CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MARKETING MIX TRONG LĨNH VỰC DỊCH VỤ 1. Khái niệm về marketing dịch vụ và marketing mix 1. Khái niệm về marketing dịch vụ 1.
Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ: Theo Kotler và Armstrong, dịch vụ là các hoạt động hoặc lợi ích mà doanh nghiệp cung cấp để đáp ứng nhu cầu của khách hàng, nhằm xây dựng, củng cố và mở rộng mối quan hệ và hợp tác lâu dài với họ (Kotler và cộng sự, 2018). Ngoài ra, dịch vụ cũng được định nghĩa là "các hoạt động hoặc lợi ích được cung cấp để trao đổi, chủ yếu là vô hình và không liên quan đến việc chuyển quyền sở hữu. Việc thực hiện dịch vụ có thể gắn liền hoặc không gắn liền với sản phẩm vật chất. Có bốn đặc điểm chính của dịch vụ: tính phi vật chất, tính không thể tách rời (đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng), tính không đồng nhất và tính không thể tồn kho (Wilson và cộng sự, 2020).
- Tính phi vật chất: Dịch vụ không thể được cảm nhận thông qua các giác quan để nhận biết các đặc tính vật lý của nó. Vì vậy, khách hàng thường gặp khó khăn trong việc đánh giá chất lượng dịch vụ trước khi sử dụng. - Tính đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng: Dịch vụ thường được cung cấp và tiêu dùng đồng thời, không giống như hàng hóa vật chất phải trải qua quá trình sản xuất, lưu kho và phân phối qua nhiều bước trung gian trước khi đến tay người tiêu dùng. Khách hàng thường tham gia vào quá trình tạo ra và tiêu thụ dịch vụ.
- Tính không đồng nhất: Chất lượng dịch vụ có thể biến đổi từ lần sử dụng này sang lần sử dụng khác, ngay cả khi cùng một dịch vụ được cung cấp bởi cùng một người hoặc tổ chức. Việc đánh giá chất lượng dịch vụ khó có tiêu chuẩn chung, vì dịch vụ thường không có các chỉ số kỹ thuật như hàng hóa vật chất. Chất lượng dịch vụ thường được đo lường dựa trên sự hài lòng của khách hàng, mà mức độ này có thể thay đổi đáng kể. - Tính không thể tồn kho: Dịch vụ không thể được cất giữ như hàng hóa vì tính 5 vô hình và không thể tách rời của nó.
Dịch vụ chỉ tồn tại trong thời gian được cung cấp và không thể sản xuất trước để lưu trữ cho các nhu cầu sau này. Nếu không được sử dụng ngay lập tức, dịch vụ sẽ mất đi giá trị của nó. Khái niệm marketing dịch vụ: Marketing dịch vụ là một lĩnh vực quan trọng trong ngành marketing, đặc biệt trong bối cảnh nền kinh tế ngày càng dịch chuyển từ sản xuất sang dịch vụ. Theo Philip Kotler và Gary Armstrong, marketing dịch vụ là quá trình lập kế hoạch và thực hiện các hoạt động nhằm tạo ra, giao tiếp và giao dịch các giá trị dịch vụ cho khách hàng, với mục tiêu tăng cường hài lòng của họ và tạo ra lợi nhuận cho doanh nghiệp (Kotler và cộng sự, 2018).
Có thể hiểu marketing dịch vụ là sự thích nghi lý thuyết hệ thống vào thị trường dịch vụ, bao gồm quá trình thu nhận, tìm hiểu, đánh giá và thỏa mãn nhu cầu của thị trường mục tiêu bằng hệ thống các chính sách, các biện pháp tác động vào toàn bộ quá trình tổ chức sản xuất, cung ứng và tiêu dùng dịch vụ thông qua phân phối các nguồn lực của tổ chức. Marketing được xem xét trong sự năng động của mối quan hệ qua lại giữa các sản phẩm dịch vụ của công ty và nhu cầu của người tiêu dùng cùng với hoạt động của đối thủ cạnh tranh trên nền tảng cân bằng lợi ích giữa doanh nghiệp, người tiêu dùng và xã hội. Khái niệm về marketing mix Marketing mix, hay còn được biết đến là mô hình 4P, là một khái niệm nền tảng trong lĩnh vực marketing, được giới thiệu lần đầu tiên bởi E. Jerome McCarthy vào những năm 1960.
Marketing mix bao gồm bốn yếu tố cơ bản: Sản phẩm, Giá, Phân phối, và Truyền thông cổ động, giúp các doanh nghiệp xây dựng chiến lược marketing hiệu quả và đồng bộ (McCarthy, 1960). Trong những năm gần đây, khái niệm này đã được mở rộng và điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển của thị trường hiện đại. Ngoài mô hình 4P truyền thống, marketing mix còn được mở rộng thành mô hình 7P để phù hợp hơn với lĩnh vực dịch vụ. Mô hình này bao gồm thêm ba yếu tố: Con người, Quy trình và Môi trường vật chất (Zeithaml và cộng sự, 2018).
6 Marketing mix là một công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp xây dựng và thực hiện chiến lược marketing hiệu quả. Bằng cách phối hợp hài hòa các yếu tố của marketing mix, doanh nghiệp có thể tối ưu hóa giá trị cung cấp cho khách hàng, đồng thời đạt được mục tiêu kinh doanh và duy trì lợi thế cạnh tranh. Marketing mix trong doanh nghiệp dịch vụ 1. Đặc thù của dịch vụ và thách thức đối với hoạt động marketing Như đã đề cập ở phần nội dung khái niệm và đặc điểm của dịch vụ, ta có thể thấy dịch vụ có những đặc điểm riêng biệt khác với sản phẩm vật chất, điều này đòi hỏi các quyết định marketing trong lĩnh vực dịch vụ phải có nội hàm riêng.
Các đặc điểm chính của dịch vụ bao gồm tính phi vật chất, tính đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng, tính không thể tồn kho, và tính không đồng nhất. Những đặc điểm này tạo ra những thách thức cụ thể đối với hoạt động marketing, và các doanh nghiệp cần phải phát triển các chiến lược marketing phù hợp để đối phó với những thách thức này (Võ Thị Quỳnh Nga, 2023). Tính phi vật chất: Tính phi vật chất là một đặc điểm nổi bật của dịch vụ, khiến khách hàng khó khăn trong việc đánh giá dịch vụ trước khi mua, dẫn đến tâm lý bất an do rủi ro cảm nhận cao. Đồng thời, doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc truyền thông về dịch vụ do thiếu các tiêu chuẩn định lượng, khiến cho đánh giá trở nên chủ quan.
Để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp cần hữu hình hóa dịch vụ bằng cách sử dụng các yếu tố hữu hình trong quá trình cung ứng để giúp khách hàng dễ hình dung. Bên cạnh đó, việc hữu hình hóa thông điệp thông qua việc sử dụng hình ảnh và phép ẩn dụ sẽ giúp mã hóa thông tin về dịch vụ một cách hiệu quả hơn. Cuối cùng, tạo và nuôi dưỡng thiện cảm nơi khách hàng là một nhiệm vụ quan trọng nhằm giảm bớt sự bất an và xây dựng lòng tin (Zeithaml và cộng sự, 2018). Tính đồng thời giữa sản xuất và tiêu dùng: Dịch vụ được sản xuất và tiêu dùng đồng thời, điều này dẫn đến sự cần thiết phải chia không gian doanh nghiệp thành khu vực Front Office (FO) và Back Office (BO).
Nhân viên tiếp xúc trực tiếp (NVTX) đóng vai trò quan trọng trong việc giao 7 tiếp và phục vụ khách hàng. Do khách hàng không thể dùng thử dịch vụ trước khi mua, điều này tạo ra tâm lý bất an, và doanh nghiệp khó kiểm tra dịch vụ trước khi bán, dẫn đến những tác động trực tiếp nếu sai sót xảy ra. Khách hàng cũng tham gia vào quá trình tạo ra dịch vụ và có thể ảnh hưởng lẫn nhau khi tiếp xúc với hệ thống dịch vụ. Để giải quyết những thách thức này, doanh nghiệp cần sử dụng khu vực FO và NVTX như các công cụ marketing để tác động đến kỳ vọng và cảm nhận của khách hàng.
Tăng cường cung cấp thông tin và bằng chứng về dịch vụ là cần thiết để giảm bớt sự bất an. Doanh nghiệp cũng cần chuẩn bị các chiến lược sửa sai và bồi hoàn để đảm bảo ứng phó nhanh chóng và hợp lý khi sai sót xảy ra. Ngoài ra, điều chỉnh các quyết định marketing phù hợp với từng khách hàng thông qua Marketing vi mô và nâng cao trình độ và kinh nghiệm của khách hàng trong quá trình cung ứng dịch vụ bằng cách hướng dẫn và đào tạo phù hợp cũng là những nhiệm vụ quan trọng (Wirtz & Lovelock, 2022). Tính không thể tồn kho: Tính không thể tồn kho là một thách thức đặc biệt của dịch vụ, do dịch vụ không thể được lưu trữ để sử dụng sau.
Điều này dẫn đến việc có những thời điểm doanh nghiệp dư thừa năng lực phục vụ, ảnh hưởng đến tâm lý khách hàng, và những lúc khách quá đông, khách hàng có thể bỏ đi do không thể chờ đợi. Để giải quyết vấn đề này, các doanh nghiệp cần điều tiết cầu bằng cách kích cầu hoặc hạ áp cầu tùy theo tình hình thực tế. Việc tồn kho cầu bằng cách chuyển nhu cầu phát sinh ở thời điểm hiện tại sang thời điểm khác bằng cách tổ chức sự chờ đợi hoặc sử dụng hệ thống đăng ký giữ chỗ cũng là một giải pháp hiệu quả (Zeithaml và cộng sự, 2018). Tính không đồng nhất: Tính không đồng nhất của dịch vụ làm cho chất lượng dịch vụ cảm nhận có thể không đồng đều tại các thời điểm khác nhau, và khách hàng khác nhau có thể cảm nhận dịch vụ khác biệt.
Điều này tạo ra thách thức lớn trong việc đảm bảo chất lượng dịch vụ đồng đều và đáp ứng sự mong đợi của khách hàng. Để đối phó với thách thức này, các doanh nghiệp cần đảm bảo sự đồng đều về chất lượng bằng cách khắc phục các nguyên nhân dẫn đến không thuần nhất, như hướng dẫn khách hàng, đảm bảo 8 trình độ và kinh nghiệm của nhân viên, và bố trí nhân viên phù hợp. Sử dụng sự phục vụ cá nhân hóa một cách tinh tế để gia tăng sự hài lòng của khách hàng cũng là một nhiệm vụ quan trọng nhằm đảm bảo trải nghiệm dịch vụ tốt nhất cho khách hàng (Wirtz & Lovelock, 2022).