chương 1 bao gồm cơ sở lý thuyết và tong quan các công trình nghiên cứu về các nhân tố tác động đến tình trạng nghèo đa chiều của các hộ gia đình trong nước và quốc tế. Chương 2: Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu Nội dung chương 2 giới thiệu về bộ đữ liệu của cuộc điều tra khảo sát mức sông dân cư Việt Nam năm 2020 (VHLSS), đồng thời đề xuất mô hình nghiên cứu cho chuyên đề. Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận Chương này trình bay mức độ tác động của các nhân tố đến tình trạng nghèo đa chiều của hộ gia đình tại Việt Nam. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra các giải pháp và kiến nghị cho các nhà quản trị chính sách nhằm giảm nghèo đói của các hộ gia đình — dé góp phan thúc day sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam trong tương lai.
CHUONG 1: KHÁI QUAT VE NGHEO DA CHIEU VÀ TONG QUAN NGHIEN CUU 1.1 Khai quat vé nghéo da chiéu Theo Amartya Sen — một trong những học giả đầu tiên xem nghèo đói là một hiện tượng “động” với tính đa chiều, bên cạnh khái niệm nghèo về tiền tệ, thực trạng nghèo có thể được giải thích bởi các chỉ tiêu đa chiều (Amartya Sen, 1979). Nghéo không chỉ được đo lường bang thu nhập hay chỉ tiêu mà còn bởi khả năng tiếp cận đồng bộ đến giáo dục, y tế và các dịch vụ xã hội cơ bản khác. Việc sử dụng thước đo duy nhất là dựa vào thu nhập hoặc chi tiêu sẽ dẫn đến tình trạng bỏ sót đối tượng nghèo. Tuy nhiên, những bắt cập và tồn tại của việc tiếp cận nghèo theo đơn chiều sẽ được khắc phục thông qua cách tiếp cận nghèo theo đa chiều — hướng đến giảm nghèo bền vững trong tương lai.1 Khái niệm về nghèo đơn chiều và nghèo đa chiều Theo World Bank (1992), một người hoặc một hộ gia đình có thu nhập hoặc chỉ tiêu thấp hơn tiêu chuẩn tối thiêu được quy định trong một mốc thời gian được gọi là nghèo đơn chiều hay là nghèo tiền tệ — chỉ quan tâm đến khía cạnh tiền tệ của nghèo.
Như vậy, nghèo đơn chiều chỉ dựa vào thu nhập hay chỉ tiêu so với chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo của thế giới và Việt Nam đã và đang thay đổi theo thời gian, ngày càng nâng cao dé phù hợp với sự thay đổi chi phí, những nhu cầu cần thiệt của cuộc sông.1: Chuan nghèo của thế giới và Việt Nam Thế giới (World Bank, 2015) : Mức thu nhập hoặc chi tiêu (1 năm = Năm 360 ngày) 2003 1 USD/người/ngày 2008 1.9 USD/ngay Việt Nam (đông/người/tháng) Năm Nông thôn Thành thị Quyết định 2001-2005 100.000 59/2015/QĐ-TTg Chuan nghèo đơn chiều vẫn tiép tục được sử dụng ở trên thé giới và Việt Nam để đánh giá tình trạng nghèo của quốc gia. Tuy nhiên, sự thiếu hụt về giáo dục, y tế và chất lượng cuộc sống không được thê hiện qua nghèo đơn chiều. Theo Tổ chức Liên hợp quốc, “Wghèo là thiếu năng lực tối thiểu dé tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội.
Nghèo có nghĩa là không có du ăn, du mặc, không được đi học, không được khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp dé nuôi sống ban thân, không được tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyên, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận được nước sạch va công trình vệ sinh”! Van đề nghèo đa chiều có thé do bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Những nội dung được quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều là sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dưỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng. Các cá nhân có thể sẽ bị “loại trừ” — không được thụ hưởng các lợi ích phát triển kinh tế — xã hội và bị tước đi các quyền con người cơ bản, nếu thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị (UN, 2012: 5).
Chuẩn nghèo đa chiều có thê là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt các dịch vụ xã hội cơ ban (Oxfam va ActionAid, 2010: 11). Theo Alkire va Foster (2011), có thé do lường tình trạng nghèo của hộ thông qua các chiều và các chỉ số khác nhau. Trên cơ sở này, UNDP (201 1a) áp dụng đo lường chỉ số nghèo đa chiều được tính theo 3 chiều (giáo dục, y tế, mức sống) và 10 chỉ số. Alkire và Robles (2015) đã vận dụng cách tiếp cận đa chiều của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) đo lường cho 101 quốc gia dang phát trién.
Hiện nay, có hai cách tiếp cận dé đo lường nghèo đa chiều ở Việt Nam là: (i) Tiếp cận theo Bộ Lao động Thương binh và Xã hội (LDTBXH) và (ii) Tiếp cận theo Tổng cục thống kê (TCTK). Bộ LDTBXH (2015) đã đề xuất 5 chiều và 10 chỉ số đo lường mức độ thiếu hut trong nghèo đa chiều bao gồm: (1) Hộ gia đình có it nhất một thành viên đủ 15 tuổi (sinh từ năm 1966 trở lại) không tốt nghiệp trung học cơ sở và hiện không đi học. ! Tuyên bó Liên Hợp quốc, tháng 6/2008. (2) Hộ gia đình co it nhất một thành viên từ 5 đến dưới 15 tuổi hiện không đi học.
(3) Hộ gia đình có người bị ốm dau nhưng không đi khám chữa bệnh (ốm đau được xác định là bị bénh/chan thương nặng đến mức phải nam một chỗ và phải có người chăm sóc tại giường hoặc nghỉ viéc/hoc không tham gia được các hoạt động bình thường) (4) Hộ gia đình có ít nhất một thành viên từ 6 tuổi trở lên hiện tại không có bảo hiểm y tế. (5) Hộ gia đình dang sống trong ngôi nhà/căn hộ thuộc loại thiểu kiên cố hoặc đơn sơ. (6) Diện tích nhà ở bình quân dau người của hộ gia đình nhỏ hơn 8m. (7) Hộ gia đình không được tiếp cận nguon nước hợp vệ sinh.
(8) Hộ gia đình không sw dụng hồ xi/nha tiêu hợp vệ sinh. (9) Hộ gia đình không có thành viên nào sử dụng thuê bao điện thoại và internet. (10) Hộ gia đình không có tài sản nào trong số các tài sản; tivi, radio, máy tính; và không nghe được hệ thông loa truyền thanh xã/thôn. Tổng cục Thống kê (2015) cũng đã đề xuất 5 chiều và 10 chỉ số như Bộ LDTBXH.
Sau đó, thông qua điều tra mẫu đại diện và ước lượng hộ nghèo đa chiều cho cả nước dé xác định hộ nghèo đa chiều.2 Lý do cần đo lường nghèo đa chiều Như đã đề cập ở trên, có những chỉ tiêu của nghèo không thê đo lường được bang thu nhập hay chi tiêu; do đó, cách tiếp cận nghèo theo đơn chiều đã không còn phù hợp với tính đa chiều của nghèo đói. Việc áp dụng phương pháp tiếp cận nghèo đa chiều sẽ khắc phục được những nhược điểm của cách tiếp cận cũ, đồng thời giải quyết nhu cầu thực tế mà người nghèo, cận nghèo cần được trợ giúp thực sự. Đồng thời, tạo điều kiện để nhận dạng đối tượng nghèo chính xác hơn, đáp ứng đa dạng hơn các nhu cầu xã hội cơ bản cần được thụ hưởng - là tiền đề cho các quyết sách của chính phủ và nhà nước trong công cuộc xóa đói, giảm nghèo trong giai đoạn toi. Trong nghiên cứu “Nghéo da chiêu: Cách tiếp cận và vận dụng trong thực tiễn Việt Nam” (2017) của tác giả Đặng Nguyên Anh và cộng sự đã cho thay cách tiếp cận và đo lường nghèo đa chiều tại Việt Nam.
Nghiên cứu nhận thấy trong thời kỳ hiện nay, việc tiếp cận và đo lường nghèo đơn chiều đã không còn hiệu quả 7 và phù hợp. Việc tiếp cận và đo lường nghèo theo đa chiều là thiết yếu và quan trọng trong việc thực thi các chính sách và giải pháp trong việc xóa đói giảm nghèo. 3 mục tiêu cần đạt được khi tiếp cận nghèo đa chiều là đo lường (các chiều nghèo), giám sát nghèo và xác định hộ nghèo cũng như xác định đúng đối tượng thụ hưởng chính sách. Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều và chuẩn nghèo đơn chiều vẫn cần được sử dụng song song dé làm cơ sở đối chiếu và b6 sung trong quá trình chuyển đổi cách tiếp cận sang nghèo đa chiều.2 Tổng quan nghiên cứu về nghèo đa chiều 1.1 Tổng quan phương pháp đo lường nghèo đa chiều Trong Báo cáo phát triển con người toàn cầu (HDR) năm 2010, MPI được giới thiệu là sản phẩm kết hop của tỷ lệ nghèo đói đếm đầu đa chiều — là tỷ lệ người là người nghèo đa chiều và độ sâu nghèo đói của họ — tức là số lượng thiếu hụt trung bình của mỗi người nghèo đa chiều.
Day là chỉ số hiệu qua dé đo lường sự thiếu hụt và mức độ nghèo đói phi tiền tệ ở các nước thu nhập trung bình như Việt Nam. Dựa trên phương pháp của Alkire và Foster (AF) trong Báo cáo phát triển con người toàn cầu (HDR) năm 2010, MPI được tính toán như đồ thị 1. Bước 1: Lựa Bước 3: Đặt chon đơn vi đường nghèo phan tich đói Bước 5: Áp dụng Bước 4: Chọn đường nghèo đói đa Bước 6: Tính chỉ tiêu phân chiêu (ngưỡng nghèo toán tỷ lệ nghèo tích đê được xác định đêm đâu (H). người nghèo là k = 3) Bước 8: Tính toán Bước 7: Tinh chỉ sô nghèo đa toán độ sau chiếu MPI (MPI = nghèo đói (A) H*A).1: Tính toán chỉ số nghèo đa chiều 1.2 Tổng quan nghiên cứu phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến nghèo đa chiêu - O trong nước Theo bài nghiên cứu “Những nhân tô ảnh hưởng đến tình trạng nghèo da chiêu của Việt Nam ” (2018) của tác giả Lê Thị Thanh Loan và cộng sự, nhóm tác giả sử dung dit liệu từ kết quả khảo sát mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) năm 2014 dé tính toán và đánh giá thực trạng nghèo đa chiều.
Nghiên cứu đã sử dụng mô hình hồi quy logistic để xác định mối quan hệ và lượng hóa mức độ anh hưởng của các nhân tố đến xác suất một hộ là nghèo đa chiều. Kết quả nghiên cứu cho thay trình độ chuyên môn, số năm đi học, khu vực cư trú, tuôi, việc làm, dân tộc và các vùng Trung du và miền núi phía Bắc, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long là các nhân tô ảnh hưởng đến nghèo đa chiều có ý nghĩa thống kê — là hàm ý cho việc thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo.