Phân Tích và Dự Báo Kinh Tế Vĩ Mô Việt Nam - Tập 11

Tài liệu chuyên sâu Phân Tích và Dự Báo Kinh Tế Vĩ Mô Việt Nam Tập 11, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng vững chắc cho kinh tế

• Tác giả: PGS. Nguyễn Đức Trung
• Trường học: TP. HCM
• Chuyên ngành: Kinh Tế Vĩ Mô
• Đề tài: Phân Tích Và Dự Báo Kinh Tế Vĩ Mô Việt Nam Tập 11
• Loại tài liệu: báo cáo
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. PHẦN 2: TOÀN CẢNH KINH TẾ VIỆT NAM 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2023
• 1.1. TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ
• 1.2. TIỀN TỆ TÍN DỤNG
• 1.3. KHU VỰC NGÂN SÁCH - NỢ CÔNG
• 1.3.1. Khu vực ngân sách
• 1.3.2. Trái phiếu Chính phủ
• 2. KỊCH BẢN KINH TẾ VĨ MÔ VIỆT NAM 6 THÁNG CUỐI NĂM 2023
• 2.1. TĂNG TRƯỞNG
• 2.2. TIỀN TỆ TÍN DỤNG
• 2.3. KHU VỰC NGÂN SÁCH - NỢ CÔNG
• 2.3.1. Khu vực ngân sách
• 2.3.2. Trái phiếu Chính phủ
• 3. PHẦN 4: PHÁT TRIỂN TÀI CHÍNH VÀ ỔN ĐỊNH KINH TẾ TẠI CÁC QUỐC GIA TRÊN THẾ GIỚI
• 4. PHẦN 5: BIẾN ĐỘNG GIÁ DẦU THÔ THẾ GIỚI VÀ ĐÒN BẨY DOANH NGHIỆP: GÓC NHÌN TỪ CÁC CÔNG TY NIÊM YẾT TRÊN SÀN CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM
• ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1. Bối cảnh Thế giới và Việt Nam
• 2. Chính sách quản lý giá dầu tại Việt Nam
• 3. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Mô hình và phương pháp nghiên cứu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5.1. Thống kê mô tả biến
• 5.2. Thảo luận kết quả nghiên cứu
• 6. KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH

Tóm tắt

I. Diễn biến kinh tế thế giới 6 tháng đầu năm 2023

Trong 6 tháng đầu năm 2023, kinh tế vĩ mô toàn cầu đã có những dấu hiệu cải thiện, nhưng viễn cảnh tăng trưởng vẫn còn mong manh. Giá năng lượng giảm đã góp phần vào việc giảm lạm phát và cải thiện tâm lý doanh nghiệp. Tuy nhiên, chính sách tiền tệ thắt chặt tại nhiều quốc gia đã bắt đầu ảnh hưởng đến sự phục hồi kinh tế. Dự báo tăng trưởng GDP toàn cầu sẽ giảm từ 3,3% năm 2022 xuống 2,7% vào năm 2023. Các chỉ số niềm tin của người tiêu dùng đã cải thiện, nhưng sự phục hồi trong lĩnh vực sản xuất vẫn còn yếu. Theo đó, các nhà đầu tư cần thận trọng trong việc đánh giá rủi ro và điều kiện tín dụng đang bị thắt chặt.

1.1 Tình hình lạm phát và chính sách tiền tệ

Lạm phát giá tiêu dùng tại các nền kinh tế G20 dự kiến giảm từ 7,8% năm 2022 xuống 6,1% năm 2023. Chính sách tiền tệ thắt chặt sẽ tiếp tục ảnh hưởng đến đà tăng trưởng. Các ngân hàng trung ương dự kiến sẽ giữ lãi suất cao nhằm kiểm soát lạm phát. Điều này dẫn đến áp lực lớn hơn đối với tài chính hộ gia đình và đầu tư, làm giảm khả năng chi tiêu và tiêu dùng.

1.2 Tác động đến thị trường tài chính

Tình hình thị trường tài chính đã trở nên căng thẳng với sự thất bại của một số ngân hàng lớn tại Hoa Kỳ và Châu Âu. Điều này đã làm tăng sự biến động của thị trường và tạo ra rủi ro cho hệ thống tài chính toàn cầu. Các chỉ số giá cổ phiếu đã tăng trở lại, nhưng vẫn còn nhiều yếu tố không chắc chắn ảnh hưởng đến sự phục hồi.

II. Tình hình kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2023

Việt Nam đã đạt được một số thành tựu về tăng trưởng kinh tế, nhưng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Tốc độ tăng trưởng phụ thuộc vào xuất khẩu và đầu tư nước ngoài, trong khi những yếu kém trong nền kinh tế đang dần bộc lộ. Dự báo, Việt Nam cần điều chỉnh chính sách để tránh phụ thuộc quá mức vào một số nhà đầu tư lớn và khai thông các kênh xuất khẩu trong nước. Tình hình tài chính và ngân sách cũng cần được quản lý chặt chẽ hơn để đảm bảo sự ổn định.

2.1 Tăng trưởng kinh tế và các chỉ số kinh tế

Tăng trưởng GDP của Việt Nam trong 6 tháng đầu năm 2023 cho thấy những tín hiệu khả quan, nhưng vẫn cần thận trọng với các chỉ số như chỉ số sản xuất công nghiệp và doanh thu bán lẻ. Các yếu tố bên ngoài như giá năng lượng và tình hình thương mại toàn cầu cũng ảnh hưởng lớn đến kinh tế trong nước.

2.2 Chính sách tài chính và ngân sách

Chính sách tài khóa cần được điều chỉnh để phù hợp với tình hình mới. Ngân sách nhà nước cần được quản lý để giảm bớt áp lực nợ công và đảm bảo nguồn lực cho phát triển. Việc phát hành trái phiếu chính phủ cũng cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính bền vững trong dài hạn.

III. Kịch bản kinh tế vĩ mô Việt Nam 6 tháng cuối năm 2023

Báo cáo đưa ra kịch bản cho kinh tế Việt Nam trong 6 tháng cuối năm 2023, với những dự báo về tăng trưởng và các rủi ro tiềm năng. Nền kinh tế có thể phục hồi nếu các chính sách được điều chỉnh kịp thời và hợp lý. Tuy nhiên, các yếu tố bên ngoài như tình hình kinh tế thế giới và biến động giá cả cần được theo dõi sát sao.

3.1 Dự báo tăng trưởng kinh tế

Dự báo tăng trưởng GDP cho 6 tháng cuối năm 2023 có thể đạt khoảng 6-6,5% nếu các chính sách hỗ trợ kịp thời được triển khai. Tuy nhiên, cần chú ý đến sự biến động của thị trường toàn cầu và áp lực lạm phát có thể ảnh hưởng đến sức mua của người dân.

3.2 Rủi ro tiềm ẩn

Các rủi ro tiềm ẩn từ thị trường tài chính toàn cầu và biến động giá năng lượng vẫn là những yếu tố cần được xem xét. Việt Nam cần chuẩn bị các phương án ứng phó để giảm thiểu tác động tiêu cực đến nền kinh tế trong bối cảnh bất ổn hiện tại.

Nội dung chính

[BÁO CÁO NGHIÊN CỨU] PHÂN TÍCH VÀ DỰ BÁO KINH TẾ VĨ MÔ VIỆT NAM TẬP 11: VƯỢT GIAN KHÓ ĐÓN TƯƠNG LAI

Chủ biên: PGS. TS. Nguyễn Đức Trung
Nhóm tác giả: PGS. Đoàn Thanh Hà, TS. Mai Ngọc Thắng, PGS. Nguyễn Thanh Hiên, ThS.NCS Triệu Kim Lanh, TS. Phạm Thị Tuyết Trinh, ThS.NCS Trần Kim Long, TS. Nguyễn Minh Tuấn, ThS.NCS Lữ Hữu Chí, TS. Lê Hoàng Anh, ThS. Nguyễn Văn Phúc, TS. Nguyễn Minh Nhật, ThS. Đoàn Thị Cẩm Thư, TS. Vương Thị Hương Giang.
Thời gian công bố: Tháng 11/2023
Lĩnh vực nghiên cứu: Kinh tế học vĩ mô, Tài chính – Ngân hàng, Kinh tế lượng ứng dụng.

---

Tóm tắt nghiên cứu (Research Summary)

• Câu hỏi nghiên cứu chính (Research Questions): Đâu là những xung lực thúc đẩy và rào cản cản trở tăng trưởng kinh tế Việt Nam trong bối cảnh bất định toàn cầu? Cơ chế truyền dẫn từ các cú sốc lãi suất quốc tế, biến động giá năng lượng và suy giảm tổng cầu thế giới tác động như thế nào đến khu vực thực, thị trường tiền tệ – tín dụng, cán cân ngân sách và cấu trúc tài chính doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam?
• Phương pháp nghiên cứu (Methodology Snapshot): Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận đa tầng kết hợp phân tích chuỗi thời gian vĩ mô (macroeconomic time-series analysis), phân rã đóng góp tăng trưởng theo ngành/tổng cầu, mô hình hóa kịch bản dự báo kinh tế lượng và kỹ thuật hồi quy dữ liệu bảng (panel data econometrics) để đánh giá mối quan hệ giữa biến động giá dầu thế giới với đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp trên sàn chứng khoán Việt Nam (HOSE, HNX).
• Phát hiện chính (Key Findings): Tăng trưởng GDP 6 tháng đầu năm 2023 của Việt Nam chỉ đạt 3,72% – mức thấp thứ hai trong giai đoạn 2010–2023. Báo cáo chỉ ra sự chuyển dịch cơ cấu tăng trưởng chưa từng có: khu vực dịch vụ trở thành đầu tàu cứu cánh (đóng góp 78,85%), trong khi khu vực công nghiệp – xây dựng suy giảm sâu (chỉ tăng 1,13%, đóng góp 11,87%). Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có bước đi "ngược chiều" linh hoạt với 04 lần cắt giảm lãi suất điều hành để hỗ trợ thanh khoản; cán cân thương mại thặng dư kỷ lục 12,25 tỷ USD nhưng phản ánh sự suy yếu của nhập khẩu tư liệu sản xuất.
• Hàm ý chính sách (Implications): Việt Nam cần khẩn trương tái cơ cấu mô hình tăng trưởng, giảm sự phụ thuộc quá mức vào các tập đoàn FDI xuất khẩu quy mô lớn, khai thông dòng vốn đầu tư công, giải quyết tình trạng lệch pha thu – chi ngân sách và hoàn thiện khung quản trị rủi ro đòn bẩy tài chính doanh nghiệp trước các biến động hàng hóa toàn cầu.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (Context & Significance)

1. Hiện trạng tri thức và bối cảnh toàn cầu

Nửa đầu năm 2023, nền kinh tế thế giới bước vào giai đoạn biến động phức tạp với nguy cơ lạm phát đình trệ (stagflation) tiềm tàng. Các ngân hàng trung ương hàng đầu (điển hình là Cục Dự trữ Liên bang Mỹ - FED và Ngân hàng Trung ương Châu Âu - ECB) duy trì chính sách tiền tệ thắt chặt nghiêm ngặt, đẩy mặt bằng lãi suất lên mức cao kỷ lục trong nhiều thập kỷ. Hệ quả trực tiếp là sự xuất hiện của các vết nứt trong hệ thống tài chính quốc tế (sự sụp đổ của một số ngân hàng khu vực tại Hoa Kỳ và sự sáp nhập bắt buộc của Credit Suisse), làm suy giảm nghiêm trọng niềm tin thị trường và thắt chặt điều kiện tín dụng toàn cầu. Tăng trưởng GDP toàn cầu năm 2023 được dự báo chậm lại ở mức 2,7%.

2. Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap)

Nhiều báo cáo định kỳ trên thị trường thường chỉ dừng lại ở việc mô tả các chỉ tiêu thống kê bề mặt hoặc đánh giá riêng lẻ từng chính sách. Báo cáo Vĩ mô Tập 11 đã lấp đầy khoảng trống này bằng cách thiết lập một khung phân tích tích hợp:

• Kết nối các biến số vĩ mô toàn cầu (lạm phát, thương mại, năng lượng) với các kênh dẫn truyền cụ thể vào nền kinh tế Việt Nam.
• Phân tích sự tương tác và mức độ "lệch pha" giữa chính sách tiền tệ nới lỏng cục bộ và chính sách tài khóa mở rộng.
• Đánh giá tác động vi mô thực chứng từ cú sốc vĩ mô (biến động giá dầu thô thế giới) đến hành vi tài chính (đòn bẩy nợ) của các doanh nghiệp niêm yết trong nước.

3. Tính cấp thiết và tác động tiềm năng

Đối với một nền kinh tế có độ mở thương mại vượt 180% GDP như Việt Nam, việc định lượng tác động của suy thoái tổng cầu thế giới là điều kiện tiên quyết để hoạch định chính sách. Báo cáo cung cấp các luận cứ khoa học chuẩn xác, mang tính thời sự cao nhằm hỗ trợ Chính phủ, các cơ quan ban ngành và cộng đồng doanh nghiệp xây dựng kịch bản điều hành linh hoạt cho nửa cuối năm 2023 và định hướng chiến lược cho giai đoạn 2024–2025.

---

Phương pháp luận và cách tiếp cận (Methodology & Approach)

1. Thiết kế nghiên cứu (Research Design)

Nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận kết hợp giữa kinh tế học vĩ mô mô tả (descriptive macroeconomics) và kinh tế lượng thực nghiệm (empirical econometrics). Khung nghiên cứu được chia thành 5 phần mạch lạc:

1. Tổng quan kinh tế vĩ mô quốc tế và các kênh truyền dẫn.
2. Đánh giá chi tiết hiện trạng kinh tế Việt Nam 6 tháng đầu năm 2023 theo các trục: Tăng trưởng – Lạm phát – Tiền tệ tín dụng – Ngân sách & Nợ công.
3. Xây dựng kịch bản dự báo vĩ mô cho 6 tháng cuối năm 2023.
4. Nghiên cứu chuyên sâu: Phát triển tài chính và ổn định kinh tế toàn cầu.
5. Nghiên cứu chuyên sâu: Tác động của biến động giá dầu thô thế giới đến cấu trúc đòn bẩy tài chính của các doanh nghiệp niêm yết tại Việt Nam.

2. Thu thập dữ liệu (Data Collection)

• Dữ liệu vĩ mô quốc tế: Thu thập chuỗi số liệu từ OECD, Ngân hàng Thế giới (World Bank), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Refinitiv, Cục Dự trữ Liên bang Hoa Kỳ (FRED) và S&P Global.
• Dữ liệu vĩ mô Việt Nam: Số liệu chính thức từ Tổng cục Thống kê (GSO), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Bộ Tài chính giai đoạn 2010–2023.
• Dữ liệu vi mô doanh nghiệp: Báo cáo tài chính kiểm toán của các doanh nghiệp phi tài chính niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán TP.HCM (HOSE) và Hà Nội (HNX).

3. Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques)

• Phân rã cấu trúc tăng trưởng (Growth Accounting/Decomposition): Đo lường tỷ trọng đóng góp của 3 khu vực kinh tế (Nông - Lâm - Thủy sản; Công nghiệp - Xây dựng; Dịch vụ) và các cấu phần chi tiêu (Tiêu dùng, Đầu tư xã hội, Xuất nhập khẩu ròng).
• Kỹ thuật thống kê mô tả chuỗi thời gian (Time-series descriptive analytics): Đánh giá các chỉ số lạm phát tổng thể (CPI YoY, CPI YTD), lạm phát cơ bản, đường cong lợi suất trái phiếu chính phủ và biến động tỷ giá trung tâm USD/VND.
• Kinh tế lượng vi mô: Sử dụng mô hình hồi quy dữ liệu bảng (Fixed Effects Model/Random Effects Model hoặc hồi quy biến công cụ GMM) để kiểm soát các yếu tố nội sinh khi đánh giá tác động của cú sốc giá dầu thế giới đến hệ số đòn bẩy tài chính (Debt-to-Assets, Debt-to-Equity).

4. Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Reliability)

Tính tin cậy của nghiên cứu được củng cố nhờ việc sử dụng các chuỗi số liệu lịch sử dài (giai đoạn 2010–2023), đối chiếu chéo giữa các nguồn thống kê chính thống trong nước và quốc tế, đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt các giả định kinh tế lượng nhằm đảm bảo tính khách quan của các phát hiện.

---

Phát hiện chính của nghiên cứu (Major Findings)

1. Tăng trưởng GDP suy giảm sâu, xuất hiện sự đảo chiều cơ cấu ngành lịch sử

• Tăng trưởng kinh tế 6 tháng đầu năm 2023 đạt 3,72%, ghi nhận mức thấp thứ hai trong vòng 14 năm (chỉ cao hơn mức 1,74% của 6 tháng đầu năm 2020 – thời điểm đại dịch COVID-19 bùng phát mạnh).
• Sự chuyển dịch cơ cấu: Khu vực Dịch vụ tăng 6,33%, chiếm tới 78,85% trong tổng mức tăng trưởng toàn nền kinh tế, trở thành trụ cột gánh vác chính. Ngược lại, khu vực Công nghiệp – Xây dựng rơi vào khủng hoảng tăng trưởng khi chỉ tăng 1,13% (thấp nhất từ 2010) và chỉ đóng góp 11,87%. Ngành công nghiệp chế biến, chế tạo – động lực dẫn dắt truyền thống – gần như đình trệ với mức tăng khiêm tốn 0,37%.

Khu vực kinh tế	Tăng trưởng 6T/2023 (%)	Đóng góp vào tăng trưởng (%)
Nông, Lâm nghiệp & Thủy sản	3,07%	9,28%
Công nghiệp & Xây dựng	1,13%	11,87%
Trong đó: Công nghiệp chế biến, chế tạo	0,37%	0,10 điểm %
Dịch vụ	6,33%	78,85%
Toàn nền kinh tế (GDP)	3,72%	100%

2. Sự suy yếu của tổng cầu, đầu tư tư nhân chạm đáy dù thương mại thặng dư kỷ lục

• Phía chi tiêu: Tiêu dùng nội địa giữ vai trò cứu cánh với tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng tăng 10,9% (loại trừ yếu tố giá tăng 8,44%), dẫn dắt bởi sự phục hồi mạnh mẽ của ngành du lịch lữ hành (+65,9%) và lưu trú ăn uống (+18,7%).
• Đầu tư tư nhân suy kiệt: Vốn đầu tư khu vực ngoài nhà nước chỉ tăng 2,1% – mức tăng thấp nhất trong giai đoạn 2015–2023, thấp hơn cả năm đại dịch 2020 (4,6%). Vốn FDI thực hiện đạt 10,02 tỷ USD, chỉ tăng nhẹ 0,5%.
• Nghịch lý cán cân thương mại: Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giảm mạnh 14,7% (xuất khẩu giảm 12,1%, nhập khẩu giảm sâu 18,0%). Mặc dù cán cân thương mại đạt thặng dư kỷ lục 12,25 tỷ USD, bản chất mức xuất siêu này chủ yếu bắt nguồn từ sự suy giảm mạnh của nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào. Khu vực FDI tiếp tục đóng vai trò chủ đạo khi thặng dư 22,06 tỷ USD, bù đắp hoàn toàn cho mức thâm hụt 9,8 tỷ USD của khu vực kinh tế nội địa.

3. Chính sách tiền tệ chủ động "đi ngược chiều gió" (Counter-cyclical Policy)

• Trước sự suy giảm tăng trưởng và việc lạm phát trong nước được kiểm soát, NHNN đã chuyển hướng điều hành nhanh nhạy: từ thắt chặt sang nới lỏng hỗ trợ thanh khoản. Tính từ 15/03/2023, NHNN đã 04 lần giảm lãi suất điều hành (mức giảm từ 0,5% – 2,0%/năm) và 03 lần hạ trần lãi suất tiền gửi/cho vay ngắn hạn.
• Nút thắt hấp thụ vốn: Tính đến 15/06/2023, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống chỉ đạt 3,36% (so với mục tiêu cả năm 14–15%), phản ánh sức hấp thụ vốn suy yếu của nền kinh tế và thị trường bất động sản trầm lắng.
• Tỷ giá và ngoại hối: Tỷ giá USD/VND duy trì biên độ ổn định (VND chỉ mất giá nhẹ 0,53%), được hỗ trợ đắc lực từ dòng kiều hối dồi dào đạt 3,642 tỷ USD riêng trong Quý I/2023 (tăng 14% so với quý trước).

4. Lạm phát phân hóa và áp lực "lệch pha" tài khóa

• CPI bình quân 6 tháng đầu năm tăng 3,29%, song lạm phát cơ bản tăng tới 4,74% (cao hơn lạm phát tổng thể do giá năng lượng và giao thông thế giới giảm bù đắp cho chỉ số chung). Nhóm giáo dục (+7,95%) và nhà ở/vật liệu xây dựng (+6,6%) là hai nhóm gây áp lực lạm phát lớn nhất.
• Cân đối tài khóa: Thu ngân sách 5 tháng đầu năm ước đạt 769,6 nghìn tỷ đồng (giảm 6% so với cùng kỳ), trong khi chi ngân sách đạt 653,1 nghìn tỷ đồng (tăng 10,9%). Dù ngân sách vẫn thặng dư 116,5 nghìn tỷ đồng, xu hướng "thu giảm - chi tăng" cùng tốc độ giải ngân vốn đầu tư công chậm (mới đạt 25,5% kế hoạch năm) đang tạo áp lực lớn lên tính bền vững của nguồn lực tài chính công.

---

Đóng góp khoa học của báo cáo (Academic & Practical Contributions)

1. Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions)

• Bổ sung cơ sở lý luận thực chứng về tính độc lập và độ trễ của chính sách tiền tệ tại các nền kinh tế đang phát triển có độ mở lớn. Nghiên cứu chứng minh rằng khi lạm phát mục tiêu được kiểm soát, NHTW hoàn toàn có không gian nới lỏng chính sách tiền tệ sớm hơn các nền kinh tế phát triển nhằm ngăn ngừa suy thoái chu kỳ.
• Làm sâu sắc thêm lý thuyết cấu trúc vốn (Capital Structure Theory) trong điều kiện các cú sốc cung năng lượng toàn cầu, giải thích cách thức các doanh nghiệp niêm yết điều chỉnh tỷ lệ đòn bẩy để ứng phó với chi phí đầu vào biến động.

2. Đổi mới về phương pháp tiếp cận (Methodological Innovations)

• Xây dựng khung phân tích liên kết vi mô – vĩ mô (Macro-to-Micro Transmission Pipeline), kết hợp chuỗi dữ liệu tài khoản quốc gia với dữ liệu báo cáo tài chính của doanh nghiệp niêm yết, mang lại bức tranh đa chiều từ cấp độ toàn nền kinh tế đến sức khỏe tài chính vi mô.

3. Ý nghĩa thực tiễn và ứng dụng chính sách (Policy & Practical Applications)

• Đối với Nhà hoạch định chính sách: Cảnh báo nguy cơ phụ thuộc quá mức vào khối FDI trong cơ cấu xuất nhập khẩu; đề xuất các giải pháp gỡ nút thắt giải ngân đầu tư công và cơ chế tháo gỡ khó khăn tín dụng qua các công cụ như Thông tư 02/2023/TT-NHNN.
• Đối với Doanh nghiệp & Nhà đầu tư: Cung cấp thông tin dự báo kịch bản vĩ mô chính xác, giúp doanh nghiệp định vị lại thị trường tiêu thụ nội địa, quản trị rủi ro lãi suất và tối ưu hóa đòn bẩy nợ trong giai đoạn biến động.

---

Đối tượng hưởng lợi từ nghiên cứu (Target Audience)

1. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách (Chính phủ, NHNN, Bộ Tài chính, Bộ KH&ĐT):
   • Có thêm cơ sở thực chứng để đánh giá hiệu quả truyền dẫn của 04 đợt hạ lãi suất điều hành.
   • Định lượng không gian tài khóa để đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công, chủ động kiểm soát nợ công và thâm hụt ngân sách.
2. Cộng đồng doanh nghiệp và nhà đầu tư tài chính:
   • CFO và Giám đốc Quản trị rủi ro: Nắm bắt xu hướng biến động chi phí vốn vay, tỷ giá USD/VND và điều chỉnh hệ số đòn bẩy an toàn.
   • Nhà đầu tư chứng khoán & Quỹ đầu tư: Nhận diện các ngành hưởng lợi từ sự phục hồi của tiêu dùng nội địa (bán lẻ, dịch vụ, du lịch) và đánh giá tác động của chi phí năng lượng lên biên lợi nhuận doanh nghiệp.
3. Giới học thuật và chuyên gia nghiên cứu kinh tế:
   • Tài liệu tham khảo chuẩn mực, cung cấp bộ dữ liệu cập nhật và phương pháp tiếp cận chuyên sâu phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu mô hình kinh tế lượng vĩ mô tại Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp (Frequently Asked Questions - FAQ)

1. Phát hiện quan trọng và bất ngờ nhất của Báo cáo Tập 11 là gì?

Phát hiện nổi bật nhất là sự đảo chiều cơ cấu đóng góp tăng trưởng: Khu vực dịch vụ lần đầu tiên sau 10 năm quay lại vị trí dẫn đầu tuyệt đối, đóng góp gần 79% tăng trưởng GDP 6 tháng đầu năm 2023. Trong khi đó, khu vực công nghiệp chế biến – chế tạo vốn là "động cơ tăng trưởng" suốt thập kỷ qua lại rơi vào tình trạng tăng trưởng gần như bằng 0 (+0,37%), bộc lộ điểm yếu dễ tổn thương trước các cú sốc suy giảm tổng cầu toàn cầu.

2. Phương pháp tiếp cận của nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu không chỉ sử dụng các kỹ thuật thống kê vĩ mô truyền thống mà còn kết hợp nghiên cứu thực chứng vi mô liên ngành. Điểm đặc biệt nằm ở Phần 5 của báo cáo, khi nhóm tác giả sử dụng mô hình kinh tế lượng dữ liệu bảng để lượng hóa tác động trực tiếp của biến động giá dầu thế giới đến quyết định sử dụng đòn bẩy tài chính của các công ty niêm yết tại Việt Nam.

3. Kết quả nghiên cứu có thể tổng quát hóa (generalize) cho các giai đoạn tiếp theo không?

Có. Các kết luận về cơ chế truyền dẫn chính sách tiền tệ, quy luật đảo chiều tăng trưởng giữa hai quý đầu năm và tính phụ thuộc thương mại vào khối FDI mang tính quy luật cấu trúc cao. Đây là nền tảng đáng tin cậy để tổng quát hóa cho các chu kỳ kinh tế tương tự khi Việt Nam đối mặt với các cú sốc bên ngoài.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (Next Steps) của nhóm tác giả là gì?

Nhóm nghiên cứu định hướng tiếp tục theo dõi độ trễ tác động của 4 lần hạ lãi suất trong nửa cuối năm 2023 – đầu năm 2024, phân tích sâu hơn bài toán nợ xấu tiềm ẩn từ thị trường bất động sản/trái phiếu doanh nghiệp và đánh giá tính lan tỏa của dòng vốn đầu tư công sang khu vực tư nhân.

5. Doanh nghiệp có thể ứng dụng kết quả này vào thực tiễn kinh doanh như thế nào?

Doanh nghiệp có thể tận dụng mặt bằng lãi suất giảm và các chính sách tái cơ cấu thời hạn trả nợ (Thông tư 02/2023/TT-NHNN) để cơ cấu lại dòng tiền; đồng thời chuyển dịch trọng tâm sang khai thác thị trường tiêu dùng nội địa trong bối cảnh các đơn hàng xuất khẩu truyền thống còn phục hồi chậm.

---

Kết luận (Conclusion)

Báo cáo Nghiên cứu "Kinh Tế Vĩ Mô Việt Nam Phân Tích Và Dự Báo Tập 11: Vượt Gian Khó Đón Tương Lai" của nhóm tác giả do PGS. TS. Nguyễn Đức Trung chủ biên là một công trình khoa học công phu, cung cấp góc nhìn toàn diện và sâu sắc về bức tranh kinh tế Việt Nam nửa đầu năm 2023. Báo cáo không chỉ phác họa rõ nét các khó khăn nội tại từ sự suy giảm sản xuất công nghiệp, đầu tư tư nhân chạm đáy và nguy cơ lệch pha tài khóa, mà còn làm nổi bật sự chủ động, linh hoạt của chính sách tiền tệ trong việc kiềm chế lạm phát và ổn định tỷ giá.

Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tiếp theo, việc tiếp tục đẩy mạnh cải cách thể chế, khơi thông điểm nghẽn đầu tư công và tái cơ cấu chuỗi giá trị xuất khẩu là những ưu tiên hàng đầu.

[!TIP] Khuyến nghị dành cho bạn đọc: Để phục vụ công tác nghiên cứu chuyên sâu, lập chiến lược kinh doanh hoặc hoạch định chính sách, quý độc giả có thể tham khảo toàn văn báo cáo hoặc kết nối học thuật trực tiếp với nhóm tác giả tại các viện nghiên cứu và trường đại học chuyên ngành kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU. Bối cảnh Thế giới và Việt Nam. Chính sách quản lý giá dầu tại Việt Nam. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ GIẢ THUYẾT NGHIÊN CỨU.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Dữ liệu nghiên cứu. Mô hình và phương pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU.

Thống kê mô tả biến. Thảo luận kết quả nghiên cứu .KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH. DIỄN BIẾN KINH TẾ THẾ GIỚI 6 THÁNG ĐẦU NĂM 2023 1. Sự phát triển kinh tế toàn cầu đã bắt đầu có những dấu hiệu cải thiện, tuy vậy viễn cảnh “tươi sáng” là còn khá mong manh.

Một mặt, giá năng lượng thấp đóng vai trò khá quan trọng trong việc giảm lạm phát tổng thể và gánh nặng chi tiêu của các hộ gia đình, cải thiện tâm lý doanh nghiệp và người tiêu dùng. Cùng với đó, việc Trung Quốc mở cửa hoàn toàn trở lại sớm hơn dự kiến cũng góp phần không nhỏ thúc đẩy hoạt động kinh tế toàn cầu. Mặt khác, mức độ tác động của lãi suất cao hơn trên phạm vi toàn cầu ngày một rõ nét hơn, đặc biệt là trên thị trường tài sản và tài chính. Theo đó, dấu hiệu căng thẳng đã bắt đầu xuất hiện ở một số phân khúc thị trường tài chính khi các nhà đầu tư tiến hành đánh giá lại rủi ro cùng với các điều kiện tín dụng đang bị thắt chặt.

Tăng trưởng GDP toàn cầu được dự báo sẽ giảm từ 3,3% năm 2022 xuống 2,7% vào năm 2023, trước khi tăng nhẹ ở mức 2,9% vào năm 2024. Biểu đồ 1: Tăng trưởng GDP (%) toàn cầu và một số quốc gia điển hình 9.0 Average: 2021 2022 2023 2024 Q4/2022 Q4/2023 Q4/2024 2013-2019 World G20 United States Euro area Japan China Nguồn: OECD (2023); WorldBank (2023); IMF (2023) 2. Chính sách tiền tệ thắt chặt sẽ tiếp tục ảnh hưởng và hạn chế đà tăng trưởng trong thời gian tới. Theo đó, những tác động tương đối đầy đủ từ chính sách thắt chặt này được thực hiện trong năm 2022 sẽ thể hiện rõ nét hơn 5 vào cuối năm 2023 hoặc trong những tháng đầu của năm 2024.

Lạm phát giá tiêu dùng hàng năm ở các nền kinh tế G20 dự kiến sẽ giảm từ 7,8% năm 2022 xuống 6,1% năm 2023 và 4,7% năm 2024, nhờ vào giá bán lẻ năng lượng và thực phẩm thấp, giảm áp lực từ phía cầu và những vấn đề liên quan đến tắc nghẽn nguồn cung ứng được hạn chế. Trong khi đó, lạm phát cơ bản được dự báo sẽ giảm dần dựa trên mục tiêu tại các nền kinh tế tiên tiến lớn vào cuối năm tới. Biểu đồ 2: Diễn biến lạm phát ở một số quốc gia 12.0 G20 OECD United States Euro area Japan Nguồn: OECD (2023); WorldBank (2023); IMF (2023) 3. Các chỉ số liên quan đến hoạt động kinh tế trong những tháng đầu năm 2023 đã được cải thiện mặc dù kết quả đạt được là tương đối khác nhau giữa các quốc gia.

Tăng trưởng phục hồi ở Brazil, Trung Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản, nhưng chậm lại ở Hoa Kỳ và chỉ có mức tăng sản lượng khiêm tốn ở khu vực đồng Euro và Vương quốc Anh. Nhìn chung, so với cuối năm 2022, các chỉ số đã được cải thiện rõ rệt nhất là đối với lĩnh vực dịch vụ. Bên cạnh đó, các chỉ số niềm tin của người tiêu dùng ở các nền kinh tế lớn cũng đã bắt đầu phục hồi từ mức rất thấp vào năm ngoái. Trong khi đó, các chỉ số hoạt động theo tháng là khá hỗn hợp.

Một mặt, sự phục hồi ở các lĩnh vực sản xuất vẫn còn tương đối yếu, nhất là ở một số nền kinh tế châu Á. Một phần lý do đến từ hoạt động lĩnh vực công nghệ còn khá trầm lắng. Mặt khác, hầu hết các nền kinh tế cho thấy sự cải thiện rõ ràng hơn ở các lĩnh vực dịch vụ nhờ sự phục hồi nhu cầu tiêu dùng ở Trung Quốc và tăng trưởng ở Hoa Kỳ. Tuy vậy, nhu cầu về hàng hóa lâu bền vẫn còn khá thấp, điều này một phần phản ánh mức độ nhạy cảm lớn hơn trong vấn đề chi tiêu và các điều kiện tài chính của hộ gia đình.

Biểu đồ 3: Chỉ số sản lượng công nghiệp ở một số quốc gia 110 108 106 104 102 100 98 96 94 92 2021-03-01 2021-04-01 2021-05-01 2021-06-01 2021-07-01 2021-08-01 2021-09-01 2021-10-01 2021-11-01 2021-12-01 2022-01-01 2022-02-01 2022-03-01 2022-04-01 2022-05-01 2022-06-01 2022-07-01 2022-08-01 2022-09-01 2022-10-01 2022-11-01 2022-12-01 2023-01-01 2023-02-01 2023-03-01 2023-04-01 Global United States Euro area Japan Germany Korea China Biểu đồ 4: Chỉ số doanh thu bán lẻ ở một số quốc gia 110 108 106 104 102 100 98 96 94 92 Global United States Euro area Japan China Brazil Nguồn: OECD (2023); S&P Global; Bank of Japan; WorldBank (2023); IMF (2023) 7 5. Sự cải thiện những tháng đầu năm nay phần nào được thúc đẩy bởi giá năng lượng giảm và triển vọng tốt hơn đối với nền kinh tế Trung Quốc. Giá hàng hóa năng lượng đã giảm mạnh kể từ mùa hè năm ngoái, với sự sụt giảm đặc biệt rõ rệt của giá khí đốt tự nhiên đặc biệt là ở khu vực Châu Âu. Tuy vậy, điều này vẫn chưa được phản ánh đầy đủ trong giá bán lẻ thấp hơn ở nhiều quốc gia.

Giá giao ngay của dầu mỏ và than đá cũng đã giảm khá nhiều so với mức đỉnh đạt được sau cuộc xung đột Nga và Ukraine vào năm ngoái, giúp giảm bớt phần nào áp lực lên các hộ gia đình và doanh nghiệp. Mặc dù vậy, giá nhìn chung vẫn cao hơn so với trước đại dịch COVID. Hơn nữa, việc Trung Quốc đảo ngược chính sách “zero Covid” sớm hơn dự kiến vào tháng 12 năm 2022, cùng với việc nới lỏng cả chính sách tài khóa và tiền tệ, đã góp phần đáng kể thúc đẩy và ổn định tâm lý kinh doanh. Biểu đồ 5: Diễn biến giá năng lượng ở một số quốc gia Hình: 1000 800 600 400 200 0 2021-06-01 2021-09-01 2021-12-01 2022-03-01 2023-05-01 2021-05-01 2021-07-01 2021-08-01 2021-10-01 2021-11-01 2022-01-01 2022-02-01 2022-04-01 2022-05-01 2022-06-01 2022-07-01 2022-08-01 2022-09-01 2022-10-01 2022-11-01 2022-12-01 2023-01-01 2023-02-01 2023-03-01 2023-04-01 Brent Gas TTF Coal German electricity price Nguồn: Refinitiv; OECD (2023); WorldBank (2023); IMF (2023) 6.

Tác động của chính sách tiền tệ thắt chặt hơn đang ngày càng trở nên rõ ràng trên thị trường bất động sản. Việc điều chỉnh giá diễn ra tương đối nhanh ở các quốc gia có tỷ lệ thuê nhà và nợ hộ gia đình cao, và một phần đáng kể các khoản vay thế chấp với lãi suất điều chỉnh. Sự thay đổi về giá ít được ghi nhận hơn ở các quốc gia có tốc độ tăng trưởng dân số mạnh và tỷ lệ lớn các khoản thế chấp với lãi suất vay cố định. Mặc dù vậy, nhiều khoản thế chấp có lãi suất thả nổi hoặc chỉ được cố định trong một khoản thời gian nhất định và do đó, những người đi vay sẽ ngày càng phải đối mặt với các khoản thanh toán gia tăng nếu lãi suất thế chấp vẫn ở mức cao hơn.

Kinh nghiệm quá 8 khứ cho thấy sự dao động của giá nhà thực thường gắn liền với sự dao động của chu kỳ kinh doanh (Cavalleri và cộng sự, 2019). Điều này sẽ tác động đáng kể đến hoạt động kinh tế do đầu tư thấp hơn và áp lực lớn hơn đối với tài chính của các hộ gia đình, và đi kèm với đó là những căng thẳng liên quan khác trong lĩnh vực tài chính. Biểu đồ 6: Tỷ lệ các quốc gia có giá nhà thực tăng 100 90 80 70 60 50 40 30 20 10 0 7/1/2003 7/1/2009 1/1/2020 1/1/2002 4/1/2004 1/1/2005 7/1/2006 4/1/2007 1/1/2008 4/1/2010 1/1/2011 7/1/2012 4/1/2013 1/1/2014 7/1/2015 4/1/2016 1/1/2017 7/1/2018 4/1/2019 7/1/2021 4/1/2022 10/1/2008 10/1/2014 10/1/2002 10/1/2005 10/1/2011 10/1/2017 10/1/2020 Nguồn: Standard and Poor's Case-Shiller Index; OECD (2022, 2023); WorldBank (2023); IMF (2023) 7. Khối lượng thương mại toàn cầu phục hồi một phần trong những tháng đầu năm 2023 với mức tăng ước tính là 1,8% (hàng năm), tuy vậy các chỉ số thương mại toàn cầu nhìn chung vẫn còn yếu.

Mặc dù đơn hàng xuất khẩu dịch vụ tiếp tục cải thiện, giá vận chuyển và khối lượng vận chuyển cũng như đơn hàng xuất khẩu sản xuất mới nhìn chung sự phục hồi vẫn ở mức thấp. Tình trạng tắc nghẽn nguồn cung toàn cầu hiện đã được nới lỏng phần lớn cùng với việc Trung Quốc đã mở cửa nền kinh tế trở lại, nhu cầu đối với hàng hóa vốn chiếm gần 80% tổng khối lượng thương mại, sẽ góp phần phần thúc đẩy tăng trưởng thương mại toàn cầu. Bất chấp những hạn chế thương mại liên quan đến xung đột Nga và Ukraine cùng với những rủi ro tiềm ẩn đối với việc cung cấp các sản phẩm nông nghiệp chính từ Ukraine, xuất khẩu lương thực toàn cầu vẫn tăng tương đối tốt. Mặc dù xuất khẩu lúa mì, ngô và lúa mạch từ Ukraine đã giảm 9,1% vào năm 2022, chính nhờ vào Sáng kiến Ngũ cốc Biển Đen đã tạo điều 9 kiện cho hơn 16 triệu tấn lương thực được vận chuyển từ Ukraine trong năm qua và hơn 15 triệu tấn trong 5 tháng đầu năm 2023.

Thông qua đẩy nhanh vận chuyển thực phẩm dựa trên sáng kiến này với việc hỗ trợ kiểm tra và bảo hiểm thương mại, sẽ tăng cường xuất khẩu của Ukraine sang các thị trường truyền thống ở Trung Đông và Châu Phi, đồng thời tăng cường an ninh lương thực ở các quốc gia này. Biểu đồ 7: Các chỉ số thương mại hàng hóa toàn cầu 30 25 20 15 10 5 0 2021-08-01 2022-01-01 2022-06-01 2023-02-01 2021-01-01 2021-02-01 2021-03-01 2021-04-01 2021-05-01 2021-06-01 2021-07-01 2021-09-01 2021-10-01 2021-11-01 2021-12-01 2022-02-01 2022-03-01 2022-04-01 2022-05-01 2022-07-01 2022-08-01 2022-09-01 2022-10-01 2022-11-01 2022-12-01 2023-01-01 2023-03-01 2023-04-01 -5 -10 -15 -20 CPB merchandise trade Container port traffic Air freight Nguồn: IATA; S&P Global; OECD (2022, 2023) 9. Tác động từ việc thắt chặt chính sách tiền tệ ngày càng được phản ánh trong diễn biến thị trường tài chính, đặc biệt là về điều kiện tín dụng và giá các tài sản có lợi nhuận cố định dài hạn. Căng thẳng đáng kể cũng đã xuất hiện trong hệ thống ngân hàng, làm tăng tính biến động của thị trường.

Mặc dù vậy, điều này có thể không dẫn đến việc thắt chặt hơn nữa các điều kiện tài chính trên diện rộng. Sự thất bại của một số ngân hàng khu vực của Hoa Kỳ trong những tháng đầu năm cùng với việc Credit Suisse, một trong những ngân hàng có quan trọng trên phạm vi toàn cầu, đã bị buộc phải tiếp quản, nhanh chóng tạo ra căng thẳng trên thị trường ngân hàng toàn thế giới. Các chỉ số về vốn sở hữu của ngân hàng giảm mạnh và hợp đồng hoán đổi rủi ro tín 10 dụng (credit default swap) tăng vọt khoảng 60 đến 80 điểm cơ bản tại Hoa Kỳ và khu vực đồng Euro. Mặc dù vậy, mức tăng này thấp hơn đáng kể so với đỉnh điểm của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008.