chương 1 Trong chương này tác giả xác định được lý do chọn đề tài, mục tiêu nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu, xác định câu hỏi nghiên cứu, phương pháp áp dụng cho nghiên cứu cũng như xác định bố cục của đề tài nghiên cứu gồm 5 chương và ý nghĩa mà đề tài đem lại cho đơn vị công tác của mình. 5 CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2. TỔNG QUÁT CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Cơ sở lý luận về hành vi tiêu dùng 2.
Định nghĩa về hành vi tiêu dùng Hành vi tiêu dùng là các nghiên cứu liên quan đến tất cả các hoạt động mà con người trực tiếp tham gia trong việc thu thập, xử lý và tiêu thụ các sản phẩm và dịch vụ, bao gồm cả các quá trình ra quyết định trước và sau những hành động (Engel, Blackwell & Miniard, 1995). Philip Kotler (1999) định nghĩa: “Hành vi của người tiêu dùng bao gồm các hoạt động tinh thần, tình cảm và thể chất mà con người sử dụng trong suốt quá trình lựa chọn, mua, sử dụng và xử lý các sản phẩm và dịch vụ để đáp ứng nhu cầu và mong muốn của họ”. Theo Philip Kotler (1999), mô hình hành vi của người tiêu dùng được mô tả trong Hình 2. Hộp đen của người mua Các tác Đặc điểm Các tác nhân nhân Đặc điểm của người khác Tiến trình marketing của người quyết định mua -Sản phẩm -Kinh tế mua mua -Văn hóa -Giá cả -Công nghệ -Nhận thức -Xã hội -Phân phối -Chính trị -Văn hóa -Cá tính -Thông tin -Cổ đông -Văn hóa -Xã hội -Tâm lý -Đánh giá -Cá tính -Quyết định -Tâm lý - Hành vi Nguồn: Kotler, Philip (1999).Gary Armstrong "Principles of Marketing" Hình 2.1: Mô hình hành vi mua của người tiêu dùng (Kotler, 1999) translates Ali Parsaeian, Tehran, Press Adabestan.
Quá trình ra quyết định mua của người tiêu dùng Engel, Blackwell và Kollat (1968) đã xây dựng một mô hình quá trình quyết định mua của người tiêu dùng. Nhận biết Tìm kiếm Đánh giá Quyết Hành vi nhu cầu thông tin lựa chọn định mua sau mua Nguồn: Engel, Blackwell và Kollat (1968)) Hình 2.2: Mô hình hành vi mua của người tiêu dùng 6 Theo nhóm tác giả này, quá trình quyết định mua của người tiêu dùng bao gồm 5 giai đoạn, đó là: - Nhận thức nhu cầu: Nhu cầu của người tiêu dùng sẽ được phát sinh bởi nhiều yếu tố kích thích cả bên trong lẫn bên ngoài. - Tìm kiếm thông tin: Khi nhu cầu thôi thúc đủ mạnh, người tiêu dùng sẽ tìm kiếm thông tin liên quan đến sản phẩm và dịch vụ. Các nguồn thông tin cơ bản mà người tiêu dùng có thể tìm kiếm và tham khảo bao gồm: nguồn thông tin cá nhân; nguồn thông tin thương mại; nguồn thông tin đại chúng; nguồn thông tin kinh nghiệm thông qua tiếp xúc trực tiếp sản phẩm.
Kết quả của việc thu thập thông tin là người tiêu dùng biết được các nhãn hiệu hàng hóa khác nhau có thể đáp ứng nhu cầu và các đặc tính của nhu cầu đó. - Đánh giá các phương án: Từ các nhãn hiệu sản phẩm khác nhau đã biết qua giai đoạn tìm kiếm, khách hàng bắt đầu đánh giá để chọn ra nhãn hiệu phù hợp với nhu cầu của mình. - Quyết định mua: Sau khi đánh giá các phương án, người tiêu dùng đi đến ý định mua. Tuy nhiên, từ ý định mua đến quyết định mua còn bị ảnh hưởng bởi các yếu tố kìm hãm, đó là: thái độ của người khác bao gồm gia đình, bạn bè … có thể làm tăng hoặc giảm niềm tin; và những yếu tố hoàn cảnh như rủi ro đột xuất, sự sẵn có của sản phẩm, giao dịch, thanh toán … - Hành vi sau khi mua: Sau khi mua xong, khách hàng sử dụng sản phẩm và có các đánh giá về sản phẩm mua được.
Mức độ hài lòng hay không hài lòng của người tiêu dùng sẽ tác động trực tiếp đến các quyết định mua vào các lần tiếp theo. Lý thuyết về hành vi tiêu dùng trong du lịch 2. Định nghĩa về hành vi tiêu dùng trong du lịch Theo PGS.TS Nguyễn Văn Mạnh, hành vi tiêu dùng du lịch: “Là toàn bộ hành động mà lữ khách/du khách thể hiện trong quá trình tìm kiếm, mua, sử dụng, đánh giá sản phẩm du lịch nhằm thỏa mãn các nhu cầu khi thực hiện chuyến đi”. Tiến trình ra quyết định lựa chọn sản phẩm du lịch a.
Mô hình quá trình ra quyết định của khách du lịch Theo Mathieson và Wall’s (1982), quá trình ra quyết định của khách du lịch có năm giai đoạn: - Nhu cầu cần thiết/ Mong muốn đi du lịch. 7 - Thu thập thông tin và đánh giá. - Quyết định đi du lịch (lựa chọn giữa những sự thay thế). - Chuẩn bị đi du lịch và những trải nghiệm du lịch.
- Kết quả hài lòng về chuyến đi và đánh giá. Hai tác giả đã xác định rằng quá trình ra quyết định của khách du lịch nói chung và quyết định đi du lịch nói riêng bị phụ thuộc bởi nhiều yếu tố, đó là đặc điểm của khách du lịch, đặc điểm chuyến đi, đặc điểm và những tài nguyên của điểm đến du lịch. THÔNG TIN Nhu cầu đi du lịch Sự hiểu biết về KHÁCH DU LỊCH du lịch Đặc điểm kinh tế - xã hội Tìm kiếm thông tin và hành vi Đặc điểm và tài Đặc điểm chuyến đi Sự cảm nhận và các nguyên điểm điểm du lịch đến du lịch Khoảng cách Tiếp tục tìm kiếm Tài nguyên Tốc độ thực hiện thông tin Giá cả/ giá trị Cơ sở vật chất Đánh giá các lựa Độ dài thời gian chọn du lịch Chính trị, XH Số lượng du khách Quyết định đi du tham gia lịch Môi trường Áp lực trong nước Kinh nghiệm đi du Uy tín của các trung lịch Hạ tầng gian du lịch Sắp xếp đi du lịch Giao thông Mức độ rủi ro Nguồn: Mathieson và Wall (1982) Hình 2.3: Hình Mô hình quá trình ra quyết định của khách du lịch b. Mô hình chung về quyết định lựa chọn của du khách về dịch vụ du lịch Trong mô hình này, Woodside và MacDonald (1994) đã cho rằng quá trình quyết định lựa chọn dịch vụ du lịch bao gồm 3 giai đoạn như sau: - Hành vi trước khi quyết định: tìm kiếm thông tin, đánh giá thông tin và hình thành ý định.
- Quyết định lựa chọn dịch vụ du lịch. - Hành vi sau khi mua: đánh giá trải nghiệm, đánh giá sự hài lòng và hình thành dự định cho những quyết định lựa chọn sau này. 8 Nhân khẩu học Tìm kiếm Đánh giá Yếu tố tâm lý và nhận trải nghiệm Giá trị cá nhân thông tin Gia đình Sử dụng, Quyết định Hài lòng/ Bạn bè diễn giải và lựa chọn dịch không hài Nhóm ảnh hưởng đánh giá vụ du lịch lòng thông tin Những tác động Hình thành của yếu tố tiếp thị Dự định ý định Nguồn: Woodside, A.4: Mô hình quyết định lựa chọn của du khách về dịch vụ du lịch c. Mô hình kích thích phản ứng của hành vi tiêu dùng du lịch của Middleton (1994) Middleton đã đưa ra mô hình về hành vi tiêu dùng du lịch như sau: Đầu Truyền Đặc điểm của người mua và Đầu ra vào thông quá trình ra quyết định Cạnh - Quảng Học hỏi tranh và cáo Nhân khẩu học tiếp thị - Giảm Kinh tế bởi các giá Vị trí xã hội công ty - Khuyến - Đầu ra du lịch mãi Nhận thức Đặc điểm tâm lý sản phẩm - PR Nhu cầu -Giá cả Mong muốn - Thương - Bạn bè Mục tiêu hiệu - Gia đình - Nhóm Kinh nghiệm Thái độ tham khảo Hành vi mua và cảm giác sau khi mua Nguồn: Middleton (1994) Hình 2.5: Mô hình kích thích phản ứng của hành vi tiêu dùng du lịch Middleton (1994) đã đưa ra mô hình kích thích phản ứng của hành vi tiêu dùng du lịch.
Mô hình này chỉ ra được sự tác động của tổ chức kinh doanh du lịch 9 đến hành vi tiêu dùng của khách du lịch. Theo mô hình này, hành vi quyết định tiêu dùng của khách du lịch là kết quả tác động của 4 nhóm yếu tố: sự kích thích du lịch (bao gồm quảng cáo, khuyến mãi, sách hướng dẫn, sự truyền miệng của du khách khác); các yếu tố cá nhân và xã hội (bao gồm động cơ, kỳ vọng và mong muốn của khách du lịch); các tác nhân bên ngoài bao gồm (hình ảnh điểm đến, chi phí, thời gian…); cuối cùng là đặc điểm và tính năng của các dịch vụ tại điểm đến. Các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi quyết định lựa chọn sản phẩm du lịch của du khách. Nhóm yếu tố bên trong a.
Các yếu tố thuộc về cá nhân - Các yếu tố nhân khẩu học: + Theo Natasa Slak Valek, Mike Shaw và Jakob Bednarik (2008), các yếu tố nhân khẩu học bao gồm giới tính, tuổi tác, trình độ giáo dục, thu nhập và quốc tịch có sự ảnh hưởng đáng kể đến sự lựa chọn của khách du lịch. Trong đó tuổi tác là yếu tố tác động nhiều nhất đến hành vi tiêu dùng du lịch của du khách. Độ tuổi tác động đến quyết định loại hình du lịch, quyết định điểm đến và dịch vụ tham quan trong chuyến đi. + Ngoài các yếu tố nhân khẩu học trên, thì trong nghiên cứu của Kristine Mae F.
Ricafort (2011) chỉ ra rằng yếu tố nghề nghiệp cũng tác động đến sự lựa chọn sản phẩm du lịch của du khách. Nghề nghiệp của một du khách ảnh hưởng quan trọng đến tính chất sản phẩm du lịch mà người tiêu dùng lựa chọn khi quyết định. - Yếu tố phong cách sống: + Theo Frank C. Pappas (2004), phong cách sống là một trong những yếu tố có ảnh hưởng lớn đến việc lựa chọn sản phẩm du lịch của du khách và phân đoạn thị trường khách du lịch.
Phong cách sống chứa đựng toàn bộ cấu trúc hành vi được thể hiện qua quan điểm, sự quan tâm và hành động của cá nhân trong môi trường sống. Lối sống có liên quan đến việc người tiêu dùng du lịch sẽ mua sản phẩm nào và cách thức ứng xử của họ đối với sản phẩm du lịch đó. Các yếu tố văn hóa Là một trong những yếu tố quyết định cơ bản của hành vi tiêu dùng được đề xuất phổ biến bởi các nhà lý thuyết tiếp thị. Văn hóa là cơ sở nền tảng quyết định những mong muốn và hành vi của du khách (quyết định khi lựa chọn đi đến đâu, đi bằng gì, ăn gì, ở đâu, chơi gì, mua gì…).
Có ba yếu tố văn hóa ảnh hưởng tới 10 hành vi tiêu dùng của khách du lịch là nền văn hóa (văn hóa chung), nhánh văn hóa (nhóm) và sự giao lưu biến đổi văn hóa.