Những Vấn Đề Chung Của Nhượng Quyền Thương Mại Tại Việt Nam Hiện Nay

Nhượng quyền thương mại (NQTM) là một hình thức đầu tư nước ngoài hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh toàn… 53 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2023.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Trị Kinh Doanh
• Đề tài: Nhượng Quyền Thương Mại Tại Việt Nam: Phân Tích Trường Hợp KFC
• Loại tài liệu: tiểu luận
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 1.1. Cơ sở lí thuyết nghiên cứu về nhượng quyền thương mại
• 1.2. Lịch sử hình thành và khái niệm
• 1.2.1. Lịch sử hình thành
• 1.2.2. Các thuật ngữ chuyên môn về nhượng quyền thương mại
• 1.2.3. Các hình thức và nội dung
• 1.3. Nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển của nhượng quyền thương mại
• 1.4. Lợi thế và hạn chế
• 1.4.1. Đối với bên nhượng quyền
• 1.4.2. Đối với bên nhận quyền
• 1.4.3. Đối với nền kinh tế thị trường
• 1.5. Hợp đồng nhượng quyền thương mại
• 1.6. Khái quát về thực trạng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam hiện nay
• 2. CHƯƠNG 2: MỘT SỐ KHÍA CẠNH VỀ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG HIỆU CỦA CHUỖI NHÀ HÀNG ĐỒ ĂN NHANH KFC
• 2.1. Lịch sử hình thành KFC
• 2.2. Đặc điểm trong mô hình nhượng quyền thương mại của KFC tại Việt Nam
• 2.2.1. Thương hiệu
• 2.2.2. Sản phẩm và dịch vụ
• 2.2.3. Bí quyết công nghệ
• 2.3. Những vấn đề về nhượng quyền thương mại của KFC tại Việt Nam
• 2.3.1. Các giai đoạn tiến hành nhượng quyền của KFC vào Việt Nam
• 2.3.2. Ưu và nhược điểm
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG BÀI HỌC KINH NGHIỆM RÚT RA TỪ NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI CỦA KFC CHO CÁC BÊN
• 3.1. Đối với nhà nước
• 3.2. Đối với bên nhượng quyền
• 3.3. Đối với bên nhận quyền
• 3.4. Bài học kinh nghiệm cho các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực thức ăn nhanh tại Việt Nam
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhượng Quyền Thương Mại KFC Tại Việt Nam

Nhượng quyền thương mại (NQTM) là một hình thức đầu tư nước ngoài hiệu quả, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa. Tại Việt Nam, NQTM đã xuất hiện từ trước năm 1975 và phát triển mạnh mẽ từ thập niên 90. KFC là một ví dụ điển hình cho sự thành công của mô hình này. KFC đã phát triển trên hơn 80 quốc gia và có mặt tại Việt Nam từ năm 1997, xây dựng mạng lưới rộng khắp các thành phố lớn. Mục tiêu nghiên cứu này là tìm hiểu về NQTM nói chung, NQTM KFC tại Việt Nam nói riêng, và rút ra những bài học kinh nghiệm cho các bên liên quan. Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê, so sánh, tổng hợp và phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Đề tài tập trung vào các doanh nghiệp NQTM sở hữu thương hiệu nổi tiếng và chất lượng, đặc biệt là trường hợp của KFC.

1.1. Lịch Sử Hình Thành và Phát Triển Nhượng Quyền Thương Mại

Hình thức sơ khai của NQTM xuất hiện vào thế kỷ 17-18 tại Châu Âu, nhưng chính thức phát triển tại Hoa Kỳ vào giữa thế kỷ 19. Nhà máy Singer (sản xuất máy khâu) là đơn vị tiên phong. NQTM bùng nổ sau năm 1945 với sự ra đời của nhiều hệ thống nhà hàng, khách sạn, bán lẻ. Hiệp hội Nhượng quyền quốc tế IFA (1960) và Ủy ban Franchise thế giới WFC (1994) góp phần chuyên nghiệp hóa NQTM. Ngày nay, franchise là ngành dịch vụ doanh thu lớn, tập trung vào đồ uống, đồ ăn nhanh, giáo dục, thời trang, có mặt tại hơn 150 nước. Tại Châu Âu có khoảng hơn 200 ngàn cửa hàng kinh doanh theo phương thức nhượng quyền. Robert Fulton (Mỹ) là người đầu tiên thực hiện hoạt động nhượng quyền thương mại với đối tượng kinh doanh là giấy phép sản xuất tàu thủy chạy bằng hơi nước.

1.2. Khái Niệm và Bản Chất Của Nhượng Quyền Thương Mại

Franchise có nguồn gốc từ tiếng Pháp cổ “Franc”, nghĩa là đặc quyền hay tự do. Theo thông lệ quốc tế, NQTM là hoạt động thương mại, trong đó bên nhượng quyền (franchisor) chuyển giao mô hình kinh doanh, nhãn hiệu, bí quyết, biểu tượng, quảng cáo cho bên nhận quyền (franchisee). Bên nhận quyền khai thác kinh doanh trên một không gian địa lý nhất định và trả phí nhượng quyền, tỷ lệ phần trăm doanh thu định kỳ. Đây là hình thức khai thác lợi ích tài chính từ bí quyết kinh doanh mà không cần bỏ thêm vốn đầu tư. Luật Thương mại 2005 Việt Nam định nghĩa: Franchise là hoạt động thương mại mà bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện nhất định.

II. Phân Tích Mô Hình Nhượng Quyền Thương Mại KFC Tại Việt Nam

KFC là một trong những thương hiệu thức ăn nhanh hàng đầu thế giới, và sự thành công của họ tại Việt Nam là một minh chứng rõ ràng cho hiệu quả của mô hình nhượng quyền. Việc phân tích mô hình NQTM của KFC tại Việt Nam giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cách thức một thương hiệu quốc tế thích nghi và phát triển trong một thị trường mới. Điều này bao gồm việc xem xét các yếu tố như thương hiệu, sản phẩm, dịch vụ, bí quyết công nghệ, và các giai đoạn tiến hành nhượng quyền. Bên cạnh đó, việc đánh giá ưu và nhược điểm của mô hình này cũng rất quan trọng để rút ra những bài học kinh nghiệm quý báu. KFC Việt Nam đã có những điều chỉnh để phù hợp với khẩu vị và văn hóa địa phương.

2.1. Đặc Điểm Mô Hình Nhượng Quyền Thương Mại Của KFC

Mô hình NQTM của KFC tại Việt Nam tập trung vào việc duy trì sự đồng nhất về chất lượng sản phẩm và dịch vụ, đồng thời cho phép các đối tác nhượng quyền linh hoạt trong việc thích nghi với thị trường địa phương. KFC cung cấp cho các đối tác nhượng quyền một hệ thống quản lý, đào tạo, và hỗ trợ marketing toàn diện. Điều này giúp đảm bảo rằng tất cả các cửa hàng KFC đều tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng và vệ sinh an toàn thực phẩm nghiêm ngặt. Ngoài ra, KFC cũng thường xuyên giới thiệu các sản phẩm mới để đáp ứng nhu cầu và sở thích của người tiêu dùng Việt Nam.

2.2. Các Giai Đoạn Tiến Hành Nhượng Quyền Của KFC Vào Việt Nam

KFC gia nhập thị trường Việt Nam vào năm 1997 và trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Ban đầu, KFC tập trung vào việc xây dựng thương hiệu và mở rộng mạng lưới cửa hàng tại các thành phố lớn. Sau đó, KFC bắt đầu tìm kiếm các đối tác nhượng quyền để mở rộng quy mô kinh doanh. Quá trình lựa chọn đối tác nhượng quyền của KFC rất kỹ lưỡng, đảm bảo rằng các đối tác có đủ năng lực tài chính, kinh nghiệm quản lý, và cam kết tuân thủ các tiêu chuẩn của KFC. KFC cũng cung cấp cho các đối tác nhượng quyền các khóa đào tạo chuyên sâu về quản lý nhà hàng, chế biến thực phẩm, và dịch vụ khách hàng.

III. Ưu Điểm và Nhược Điểm Nhượng Quyền Thương Mại KFC Tại VN

Mô hình nhượng quyền thương mại của KFC tại Việt Nam mang lại nhiều ưu điểm, bao gồm khả năng mở rộng nhanh chóng, giảm thiểu rủi ro đầu tư, và tận dụng được kinh nghiệm và nguồn lực của các đối tác địa phương. Tuy nhiên, cũng có những nhược điểm cần lưu ý, như khó kiểm soát chất lượng và hoạt động của các cửa hàng nhượng quyền, và nguy cơ xung đột lợi ích giữa KFC và các đối tác. Việc đánh giá kỹ lưỡng các ưu và nhược điểm này là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của mô hình NQTM. Phân tích SWOT nhượng quyền KFC giúp nhận diện rõ các yếu tố này.

3.1. Ưu Điểm Của Mô Hình Nhượng Quyền KFC

Một trong những ưu điểm lớn nhất của mô hình NQTM KFC là khả năng mở rộng nhanh chóng. KFC có thể tận dụng nguồn vốn và kinh nghiệm của các đối tác nhượng quyền để mở rộng mạng lưới cửa hàng một cách nhanh chóng và hiệu quả. Điều này giúp KFC tăng cường sự hiện diện trên thị trường và tiếp cận được nhiều khách hàng hơn. Ngoài ra, mô hình NQTM cũng giúp KFC giảm thiểu rủi ro đầu tư, vì các đối tác nhượng quyền chịu trách nhiệm về phần lớn chi phí đầu tư và vận hành cửa hàng.

3.2. Nhược Điểm và Rủi Ro Nhượng Quyền Thương Mại KFC

Mặc dù có nhiều ưu điểm, mô hình NQTM KFC cũng có những nhược điểm cần lưu ý. Một trong những nhược điểm lớn nhất là khó kiểm soát chất lượng và hoạt động của các cửa hàng nhượng quyền. KFC cần phải thiết lập một hệ thống kiểm soát chất lượng chặt chẽ để đảm bảo rằng tất cả các cửa hàng đều tuân thủ các tiêu chuẩn của KFC. Ngoài ra, cũng có nguy cơ xung đột lợi ích giữa KFC và các đối tác nhượng quyền, đặc biệt là về các vấn đề như giá cả, marketing, và quản lý chi phí. Rủi ro nhượng quyền KFC cần được quản lý chặt chẽ.

IV. Bài Học Kinh Nghiệm Từ Nhượng Quyền Thương Mại KFC Tại VN

Từ thành công và những thách thức của KFC tại Việt Nam, có thể rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho các bên liên quan, bao gồm nhà nước, bên nhượng quyền, và bên nhận quyền. Những bài học này có thể giúp các doanh nghiệp khác xây dựng và triển khai mô hình NQTM thành công, đồng thời góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành NQTM tại Việt Nam. Kinh nghiệm nhượng quyền KFC là tài sản vô giá cho các doanh nghiệp F&B.

4.1. Bài Học Cho Nhà Nước Về Quản Lý Nhượng Quyền Thương Mại

Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý về NQTM, tạo môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng cho tất cả các bên. Điều này bao gồm việc ban hành các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của bên nhượng quyền và bên nhận quyền, cũng như các biện pháp giải quyết tranh chấp hiệu quả. Ngoài ra, nhà nước cũng cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát hoạt động NQTM để đảm bảo tuân thủ pháp luật và bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng. Luật nhượng quyền thương mại Việt Nam cần được cập nhật thường xuyên.

4.2. Bài Học Cho Bên Nhượng Quyền và Bên Nhận Quyền

Bên nhượng quyền cần lựa chọn đối tác nhượng quyền kỹ lưỡng, cung cấp hỗ trợ toàn diện, và xây dựng mối quan hệ hợp tác lâu dài. Bên nhận quyền cần tuân thủ các tiêu chuẩn của bên nhượng quyền, chủ động thích nghi với thị trường địa phương, và không ngừng nâng cao năng lực quản lý và kinh doanh. Cả hai bên cần xây dựng một hợp đồng NQTM rõ ràng, minh bạch, và công bằng, đồng thời giải quyết các tranh chấp một cách hòa bình và xây dựng. Hợp đồng nhượng quyền KFC là một ví dụ điển hình.

V. So Sánh Nhượng Quyền KFC Với Các Thương Hiệu Khác Tại VN

Việc so sánh mô hình nhượng quyền của KFC với các thương hiệu khác tại Việt Nam giúp chúng ta có cái nhìn tổng quan hơn về thị trường nhượng quyền và những yếu tố quyết định sự thành công. Mỗi thương hiệu có những chiến lược và cách tiếp cận riêng, và việc phân tích sự khác biệt này giúp chúng ta hiểu rõ hơn về những cơ hội và thách thức trong ngành nhượng quyền. So sánh nhượng quyền KFC với các thương hiệu khác giúp nhà đầu tư có cái nhìn đa chiều.

5.1. Điểm Khác Biệt Trong Chiến Lược Nhượng Quyền Của KFC

KFC tập trung vào việc duy trì sự đồng nhất về chất lượng và dịch vụ trên toàn hệ thống, đồng thời cho phép các đối tác nhượng quyền linh hoạt trong việc thích nghi với thị trường địa phương. KFC cũng chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu và tạo dựng mối quan hệ tốt với khách hàng. Điều này giúp KFC tạo ra một lợi thế cạnh tranh bền vững trên thị trường. Thương hiệu nhượng quyền KFC là một tài sản vô giá.

5.2. Bài Học Từ Các Thương Hiệu Nhượng Quyền Thành Công Khác

Nhiều thương hiệu nhượng quyền khác tại Việt Nam cũng đã đạt được thành công nhờ vào việc xây dựng một mô hình kinh doanh hiệu quả, lựa chọn đối tác nhượng quyền phù hợp, và cung cấp hỗ trợ toàn diện. Những bài học này có thể giúp các doanh nghiệp khác xây dựng và triển khai mô hình NQTM thành công. Các thương hiệu nhượng quyền tại Việt Nam ngày càng đa dạng và cạnh tranh.

VI. Tương Lai Của Nhượng Quyền Thương Mại KFC Tại Việt Nam

Thị trường nhượng quyền thương mại tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, và KFC có nhiều cơ hội để tiếp tục mở rộng và phát triển. Tuy nhiên, KFC cũng phải đối mặt với nhiều thách thức, như sự cạnh tranh gay gắt từ các thương hiệu khác, sự thay đổi trong thói quen tiêu dùng của người Việt Nam, và những biến động kinh tế. Việc dự đoán và thích nghi với những thay đổi này là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của KFC trong tương lai. Thị trường nhượng quyền Việt Nam đầy tiềm năng nhưng cũng không ít thách thức.

6.1. Cơ Hội Phát Triển Cho KFC Trong Thị Trường Nhượng Quyền

Việt Nam là một thị trường tiềm năng với dân số trẻ và thu nhập ngày càng tăng. Điều này tạo ra nhiều cơ hội cho KFC để mở rộng mạng lưới cửa hàng và tiếp cận được nhiều khách hàng hơn. Ngoài ra, KFC cũng có thể tận dụng các kênh bán hàng trực tuyến và giao hàng tận nhà để tăng doanh số và tiếp cận được những khách hàng ở xa. Kinh doanh nhượng quyền tại Việt Nam đang trở nên hấp dẫn hơn bao giờ hết.

6.2. Thách Thức Và Giải Pháp Cho Nhượng Quyền KFC

KFC phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ các thương hiệu khác, đặc biệt là các thương hiệu địa phương. Để vượt qua thách thức này, KFC cần phải không ngừng đổi mới sản phẩm và dịch vụ, đồng thời tăng cường hoạt động marketing và quảng bá thương hiệu. Ngoài ra, KFC cũng cần phải chú trọng đến việc đào tạo và phát triển đội ngũ nhân viên, đảm bảo rằng họ có đủ năng lực để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Chi phí nhượng quyền KFC cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động đầu tư nước ngoài diễn ra ngày càng sôi động với nhiều phương thức đa dạng như ODA, FDI (PDI), FPI. Trong đó, nhượng quyền thương mại (franchising) đã khẳng định vị thế là một trong những phương thức kinh doanh hiệu quả và phát triển mạnh mẽ trên thế giới trong suốt một thế kỷ qua.

Tại Việt Nam, mô hình nhượng quyền thương mại từng xuất hiện trước năm 1975 thông qua mạng lưới phân phối xăng dầu của các hãng năng lượng Mỹ như Mobil, Exxon, Shell, sau đó dần tái xuất hiện từ những thập niên 90 của thế kỷ XX. Bước vào giai đoạn mở cửa kinh tế và gia nhập các hiệp định thương mại, Việt Nam trở thành thị trường giàu tiềm năng đối với các tập đoàn đa quốc gia trong các lĩnh vực ẩm thực, bán lẻ, giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Chuỗi nhà hàng thức ăn nhanh KFC (thuộc Tập đoàn Yum! Brands) là một trong những thương hiệu tiên phong thâm nhập thị trường Việt Nam từ năm 1997 và xây dựng được hệ thống phân phối quy mô lớn tại các đô thị trọng điểm.

Để làm rõ phương thức vận hành, cơ chế chuyển giao và bài học thực tiễn từ mô hình này, đề án nghiên cứu đề tài: "Một số khía cạnh về nhượng quyền thương mại tại Việt Nam - Phân tích trường hợp của KFC".

Mục tiêu nghiên cứu:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận chung và khung pháp lý điều chỉnh hoạt động nhượng quyền thương mại tại Việt Nam.
2. Phân tích thực trạng hoạt động nhượng quyền thương hiệu của chuỗi thức ăn nhanh KFC tại thị trường Việt Nam (chiến lược thương hiệu, sản phẩm, quy trình công nghệ, điều kiện tài chính và các giai đoạn triển khai).
3. Rút ra các bài học kinh nghiệm và đề xuất giải pháp thiết thực cho cơ quan quản lý nhà nước, bên nhượng quyền, bên nhận quyền và các doanh nghiệp thức ăn nhanh nội địa.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động nhượng quyền thương mại trên thế giới và tại Việt Nam, trọng tâm là mô hình nhượng quyền của thương hiệu KFC.
• Phạm vi nghiên cứu: Giới hạn ở các doanh nghiệp nhượng quyền thương mại sở hữu thương hiệu nổi tiếng, có hệ thống quản lý chuẩn hóa và mạng lưới phân phối chất lượng cao trên thị trường Việt Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và cơ sở pháp lý

Nghiên cứu tiếp cận nhượng quyền thương mại dưới góc độ thương mại quốc tế và luật kinh tế:

• Nguồn gốc và định nghĩa: Thuật ngữ "Franchise" có gốc từ tiếng Pháp cổ "Franc" (nghĩa là đặc quyền hoặc tự do). Theo thông lệ quốc tế, đây là hoạt động thương mại mà bên nhượng quyền (franchisor) cấp quyền cho bên nhận quyền (franchisee) được phép khai thác mô hình kinh doanh, bí quyết công nghệ, biểu tượng, nhãn hiệu trong một không gian địa lý nhất định, đổi lấy khoản phí ban đầu (Initial Fee) và phí định kỳ (Royalty Fee).
• Khung pháp lý Việt Nam: Điều 284 Luật Thương mại năm 2005 (quy định cụ thể tại Mục 8, Chương VI) và Nghị định số 35/2006/NĐ-CP ngày 31/03/2006 của Chính phủ hướng dẫn chi tiết thi hành Luật Thương mại về hoạt động nhượng quyền thương mại.
• Quy chuẩn quốc tế tham chiếu: Các quy định của Hiệp hội Nhượng quyền Quốc tế (IFA), Ủy ban Franchise Thế giới (WFC), tài liệu công bố thông tin nhượng quyền (FDD - Franchise Disclosure Document) theo chuẩn thương mại Hoa Kỳ và Điều 5 Quy chế 4087/88 của Liên minh Châu Âu (EU Regulation 4087/88) về các điều khoản hạn chế cạnh tranh.
• Mô hình phân tích: Khung 8 nhân tố ảnh hưởng đến sự phát triển nhượng quyền của Feltenstein (IFA Educational Foundation, 2001) gồm: Chi phí (Cost), Khả năng (Ability), Nhu cầu (Demand), Cạnh tranh (Competition), Thương hiệu (Brand), Hỗ trợ (Support), Kinh nghiệm (Experience), Kế hoạch mở rộng (Expansion Plans), kết hợp với nhân tố Vị trí cửa hàng (Location).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp thực hiện: Phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh đối chiếu, phương pháp phân tích - tổng hợp logic và hệ thống hóa tài liệu.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp thu thập từ các báo cáo chuyên ngành của Bộ Công Thương, tài liệu công bố thông tin FDD năm 2016 của tập đoàn KFC LLC, số liệu thống kê của Hiệp hội Nhượng quyền Quốc tế (IFA), nghiên cứu thị trường của Scarborough, các bài khảo cứu học thuật, báo chí chuyên ngành và website chính thức của các chuỗi phân phối.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Những vấn đề chung của nhượng quyền thương mại tại Việt Nam hiện nay

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện lịch sử hình thành, phân loại, các khía cạnh pháp lý và thực trạng thị trường nhượng quyền thương mại:

Tiêu chí phân loại	Các hình thức cụ thể
Mô hình hoạt động	• Nhượng quyền mô hình kinh doanh toàn diện (Full business format franchise) • Nhượng quyền mô hình không toàn diện (Non-business format franchise) • Nhượng quyền có tham gia quản lý (Management franchise) • Nhượng quyền có tham gia đầu tư vốn
Phạm vi lãnh thổ	• Nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam (KFC, Lotteria, Jollibee) • Nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài (Trung Nguyên, Phở 24) • Nhượng quyền nội địa (Kinh Đô, Foci, Ninomax)
Nội dung kinh doanh	• Nhượng quyền phân phối sản phẩm (Product distribution franchise - Coca-Cola, Ford) • Nhượng quyền công thức kinh doanh (Business format franchise)
Cấu trúc phát triển	• Master franchise (Nhượng quyền độc quyền) • Regional franchise (Nhượng quyền vùng) • Area development franchise (Nhượng quyền phát triển khu vực) • Single-unit franchise (Nhượng quyền riêng lẻ)

Chương này phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa hai chủ thể: bên nhượng quyền khai thác lợi thế kinh tế theo quy mô và tài sản trí tuệ; bên nhận quyền đóng góp nguồn vốn, năng lực quản trị và sự thấu hiểu thị trường địa phương. Về mặt xác suất kinh doanh tại Hoa Kỳ, tỷ lệ doanh nghiệp độc lập tồn tại sau 5 năm chỉ đạt từ 30% đến 65%, trong khi tỷ lệ này ở các đơn vị nhận quyền lên tới 92%.

Về thực trạng tại Việt Nam, trước năm 2005 do thiếu hành lang pháp lý, các tập đoàn như Jollibee (vận hành 4 cửa hàng), Lotteria (9 cửa hàng), KFC (14 cửa hàng) và Trung Nguyên chủ yếu mở chuỗi trực thuộc hoặc ký hợp đồng đại lý. Sau khi Luật Thương mại 2005 và Nghị định 35/2006/NĐ-CP ban hành, thị trường tăng trưởng với tốc độ 15 - 20%/năm. Theo Bộ Công Thương, có 163 thương hiệu quốc tế đăng ký vào Việt Nam, trong khi chỉ có 5 thương hiệu Việt Nam đăng ký ra nước ngoài. Các ngành tiếp nhận nhượng quyền mạnh mẽ gồm: Thực phẩm - Đồ uống (Lotteria với hơn 210 cửa hàng tại hơn 30 tỉnh/thành; KFC với 140 cửa hàng trên 19 tỉnh/thành; Pizza Hut với 50 điểm), Bán lẻ (Mega Market với 19 trung tâm; AEON với 4 trung tâm lớn và liên kết 30 siêu thị Citimart, 20 siêu thị Fivimart) và các chuỗi bán lẻ công nghệ (Thế Giới Di Động với hơn 700 cửa hàng; FPT Shop với hơn 290 cửa hàng; Nguyễn Kim với 18 trung tâm).

Chương 2: Một số khía cạnh về nhượng quyền thương hiệu của chuỗi nhà hàng đồ ăn nhanh KFC

Chương 2 tập trung phân tích sâu trường hợp điển hình của chuỗi gà rán KFC (Kentucky Fried Chicken), thương hiệu do Harland Sanders sáng lập, thuộc sở hữu của Tập đoàn Yum! Brands:

Lịch sử phát triển toàn cầu:
- 1939: Hoàn thiện công thức bí mật 11 loại thảo mộc.
- 1952: Thương vụ nhượng quyền đầu tiên tại Utah.
- 1964: Đạt hơn 600 đại lý tại Mỹ và Canada; chuyển nhượng cho John Y. Brown với giá 2 triệu USD.
- 1971: Heublein Inc mua lại với giá 285 triệu USD (hơn 3.500 nhà hàng).
- 1986: PepsiCo mua lại; đến năm 1997 tách thành Tricon Global Restaurants (năm 2002 đổi thành Yum! Brands).
- 12/2013: Mạng lưới đạt 18.875 cửa hàng tại 118 quốc gia; thị trường lớn nhất là Trung Quốc (>5.000 cửa hàng) và Mỹ (4.491 cửa hàng).

Tại Việt Nam, KFC khai trương cửa hàng đầu tiên vào tháng 12/1997 tại Trung tâm Thương mại Sài Gòn Super Bowl. Do khái niệm đồ ăn nhanh còn xa lạ, chuỗi chịu lỗ trong 7 năm đầu (chỉ mở được 17 cửa hàng). Sau đó, KFC mở rộng mạng lưới đạt hơn 140 nhà hàng trên 19 tỉnh, thành phố, phục vụ khoảng 20 triệu lượt khách mỗi năm, chiếm khoảng 60% thị phần thức ăn nhanh Việt Nam và sử dụng hơn 3.000 lao động.

Đặc điểm mô hình nhượng quyền của KFC tại Việt Nam:

• Thương hiệu và nhận diện: Logo Đại tá Sanders được trau chuốt qua 5 lần thay đổi nhưng giữ nguyên các đường nét nhận diện cốt lõi (nơ bướm, gọng kính đen, râu bạc, tông màu trắng - đỏ).
• Chiến lược sản phẩm và bản địa hóa: Tiêu chuẩn hóa quy trình chế biến khắt khe. Tại Việt Nam, KFC điều chỉnh khẩu vị: tạo vị gà cay giòn; bổ sung cơm gà Gravy, gà giòn không xương, bánh mì mềm, bắp cải trộn Jumbo, burger tôm, trà Lipton; thu nhỏ kích thước burger để phù hợp với thể trạng người tiêu dùng Việt Nam.
• Kiểm soát chất lượng và an toàn: Năm 2007 chuyển đổi sang sử dụng dầu đậu nành ít chất béo tại 5.500 cửa hàng. Trong đợt dịch cúm gia cầm năm 2004, KFC nhập khẩu thịt gà đông lạnh Bắc Mỹ, đạt chứng nhận an toàn của WHO, công bố thời gian chiên ở nhiệt độ cao từ 2 phút 30 giây đến 14 phút 30 giây, đồng thời bổ sung thực đơn cá, bò, heo.
• Bí quyết công nghệ và mặt bằng: Công thức 11 loại gia vị đóng gói vận chuyển trực tiếp từ Mỹ; thịt gà tươi nuôi theo tiêu chuẩn kiểm định (trại gà cung cấp cho khu vực Hà Nội đặt tại Hà Đông). Vị trí cửa hàng chuẩn hóa tại các góc giao lộ lớn và trung tâm thương mại (Times City, Royal City, Big C...).

Hạng mục chi phí nhượng quyền (Theo FDD KFC 2016)	Mức chi phí quy định
Phí kiểm tra hồ sơ và cơ sở (Background check)	300 - 500 USD/người
Phí nhượng quyền ban đầu (Initial Fee)	45.000 USD
Chi phí đào tạo (Training fee)	2.500 USD
Tiền ký quỹ bảo đảm và giấy phép	50.000 USD
Chi phí bất động sản	Khoảng 400.000 USD
Chi phí xây dựng và trang web	Khoảng 534.000 USD
Thiết bị, bảng hiệu, POS & MERIT	Khoảng 280.000 USD
Khởi đầu hàng tồn kho	10.000 USD
Chi phí khai trương	5.000 USD
Phí bản quyền định kỳ (Royalty fee)	5% tổng doanh thu/tháng (tối thiểu 825 USD/tháng)
Phí quảng cáo địa phương / Hợp tác quốc gia	0,5% doanh thu / 4,5% doanh thu
Phí hỗ trợ phần mềm MERIT	156,61 - 171,5 USD/đơn vị/tháng

Lộ trình triển khai nhượng quyền KFC trải qua các giai đoạn chặt chẽ: Đánh giá ứng viên (4 - 6 tuần) $\rightarrow$ Phỏng vấn và trải nghiệm cửa hàng (4 - 6 tuần) $\rightarrow$ Thăm dò chiến lược địa điểm (8 - 10 tuần) $\rightarrow$ Kiểm soát và đàm phán hợp đồng (12 - 16 tuần) $\rightarrow$ Đăng ký trang web và phê duyệt điểm bán (6 - 8 tuần) $\rightarrow$ Xây dựng, đào tạo và nhận quyền (6 - 18 tháng) $\rightarrow$ Vận hành và mở rộng tăng trưởng liên tục.

Chương 3: Những bài học kinh nghiệm rút ra từ nhượng quyền thương mại của KFC cho các bên

Chương 3 tổng kết các hàm ý quản trị và giải pháp kinh tế cho 4 nhóm đối tượng:

1. Đối với cơ quan quản lý Nhà nước:

   • Hoàn thiện hành lang pháp lý, cải cách thủ tục hành chính, đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên trách về nhượng quyền.
   • Ban hành chính sách ưu đãi tài chính, hỗ trợ xúc tiến thương mại và giảm thuế kinh doanh có thời hạn cho doanh nghiệp nhượng quyền.
   • Khuyến khích khu vực kinh tế tư nhân tham gia (khi gần 100% doanh nghiệp nhượng quyền Việt Nam thuộc khu vực tư nhân).
   • Thành lập các tổ chức bổ trợ: Hiệp hội Nhượng quyền Thương mại Việt Nam (học tập mô hình PFA của Philippines, CCFA của Trung Quốc); Trung tâm tư vấn và đào tạo NQTM; Ủy ban hòa giải tranh chấp giao dịch nhượng quyền; xây dựng cổng cơ sở dữ liệu số hóa về thị trường nhượng quyền.

2. Đối với bên nhượng quyền (Franchisor):

   • Đánh giá khả năng thương mại hóa và chuẩn hóa của sản phẩm/dịch vụ trước khi nhượng quyền.
   • Xây dựng cẩm nang hoạt động (Operations Manual) chi tiết, đồng bộ hóa quy trình chuyển giao.
   • Soạn thảo hồ sơ công bố thông tin (FDD) minh bạch, tuân thủ pháp luật sở hữu trí tuệ để bảo vệ nhãn hiệu, kiểu dáng và bí mật kinh doanh.
   • Thiết lập đội ngũ đại diện thường trú hoặc thanh tra định kỳ để hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nhân sự liên tục cho bên nhận quyền.

3. Đối với bên nhận quyền (Franchisee):

   • Đánh giá mức độ tương thích về năng lực tài chính và phong cách quản trị (mô hình franchise đòi hỏi sự tuân thủ nghiêm ngặt, không phù hợp với xu hướng tự ý thay đổi quy trình).
   • Khảo sát thị trường địa phương, phân tích kỹ các điều khoản ràng buộc và bảng ước tính chi phí - lợi nhuận trong hồ sơ FDD trước khi ký kết hợp đồng.

4. Đối với doanh nghiệp thức ăn nhanh Việt Nam:

   • Tận dụng thế mạnh ẩm thực truyền thống (phở, bún, bánh mì, xôi) có giá trị dinh dưỡng cao, ít dầu mỡ so với thức ăn nhanh phương Tây; rút kinh nghiệm từ mô hình Phở 24, Bánh mì TA, chuỗi K-Do của Kinh Đô Sài Gòn.
   • Phân khúc khách hàng theo vùng miền: người tiêu dùng TP. Hồ Chí Minh chú trọng tốc độ phục vụ; người tiêu dùng Hà Nội ưu tiên khẩu vị đậm đà; người tiêu dùng Đà Nẵng chú trọng an toàn vệ sinh.
   • Xây dựng chiến lược định vị giá phù hợp thu nhập; lựa chọn địa điểm kinh doanh tại các trục giao thông chính; đa dạng hóa dịch vụ gia tăng (Wi-Fi miễn phí, khu vui chơi trẻ em, tổ chức sự kiện).

---

Kết quả và đóng góp của đề tài

Kết quả chính

• Tổng hợp bức tranh toàn cảnh về thị trường nhượng quyền thương mại Việt Nam giai đoạn chuyển giao từ trước năm 2005 đến giai đoạn hội nhập, làm rõ số liệu 163 thương hiệu ngoại đổ bộ và sự phát triển của các chuỗi dẫn đầu như Lotteria (>210 điểm), KFC (140 điểm), Pizza Hut (50 điểm).
• Bóc tách chi tiết cấu trúc tài chính và quy trình chuyển giao công nghệ chuẩn quốc tế của KFC thông qua tài liệu FDD 2016, bao gồm 12 hạng mục chi phí và quy trình 7 giai đoạn kiểm soát đối tác.
• Làm rõ nguyên nhân giúp KFC vươn lên chiếm 60% thị phần sau 7 năm đầu chịu lỗ nhờ chiến lược bản địa hóa thực đơn và tái định vị thông điệp "Ăn thật no, khỏi lo về giá".

Giải pháp và kiến nghị đề xuất

• Đề xuất mô hình thiết chế quản lý chuyên biệt gồm Hiệp hội Nhượng quyền Việt Nam, Trung tâm Đào tạo & Tư vấn, cùng cơ chế hòa giải tranh chấp ngoài tố tụng.
• Định hình bộ nguyên tắc thực thi nhượng quyền cho doanh nghiệp vừa và nhỏ Việt Nam: từ bước chuẩn hóa cẩm nang vận hành đến quản trị tài sản trí tuệ và hỗ trợ đại lý.

Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn

• Khái quát hóa lý luận nhượng quyền quốc tế gắn liền với hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam (Luật Thương mại 2005, Nghị định 35/2006/NĐ-CP).
• Cung cấp một nghiên cứu tình huống (case study) thực chứng về chuỗi đồ ăn nhanh KFC, đóng vai trò tài liệu tham khảo cho các doanh nghiệp dịch vụ ăn uống (F&B) trong nước khi xây dựng chuỗi cung ứng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế: Phạm vi dữ liệu thứ cấp chủ yếu tập trung vào giai đoạn phát triển đến năm 2016; các số liệu chi phí nhượng quyền của KFC được trích xuất từ tài liệu FDD công bố tại thị trường Bắc Mỹ, do đó có thể có sự chênh lệch nhất định khi áp dụng vào hợp đồng nhượng quyền trực tiếp tại Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng nghiên cứu định lượng về mức độ thỏa mãn của các đơn vị nhận quyền thứ cấp tại Việt Nam; đánh giá tác động của thương mại điện tử và các ứng dụng giao hàng công nghệ đối với mô hình nhượng quyền F&B truyền thống.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu này là nguồn tham khảo hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên: Chuyên ngành Quản trị Kinh doanh, Kinh doanh Quốc tế, Thương mại và Luật Kinh tế khi nghiên cứu về hợp đồng thương mại, chiến lược thâm nhập thị trường quốc tế và quản trị chuỗi cung ứng.
• Chủ doanh nghiệp và nhà đầu tư: Các cá nhân, doanh nghiệp F&B đang có định hướng đóng gói mô hình kinh doanh để nhượng quyền hoặc tìm kiếm cơ hội nhận quyền từ các thương hiệu quốc tế. Phần đáng tham khảo nhất là bảng cơ cấu chi phí FDD, quy trình 7 bước đánh giá đối tác (Chương 2) và nhóm giải pháp bản địa hóa ẩm thực Việt Nam (Chương 3).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao KFC phải chịu lỗ liên tục trong 7 năm đầu khi mới thâm nhập thị trường Việt Nam?

Khi KFC vào Việt Nam năm 1997, khái niệm "thức ăn nhanh" hoàn toàn mới lạ với thói quen ẩm thực của người dân. Giá thành sản phẩm lúc đó khá cao so với mức thu nhập bình quân, và người tiêu dùng chưa quen với các món gà rán tẩm bột chiên ngập dầu phong cách Tây phương. KFC chấp nhận duy trì quy mô nhỏ (17 cửa hàng trong 7 năm) để giáo dục thị trường và từng bước điều chỉnh chiến lược sản phẩm.

2. KFC đã thực hiện những thay đổi sản phẩm nào để thích ứng với khẩu vị người Việt?

KFC đã phát triển món gà cay giòn mang hương vị đậm đà; bổ sung vào thực đơn các món ăn gắn với văn hóa lúa nước như cơm gà Gravy, bắp cải trộn Jumbo, bánh mì mềm; đưa thêm các món từ cá, tôm, bò, heo; đồng thời thu nhỏ kích cỡ bánh hamburger để vừa vặn với khẩu phần ăn của người Việt Nam.

3. Chi phí bản quyền định kỳ (Royalty Fee) của chuỗi KFC được quy định như thế nào trong tài liệu FDD?

Theo tài liệu FDD năm 2016, phí bản quyền hàng tháng của KFC được ấn định ở mức 5% tổng doanh thu của nhà hàng, hoặc mức tối thiểu 825 USD/tháng (tùy thuộc vào số tiền nào lớn hơn và được điều chỉnh theo chỉ số giá tiêu dùng). Ngoài ra, đối tác phải đóng 0,5% cho quảng cáo địa phương và 4,5% cho quỹ tiếp thị hợp tác quốc gia.

4. Hợp đồng nhượng quyền thương mại tại Việt Nam có thời hạn tối đa bao lâu theo văn bản nghiên cứu?

Theo phân tích pháp lý tại Chương 1 của đề tài, thời hạn hiệu lực của hợp đồng nhượng quyền do các bên tự thỏa thuận nhưng không quá 5 năm kể từ ngày hợp đồng có hiệu lực. Sau khi hết thời hạn, hai bên có thể thỏa thuận gia hạn hoặc thanh lý hợp đồng.

5. Sự khác biệt trong tiêu chí chọn thức ăn nhanh giữa người tiêu dùng TP.HCM, Hà Nội và Đà Nẵng là gì?

Theo nghiên cứu thị trường được tác giả tổng hợp ở Chương 3:

• Khách hàng tại TP. Hồ Chí Minh chú trọng nhất đến thời gian và tốc độ phục vụ nhanh chóng.
• Khách hàng tại Hà Nội đặt ưu tiên hàng đầu vào hương vị món ăn hợp khẩu vị.
• Khách hàng tại Đà Nẵng quan tâm nhiều nhất đến yếu tố vệ sinh an toàn thực phẩm.

---

Kết luận

Đề án đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và khung pháp lý về nhượng quyền thương mại tại Việt Nam, đồng thời phân tích sâu sắc trường hợp thành công điển hình của KFC với hơn 140 nhà hàng và 60% thị phần. Thành công của mô hình này đến từ sự kết hợp chặt chẽ giữa việc tiêu chuẩn hóa quy trình công nghệ toàn cầu và chiến lược bản địa hóa thực đơn linh hoạt. Các bài học rút ra từ đề án mang lại giá trị định hướng thiết thực cho các cơ quan hoạch định chính sách cũng như các doanh nghiệp F&B Việt Nam trên con đường chuyên nghiệp hóa và mở rộng chuỗi thương hiệu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG CỦA NHƯỢNG QUYỀN THƯƠNG MẠI TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY. Cơ sở lí thuyết nghiên cứu về nhượng quyền thương mại. Lịch sử hình thành và khái niệm 1. Lịch sử hình thành Theo nhiều tài liệu nghiên cứu, hình thức sơ khai của lối kinh doanh nhượng quyền đã xuất hiện vào khoảng thế kỷ 17-18 tại Châu Âu.

Tuy nhiên, hoạt động nhượng quyền thương mại được chính thức thừa nhận khởi nguồn, phát triển tại Hoa Kỳ vào giữa thế kỷ 19, khi nhà máy Singer (sản xuất máy khâu) ký kết hợp đồng kinh doanh đầu tiên cho đối tác của mình. Franchise thực sự phát triển mạnh, bùng phát kể từ năm 1945, với sự ra đời của hàng loạt hệ thống nhà hàng, khách sạn và hệ thống kinh doanh, phân phối theo kiểu bán lẻ, mà sự đồng nhất về cơ sở hạ tầng, thương hiệu, sự phục vụ là đặc trưng cơ bản để nhận dạng những hệ thống kinh doanh theo phương thức này. Người đầu tiên thực hiện hoạt động nhượng quyền thương mại là Robert Fulton ( quốc tịch Mỹ) với đối tượng kinh doanh là giấy phép sản xuất tàu thủy chạy bằng hơi nước. Sau đó hoạt động nhượng quyền thương mại bùng nổ trên thế giới vào những năm 70 và chín muồi vào thập kỷ 80 và 90.

Sự ra đời của Hiệp hội Nhượng quyền quốc tế IFA (International Franchise Association) vào năm 1960 và Ủy ban Franchise thế giới WFC (World Franchise Council) năm 1994 đã tạo đi ều kiện cho nhượng quyền thương mại phát triển hệ thống một cách chuyên nghiệp hơn. Ngày nay, Franchise trở thành một trong những ngành dịch vụ có doanh thu lớn nhất, tập trung nhiều trong lĩnh vực kinh doanh đồ uống, đồ ăn nhanh, giáo dục đào tạo, thời trang… và có mặt tại hơn 150 nước trên thế giới, riêng tại Châu Âu có khoảng hơn 200 ngàn cửa hàng kinh doanh theo phương thức nhượng quyền. Khái niệm Franchise có nguồn gốc từ tiếng Pháp cổ là “Franc” có nghĩa là đặc quyền hay tự do. Ngày nay với sự phát triển nhanh chóng của Nhượng quyền thương mại (NQTM) mà người ta có nhiều định nghĩa khác nhau.

Theo thông lệ quốc tế, NQTM được coi là một hoạt động thương mại, trong đó bên nhượng quyền (franchisor) sẽ chuyển mô hình kinh doanh, nhãn hiệu hàng hóa dịch vụ, bí quyết kinh doanh, biểu tượng kinh doanh, quảng cáo cho bên nhận quyền(franchisee). Bên nhận quyền sau khi kí hợp đồng nhượng quyền được phép khai thác kinh doanh trên một không gian địa lý nhất định và phải trả một khoản phí nhượng quyền và tỷ lệ phần trăm doanh thu định kì cho bên nhượng quyền trong một khoảng thời gian nhất định. Đây là một hình thức để bên nhượng quyền khai thác được lợi ích tài chính từ chính bí quyết kinh doanh của mình mà không cần bỏ thêm vốn đầu tư. Ngoài ra, hình thức này cũng tạo cơ hội cho các thương nhân không có đủ kinh nghiệm cần thiết để tiếp cận được các phương thức kinh doanh mà đúng ra họ phải nỗ lực vượt bậc mới có được và cũng tạo cho họ được hưởng lợi từ chính tên thương mại, uy tín của bên nhượng quyền.

Theo điều 284 Luật Thương mại 2005 Việt Nam: Franchise là hoạt động thương mại mà bên nhượng quyền cho phép và yêu cầu bên nhận quyền tự mình tiến hành việc mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ theo các điều kiện sau: -Việc mua bán hàng hóa,cung ứng dịch vụ được tiến hành theo phương thức tổ chức kinh doanh do bên nhượng quyền quy định và được gắn với nhãn hiệu hàng hóa, tên thương mại, bí quyết kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh,biểu tượng kinh doanh,quảng cáo của bên nhượng quyền. -Bên nhượng quyền có quyền kiểm soát và trợ giúp cho bên nhận quyền trong việc điều hành công việc kinh doanh.  Mối quan hệ giữa người nhượng quyền và người nhận quyền Đó là mối quan hệ mang tính bổ sung lẫn nhau. Trong khi bên nhượng quyền cung cấp các tài sản chủ chốt thì bên nhận quyền lại là người thực hiện các 6 chức năng tại thị trường nước ngoài, như marketing và phân phối, vốn là những hoạt động mà bên nhượng quyền không thể thực hiện.

Bên nhượng quyền là bên nắm giữ hiệu quả kinh tế nhờ quy mô, sở hữu dồi dào các tài sản trí tuệ và các bí quyết công nghệ trong ngành công nghiệp nó đang hoạt động, trong khi bên nhận quyền lại là bên có tư duy khởi nghiệp và hiểu biết sâu về thị trường địa phương cũng như các phương pháp quản lý một doanh nghiệp tại đó. Hình thức nhượng quyền thương mại là sự kết hợp giữa việc quản lý tập trung các hoạt động nước ngoài cùng các phương pháp kinh doanh tiêu chuẩn hóa với các kĩ năng của doanh nghiệp trong nước, những người có khả năng linh hoạt để đương đầu với các điều kiện thị trường trong nước. Nói một cách khác, nhượng quyền là sự kết hợp tối ưu giữa tập trung kĩ năng và phân tán hoạt động. Khi các điều kiện kinh tế và văn hóa ở thị trường mục tiêu khác nhiều so với thị trường của người nhượng quyền, họ phải phụ thuộc phần lớn vào năng lực của người nhận quyền tại thị trường đó.

Một đội ngũ đông đảo các doanh nghiệp nhận quyền được lựa chọn kĩ càng sẽ thúc đẩy nhanh chóng tốc độ và chất lượng các hoạt động của nhà nhượng quyền ở nước ngoài. Các thuật ngữ chuyên môn về nhượng quyền thương mại Đơn vị nhượng quyền (franchisor): là người trao cho một đơn vị, tập thể quyền sử dụng thương hiệu và phương thức hoạt động kinh doanh của mình. Đơn vị nhận quyền (franchisee): là người được nhận quyền sử dụng thương hiệu, phương thức hoạt động, mô hình kinh doanh từ đơn vị nhượng quyền, đổi lại đơn vị nhận quyền này phải thanh toán các loại phí nhượng quyền. Initial Fee: chi phí ban đầu cho việc chuẩn bị và trợ giúp để bắt đầu doanh nghiệp như: chuyển giao công nghệ, huấn luyện, thủ tục, hành chính.

Initial Fee dựa trên các gói sản phẩm mà đơn vị nhận quyền muốn được nhượng quyền, quy mô của đơn vị nhận quyền, độ phức tạp khi chuyển giao công nghệ và phạm vi hoạt động tại địa bàn của đơn vị nhận quyền. Loyalty Fee: đây là chi phí mà đơn vị nhận quyền trả hàng tháng cho đơn vị nhượng quyền. Chi phí này được trả cho việc duy trì, sử dụng thương hiệu và các 7 quyền lợi khác mà AMA-HCM có trách nhiệm hỗ trợ. Royal Fee cố định một mức cho toàn bộ các đơn vị nhận quyền trong hệ thống.

FDD- Franchise Disclosure Document: tại Mỹ, tất cả các bên nhượng quyền kinh doanh đều được Hội đồng thương mại Mỹ yêu cầu phải đệ trình lên một bộ hồ sơ về pháp lý, giới thiệu về nhượng quyền thương hiệu của mình cho người nhận quyền thương mại tiềm năng. FDD được cập nhật hàng năm và bao gồm nhiều điều khoản, còn được gọi là các mục, tài liệu này mô tả về lịch sử công ty, các khoản phí, chi phí, những ràng buộc trong hợp đồng… Franchise agreement: hợp đồng đã được viết ra, đã bao gồm trong FDD, mô tả về trách nhiệm giữa 2 bên nhượng quyền và nhận quyền.  In- house financing (hỗ trợ tài chính): được thực hiện bởi bên nhượng quyền thương hiệu với bên nhận quyền để hỗ trợ về mặt chi phí, có thể bao gồm phí nhượng quyền, chi phí ban đầu, trang thiết bị, cũng như chi phí vận hành hàng ngày… Third- party financing: hỗ trợ tài chính của bên thứ ba, là việc hỗ trợ tài chính cho bên nhận quyền bởi một bên thứ ba (thường là các tổ chức tài chính). Rất nhiều bên nhượng quyền thương hiệu họ có quan hệ rất tốt với các ngân hàng để cung cấp các khoản vay, hỗ trợ tài chính cho bên nhận quyền 1.

Các hình thức và nội dung Trên thế giới hiện nay tồn tại bốn hình thức Franchise: Nhượng quyền mô hình kinh doanh toàn diện (full business format franchise) Bên nhận quyền có trách nhiệm thanh toán cho bên nhượng quyền hai khoản phí cơ bản là phí nhượng quyền ban đầu (up-front fee) và phí hoạt động (royalty fee), thường được tính theo doanh số bán định kỳ. Ngoài ra bên nhượng quyền có thể trả them các khoản chi phí khác như chi phí thiết kế và trang trí cửa hàng, mua trang thiết bị, chi phí tiếp thị, quảng cáo, các khoản chênh lệch do mua nguyên vật liệu, chi phí tư vấn. 8 Nhượng quyền mô hình kinh doanh không toàn diện (non-business format franchise) Bên nhượng quyền là chủ sở hữu thương hiệu/sản phẩm/dịch vụ thường không nỗ lực kiểm soát chặt chẽ các hoạt động của bên nhận quyền và thu nhập cả bên nhượng quyền chủ yếu từ việc bán sản phẩm hay dịch vụ. Bên nhượng quyền thường có ý định mở rộng nhah chóng hệ thống phân phối nhằm gia tăng độ bao phủ thị trường, doanh thu và đi trước đối thủ.

Nhượng quyền có tham gia quản lý ( Management franchise) Bên nhượng quyền hỗ trợ cung cấp người quản lý và điều hành doanh nghiệp ngoài việc chuyển nhượng sử dụng thương hiệu và mô hình/công thức kinh doanh. Nhượng quyền có tham gia đầu tư vốn Người nhượng quyền tham gia vốn đầu tư với tỉ lệ nhỏ dưới dạng liên doanh. Bên nhượng quyền có thể tham gia Hội đồng quản trị công ty mặc dù vốn tham gia đóng góp chỉ với tỷ lệ nhỏ.Tùy theo năng lực quản lý, sức mạnh thương hiệu, đặc trưng ngành hàng, cạnh tranh thị trường, bên nhượng quyền sẽ cân nhắc thêm ba yếu tố ưu tiên quan trọng sau khi lựa chọn mô hình franchise phù hợp cho doanh nghiệp mình. Đó là các yếu tố hiệu quả và mức độ kiểm soát hệ thống, chi phí phát triển hệ thống và mức độ bao phủ thị trường – xét về độ lớn và tốc độ.

Những yếu tố này cũng ảnh hưởng đến chiến lược franchise và cách lựa chọn cấu trúc franchise phù hợp khi kí kết hợp đồng franchise như loại hình franchise một/nhiều đơn vị franchise, đại diện franchise toàn quyền, franchise phụ trách phát triển khu vực, hay đại diện franchise, đặc biệt là khi công ty mở rộng thị trường mới hay định hướng xuất khẩu. Tuy nhiên theo các tiêu chí phân loại thì Franchise lại được chia ra thành nhiều hình thức khác nhau. Theo tiêu chí lãnh thổ, ta có thể chia franchise thành ba loại: -Nhượng quyền từ nước ngoài vào Việt Nam: là hình thức mà chủ thương hiệu là các thương hiệu nước ngoài đầu tư vào Việt Nam theo hình thức franchise. 9 Có thể kể đến các thương hiệu nước ngoài nhượng quyền ở Việt Nam như: KFC, MsDonald’s, Jollibee… -Nhượng quyền từ Việt Nam ra nước ngoài: là hình thức mà các thương hiệu Việt Nam đầu tư ra nước ngoài bằng cách nhượng quyền.