Chương 1. Giới thiệu chung về nghiên cứu Chương 2. Cơ sở lý thuyết và mô hình nghiên cứu Chương 3. Phương pháp nghiên cứu 11 Chương 4.
Kết quả nghiên cứu về các nhân tố tác động đến đổi mới sáng tạo quy trình trong các doanh nghiệp phát điện Việt Nam Chương 5. Luận bàn về kết quả nghiên cứu và đề xuất một số kiến nghị để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp. CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU 2.1 Khái niệm đổi mới sáng tạo Trong môi trường kinh doanh không ngừng biến đổi như hiện nay, ĐMST là yếu tố rất quan trọng giúp các doanh nghiệp tồn tại, phát triển và duy trì lợi thế cạnh tranh (Ancona và Caldwell, 1987). Baldwin (1995) cho rằng ĐMST là yếu tố quyết định sự thành công của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp chỉ có thể đạt được kết quả tốt hơn đối thủ cạnh tranh nếu doanh nghiệp đó tạo ra được sự khác biệt về chất lượng hoặc giá cả hoặc cả về chất lượng và giá cả. Quintane và cộng sự (2011) cho rằng ĐMST là hiện tượng của tổ chức, được nghiên cứu từ rất sớm và đã được nghiên cứu trong nhiều lĩnh vực khác nhau. ĐMST là một khái niệm khá rộng và có thể dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau. Một trong những khó khăn đầu tiên trong nghiên cứu về ĐMST là thiếu một định nghĩa chuẩn về ĐMST.
Điểm chung của tất các các định nghĩa về ĐMST là một cái gì đó mới hoặc lạ thường. Bỏ qua việc định nghĩa rõ ràng về khái niệm ĐMST sẽ làm giảm sự hiểu biết về ĐMST và có thể làm giảm sự thành công trong việc thực hiện và phát triển ĐMST (Read, 2000). Thuật ngữ “đổi mới sáng tạo” được định nghĩa theo nhiều quan điểm khác nhau, hiện vẫn chưa có một định nghĩa chuẩn về ĐMST hoặc đo lường (Adams và cộng sự, 2006; Damanpour và Wischnevsky, 2006). Có nhiều định nghĩa về ĐMST cũng xuất phát từ bản thân khái niệm này có nhiều thuộc tính và khía cạnh khác nhau.
Nghiên cứu của Baregheh và cộng sự (2009) đã chỉ ra 6 thuộc tính của ĐMST gồm: (1) Bản chất của ĐMST, (2) các loại hình ĐMST, (3) các giai đoạn ĐMST, (4) bối cảnh xã hội của ĐMST, (5) phương tiện để ĐMST và (6) mục tiêu của ĐMST. Nghiên cứu của Ram và cộng sự (2010) đã chỉ ra 5 khía cạnh của ĐMST là (1) ĐMST là một cái gì đó mới, (2) ĐMST là chất xúc tác cho sự thay đổi, (3) ĐMST là yếu tố điều khiển giá trị, (4) ĐMST là phát minh và (5) ĐMST là một quá trình. Joseph Schumpeter là học giả đầu tiên đưa ra định nghĩa về ĐMST vào cuối những năm 1920 (Hansen và Wakonen, 1997). Các công trình nghiên cứu của Joseph Schumpeter có ảnh hưởng rất lớn đến các nghiên cứu về ĐMST sau này.
Từ những phát hiện và lý luận ban đầu của Joseph Schumpeter, khái niệm ĐMST đã dần được phát triển thêm và ngày càng thu hút được sự chú ý của cộng đồng nghiên cứu (Phan, 2017) 13 Một số định nghĩa về ĐMST của các nhà nghiên cứu được tác giả tổng hợp, thể hiện ở bảng 2.1 Các định nghĩa về đổi mới sáng tạo Tác giả Nội dung Schumpeter ĐMST là việc các công ty đưa ra một sản phẩm mới, một quy trình (1934) mới, một phương pháp sản xuất mới hoặc một hệ thống mới. ĐMST là một công cụ đặc thù của các chủ doanh nghiệp, là phương Drucker tiện mà họ khai thác sự thay đổi như là cơ hội cho một công việc kinh (1985) doanh hoặc một dịch vụ khác biệt. Acs và ĐMST là quá trình bắt đầu với một phát minh, sau đó thực hiện phát Audretsch triển phát minh, kết quả là đưa ra sản phẩm mới, quy trình mới hoặc (1988) dịch vụ mới ra thị trường Lundvall ĐMST là một quá trình liên tục từ bỏ, tìm kiếm và khám phá để tạo (1992) ra các sản phẩm mới, các kỹ thuật mới, các hình thức tổ chức mới và thị trường mới Phòng ĐMST là việc khai thác thành công các ý tưởng mới. Thương mại và công nghiệp nước Anh (1998) ĐMST là việc thực thi một sản phẩm (hàng hóa/dịch vụ) hoặc một quy trình mới hoặc được cải tiến đáng kể, một phương pháp marketing mới, hay một biện pháp mới mang tính tổ chức trong thực OECD (2005) tiễn hoạt động, trong tổ chức công việc hay trong quan hệ với bên ngoài Damanpour và ĐMST là sự phát triển và áp dụng ý tưởng mới hoặc hành vi mới Wischnevsky, trong tổ chức.
Ý tưởng mới có thể là một sản phẩm, dịch vụ hoặc (2006) phương pháp sản xuất mới (đổi mới kỹ thuật) hoặc là một thị trường, cơ cấu tổ chức hoặc hệ thống quản trị mới (đổi mới quản trị) 14 Fruhling và ĐMST có thể bao gồm bất kỳ một ý tưởng, hiện tượng, sự vật được Siau, (2007) coi là mới đối với một cá nhân hoặc đơn vị khác chấp nhận chúng ĐMST có nhiều cấp độ khác nhau, theo đó thì ĐMST khác nhau về Dibrell và mức độ phức tạp và nó có thể bao gồm từ những thay đổi nhỏ đối với cộng sự các sản phẩm, dịch vụ, quy trình hiện có cho đến thay đổi hoàn toàn (2008) các sản phẩm, dịch vụ, quy trình với các thuộc tính hoàn toàn mới hoặc tính năng hoạt động vượt trội ĐMST là một quá trình nhiều giai đoạn mà trong đó các tổ chức Baregheh và chuyển đổi các ý tưởng thành các sản phẩm mới hoặc cải tiến, dịch cộng sự, vụ mới hoặc cải tiến, quy trình mới hoặc cải tiến để vượt lên (2009) (advance), cạnh tranh (compete) và tạo sự khác biệt của họ thành công trên thị trường ĐMST là một quá trình qua đó một ý tưởng, đối tượng, thực tiễn, công nghệ, quy trình được tạo ra, phát minh lại, phát triển, khuếch tán, chấp nhận và sử dụng được tạo ra từ nội bộ hoặc lấy từ các tổ Ram và cộng chức bên ngoài. Quá trình này là mới hoặc được cải tiến một cách sự (2010) đáng kể, có tiềm năng tạo ra hoặc bổ sung giá trị cho đơn vị chấp nhận nó ĐMST là việc tạo ra hoặc áp dụng (adoption), nội hóa và khai thác Crossan và giá trị gia tăng mới lạ (value-added novelty) trong lĩnh vực kinh tế Apaydin, và xã hội, làm mới và mở rộng các sản phẩm, dịch vụ và thị trường, (2010) phát triển các phương pháp sản xuất mới và thiết lập hệ thống quản lý mới Theo Luật ĐMST là việc tạo ra, ứng dụng thành tựu, giải pháp kỹ thuật, công khoa học và nghệ, giải pháp quản lý để nâng cao hiệu quả phát triển kinh tế - xã công nghệ hội, nâng cao năng suất, chất lượng, giá trị gia tăng của sản phẩm, năm 2013 hàng hóa. (QH, 2013) Nguồn: Do tác giả tổng hợp Mặc dù có rất nhiều định nghĩa được các nhà nghiên cứu, tổ chức đề xuất, mỗi định nghĩa khai thác những khía cạnh (quá trình ĐMST hoặc kết quả ĐMST) hay những 15 thuộc tính khác nhau của ĐMST, nhưng những định nghĩa này đều có những điểm chung là “tính mới” trong quá trình, hoạt động hay kết quả. Trong nghiên cứu này, tác giả sử dụng định nghĩa đề xuất bởi OECD (2005) vì nó bao quát toàn bộ hoạt động của một doanh nghiệp.
Hơn nữa, định nghĩa của OECD (2005) được lựa chọn bởi OECD là của một tổ chức uy tín, được nhiều quốc gia, nhà nghiên cứu trích dẫn và mang tính phổ quát cao (Stone và cộng sự, 2008; Thi Thuc Anh, 2014; Nguyễn và Vũ, 2013) 2. Đổi mới sáng tạo quy trình Theo OECD Oslo Manual (2005) thì ĐMST được phân loại thành 4 loại hình, bao gồm: (i) ĐMST sản phẩm (product innovation), (ii) ĐMST quy trình (process innovation), (iii) ĐMST tổ chức (organisational innovation), và (iv) ĐMST marketing (marketing innovation). Theo đó, ĐMST quy trình được định nghĩa như sau: ĐMST quy trình (process innovation) là việc áp dụng một phương pháp sản xuất mới hoặc cải tiến hoặc một phương pháp phân phối mới hoặc cải tiến. ĐMST quy trình bao gồm những thay đổi căn bản trong cách thức sản xuất, máy móc thiết bị hoặc phần mềm.
Đổi mới quy trình có thể được tiến hành nhằm cắt giảm chi phí sản xuất hoặc phân phối, nâng cao chất lượng, hoặc để tạo ra và/hoặc cung ứng sản phẩm mới hoặc cải tiến. Phương pháp sản xuất liên quan đến cách thức sản xuất (kỹ thuật), máy móc, thiết bị và phần mềm sử dụng để sản xuất hàng hóa hoặc dịch vụ. ĐMST quy trình cũng được định nghĩa là những yếu tố mới được giới thiệu vào hoạt động sản xuất của tổ chức như sử dụng nguyên vật liệu đầu vào mới, thay đổi thứ tự các bước thực hiện công việc, thay đổi cơ chế dòng thông tin và công việc, sử dụng thiết bị mới để sản xuất hàng hóa và dịch vụ nhằm mục đích giảm chi phí sản xuất và/hoặc tăng chất lượng sản phẩm (Utterback và Abernathy, 1975; Damanpour, 1991; Reichstein và Salter, 2006). Cũng như ĐMST nói chung thì ĐMST quy trình không chỉ là một hoạt động đơn lẻ mà nó mang bản chất là quá trình.
Quá trình gồm cả những đầu vào ĐMST và những hoạt động biến đổi đầu vào đó thành đầu ra ĐMST. Quá trình này diễn ra trong thời gian dài, theo thời gian hoạt động của doanh nghiệp. Trên cơ sở định nghĩa của các học giả, ĐMST quy trình bao gồm: - Sử dụng nguyên vật liệu đầu vào mới để sản xuất hàng hóa, dịch vụ. - Đưa hệ thống máy móc, thiết bị, dây chuyển sản xuất hoàn toàn mới, hiện đại để thay thế toàn bộ máy móc, thiết bị của dây chuyền sản xuất cũ.
16 - Đưa máy móc, thiết bị vào dây chuyển sản xuất thay thế cho các thao tác thủ công trong dây chuyền sản xuất. - Đưa các robot, thiết bị tự động hóa mới, với công nghệ hiện đại hơn, tiên tiến hơn vào một hoặc một số công đoạn của dây chuyền sản xuất hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp. - Áp dụng phần mềm quản lý mới vào sản xuất hàng hóa, dịch vụ. - Áp dụng một quy trình sản xuất hoàn toàn mới thay thế cho quy trình sản xuất cũ.
- Thay đổi trình tự các bước thực hiện công việc trong quy trình sản xuất hàng hóa, dịch vụ. - Áp dụng hệ thống quản lý sản xuất mới. Ví dụ hệ thống quản lý sản xuất tinh gọn theo tiêu chuẩn Lean, hệ thống ISO, Just in time, hệ thống quản lý chuỗi cung ứng,. Tuy nhiên, việc đưa một thiết bị mới cùng đời, cập nhật phần mềm hiện có không được coi là ĐMST quy trình vì nó không mới hay có sự cải tiến đáng kể đối với doanh nghiệp áp dụng.
ĐMST quy trình có vai trò quan trọng đối với các doanh nghiệp.