CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm về hiệu quả Theo Nguyễn Lê Hà Phương (2019) định nghĩa: “Hiệu quả là kết quả mong muốn, cái sinh ra kết quả mà con người chờ đợi và hướng tới, nó có nội dung khác nhau ở những lĩnh vực khác nhau.
Trong sản xuất, hiệu quả có nghĩa là hiệu suất, là năng suất. Trong kinh doanh, hiệu quả là lãi suất, lợi nhuận. Trong lao động nói chung hiệu quả lao động là năng suất lao động, được đánh giá bằng số lượng thời gian hao phí để sản xuất ra một đơn vị thời gian. Khái niệm về hiệu quả kinh doanh PGS.Nguyễn Năng Phúc (2013) định nghĩa: “Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình sản xuất trình độ sử dụng các yếu tố của quá trình sản xuất.
Hiệu quả kinh doanh còn thể hiện sự vận dụng khéo léo của các nhà quản trị doanh nghiệp giữa doanh nghiệp giữa lý luận và thực tiễn nhằm khai thác tối đa các yếu tố của quá trình sản xuất như máy móc thiết bị, nguyên vật liệu, nhân công để nâng cao lợi nhuận. Vậy hiểu quả kinh doanh là một chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phán ánh trình độ sử dụng các nguồn vật lực, tài chính của doanh nghiệp để đạt hiệu quả cao nhất. Khái niệm về phân tích hiệu quả kinh doanh Theo PGS. Phạm Thị Gái (2004) cho rằng: “Phân tích, hiểu theo nghĩa chung nhất là sự chia nhỏ sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ hữu cơ giữa các bộ phận cấu thành sự vật, hiện tượng đó.
Trịnh Văn Sơn (2005) định nghĩa: “Phân tích kinh doanh là quá trình nghiên cứu để đánh giá toàn bộ quá trình và kết quả của hoạt động kinh doanh, các nguồn tiềm năng cần khai thác ở doanh nghiệp, trên cơ sở đó đề ra 4 các phương án và giải pháp để nâng cao hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. Nguyễn Năng Phúc cho rằng: “Khi phân tích hiệu quả kinh doanh các chỉ tiêu cần được xem xét gắn với thời gian, không gian và môi trường của các chỉ tiêu nghiên cứu. Mặt khác, hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp còn đặt trong mối quan hệ với hiệu quả xã hội và trách nhiệm bảo vệ môi trường và nguồn tài nguyên của đất nước. Tóm lại, phân tích hiệu quả kinh doanh cần phải kết hợp nhiều chỉ tiêu hiệu quả ở các bộ phận, các mặt của quá trình kinh doanh như chỉ tiêu hiệu quả sử dụng tài sản dài hạn, tài sản ngắn hạn, nguồn vốn chủ sở hữu, nguồn vốn vay, chi phí… Ta cũng có thể đi phân tích từ chỉ tiêu tổng hợp đến chỉ tiêu chi tiết, từ đó khái quát để đưa ra các thông tin hữu ích là cơ sở đưa ra các quyết định phục vụ quá trình kinh doanh.
Nhiệm vụ của phân tích hiệu quả kinh doanh Theo PGS. Phạm Văn Dược và TS. Trần Phước (2005): “Để trở thành một công cụ quan trọng của quá trình nhận thức hoạt động kinh doanh ở doanh nghiệp và là cơ sở cho việc ra quyết định kinh doanh đúng đắn, phân tích hoạt động kinh doanh có những nhiệm vụ sau: - Kiểm tra và đánh giá kết quả hoạt động kinh doanh - Xác định các nhân tố ảnh hướng - Đề xuất các giải pháp nhằm khai thác tiềm năng - Xây dựng phương án kinh doanh căn cứ vào mục tiêu đã định” 1. Ý nghĩa của việc phân tích hiệu quả kinh doanh Theo TS.Phạm Thị Thủy và TS.
Nguyễn Thị Lan Anh (2004) nói rằng: “Hiệu quả kinh doanh thể hiện sự tương quan giữa kết quả đầu ra với các nguồn lực đầu vào sử dụng trong quá trình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Để đạt hiệu quả kinh doanh cao, doanh nghiệp cần tối đa hóa các kết quá đầu ra trong điều kiện các nguồn lực hạn chế của mình. 5 Phân tích hiệu quả kinh doanh giúp các đối tượng quan tâm đo lường khả năng sinh lời của doanh nghiệp, đây là yếu tố quyết định tới tiềm lực tài chính trong dài hạn – một trong những mục tiêu quan trọng của hoạt động kinh doanh. Phân tích hiệu quả kinh doanh cũng giúp các đối tượng quan tâm đo lường hiệu quả quản lí hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Kết quả đầu ra của quá trình hoạt động kinh doanh phụ thuộc rất lớn vào năng lực, kĩ năng, sự tài tình và động lực của các nhà quản trị. Các nhà quản trị chịu trách nhiệm về hoạt động của doanh nghiệp, ra các quyết định về tài chính, đầu tư và kinh doanh, xây dựng và thực hiện các chiến lược kinh doanh của doanh nghiệp. Sự thành công hay thất bại trong việc điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp được thể hiện trực tiếp qua việc phân tích hiệu quả kinh doanh. Phân tích hiệu quả kinh doanh còn hữu ích trong việc lập kế hoạch và kiểm soát hoạt động của doanh nghiệp.
Hiệu quả kinh doanh được phân tích dưới các góc độ khác nhau và được tổng hợp từ hiệu quả hoạt động của từng bộ phận trong doanh nghiệp nên sẽ là cơ sở đánh giá và điều chỉnh các hoạt động, các bộ phận cụ thể trong doanh nghiệp và lập kế hoạch kinh doanh theo đang mục tiêu chiến lược cho các kì tiếp theo. Phân tích hiệu quả kinh doanh 1. Phân tích kết quả hoạt động kinh doanh 1. Phân tích doanh thu Phạm Quang Niệm (2007) định nghĩa: “Doanh thu là phần giá trị mà doanh nghiệp thu được trong kỳ kinh doanh từ việc bán sản phẩm, cung cấp hàng hóa – dịch vụ, từ hoạt động tài chính, hoạt động bất thường… Doanh thu là một trong những chỉ tiêu quan trọng phán ảnh kết quả của quá trình sản xuất kinh doanh, thông qua nó chúng ta có thể đánh giá được hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp.
Các khoản doanh thu của doanh nghiệp gồm: 6 Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ: Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được từ giao dịch và các nghiệp vụ kinh tế phát sinh doanh thu như: bán sản phẩm hàng hóa, cung cấp các dịch vụ thiết yếu cho khách hàng,. Doanh thu từ hoạt động tài chính là doanh thu từ hoạt động đầu tư vốn ra bên ngoài doanh nghiệp như: góp vốn liên doanh, liên kết, mua bán trái phiếu, cổ phiếu, cho thuê tài sản, lãi tiền gửi và lãi vay thuộc vốn kinh doanh… Doanh thu từ hoạt động khác là các khoản thu nhập khác ngoài hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Những khoản thu nhập này phát sinh không thường xuyên, doanh nghiệp không dự kiến trước hoặc có dự kiến trước nhưng ít có khả năng thực hiện. Thu nhập khác của doanh nghiệp bao gồm: thu từ nhượng bán, thanh lý tài sản cố định, thu nhập từ nghiệp vụ bán và thuê lại tài sản, thu tiền được phạt do khách hàng vi phạm hợp đồng,.
Để nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp, các nhà quản trị cần phân tích doanh thu sẽ giúp họ có cái nhìn toàn diện về tình hình doanh thu của doanh nghiệp. Để phân tích tình hình doanh thu, nhà quản trị thường sử dụng các chỉ tiêu sau: - Tổng doanh thu trong kỳ: Tính tổng doanh thu của tất cả các hoạt động của doanh nghiệp - Tốc độ tăng tổng doanh thu: ����ℎ �ℎ� �ỳ �à�−����ℎ �ℎ� �ỳ ��ướ� Tốc độ tăng doanh thu = × 100 ����ℎ �ℎ� �ỳ ��ướ� Chỉ tiêu này cho biết sản phẩm nào có tốc độ tăng doanh thu cao hơn, đặc biệt xem xét được tốc độ tăng doanh thu của những sản phẩm có tỷ trọng doanh thu lớn. Từ đó đánh giá được doanh nghiệp đã đầu tư hợp lý hay chưa. Phân tích chi phí PGS.
Nguyễn Năng Phúc định nghĩa: “Chi phí là một phạm trù kinh tế gắn liền với quá trình sản xuất và lưu thông hàng hóa, nó là những hao phí 7 được biểu hiện bằng tiền trong quá trình hoạt động kinh doanh với mong muốn tạo ra sản phẩm, dịch vụ hoặc một kết quả hoạt động kinh doanh nhất định. Phân tích chi phí là một phần quan trọng trong phân tích hiệu quả kinh doanh vì chi phí là chỉ tiêu ảnh hướng trực tiếp đến lợi nhuận của doanh nghiệp. Các khoản chi phí của doanh nghiệp gồm: Giá vốn bán hàng là biểu hiện bằng tiền toàn bộ chi phí của doanh nghiệp để hoàn thành việc sản xuất và tiêu thụ một loại sản phẩm. Chi phí tài chính gồm các khoản chi phí hoặc các khoản lỗ liên quan đến các hoạt động đầu tư tài chính, chi phí cho vay và đi vay vốn, chi phí góp vốn liên doanh, liên kết… Chi phí quản lý doanh nghiệp là toàn bộ những chi phí chi ra cho việc tổ chức và quản lý trong toàn doanh nghiệp.
Đó là những chi phí hành chính, kế toán, quản lý chung… Chi phí bán hàng là toàn bộ chi phí phát sinh trong quá trình tiêu thụ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ; gồm các khoản chi phí như vận chuyển, bốc vác, bao bì, lương nhân viên bán hàng, hoa hồng bán hàng,… Chi phí khác là những khoản chi phí phát sinh do sự kiện hay các nghiệp vụ riêng biệt với hoạt động thông thường của doanh nghiệp. Chi phí khác của doanh nghiệp bao gồm chi phí thanh lý, nhượng bán TSCĐ,… Khi phân tích chi phí doanh nghiệp cần phân tích một số chỉ tiêu sau: - Tổng chi phí trong kỳ bao gồm giá vốn bán hàng, chi phí tài chính, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí bán hàng và chi phí khác - Tốc độ tăng của tổng chi phí và riêng từng loại chi phí �ℎ� �ℎí �ỳ �à�−�ℎ� �ℎí �ỳ ��ướ� Tốc độ tăng của chi phí = × 100 �ℎ� �ℎí �ỳ ��ướ� Chỉ tiêu này cho biết tốc độ tăng hay giảm của chi phí. Do chỉ tiêu tổng chi phí phản ứng về quy mô tiền vốn phục vụ quá trình kinh doanh và xác 8 định số phải bù đắp từ thu nhập trong kỳ nên nhà quản trị thường sử dụng thêm chỉ tiêu này để phản ánh trình độ sử dụng các loại chi phí trong kỳ, chất lượng của công tác quản lý chi phí kinh doanh của doanh nghiệp. �ổ�� �ℎ� �ℎí - Tỷ suất chi phí = �ổ�� ����ℎ �ℎ� ×100 Đây là chỉ tiêu cho biết để có được 100 đồng doanh thu thì doanh nghiệp phải bỏ ra bao nhiêu chi phí.
Nhà quản trị dựa vào chỉ tiêu này để so sánh, phân tích trình độ quản lý và sử dụng chi phí giữa các kỳ trong doanh nghiệp.