Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Thuế TNDN Của Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Trên Địa Bàn Quận Bình Thạnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay các nhân tố ảnh hưởng đến thuế tndn của các doanh nghiệp nhỏ và vừa trên địa bàn quận bình thạnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Bùi Tuấn Nghĩa
• Người hướng dẫn: PGS. Phan Đình Nguyên
• Trường học: Trường Đại học Công nghệ Tp. Hcm
• Chuyên ngành: Kế Toán
• Đề tài: Các Nhân Tố Ảnh Hƣởng Đến Thuế Tndn Của Các Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Trên Địa Bàn Quận Bình Thạnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do nghiên cứu đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Câu hỏi nghiên cứu
• 4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 5. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các nghiên cứu nước ngoài
• 1.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nhận xét và điểm mới đề tài nghiên cứu
• 1.3.1. Điểm mới đề tài nghiên cứu
• 1.4. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 2.1. Lý luận cơ bản về thuế TNDN và doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.1. Lý luận về thuế TNDN
• 2.1.1.1. Đặc điểm cơ bản của thuế TNDN
• 2.1.1.2. Các yếu tố cấu thành chi phí thuế TNDN
• 2.1.1.3. Vai trò của thuế TNDN
• 2.1.2. Lý luận về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2.1. Tiêu chí xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.2.2. Đặc điểm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.3. Lý luận về gánh nặng từ chi phí thuế TNDN của doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.1.3.1. Lý thuyết về gánh nặng từ thuế TNDN
• 2.1.3.2. Lý thuyết về gánh nặng thuế thực tế
• 2.1.3.3. Các thành phần cấu thành nên gánh nặng thuế thực tế
• 2.1.3.4. Tác động của gánh nặng từ chi phí thuế TNDN tới sự phát triển của DNNVV
• 2.1.4. Chính sách thuế TNDN hỗ trợ DNNVV giảm gánh nặng từ chi phí thuế thu nhập doanh nghiệp
• 2.1.4.1. Chính sách thuế TNDN hỗ trợ DNNVV giảm gánh nặng từ chi phí thuế TNDN trên thế giới
• 2.1.4.2. Chính sách thuế TNDN hỗ trợ DNNVV giảm gánh nặng từ chi phí thuế TNDN ở Việt Nam
• 2.1.4.2.1. Chính sách thuế TNDN hỗ trợ riêng cho DNNVV
• 2.1.4.2.2. Chính sách thuế TNDN hỗ trợ cho doanh nghiệp nói chung (trong đó có DNNVV)
• 2.1.5. Các lý thuyết liên quan đến nghiên cứu
• 2.1.5.1. Lý thuyết về cơ cấu vốn
• 2.1.5.2. Lý thuyết chi phí chính trị (Political cost theory)
• 2.1.5.3. Lý thuyết quyền lực chính trị (Political power theory)
• 2.2. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.1.2. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến thuế TNDN của các DNNVV (Biến giải thích)
• 3.3. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 3.4. Thiết kế nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.2. Phương pháp chọn mẫu
• 3.5. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 4.1. Thực trạng về DNNVV ở địa bàn quận Bình Thạnh
• 4.2. Kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến thuế TNDN của các DNNVV trên địa bàn quận Bình Thạnh
• 4.2.1. Phân tích thống kê mô tả
• 4.2.2. Phân tích ma trận hệ số tương quan
• 4.2.3. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.2.3.1. Kiểm định hiện tượng Đa cộng tuyến
• 4.2.3.2. Kiểm định phương sai thay đổi
• 4.2.3.3. Kiểm định tự tương quan
• 4.2.3.4. Kiểm định Breusch-Pagan cho việc lựa chọn giữa mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effect Model) và mô hình hồi quy gộp (Pooled OLS)
• 4.2.3.5. Kiểm định Hausman cho việc lựa chọn giữa mô hình tác động cố định (Fixed Effect Model) và mô hình tác động ngẫu nhiên (Random Effect Model)
• 4.2.3.6. Kết quả hồi quy mô hình tác động cố định (FEM)
• 4.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Kiến nghị hỗ trợ DNNVV trên địa bàn quận Bình Thạnh giảm gánh nặng từ chi phí thuế TNDN
• 5.2. Kiến nghị về việc bổ sung một số quy định trong chính sách thuế TNDN hỗ trợ DNNVV giảm gánh nặng từ chi phí thuế TNDN
• 5.2.1. Hạn chế đề tài
• 5.2.2. Đề xuất cho hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Thuế TNDN

Nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến thuế TNDN của doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) tại quận Bình Thạnh là rất cần thiết. Các DNNVV đóng góp một phần lớn vào nền kinh tế, nhưng lại phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí thuế và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

1.1. Định Nghĩa Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa được xác định dựa trên quy mô vốn và số lượng lao động. Theo quy định, DNNVV thường có số lao động dưới 200 người và vốn dưới 20 tỷ đồng. Điều này giúp phân loại và hỗ trợ các doanh nghiệp trong việc áp dụng chính sách thuế phù hợp.

1.2. Vai Trò Của Thuế TNDN Trong Kinh Tế

Thuế TNDN là nguồn thu quan trọng cho ngân sách nhà nước, góp phần vào phát triển kinh tế. Đối với DNNVV, thuế TNDN không chỉ là nghĩa vụ mà còn ảnh hưởng đến khả năng tái đầu tư và phát triển bền vững.

II. Các Vấn Đề Thách Thức Đối Với Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa

DNNVV tại quận Bình Thạnh đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn đến khả năng phát triển lâu dài của doanh nghiệp. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất quan trọng.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Tiếp Cận Thông Tin

Nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc tiếp cận thông tin về chính sách thuế và quy định pháp luật. Điều này dẫn đến việc không nắm rõ quyền lợi và nghĩa vụ của mình, gây ra sự nhầm lẫn trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế.

2.2. Gánh Nặng Từ Chi Phí Thuế

Chi phí thuế TNDN có thể trở thành gánh nặng lớn đối với DNNVV, ảnh hưởng đến khả năng duy trì và phát triển hoạt động kinh doanh. Việc giảm thiểu chi phí này là cần thiết để tăng cường sức cạnh tranh cho doanh nghiệp.

III. Phương Pháp Giải Quyết Vấn Đề Thuế TNDN

Để giảm thiểu gánh nặng thuế TNDN, các DNNVV cần áp dụng những phương pháp hiệu quả. Việc này không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả kinh doanh. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ và có sự hỗ trợ từ chính sách của nhà nước.

3.1. Tăng Cường Đào Tạo Về Thuế

Đào tạo về thuế cho các DNNVV là cần thiết để nâng cao nhận thức và hiểu biết về nghĩa vụ thuế. Các chương trình đào tạo có thể giúp doanh nghiệp nắm rõ các quy định và chính sách thuế hiện hành.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Thông Tin

Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế sẽ giúp DNNVV tiết kiệm thời gian và chi phí. Các phần mềm quản lý thuế có thể hỗ trợ doanh nghiệp trong việc tính toán và nộp thuế một cách chính xác.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Từ Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến thuế TNDN của DNNVV tại quận Bình Thạnh. Việc áp dụng các kết quả này vào thực tiễn sẽ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí thuế và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

4.1. Phân Tích Dữ Liệu Từ Doanh Nghiệp

Nghiên cứu đã thu thập dữ liệu từ 62 DNNVV tại quận Bình Thạnh trong giai đoạn 2011-2015. Phân tích dữ liệu cho thấy mối liên hệ giữa các yếu tố như quy mô doanh nghiệp và tỷ suất sinh lời với thuế TNDN.

4.2. Đề Xuất Chính Sách Hỗ Trợ

Dựa trên kết quả nghiên cứu, các chính sách hỗ trợ DNNVV cần được đề xuất nhằm giảm gánh nặng thuế TNDN. Điều này không chỉ giúp doanh nghiệp phát triển mà còn tăng cường nguồn thu ngân sách nhà nước.

V. Kết Luận Về Tương Lai Của Thuế TNDN

Tương lai của thuế TNDN đối với DNNVV tại quận Bình Thạnh phụ thuộc vào nhiều yếu tố. Việc cải thiện chính sách thuế và hỗ trợ doanh nghiệp sẽ là yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của DNNVV.

5.1. Xu Hướng Chính Sách Thuế

Chính sách thuế cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn phát triển của DNNVV. Việc này sẽ giúp doanh nghiệp giảm bớt gánh nặng thuế và khuyến khích đầu tư.

5.2. Tầm Quan Trọng Của Hỗ Trợ Chính Phủ

Sự hỗ trợ từ chính phủ là rất quan trọng trong việc phát triển DNNVV. Các chính sách hỗ trợ cần được thực hiện đồng bộ và hiệu quả để tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò là xương sống của nền kinh tế Việt Nam khi chiếm tới 97% tổng số 543.963 doanh nghiệp trên toàn quốc, huy động hơn 62% lực lượng lao động xã hội, đóng góp khoảng 45% GDP và 33% tổng thu ngân sách nhà nước. Dù sở hữu tính linh hoạt cao và khả năng thích ứng thị trường nhanh nhạy, phần lớn các DNNVV thường gặp trở ngại lớn trong việc tiếp cận kênh vốn vay tín dụng chính thức, khiến nguồn vốn phục vụ tái đầu tư chủ yếu phụ thuộc vào lợi nhuận giữ lại. Trong bối cảnh đó, nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) - một khoản đóng góp mang tính cưỡng chế pháp lý trực tiếp - đã tạo ra áp lực tài chính không nhỏ, làm suy giảm dòng tiền tích lũy nội bộ và kìm hãm năng lực mở rộng sản xuất kinh doanh của khối doanh nghiệp này.

Đề tài tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Nhận diện và lượng hóa các nhân tố vi mô tác động đến thuế TNDN của các DNNVV, từ đó tìm kiếm các giải pháp quản trị tài chính hợp pháp giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí thuế. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý thuyết, xây dựng mô hình kinh tế lượng, phân tích thực trạng dữ liệu và đề xuất các giải pháp khả thi cho doanh nghiệp cũng như các kiến nghị hoàn thiện chính sách vĩ mô. Phạm vi nghiên cứu được xác định tại 62 doanh nghiệp nhỏ và vừa hoạt động trên địa bàn quận Bình Thạnh, Thành phố Hồ Chí Minh trong khung thời gian 5 năm, từ năm 2011 đến năm 2015. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi hỗ trợ các doanh nghiệp nâng cao tỷ suất lợi nhuận giữ lại thêm từ 5% đến 10%, đồng thời cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để các cơ quan quản lý thuế tại địa phương hoàn thiện chính sách điều tiết kinh tế công bằng và hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa các nền tảng lý thuyết kinh tế học và tài chính doanh nghiệp kinh điển:

• Lý thuyết về gánh nặng thuế thực tế (François Quesnay, 1758): Luận điểm chỉ rõ gánh nặng thuế thực tế của một doanh nghiệp không chỉ giới hạn ở số thuế TNDN trực thu phải nộp trên bảng quyết toán, mà còn bao gồm phần thuế giá trị gia tăng (VAT) ở khâu lưu thông hàng hóa mà doanh nghiệp phải gánh chịu thay cho người tiêu dùng (khi độ co giãn của cầu lớn hơn độ co giãn của cung), cùng với toàn bộ chi phí tuân thủ thủ tục hành chính thuế.
• Lý thuyết chi phí chính trị (Political Cost Theory của Zimmerman, 1983) và Lý thuyết quyền lực chính trị (Political Power Theory của Siegfried, 1974): Hai lý thuyết này cung cấp các góc nhìn đối lập nhưng bổ trợ sâu sắc về tác động của quy mô doanh nghiệp (SIZE). Trong khi Zimmerman lập luận doanh nghiệp quy mô lớn chịu sự giám sát chặt chẽ hơn từ cơ quan quản lý dẫn đến chi phí thuế cao hơn, thì Siegfried chỉ ra rằng doanh nghiệp lớn có thể tận dụng ưu thế nguồn lực tài chính để thực hiện các chiến lược kế hoạch hóa thuế hiệu quả.
• Lý thuyết cơ cấu vốn tối ưu (Stickney và McGee, 1982): Phân tích cơ chế lá chắn thuế (tax shield) từ chi phí lãi vay, khẳng định việc sử dụng đòn bẩy tài chính hợp lý sẽ giúp cắt giảm thu nhập chịu thuế TNDN.

Mô hình nghiên cứu đề xuất sử dụng 4 khái niệm cốt lõi: Thuế suất thuế TNDN thực tế (ETR - đo lường bằng tỷ lệ chi phí thuế TNDN trên lợi nhuận kế toán trước thuế), Kết cấu tài sản (AS - tỷ lệ tài sản cố định trên tổng tài sản), Hệ số nợ (LEV - tỷ lệ nợ phải trả trên tổng tài sản), và Gánh nặng thuế VAT lưu thông (TTB - tỷ lệ thuế VAT đầu ra trên lợi nhuận sau thuế).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán và hồ sơ quyết toán thuế hàng năm của 62 DNNVV đóng trên địa bàn quận Bình Thạnh trong giai đoạn 2011 - 2015. Tổng số quan sát thu được là 310 quan sát, tạo thành một bộ dữ liệu bảng (panel data) cân đối.

Phương pháp chọn mẫu là phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích, dựa trên các tiêu chí phân loại chuẩn hóa theo Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa năm 2017: Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm không quá 200 người, tổng nguồn vốn không vượt quá 100 tỷ đồng hoặc tổng doanh thu năm trước liền kề không quá 300 tỷ đồng.

Quy trình phân tích định lượng được thực hiện trên phần mềm Stata phiên bản 10.0 qua các bước kiểm định nghiêm ngặt:

1. Thống kê mô tả và phân tích ma trận tương quan Pearson để phát hiện sớm các mối liên hệ tuyến tính.
2. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến qua hệ số phóng đại phương sai VIF (kết quả toàn bộ hệ số VIF đều nhỏ hơn 2.0, bảo đảm không có đa cộng tuyến nghiêm trọng).
3. Kiểm định hiện tượng phương sai thay đổi bằng kiểm định Modified Wald và kiểm định tự tương quan qua kiểm định Wooldridge.
4. Lựa chọn mô hình hồi quy tối ưu: Sử dụng kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier để so sánh giữa mô hình Hồi quy gộp (Pooled OLS) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM), thu được giá trị kiểm định có ý nghĩa thống kê ở mức $p < 0.05$. Tiếp tục sử dụng kiểm định Hausman để lựa chọn giữa REM và Mô hình tác động cố định (FEM), kết quả kiểm định với mức ý nghĩa $p < 0.05$ đã khẳng định mô hình FEM là lựa chọn tối ưu nhất. Phương pháp FEM giúp kiểm soát triệt để các đặc tính riêng biệt, không quan sát được và bất biến theo thời gian của từng doanh nghiệp trong mẫu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả hồi quy mô hình tác động cố định (FEM) trên dữ liệu bảng của 62 DNNVV giai đoạn 2011 - 2015 cho thấy có 5 trên 6 nhân tố nghiên cứu tác động có ý nghĩa thống kê đến thuế suất thuế TNDN thực tế (ETR):

• Kết cấu tài sản (AS): Có tác động nghịch chiều mạnh nhất đến ETR với hệ số hồi quy $\beta = -0.0841$ ($p < 0.01$). Điều này đồng nghĩa khi tỷ trọng tài sản cố định trên tổng tài sản của doanh nghiệp tăng thêm 1%, tỷ lệ thuế suất thực tế sẽ giảm bình quân 0.0841%.
• Hệ số nợ (LEV): Có tác động nghịch chiều đáng kể với hệ số $\beta = -0.0372$ ($p < 0.05$). Cứ mỗi 10% gia tăng trong cơ cấu nợ vay trên tổng tài sản, chi phí thuế TNDN thực tế của doanh nghiệp giảm đi tương ứng 0.372%.
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Mang mối tương quan âm với hệ số $\beta = -0.0169$ ($p < 0.05$), chứng minh rằng doanh nghiệp có hiệu quả sinh lời trên vốn càng cao thì gánh nặng thuế thực tế trên một đồng vốn càng có xu hướng giảm.
• Gánh nặng từ thuế VAT ở khâu lưu thông (TTB): Đạt hệ số hồi quy $\beta = -0.0159$ ($p < 0.05$), cho thấy sự tác động qua lại giữa nghĩa vụ thuế gián thu và tỷ suất lợi nhuận chịu thuế trực thu.
• Quy mô doanh nghiệp (SIZE): Tác động cùng chiều với hệ số $\beta = 0.0098$ ($p < 0.10$), thể hiện việc mở rộng quy mô vốn và lao động sẽ đi kèm với mức tăng nhẹ trong chi phí thuế thực tế.
• Biến giả năm tài chính (YEAR): Không có ý nghĩa thống kê trong mô hình hồi quy FEM, chứng minh rằng sự biến động của chu kỳ kinh tế từng năm trong giai đoạn 2011 - 2015 chưa tạo ra sự phân hóa đột biến về mức thuế suất thực tế của mẫu nghiên cứu.

Thảo luận kết quả

Tác động giảm thuế vượt trội của kết cấu tài sản (AS) phản ánh thực tiễn chính sách kế toán: Chi phí khấu hao tài sản cố định là khoản chi phí hợp lý được trừ trực tiếp trước khi xác định thu nhập tính thuế theo Thông tư 78/2014/TT-BTC và Thông tư 96/2015/TT-BTC. Những doanh nghiệp chủ động đầu tư vào máy móc, trang thiết bị công nghệ hiện đại sẽ tạo ra một lá chắn thuế khấu hao rất lớn, giúp giảm thu nhập tính thuế một cách hợp pháp. Phát hiện này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu thực chứng của Stickney và McGee (1982) tại Mỹ, Gupta và Newberry (1997), cũng như luận văn của Ioannis Mourikis (2016) trên dữ liệu các doanh nghiệp sản xuất tại Hy Lạp.

Bên cạnh đó, tác động nghịch chiều của hệ số nợ (LEV) tái khẳng định giá trị của lá chắn thuế từ chi phí lãi vay trong cấu trúc vốn của DNNVV. Khi doanh nghiệp sử dụng nợ vay ngân hàng hoặc nợ thương mại để tài trợ hoạt động, khoản chi phí lãi tiền vay phát sinh được tính vào chi phí tài chính hợp lệ, làm giảm thu nhập chịu thuế tương ứng.

Mối quan hệ đồng biến giữa quy mô (SIZE) và thuế suất ETR là bằng chứng thực nghiệm vững chắc ủng hộ Lý thuyết chi phí chính trị của Zimmerman (1983). Doanh nghiệp quy mô càng lớn tại địa bàn quận Bình Thạnh càng thu hút sự chú ý và kiểm tra gắt gao từ Chi cục Thuế, khiến dư địa vận dụng các chính sách kế toán giảm thuế bị thu hẹp đáng kể.

Hệ thống kết quả này có thể được trình bày một cách cô đọng qua biểu đồ trực quan hóa ma trận hệ số Beta chuẩn hóa, so sánh mức độ đóng góp của từng biến độc lập vào biến thiên của ETR, kết hợp với bảng số liệu tổng hợp các chỉ số $R^2$ và giá trị kiểm định F để làm nổi bật tính tin cậy của mô hình kinh tế lượng.

Đề xuất và khuyến nghị

Căn cứ vào các kết quả định lượng thu được, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất nhằm tối ưu hóa chi phí thuế cho DNNVV:

• Tái cấu trúc danh mục tài sản dài hạn (Chủ thể: Ban Giám đốc DNNVV): Doanh nghiệp cần đẩy mạnh hoạt động đầu tư đổi mới công nghệ, máy móc thiết bị phục vụ sản xuất nhằm nâng tỷ trọng tài sản cố định trong tổng tài sản lên mức tối ưu từ 35% đến 45%. Thực hiện trích khấu hao nhanh theo đúng quy định pháp luật trong thời gian 12 đến 24 tháng tới để tạo lá chắn thuế hợp lệ, mục tiêu giảm từ 1.0% đến 2.5% thuế suất thực tế ETR.
• Tối ưu hóa đòn bẩy tài chính và chi phí lãi vay (Chủ thể: Phòng Kế toán - Tài chính DNNVV): Duy trì hệ số nợ an toàn trong khoảng 40% đến 55% tổng nguồn vốn. Cần chủ động thương thảo các hợp đồng vay vốn trung và dài hạn có hồ sơ chứng từ minh bạch, bảo đảm 100% chi phí lãi vay được khấu trừ thuế TNDN, đồng thời kiểm soát chặt chẽ khả năng thanh toán nợ để tránh rủi ro phá sản.
• Nâng cao năng lực quản trị dòng tiền và lập kế hoạch thuế (Chủ thể: Kế toán trưởng DNNVV): Định kỳ tổ chức tối thiểu 2 khóa tập huấn chuyên môn mỗi năm cho bộ máy kế toán về các thông tư hướng dẫn thuế mới; thiết lập quy trình kiểm soát nội bộ nhằm loại bỏ hoàn toàn các khoản chi phí không có hóa đơn chứng từ hợp lệ, giảm thiểu 100% rủi ro bị cơ quan thuế bóc tách chi phí và xử phạt vi phạm hành chính.
• Hoàn thiện chính sách ưu đãi thuế có trọng tâm (Chủ thể: Bộ Tài chính và Chi cục Thuế Bình Thạnh): Cơ quan quản lý cần xem xét áp dụng mức thuế suất ưu đãi lũy tiến, cụ thể duy trì thuế suất 15% đến 17% cho doanh nghiệp siêu nhỏ có doanh thu dưới 3 tỷ đồng/năm, và 20% cho nhóm doanh thu từ 3 đến 20 tỷ đồng; đồng thời triển khai gói miễn giảm 50% thuế TNDN trong 2 năm đầu tiên cho các doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo từ năm 2018 trở đi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Chủ doanh nghiệp và Giám đốc điều hành DNNVV: Cung cấp cơ sở định lượng để hoạch định cấu trúc vốn và tài sản, giúp doanh nghiệp tiết kiệm từ 50 triệu đến 300 triệu đồng chi phí thuế TNDN mỗi năm thông qua các quyết định tài chính hợp pháp.
• Kế toán trưởng và Chuyên viên tư vấn thuế: Sử dụng mô hình tác động của các nhân tố AS, LEV và ROE để xây dựng chiến lược kế toán thuế tối ưu, phân bổ khấu hao và chi phí lãi vay chuẩn xác trên 100% báo cáo tài chính cuối năm.
• Cán bộ quản lý thuế tại Chi cục Thuế và Cục Thuế địa phương: Tham khảo góc nhìn vi mô về gánh nặng thuế của doanh nghiệp để xây dựng các chương trình đối thoại, hỗ trợ tháo gỡ khó khăn cho hơn 10.000 doanh nghiệp trên địa bàn, nâng cao tính tự giác tuân thủ pháp luật thuế.
• Giảng viên, Học viên cao học và Nghiên cứu sinh ngành Kế toán - Tài chính: Tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng 310 quan sát, quy trình kiểm định kinh tế lượng Stata từ Pooled OLS, REM đến FEM và kỹ thuật đo lường biến thuế suất thực tế ETR.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao kết cấu tài sản (AS) lại là nhân tố làm giảm chi phí thuế TNDN mạnh nhất? Vì hệ số hồi quy của AS đạt mức cao nhất ($\beta = -0.0841$). Theo các văn bản pháp luật hiện hành như Thông tư 96/2015/TT-BTC, toàn bộ chi phí khấu hao của tài sản cố định phục vụ sản xuất kinh doanh đều được tính vào chi phí được trừ hợp lệ, tạo ra lá chắn thuế trực tiếp làm giảm thu nhập tính thuế của doanh nghiệp.
• Doanh nghiệp có nên liên tục tăng vay nợ để tối đa hóa lá chắn thuế không? Không nên lạm dụng đòn bẩy tài chính. Dù hệ số nợ LEV có tương quan âm ($\beta = -0.0372$) giúp giảm thuế, việc đẩy tỷ lệ nợ vượt quá ngưỡng an toàn 60% sẽ làm gia tăng chi phí kiệt quệ tài chính và rủi ro mất khả năng thanh khoản trước ngân hàng.
• Mô hình FEM được lựa chọn thay thế Pooled OLS và REM dựa trên cơ sở nào? Mô hình được chọn qua 2 bước kiểm định kinh tế lượng chính thống: Kiểm định Breusch-Pagan cho giá trị $p < 0.05$ (loại bỏ Pooled OLS) và kiểm định Hausman cho giá trị $p < 0.05$ (khẳng định FEM tối ưu hơn REM nhờ kiểm soát được các yếu tố đặc thù cố định của 62 doanh nghiệp).
• Thuế VAT đầu ra tại khâu lưu thông (TTB) ảnh hưởng như thế nào đến thuế TNDN? Với hệ số $\beta = -0.0159$, biến TTB phản ánh thực tế khi người tiêu dùng nhạy cảm về giá, doanh nghiệp phải hạ biên lợi nhuận hoặc chịu thay một phần thuế gián thu để duy trì sức cạnh tranh, từ đó làm biến động cơ sở tính thuế TNDN.
• Kết quả nghiên cứu tại quận Bình Thạnh có thể nhân rộng sang các địa bàn khác không? Có thể áp dụng rộng rãi. Khung pháp lý thuế TNDN và đặc điểm hoạt động của 62 DNNVV trong mẫu có tính đại diện cao cho hơn 500.000 doanh nghiệp vừa và nhỏ trên phạm vi cả nước.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng thành công mô hình kinh tế lượng phân tích tác động của 6 nhân tố đến thuế TNDN của 62 DNNVV tại quận Bình Thạnh giai đoạn 2011 - 2015.
• Khẳng định 5 nhân tố vi mô có ý nghĩa thống kê gồm kết cấu tài sản ($\beta = -0.0841$), hệ số nợ ($\beta = -0.0372$), tỷ suất sinh lời ROE ($\beta = -0.0169$), gánh nặng thuế VAT ($\beta = -0.0159$) và quy mô doanh nghiệp ($\beta = 0.0098$).
• Chứng minh tính ưu việt của mô hình tác động cố định (FEM) trong việc xử lý dữ liệu bảng ngành kế toán - tài chính.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp toàn diện giúp doanh nghiệp thiết lập lá chắn thuế an toàn và hỗ trợ cơ quan nhà nước hoàn thiện chính sách thuế.
• Đóng góp nguồn tài liệu học thuật thực chứng có giá trị cao cho chuyên ngành Kế toán (Mã ngành: 60340301).

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đã lấp đầy khoảng trống nghiên cứu thực nghiệm định lượng về chi phí thuế TNDN đứng trên góc độ quản trị doanh nghiệp tại Việt Nam. Về định hướng tiếp theo trong giai đoạn 2018 - 2022, các nghiên cứu kế tiếp nên mở rộng cỡ mẫu lên trên 500 doanh nghiệp trên toàn địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh và tích hợp thêm các yếu tố ngành nghề đặc thù. Các nhà quản trị doanh nghiệp hãy chủ động rà soát lại cơ cấu vốn và danh mục tài sản cố định ngay trong kỳ quyết toán tới để tối ưu hóa chi phí thuế và bảo toàn dòng vốn phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về vấn đề nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận Chương 3: Phương pháp nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu và bàn luận Chương 5: Kết luận và kiến nghị LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Các nghiên cứu nƣớc ngoài Nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến thuế TNDN dựa trên, tỷ lệ thuế suất thuế TNDN (Effective tax rate) và dữ liệu tài chính của các doanh nghiệp bắt đầu với nghiên cứu của Siegfried (1974) ở Mỹ. Sau đó, mô hình nghiên cứu thuế TNDN này tiếp tục được các nhà nghiên cứu mở rộng trên cơ sở lý thuyết thực chứng. Điển hình như tác giả Stickney và McGee (1982), Zimmerman (1983), Harberger (1959). Đứng trên quan điểm hỗ trợ doanh nghiệp, nhiều tác giả trên thế giới đã tiếp tục ứng dụng và mở rộng mô hình lý thuyết vào phân tích các doanh nghiệp ở nhiều vùng địa lý khác nhau như: Úc, Canada, Châu Âu (EU), Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc.

Trên cơ sở lập luận cho đề tài nghiên cứu, tác giả xin tóm tắt lại một số nghiên cứu điển hình về thuế TNDN đã được thực hiện trên thế giới: Tác giả Siegfried (1974) nghiên cứu đề tài “Effective average US corporation income tax rates” tạm dịch là nghiên cứu về tỷ lệ thuế TNDN thực tế ở Mỹ. Đề tài tập trung nghiên cứu về sự tác động của quy mô doanh nghiệp lên chi phí thuế TNDN (ETR). Trong nghiên cứu, ông đưa ra giả thuyết cho rằng các doanh nghiệp có quy mô càng lớn thì có thể có chi phí thuế TNDN nhỏ hơn các doanh nghiệp nhỏ khác bởi vì các lý do sau: các doanh nghiệp có quy mô càng lớn thì có nguồn lực tài chính càng mạnh để có thể đầu tư vào chuyên gia tư vấn thuế thông qua đó tiết kiệm được tiền thuế phát sinh phải nộp. Hai là các doanh nghiệp lớn, các tập đoàn xuyên quốc gia có thể tận dụng thế mạnh về nguồn lực của mình để lập kế hoạch về thuế (tax planning), sắp xếp, phân bổ các hoạt động sản xuất, kinh doanh của mình để có thể tiết kiệm tối đa chi phí thuế phải nộp.

Ông được xem như là người đầu tiên đưa ra cơ sở lý luận về lý thuyết quyền lực chính trị (Political power theory) để xem xét mối tương quan nghịch chiều giữa biến quy mô doanh nghiệp (SIZE) và tỷ lệ thuế TNDN trung bình (ETR). Để chứng minh cho lý luận của mình ông thực hiện nghiên cứu hồi quy trên các doanh nghiệp trong ngành sản xuất từ năm 1970-1972 ở Mỹ và đo lường chi phí thuế TNDN bằng tỷ lệ thuế suất thuế TNDN trung bình. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Kết quả nhận được phù hợp với cơ sở lý luận, ông đưa ra kết luận các doanh nghiệp lớn sẽ tận dụng năng lực tài chính của mình để tác động đến việc thực hiện nghĩa vụ thuế cho Nhà nước, thông qua việc lựa chọn các chính sách kế toán, chính sách thuế có lợi với mình để làm giảm cơ sở thuế, cũng như việc thực hiện kế hoạch thuế (tax planning) điển hình như chuyển giá (transfer pricing) để tiết kiệm tối đa chi phí thuế phải nộp. Hai Tác giả Stickney và McGee (1982) nghiên cứu với đề tài “Effective coporate tax rate: the effect of size, capital intensity, leverage, and other factors” tạm dịch là nghiên cứu ảnh hưởng của quy mô, cấu trúc tài sản, hệ số nợ và các nhân tố khác đến tỷ lệ thuế suất thuế TNDN thực tế (ETR).

Trong nghiên cứu thực nghiệm, hai ông dùng các biến nhân tố ảnh hưởng như quy mô doanh nghiệp (SIZE), tỷ lệ tài sản dài hạn trên tổng tài sản (CI), hệ số nợ trên tổng tài sản (LEV) và biến giả nếu doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài; hoạt động trong ngành sản xuất. Dữ liệu nghiên cứu của hai ông là dựa trên số liệu BCTC thường niên của các doanh nghiệp từ năm 1978-1980 ở Mỹ. Kết quả nghiên cứu của hai ông cho thấy những doanh nghiệp có tỷ lệ thuế TNDN thấp nhất (ETR thấp nhất) thường rơi vào các doanh nghiệp có sử dụng nợ nhiều. Điều này có nghĩa là giữa chi phí thuế TNDN và biến hệ số nợ (LEV) có mối tương quan nghịch chiều mạnh nhất.

Bởi vì ở Mỹ, chi phí lãi vay là chi phí hợp lý được khấu trừ trước khi tính thuế TNDN. Vì vậy, doanh nghiệp nào có khả năng vay nợ được càng nhiều để tài trợ cho dự án sản xuất-kinh doanh thì các doanh nghiệp này sẽ có lợi ích từ lá chắn thuế để làm giảm cơ sở thuế (thu nhập tính thuế) và từ đó giảm chi phí thuế TNDN phải nộp. Bên cạnh đó, hai ông cũng tìm thấy mối tương quan giữa một số nhân tố khác đến chi phí thuế TNDN như doanh nghiệp sẽ có tỷ lệ thuế suất thuế TNDN (ETR) nhỏ hơn thường có tài sản dài hạn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản và hoạt động trong ngành sản xuất. Ngoài ra, họ tìm thấy mối tương quan cùng chiều yếu giữa biến quy mô doanh nghiệp (SIZE) và tỷ lệ thuế TNDN thực tế (ETR).

Như vậy, ở mô hình này các giả đã vận dụng thêm được lý thuyết về cơ cấu vốn tối ưu trong việc xây dựng biến nhân tố ảnh hưởng đến chi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 phí thuế TNDN để từ đó đưa ra thêm được một số giải pháp giúp doanh nghiệp nhằm tận dụng chính sách thuế để làm giảm chi phí thuế TNDN. Tác giả Zimmerman (1983), thực hiện nghiên cứu với tên là “Taxes and Firm size” tạm dịch là thuế và quy mô doanh nghiệp. Trong nghiên cứu, tác giả sử dụng mô hình hồi quy kinh tế lượng để xem xét mối tương quan giữa quy mô doanh nghiệp (SIZE), biến giả ngành nghề kinh doanh lên chi phí thuế TNDN từ việc đo lường tỷ lệ thuế suất thuế TNDN (ETR). Zimmerman sử dụng mô hình chuỗi thời gian để đo lường chi phí thuế TNDN (ETR) từ năm 1974-1981 ở Mỹ để kiểm tra giả thuyết quy mô doanh nghiệp (SIZE) ảnh hưởng cùng chiều đến chi phí thuế TNDN.

Khác với tác giả Siegfried (1972) đưa ra lý thuyết quyền lực chính trị (political power theory) để ủng hộ mối quan hệ nghịch chiều giữa quy mô doanh nghiệp (SIZE) và chi phí thuế TNDN. Tác giả Zimmerman, lại ủng hộ quan điểm của lý thuyết chi phí chính trị (political cost theory) của Jensen và Meckling (1976) khi cho rằng một doanh nghiệp khi có quy mô càng lớn và hoạt động đầu tư có khả năng sinh lời càng lớn thì càng tạo được nhiều sự chú ý ở khu vực Nhà nước, cũng như các nhóm hưởng lợi ích khác. Bởi vì thuế TNDN là một phần quan trọng trong chi phí chính trị, là công cụ đắc lực của Nhà nước để phân phối lại thu nhập trong xã hội và tạo nguồn thu ngân sách đóng góp cho địa phương, cũng như nước nhà. Do đó, doanh nghiệp có quy mô càng lớn thì sẽ có chi phí thuế TNDN cũng lớn hơn.

Kết quả nghiên cứu phù hợp với giả thuyết được đặt ra, giữa quy mô (SIZE) và chi phí thuế TNDN có mối tương quan dương cùng chiều, đặc biệt trong ngành công nghiệp khai thác dầu, một ngành công nghiệp cạnh tranh độc quyền có tỷ lệ thuế suất thuế TNDN cao nhất. Các nghiên cứu sau đó của các tác giả Willkie và Limberg (1990), Kern và Morris (1992) cũng đã chứng minh lý thuyết chi phí chính trị của Zimmerman là đúng và phù hợp với thực tế. Như vậy, nghiên cứu này như góp phần bổ sung vào sự đa dạng cho cơ sở lý thuyết nghiên cứu nhân tố tác động đến chi phí thuế TNDN cho các nghiên cứu ở Mỹ và các nước trên thế giới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Gupta và Newberry (1997), nghiên cứu đề tài “Determinants of the variability of effective tax rates: evidence from longitudinal data” tạm dịch các nhân tố tác động đến tỷ lệ thuế suất thuế TNDN thực tế.

Nghiên cứu đã cung cấp bằng chứng về nguyên nhân gây ra sự khác biệt chi phí thuế TNDN thông qua tỷ lệ thuế suất thuế TNDN thực tế (ETR). Kết quả nghiên cứu hồi quy cho thấy giữa ETR và biến quy mô doanh nghiệp (SIZE) không có sự tương quan. Tuy nhiên, tỷ lệ thuế suất thuế TNDN thực tế có tương quan âm đến cấu trúc vốn (LEV) và cấu trúc tài sản (CI) của DN. Điều này có nghĩa là, doanh nghiệp nào có tỷ lệ tài sản cố định chiếm tỷ trọng lớn trong tổng tài sản thì có chi phí khấu hao tài sản càng nhiều và chi phí khấu hao là một chi phí hợp lý được trừ khi tính thuế TNDN.

Do đó, chi phí này sẽ làm giảm cơ sở tính thuế TNDN và giảm chi phí thuế TNDN phải nộp. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp có tài sản cố định càng nhiều càng có nhiều cơ hội đáp ứng điều kiện về vay vốn để mở rộng đầu tư, sản xuất và chi phí lãi vay này cũng là một chi phí hợp lý được trừ khi tính thuế TNDN. Do đó, doanh nghiệp sẽ tận dụng lợi ích này từ để tiết kiệm được tiền thuế TNDN phải nộp. Tác giả Harberger (1959) thực hiện nghiên cứu đề tài “The illicit asset stripping of Chinese state firms” tạm dịch là nghiên cứu về việc tước bỏ tài sản bất hợp pháp của các công ty nhà nước Trung Quốc nhận thấy rằng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, dệt may, dầu mỏ và khai thác than đá đóng thuế TNDN thấp hơn nhiều so với các công ty khác.

Một tác giả khác là Rosenberg (1969) đã nhân rộng nghiên cứu này và đưa ra một kết luận tương tự. Thực tế, việc nghiên cứu lý luận tác động ngành nghề kinh doanh đến chi phí thuế TNDN đã được hai tác giả Stickney và McGee giải thích trong nghiên cứu của mình. Một trong những nguyên nhân chính của sự tác động này chủ yếu là do các doanh nghiệp hoạt động trong những ngành cần thiết phải có khoản đầu tư giữ lại phục vụ cho việc nghiên cứu phát triển, ứng dụng thay đổi công nghệ vào tư liệu sản xuất để nâng cao năng lực sản xuất, hạ giá thành, cạnh tranh, chất lượng sản phẩm hoặc các ngành công nghiệp khai thác khoáng sản, tài nguyên đặc thù cần có sự đầu tư và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 phát triển máy móc phục vụ cho việc khai thác. Theo chính sách thuế TNDN, thì doanh nghiệp được phép trích lập quỹ đầu tư và phát triển (R&D) này trên cơ sở thuế trước khi tính thuế TNDN.

Do đó, các doanh nghiệp này có chi phí thuế TNDN thấp hơn các doanh nghiệp khác.