Chương 1 trình bày các khái niệm liên quan đến phóng sự, phóng sự ngắn và các chương trình thời sự, sự hình thành cũng như vị trí, vai trò của nó đối với các chương trình thời sự nói riêng và trên sóng phát thanh nói chung. Bên cạnh đó tác giả cũng đưa ra những đặc điểm, tiêu chí và kĩ năng thực hiện phóng sự ngắn phát thanh. Chƣơng 2: Thực trạng sử dụng phóng sự ngắn trong chƣơng trình thời sự, Đài TNVN Chương này tập trung khảo sát các bài phóng sự trên hai dạng văn bản: word và văn bản âm thanh để thấy được tình hình sử dụng phóng sự ngắn trong các chương trình thời sự 6h, 12h, 18h, từ đó rút ra những đặc điểm về nội dung và hình thức, thành công và hạn chế trong việc sử dụng phóng sự ngắn trên sóng phát thanh. Chƣơng 3: Một số giải pháp nhằm sử dụng hiệu quả phóng sự ngắn trong chƣơng trình Thời sự, Đài TNVN Trên cơ sở đánh giá tình hình sử dụng phóng sự ngắn trong chương trình thời sự 6h, 12h, 18h, Hệ VOV1, chương 3 đưa ra một số khuyến nghị và giải pháp nhằm nhằm sử dụng hiệu quả phóng sự ngắn trong chương trình thời sự nói riêng, trên sóng phát thanh nói chung.
Tiếp theo là phần Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo. Cuối luận văn là phần Phụ lục, trong đó có các tác phẩm phóng sự ngắn được sử dụng trong các chương trình thời sự 6h, 12h,18h, trong thời gian tác giả tiến hành khảo sát; các văn bản có liên quan trực tiếp tới nội dung đề tài. 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÓNG SỰ NGẮN PHÁT THANH 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1.1 Báo phát thanh và chƣơng trình phát thanh 1.1 Báo phát thanh Trong Luật báo chí Việt Nam, tên gọi Báo phát thanh theo ngôn ngữ thuần Việt là “báo nói”, được định nghĩa như sau: “Báo nói là loại hình báo chí sử dụng tiếng nói, âm thanh được truyền dẫn phát sóng trên các hạ tầng kĩ thuật ứng dụng công nghệ khác nhau”. Còn theo TS Nguyễn Văn Dững- Học viện Báo chí Tuyên Truyền: “Phát thanh là kênh truyền thông đại chúng sử dụng kỹ thuật sóng điện từ và hệ thống truyền dẫn truyền đi âm thanh tác động trực tiếp vào thính giác người tiếp nhận.
Chất liệu chính của phát thanh là nghệ thuật sử dụng lời nói, tiếng động và âm nhạc trong việc phản ánh cuộc sống. Thông điệp được mã hóa truyền qua kênh phát thanh và người nhận phải có máy thu thanh mới tiếp nhận được thông điệp”.160] Trong cuốn "Báo phát thanh", tác giả Đức Dũng đưa ra định nghĩa về báo phát thanh "là một loại hình báo chí sử dụng kĩ thuật sử dụng sóng điện từ và hệ thống truyền thanh, truyền đi ngôn ngữ âm thanh, trực tiếp tác động vào thính giác của đối tượng tiếp nhận". tr 32] Theo tác giả V. Xmirnốp, “Phát thanh- đó là kênh chuyển tải những nghệ thuật âm thanh khác, bằng lời thoại, chuyển tải những khối lượng lớn hoạt động sáng tạo của mình.
Mặt khác, phát thanh là sản phẩm của thực tế ngôn ngữ mới, của sự tồn tại ngôn ngữ trong không trung” [35, tr. Điều này có nghĩa là khi viết cho phát thanh đòi hỏi sự ngắn gọn, lôgic nhưng không kém phần sinh động, hấp dẫn, không thể ôm đồm quá nhiều thông tin hay được viết bằng những câu quá dài. Sự hấp dẫn còn thể hiện ở khả năng lôi kéo, truyền đạt thông tin và hướng vào cảm xúc thính giả, làm tăng khả năng 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com viễn tưởng và sự hình dung của người nghe. Điều đó được cụ thể hóa ở sắc thái giọng điệu, sự nhấn mạnh về logic và cảm xúc, nhịp điệu, nhịp độ, cường độ âm thanh.
Mỗi loại hình báo chí đều có thế mạnh và hạn chế riêng. Báo phát thanh cũng có thế mạnh mà không phải loại hình báo chí nào cũng có được: Trước hết, thế mạnh của phát thanh là ở tính lan rộng, tỏa khắp. Thông tin phát thanh không bị giới hạn bởi hàng rào địa lý, biên giới, hải đảo mà ngay lập tức tác động tới hàng triệu người trên khắp hành tinh. Nếu như báo in đến với từng cá nhân đơn lẻ thì thông tin phát thanh được đưa ra nhanh chóng, được công chúng tiếp nhận đồng thời.
Điều này thể hiện tính phổ cập, rộng rãi của phát thanh. Nhờ đó, phát thanh có sức mạnh huy động và hình thành dư luận xã hội một cách rộng rãi. Đặc biệt trong hoàn cảnh chiến tranh thì những thông điệp, lời kêu gọi được truyền tải qua làm sóng phát thanh đều có ý nghĩa hiệu triệu lòng người. Thông tin phát thanh sống động, riêng tư, thân mật.
Cấu tạo của ngôn ngữ phát thanh bao gồm: lời nói, tiếng động, âm nhạc, nhằm phản ánh hiện thực đời sống, tạo nên bức tranh sinh động, thu hút sự chú ý của người nghe. Mặc dù phát thanh hướng tới số đông, tiếp nhận đồng thời nhưng người nghe lại nghe radio với tư cách cá nhân. Qua giọng nói, cách thức thể hiện với ngữ điệu, nhịp điệu, tiết tấu sẽ tạo nên sự gần gũi với người nghe, như sự thủ thỉ, tâm tình với từng người. Phát thanh là kênh truyền thông rẻ tiền.
Để sở hữu một chiếc ti vi, người ta có thể bỏ ra 5-10 triệu thậm chí là nhiều hơn. Nhưng để nghe radio, người ta chỉ cần bỏ ra vài trăm nghìn hay nhiều lắm là vài triệu để có một chiếc đài. Nhiều công chúng có thể tận dụng máy tính và nghe phát thanh qua internet, nghe qua điện thoại, với đầy đủ chương trình, đa dạng về nội dung và sinh động ở cách thể hiện. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong khi nghe phát thanh, người ta có thể kết hợp làm việc khác.
Ví dụ như khi lái xe, làm việc nhà, nấu ăn, đi chợ hay khi sử dụng các phương tiện công cộng. Khi xã hội phát triển, lượng xe ô tô cá nhân tăng mạnh. Nhà nước cũng khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện công cộng như xe bus, tàu điện ngầm thay vì mỗi người một chiếc xe máy như hiện nay. Đây chính là cơ hội và lợi thế để phát thanh lấy lại vị trí của nó trong lòng công chúng và cũng là minh chứng cho vị trí không thể thay thế của phát thanh trong đời sống hiện đại.
Bên cạnh đó, phát thanh còn có những ưu thế khác như: đến được với nhiều đối tượng, không phân biệt trình độ văn hóa cao hay thấp, có khả năng phục vụ nhu cầu giải trí cho công chúng. Phát thanh cũng có vai trò và lợi thế trong việc gìn giữ tiếng nói dân tộc. Bên cạnh đó, phát thanh luôn hiện diện đến với từng thôn xóm, xã, phường, gần gũi với đời sống người dân. Ngoài những ưu thế đã kể trên, phát thanh cũng có những hạn chế nhất định khiến cho số lượng công chúng giảm đi một phần, nhất là khi báo truyền hình và báo mạng điện tử ra đời.
Với trật tự tuyến tính về mặt thời gian, mỗi chương trình phát thanh phát đi phải đảm bảo tính liên tục, người nghe có thể nghe được đoạn đầu mà mất đoạn cuối, và ngược lại nếu không tập trung. Thông tin phát thanh mặc dù dễ tiếp nhận nhưng lại dễ quên, lưu giữ không nhiều. Việc sử dụng số liệu hay trình bày những vấn đề phức tạp, những câu văn có nhiều mệnh đề… là điều khó khăn, cũng có thể ít khi được sử dụng vì lợi thế của phát thanh là thông tin và cổ động. Ngày nay, trước sự bùng nổ của công nghệ thông tin và nhu cầu thông tin, giải trí ngày càng cao của công chúng, bên cạnh những cơ hội, các loại hình báo chí cũng đứng trước nhiều khó khăn, thách thức.
Không riêng phát thanh mà các loại hình báo chí cần phải thay đổi để thu hút ngày càng đông đảo công chúng quan tâm. Sự thay đổi ấy một phần không nhỏ phụ thuộc nhu 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cầu, thói quen tiếp nhận của công chúng. Hiện nay, mọi người có thể nghe phát thanh trên các phương tiện thông tin đại chúng: radio, trên điện thoại, trên internet, trên cả ti vi. Đặc biệt, khi phát thanh được đưa lên mạng internet đã làm thay đổi thói quen nghe của công chúng.
Thay vì nghe theo trật tự thời gian tuyến tính như trước, họ có thể nghe lại bất cứ chương trình, chuyên mục nào ưa thích. Không chỉ được nghe, họ còn được đọc và xem những thông tin về chương trình ấy được các biên tập viên bổ sung bên cạnh file âm thanh chương trình. Phát thanh hiện đại cũng mở ra nhiều khả năng tương tác giữa biên tập viên, phóng viên với công chúng nghe đài. Thay vì cách truyền đạt thông tin một chiều, họ có thể cùng nhau đối thoại trực tiếp trên sóng phát thanh.
Không ít các chuyên gia, nhà nghiên cứu được mời đến phòng thu để cùng bàn luận về một vấn đề nóng, đang thu hút sự quan tâm của dư luận. Nhiều người dân nghe đài hoàn toàn có thể bộc lộ quan điểm cá nhân và đối thoại trực tiếp với khách mời phòng thu về đường lối, chính sách pháp luật của Đảng và Nhà nước, về những khó khăn, nguyện vọng của họ trong đời sống. Không ít đài phát thanh đã mở thêm chuyên mục, chương trình từ ý tưởng tập hợp các ý kiến phản hồi của thính giả. Có thể nói, sự tương tác dưới nhiều hình thức đã làm cho nội dung chương trình phát thanh hấp dẫn, sinh động, gần gũi với đời sống hơn rất nhiều.
Để đáp ứng yêu cầu nhanh, sống động, hấp dẫn, thu hút sự quan tâm của thính giả, yếu tố công nghệ phải đi trước một bước, hỗ trợ đắc lực cho những người làm biên tập. Hiện nay, các phần mềm xử lý, biên tập âm thanh đều được số hóa và ngày càng cập nhật những ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất chương trình. Có như vậy, chất lượng âm thanh và truyền dẫn mới ngày càng được nâng cao. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong kĩ năng tác nghiệp, thực hiện tác phẩm phát thanh, mỗi phóng viên cần phải phát huy thế mạnh của các hệ thống tín hiệu để tăng sức hấp dẫn.
Đó là việc đầu tư cho chất lượng âm thanh phỏng vấn, tiếng động hiện trường và âm nhạc. Vấn là ba yếu tố quan trọng của phát thanh truyền thống nhưng với phát thanh hiện đại, người thực hiện cần phải vận dụng linh hoạt hơn nữa sao cho súc tích, ngắn gọn và sinh động hơn trên sóng phát thanh. Ngay cả với người dẫn trên sóng, phát thanh viên giờ đây không còn là số một.