhuộm thẫm những bông hồng cung tiến nàng. Chính ý nghĩa biểu trưng về sự tái sinh đã khiến con người, từ thời cổ đại, đặt những bông hồng lên các nấm mộ, và Hecate, nữ thần âm phủ đôi khi được thể hiện với hình ảnh đầu quấn một vòng hoa hồng có 5 lá. Theo Bède, ở thế kỷ VII mộ của Chúa Giêxu được sơn một màu pha lẫn trắng và đỏ. Hai yếu tố tạo thành màu của hoa hồng này, màu trắng và màu đỏ, với giá trị biểu trưng truyền thống của chúng phản ánh các bình diện từ trần tục đến thiêng liêng, trong sự khác nhau ứng với sự dâng tặng những bông hồng trắng hay đỏ.eco) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.eco) Hoa hồng đã trở thành biểu tượng của tình yêu và còn hơn thế, của sự dâng hiến tình yêu, của tình yêu trong trắng (còn trinh), tương tự ý nghĩa của hoa sen Ai Cập và cây thủy tiên Hy Lạp.
Dù là màu trắng hay màu đỏ, hoa hồng cũng đều được các nhà luyện đan ưa chuộng hơn cả, mà những chuyên luận của họ thường mang những tiêu đề như "Những cây hồng của các nhà triết học". Trong khi đó, hoa hồng màu lam lại biểu tượng của cái bất khả, cái không thể đạt tới. Từ các ý nghĩa của biểu tượng “hoa hồng”, ta có thể thấy, việc đặt tên cho cuốn tiểu thuyết Tên của hoa hồng của Umberto Eco là không vô lí. Tập trung vào mấy ý nghĩa : - Trong hệ tranh tượng Kitô giáo, hoa hồng hoặc là cái chén hứng máu của Chúa Kitô, hoặc là sự hóa thân của những giọt máu này và thậm chí, là chính vết thương của Chúa.
- Trong văn hóa phương Tây, hoa hồng, bởi sự tương hợp với màu máu chảy, thường xuất hiện như là biểu tượng của sự phục sinh thần bí. - Chính ý nghĩa biểu trưng về sự tái sinh đã khiến con người, từ thời cổ đại, đặt những bông hồng lên các nấm mộ. Là một nhà kí hiệu học hàng đầu thế giới, Umberto Eco không thể không biết đến những ý nghĩa này. Cuốn tiểu thuyết của ông lại viết về nhà thờ, trong đó có máu đổ, sự phục sinh thần bí, sự tái sinh.
Tiêu đề Tên của hoa hồng cũng còn tham chiếu đến thành công lớn của văn học thời Trung Cổ mang tính bí truyền và châm biếm, có tên thể loại là tiểu thuyết hoa hồng. Tên của hoa hồng cũng đồng thời trình bày sự bí ẩn trung cổ, mô phỏng thể loại trinh thám, trình bày triết học thời trung cổ và phản ánh đạo đức. Ngoài ra, Tên của hoa hồng còn là cuộc chiến của một người đàn ông chống lại sự ngu 23 (LUAN.eco) TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.eco) muội, một lời kêu gọi cho tự do và tri thức. Tác giả còn cho biết thêm những suy tư về các phương pháp trong một cuộc điều tra, biểu tượng lãng mạn của cuộc tìm kiếm sự thật.
Song song đó, tác giả đã đưa ra những suy tưởng về thời đại, về vai trò của các nhà thờ và tình huynh đệ, hội họa và nghệ thuật nói chung, tính khách quan khoa học chống lại chủ quan của đức tin tôn giáo. Sách cổ Trong Từ điển Biểu tượng văn hóa thế giới [tr.791-792] ta có thể bắt gặp những ý nghĩa sau đây đã được Umberto Eco sử dụng như một cái “mã” (code) để tìm về quá khứ, sáng tạo ra một câu chuyện kì bí, hấp dẫn về các vụ án: - Sách chủ yếu là biểu tượng của vũ trụ. “Vũ trụ là một cuốn sách mênh mông”.