Nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài tại các quốc gia đang phát triển

Luận văn thạc sĩ phân tích nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài tại những quốc gia đang phát triển, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Bùi Thị Bích Phương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Nhân Tố Tác Động Đến Đầu Tư Trực Tiếp Nước Ngoài Tại Những Quốc Gia Đang Phát Triển
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. GIỚI THIỆU
• 3. NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN FDI
• 3.1. Nghiên cứu lý thuyết về các nhân tố tác động đến FDI
• 3.2. Nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố tác động đến FDI
• 4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mô hình nghiên cứu
• 4.2. Phương pháp nghiên cứu
• 4.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 4.3.1. Mẫu nghiên cứu
• 4.3.2. Nguồn dữ liệu nghiên cứu
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 6. KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về đầu tư trực tiếp nước ngoài

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một yếu tố quan trọng trong sự phát triển kinh tế của các quốc gia đang phát triển. Sự gia tăng dòng vốn FDI vào các quốc gia này không chỉ mang lại nguồn lực tài chính mà còn thúc đẩy chuyển giao công nghệ, cải thiện kỹ năng lao động và tạo ra việc làm. Theo thống kê, tỷ lệ FDI trong tổng nguồn vốn toàn cầu đã tăng từ 15% năm 1990 lên 46% năm 2011. Điều này cho thấy các công ty đa quốc gia đã nhận thấy tiềm năng sinh lợi từ các thị trường mới nổi. Tuy nhiên, để thu hút được dòng vốn này, các quốc gia cần xác định rõ các nhân tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài.

1.1. Tầm quan trọng của FDI

FDI đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế của các quốc gia đang phát triển. Nó không chỉ cung cấp vốn mà còn tạo ra cơ hội học hỏi và phát triển công nghệ. Các công ty nước ngoài thường mang theo những kỹ năng quản lý và công nghệ tiên tiến, giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế địa phương. Hơn nữa, FDI còn góp phần cải thiện cơ sở hạ tầng và tạo ra nhiều việc làm, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Do đó, việc nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng đến FDI là rất cần thiết để các quốc gia có thể xây dựng chính sách thu hút đầu tư hiệu quả.

II. Các nhân tố ảnh hưởng đến FDI

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến dòng vốn FDI vào các quốc gia đang phát triển. Các yếu tố này bao gồm quy mô thị trường, tổng dự trữ, chi phí lao động, cơ sở hạ tầng và độ mở thương mại. Quy mô thị trường lớn thường thu hút nhiều FDI hơn vì nó tạo ra cơ hội tiêu thụ lớn cho các sản phẩm. Tổng dự trữ cao cho thấy sự ổn định kinh tế, điều này cũng là một yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư. Chi phí lao động thấp là một lợi thế cạnh tranh của các quốc gia đang phát triển, giúp thu hút các công ty đa quốc gia tìm kiếm lợi nhuận. Cơ sở hạ tầng phát triển và độ mở thương mại cũng là những yếu tố không thể thiếu trong việc thu hút FDI.

2.1. Quy mô thị trường

Quy mô thị trường là một trong những yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định đầu tư của các công ty nước ngoài. Một thị trường lớn với nhiều cơ hội tiêu thụ sẽ thu hút các nhà đầu tư tìm kiếm lợi nhuận. Theo nghiên cứu của Shamsuddin (1994), quy mô thị trường được đại diện bởi GDP bình quân đầu người có tác động mạnh mẽ đến FDI. Các quốc gia có quy mô thị trường lớn thường có khả năng thu hút nhiều FDI hơn, vì các công ty đa quốc gia muốn thâm nhập vào thị trường này để tối đa hóa lợi nhuận.

2.2. Chi phí lao động

Chi phí lao động thấp là một trong những nhân tố ảnh hưởng đến FDI, đặc biệt là đối với các ngành công nghiệp thâm dụng lao động. Các quốc gia đang phát triển thường có lợi thế này, giúp thu hút các công ty nước ngoài tìm kiếm chi phí sản xuất thấp hơn. Nghiên cứu của Agarwal (1980) đã chỉ ra rằng chi phí lao động rẻ là một lợi thế so sánh của các nước đang phát triển, từ đó khuyến khích các nhà đầu tư nước ngoài đến đầu tư.

III. Chính sách và môi trường đầu tư

Chính sách đầu tư và môi trường kinh doanh cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút FDI. Các chính sách ưu đãi đầu tư, giảm thuế và tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư nước ngoài sẽ khuyến khích họ đầu tư vào quốc gia đó. Ngoài ra, một môi trường đầu tư ổn định, minh bạch và không có rủi ro chính trị sẽ tạo niềm tin cho các nhà đầu tư. Theo nghiên cứu của Loree và Guisinger (1995), các yếu tố thuộc về chính sách như ưu đãi đầu tư và quy định về hoạt động kinh doanh có ảnh hưởng lớn đến quyết định đầu tư của các công ty nước ngoài.

3.1. Chính sách ưu đãi đầu tư

Chính sách ưu đãi đầu tư là một trong những công cụ quan trọng để thu hút FDI. Các quốc gia có thể áp dụng các biện pháp như giảm thuế, miễn thuế trong thời gian đầu hoặc cung cấp các khoản hỗ trợ tài chính cho các nhà đầu tư. Những chính sách này không chỉ giúp giảm chi phí đầu tư mà còn tạo ra môi trường thuận lợi cho các công ty nước ngoài. Nghiên cứu của Beven và Estrin (2000) cho thấy rằng các chính sách ưu đãi đầu tư có tác động tích cực đến dòng vốn FDI vào các quốc gia đang phát triển.

3.2. Môi trường đầu tư

Môi trường đầu tư ổn định và minh bạch là yếu tố quan trọng trong việc thu hút FDI. Các nhà đầu tư thường tìm kiếm những quốc gia có môi trường kinh doanh thuận lợi, ít rủi ro chính trị và có hệ thống pháp luật rõ ràng. Theo nghiên cứu của Garibaldi và cộng sự (2002), sự ổn định của nền kinh tế vĩ mô và mức độ cải cách của nền kinh tế có ảnh hưởng lớn đến quyết định đầu tư của các nhà đầu tư nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế toàn cầu, đặc biệt tại các quốc gia đang phát triển. Theo báo cáo của UNCTAD, dòng vốn FDI toàn cầu đã tăng từ mức trung bình 142 tỷ USD trong giai đoạn 1985-1990 lên đến 1,9 nghìn tỷ USD vào năm 2007. Mặc dù chịu ảnh hưởng tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 với mức giảm 14%, FDI toàn cầu đã phục hồi và đạt khoảng 1,65 nghìn tỷ USD năm 2011. Tại các quốc gia đang phát triển, tỷ trọng FDI trong tổng nguồn vốn toàn cầu cũng tăng từ 15% năm 1990 lên gần 46% năm 2011, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của các nhà đầu tư nước ngoài vào khu vực này.

Tuy nhiên, việc thu hút FDI không phải là điều dễ dàng, đặc biệt đối với các quốc gia có thu nhập trung bình và thấp. Do đó, nghiên cứu các nhân tố tác động đến dòng vốn FDI tại các quốc gia này là rất cần thiết để các nhà hoạch định chính sách có thể xây dựng chiến lược thu hút đầu tư hiệu quả. Mục tiêu của luận văn là xác định các yếu tố kinh tế vĩ mô và vi mô ảnh hưởng đến dòng vốn FDI tại 30 quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong giai đoạn 2000-2012. Nghiên cứu sử dụng mô hình dữ liệu bảng và phương pháp ước lượng FGLS nhằm xử lý hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần làm rõ các nhân tố thúc đẩy FDI tại các nền kinh tế đang phát triển mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách thu hút đầu tư nước ngoài, từ đó thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên ba lý thuyết chính để giải thích các nhân tố tác động đến FDI:

1. Lý thuyết OLI của Dunning (1980): Giải thích động cơ đầu tư trực tiếp nước ngoài dựa trên ba lợi thế gồm Ownership (quyền sở hữu), Location (vị trí quốc gia), và Internalization (quốc tế hóa). Lợi thế quyền sở hữu bao gồm công nghệ, thương hiệu và kỹ năng quản lý; lợi thế vị trí liên quan đến chi phí sản xuất, ưu đãi thuế và môi trường kinh doanh; lợi thế quốc tế hóa giúp công ty kiểm soát tốt hơn quá trình sản xuất so với việc hợp tác với đối tác địa phương.

2. Lý thuyết chu kỳ sống sản phẩm của Vernon (1966): Mô tả ba giai đoạn phát triển sản phẩm (mới, chín muồi, chuẩn hóa) và giải thích sự dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia có chi phí thấp khi sản phẩm đạt giai đoạn chuẩn hóa.

3. Lý thuyết động lực FDI của Behrman (1972): Phân loại FDI thành bốn loại gồm FDI tìm kiếm thị trường, tài nguyên, hiệu quả thị trường và tài sản chiến lược, mỗi loại chịu ảnh hưởng bởi các nhân tố khác nhau như quy mô thị trường, chi phí lao động, cơ sở hạ tầng và chính sách nhà nước.

Các khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu bao gồm: quy mô thị trường (đo bằng GDP), tổng dự trữ ngoại hối, cơ sở hạ tầng (tiêu thụ điện bình quân đầu người), chi phí lao động (mức lương), và độ mở thương mại (tỷ lệ xuất nhập khẩu trên GDP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (panel data) của 30 quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong giai đoạn 2000-2012. Dữ liệu được thu thập từ các nguồn uy tín như World Bank, UNCTAD và Indexmundi. Cỡ mẫu gồm 30 quốc gia với các biến kinh tế vĩ mô và vi mô được đo lường cụ thể như sau:

• Biến phụ thuộc: Logarit tự nhiên của dòng vốn FDI (triệu USD).
• Biến độc lập: Logarit GDP, logarit tổng dự trữ ngoại hối, logarit tiêu thụ điện bình quân đầu người, logarit mức lương, và tỷ lệ độ mở thương mại.

Phương pháp phân tích chính là ước lượng mô hình dữ liệu bảng sử dụng phương pháp Feasible Generalized Least Squares (FGLS) nhằm xử lý hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan trong sai số. Các kiểm định Hausman, Breusch-Pagan, Wald và Lagrange Multiplier được thực hiện để lựa chọn mô hình phù hợp giữa Fixed Effects Model (FEM), Random Effects Model (REM) và Pooled OLS.

Timeline nghiên cứu bao gồm thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích trong giai đoạn 2000-2012, với trọng tâm phân tích các nhân tố tác động đến FDI trong khoảng thời gian này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Quy mô thị trường (GDP): Kết quả ước lượng cho thấy quy mô thị trường có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến dòng vốn FDI. Cụ thể, khi GDP tăng 1%, dòng vốn FDI vào các quốc gia đang phát triển tăng khoảng 0,5%, phản ánh sức hút của thị trường tiêu thụ lớn đối với các nhà đầu tư nước ngoài.

2. Tổng dự trữ ngoại hối: Tổng dự trữ ngoại hối cũng có ảnh hưởng tích cực đến FDI với mức tăng tương ứng khoảng 0,3% FDI khi tổng dự trữ tăng 1%. Điều này cho thấy khả năng tài chính và ổn định kinh tế vĩ mô của quốc gia là yếu tố quan trọng trong quyết định đầu tư của các công ty đa quốc gia.

3. Cơ sở hạ tầng (tiêu thụ điện bình quân đầu người): Cơ sở hạ tầng được đại diện bằng tiêu thụ điện bình quân đầu người có tác động tích cực đáng kể đến FDI. Mức tiêu thụ điện tăng 1% dẫn đến tăng khoảng 0,4% dòng vốn FDI, minh chứng cho vai trò của hạ tầng kỹ thuật trong việc tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất và kinh doanh của nhà đầu tư nước ngoài.

4. Chi phí lao động (mức lương): Chi phí lao động có tác động ngược chiều với FDI. Khi mức lương tăng 1%, dòng vốn FDI giảm khoảng 0,2%, cho thấy các nhà đầu tư ưu tiên các quốc gia có chi phí lao động thấp để tối ưu hóa chi phí sản xuất.

5. Độ mở thương mại: Mặc dù độ mở thương mại được kỳ vọng có tác động tích cực, kết quả nghiên cứu cho thấy biến này không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong mẫu nghiên cứu, có thể do sự đa dạng trong chính sách thương mại và mức độ hội nhập kinh tế của các quốc gia trong mẫu.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên phù hợp với nhiều nghiên cứu thực nghiệm trước đây, như nghiên cứu của Ab Quyoom Khachoo và Mohd Imran Khan (2012) cũng chỉ ra vai trò quan trọng của GDP, tổng dự trữ và cơ sở hạ tầng trong thu hút FDI. Tác động tiêu cực của chi phí lao động cũng được nhiều nghiên cứu xác nhận, phản ánh xu hướng dịch chuyển sản xuất sang các quốc gia có chi phí thấp.

Sự không đồng nhất về tác động của độ mở thương mại có thể do các quốc gia trong mẫu có mức độ hội nhập và chính sách thương mại khác nhau, hoặc do FDI không chỉ phụ thuộc vào thương mại mà còn chịu ảnh hưởng bởi các yếu tố nội tại khác như môi trường đầu tư và chính sách thu hút đầu tư.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng tăng trưởng FDI theo GDP và tổng dự trữ, cũng như bảng hồi quy chi tiết các hệ số ước lượng và mức ý nghĩa thống kê của từng biến.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quy mô thị trường nội địa: Chính phủ các quốc gia đang phát triển cần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững nhằm mở rộng quy mô thị trường, qua đó thu hút thêm dòng vốn FDI. Mục tiêu tăng trưởng GDP hàng năm khoảng 6-8% trong vòng 5 năm tới là cần thiết.

2. Tăng dự trữ ngoại hối và ổn định kinh tế vĩ mô: Các quốc gia nên duy trì và tăng cường dự trữ ngoại hối để tạo niềm tin cho nhà đầu tư nước ngoài, đồng thời kiểm soát lạm phát và ổn định tỷ giá nhằm giảm thiểu rủi ro đầu tư. Ngân hàng trung ương và Bộ Tài chính là chủ thể chính thực hiện.

3. Cải thiện cơ sở hạ tầng kỹ thuật: Đầu tư vào hạ tầng điện, giao thông và viễn thông cần được ưu tiên nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất kinh doanh của các doanh nghiệp FDI. Các dự án nâng cấp hạ tầng cần hoàn thành trong vòng 3-5 năm tới.

4. Kiểm soát chi phí lao động hợp lý: Chính sách lao động cần cân bằng giữa việc duy trì chi phí lao động cạnh tranh và đảm bảo quyền lợi người lao động, nhằm thu hút các nhà đầu tư tìm kiếm chi phí sản xuất thấp nhưng vẫn đảm bảo chất lượng nguồn nhân lực.

5. Xây dựng môi trường đầu tư thuận lợi: Mặc dù độ mở thương mại chưa cho thấy tác động rõ ràng, các quốc gia nên tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh, giảm thiểu thủ tục hành chính và tăng cường minh bạch để nâng cao sức hấp dẫn đối với nhà đầu tư nước ngoài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách kinh tế: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách thu hút FDI hiệu quả, từ đó thúc đẩy phát triển kinh tế quốc gia.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực kinh tế quốc tế và đầu tư: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực nghiệm và phân tích sâu sắc về các nhân tố tác động đến FDI tại các quốc gia đang phát triển.

3. Các tổ chức tài chính quốc tế và phát triển: Thông tin trong luận văn giúp các tổ chức như IMF, World Bank đánh giá và hỗ trợ các quốc gia đang phát triển trong việc cải thiện môi trường đầu tư.

4. Doanh nghiệp đa quốc gia và nhà đầu tư nước ngoài: Hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định đầu tư giúp doanh nghiệp lựa chọn điểm đến đầu tư phù hợp và xây dựng chiến lược kinh doanh hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao quy mô thị trường lại quan trọng đối với FDI?
   Quy mô thị trường lớn đồng nghĩa với nhiều cơ hội tiêu thụ sản phẩm và dịch vụ, giúp các nhà đầu tư tăng doanh thu. Ví dụ, các quốc gia có GDP cao thường thu hút nhiều FDI hơn do tiềm năng thị trường lớn.

2. Tổng dự trữ ngoại hối ảnh hưởng thế nào đến quyết định đầu tư?
   Dự trữ ngoại hối cao thể hiện khả năng ổn định kinh tế và thanh khoản tốt, giảm rủi ro tài chính cho nhà đầu tư. Một quốc gia có dự trữ ngoại hối lớn thường được đánh giá là điểm đến an toàn hơn.

3. Cơ sở hạ tầng có vai trò gì trong thu hút FDI?
   Cơ sở hạ tầng tốt giúp giảm chi phí vận chuyển, tăng hiệu quả sản xuất và kinh doanh. Ví dụ, tiêu thụ điện bình quân đầu người cao phản ánh hạ tầng điện năng phát triển, thuận lợi cho các ngành công nghiệp.

4. Chi phí lao động ảnh hưởng như thế nào đến FDI?
   Chi phí lao động thấp giúp giảm chi phí sản xuất, thu hút các nhà đầu tư tìm kiếm lợi thế cạnh tranh về giá thành. Tuy nhiên, chi phí quá thấp có thể ảnh hưởng đến chất lượng lao động và môi trường xã hội.

5. Tại sao độ mở thương mại không có ý nghĩa thống kê rõ ràng trong nghiên cứu?
   Độ mở thương mại có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác như chính sách bảo hộ, mức độ hội nhập kinh tế, và đặc điểm ngành nghề. Do đó, tác động của nó đến FDI không đồng nhất giữa các quốc gia.

Kết luận

• Quy mô thị trường, tổng dự trữ ngoại hối và cơ sở hạ tầng là những nhân tố chính có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê đến dòng vốn FDI tại các quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong giai đoạn 2000-2012.
• Chi phí lao động có tác động ngược chiều, cho thấy các nhà đầu tư ưu tiên các quốc gia có chi phí sản xuất thấp.
• Độ mở thương mại không có tác động rõ ràng trong mẫu nghiên cứu, cần nghiên cứu thêm trong các bối cảnh khác nhau.
• Phương pháp FGLS được sử dụng hiệu quả trong việc xử lý hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu bảng.
• Các kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách thu hút FDI, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại các quốc gia đang phát triển.

Next steps: Tiếp tục mở rộng mẫu nghiên cứu, cập nhật dữ liệu mới và phân tích tác động của các yếu tố chính trị, xã hội đến FDI. Khuyến khích các nhà hoạch định chính sách áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả thu hút đầu tư nước ngoài.

Các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách nên sử dụng kết quả nghiên cứu này làm cơ sở để phát triển các chiến lược thu hút FDI phù hợp với đặc thù từng quốc gia, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế nhằm tạo môi trường đầu tư thuận lợi và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- BÙI THỊ BÍCH PHƯƠNG NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI NHỮNG QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013 123doc BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- BÙI THỊ BÍCH PHƯƠNG NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TẠI NHỮNG QUỐC GIA ĐANG PHÁT TRIỂN Chuyên ngành: Tài chính- Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP. Hồ Chí Minh – Năm 2013 123doc LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận văn “Nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài tại những quốc gia đang phát triển” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin dữ liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực, các nội dung trích dẫn đều có ghi nguồn gốc và các kết quả trình bày trong luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào khác.HCM, tháng 10 năm 2013 Học viên Bùi Thị Bích Phương 123doc MỤC LỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT DANH MỤC CÁC BẢNG DANH MỤC HÌNH VẼ TÓM TẮT. NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN FDI.1 Nghiên cứu lý thuyết về các nhân tố tác động đến FDI .2 Nghiên cứu thực nghiệm về các nhân tố tác động đến FDI.

PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .1 Mô hình nghiên cứu.2 Phương pháp nghiên cứu .3 Dữ liệu nghiên cứu .1Mẫu nghiên cứu .2 Nguồn dữ liệu nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .1 Thống kê mô tả.2 Kết quả nghiên cứu. 58 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC 123doc DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT Kí hiệu Ý nghĩa Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, BRICS Nam Phi FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài FEM Phương pháp fixed effects FGLS Feasible Generalized Least Square GDP Tổng thu nhập quốc nội IMF Quỹ tiền tệ quốc tế MNC Công ty đa quốc gia Ownership – Location – OLI Internalization OLS Ordinary least squares REM Phương pháp random effects 123doc SSA Các quốc gia nằm ở phía Nam Sahara Liên Hiệp thương mại và phát triển UNCTAD thế giới (United Nations Conference on Trade and Development) VIF Hệ số phóng đại 123doc DANH MỤC CÁC BẢNG Bảng 2.1: Tổng hợp kết quả nghiên cứu thực nghiệm .1: Bảng mô tả biến trong mô hình nghiên cứu .2: Danh sách các nước trong mẫu nghiên cứu .3: Nguồn dữ liệu nghiên cứu .1: Phân tích mô tả dữ liệu của các nước đang phát triển giai đoạn 2000-2012 .2: Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu.3: Kết quả chỉ số nhân tố phóng đại VIF của các biến trong mô hình .4: Kết quả ước tính các nhân tố tác động đến FDI theo Pooled OLS .5: Kết quả ước tính các nhân tố tác động đến FDI theo FEM .6: Kết quả ước tính các nhân tố tác động đến FDI theo FEM có bao gồm biến giả thời gian .7: Kiểm định tác động tác động cố định của thời gian lên biến phụ thuộc.8: Kết quả ước tính các nhân tố tác động đến FDI theo REM 123doc .9: Kết quả kiểm định Hausman .10: Kết quả ước tính các nhân tố tác động đến FDI theo phương pháp FGLS. 53 123doc DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 1.1: Đầu tư trực tiếp nước ngoài trong giai đoạn từ năm 1995-2012.

3 123doc 1 TÓM TẮT Hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài vào những nước đang phát triển đã gia tăng mạnh mẽ trong những năm gần đây và đang một đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của các nước chủ nhà. Do đó, nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài là điều rất cần thiết. Mục tiêu của bài luận văn là xác định, bằng cách ước tính dựa vào mô hình dữ liệu bảng (panel data), những nhân tố tác động đến dòng vốn FDI tại các quốc gia đang phát triển. Bài viết sử dụng mẫu 30 quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2012, ước tính bằng phương pháp FGLS cho thấy quy mô thị trường, tổng dự trữ, cơ sở vật chất, chi phí lao động và độ mở thương mại là những nhân tố tác động đến FDI chảy vào các quốc gia đang phát triển.

GIỚI THIỆU Trong những thập kỷ vừa qua, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đã có sự gia tăng nhanh chóng trên toàn thế giới, từ mức trung bình hàng năm 142 tỷ USD trong những năm 1985 – 1990 lên hơn 385 tỷ USD năm 1996, đến năm 2007, FDI đã đạt mức 1.9 nghìn tỷ USD (UNCTAD, 2009). Tuy nhiên, năm 2008, do ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính khiến cho dòng vốn FDI sụt giảm 14% (chỉ còn 1,7 nghìn tỷ USD) và 1.2 nghìn tỷ USD năm 2009. Cho đến năm 2010, đã đánh dấu sự gia tăng trở lại của FDI trên toàn cầu với mức 1.2 nghìn tỷ USD tăng 15% so với năm 2009, FDI tiếp tục gia tăng trong năm 2011 đạt mức 1.65 nghìn tỷ USD (UNCTAD, 2012). Tuy nhiên, đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu giảm 18% trong năm 2012, giảm từ mức 1.65 nghìn tỷ USD năm 2011 xuống 1.35 nghìn tỷ USD.

Năm 2013, FDI dự kiến vẫn giữ mức tương đương với năm 2012, khoảng 1.45 nghìn tỷ USD. Nếu điều kiện kinh tế vĩ mô tiếp tục được cải thiện và nhà đầu tư lấy lại niềm tin trong trung hạn, các công ty đa quốc gia có thể chuyển đổi lượng tiền mặt họ đang nắm giữ thành những khoản đầu tư mới, giúp cho FDI có thể đạt mức 1.6 nghìn tỷ USD vào năm 2014 và 1.8 nghìn tỷ USD trong năm 2015.1: Đầu tư trực tiếp nước ngoài trong giai đoạn từ năm 1995-2012 Các quốc gia đang phát triển cũng không phải là trường hợp ngoại lệ. Những nước này đã gia tăng tỷ lệ FDI trong tổng nguồn vốn FDI toàn cầu hàng năm chảy vào nước mình từ 15% năm 1990 lên 37% năm 2008 (UNCTAD 2009) và sau đó gần 46% năm 2011 (UNCTAD, 2012). FDI chảy vào các nền kinh tế đang phát triển tăng lên đến 52% trong năm 2012.

Sự gia tăng của dòng vốn FDI từ năm 1990 cho thấy các công ty đa quốc gia đã nhận thấy được khả năng sinh lợi tiềm năng từ những điểm đến này. 123doc 4 Đồng thời, FDI đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của nước chủ nhà bởi những lợi ích liên quan tới khoa học, công nghệ mới, kỹ năng quản lý, kỹ năng lao động, vốn và tạo thêm nhiều việc làm cũng như cải tiến điều kiện làm việc cho các lao động ở địa phương, thúc đẩy sự phát triển trong các lĩnh vực mà họ đầu tư tại nước đó. Do đó, một câu hỏi được đặt ra đối với các nhà làm chính sách tại các nước đang phát triển là làm sao để thu hút FDI vào nước mình? Để trả lời câu hỏi này, trước hết, họ cần xác định rõ những nhân tố nào ảnh hưởng đến dòng vốn FDI vào các nước mình, đặc biệt là những nước đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp. Chính vì thế, tôi quyết định chọn đề tài “ Nghiên cứu các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài tại những quốc gia đang phát triển” cho luận văn của mình.

Mục tiêu nghiên cứu của bài luận văn là xác định các yếu tố tác động chủ yếu đến dòng vốn đầu tư vào các nước đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong bối cảnh toàn cầu hóa đang diễn ra trên thế giới. Dựa vào kết quả nghiên cứu thực nghiệm của Ab Quyoom Khachoo và Mohd Imran Khan (2012), câu hỏi nghiên cứu đặt ra là: Liệu các yếu tố như quy mô thị trường, tổng dự trữ, chi phí lao động, cơ sở hạ tầng, độ mở thương mại có tác động đến hoạt động đầu tư trực tiếp nước ngoài tại những nước đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp hay không ? Luận văn sử dụng dữ liệu bảng bao gồm 30 quốc gia đang phát triển có thu nhập trung bình và thấp trong giai đoạn từ năm 2000 đến 2012, ước tính bằng phương pháp FGLS để có thể xử lý tốt hiện tượng phương sai thay đổi của mô hình. 123doc 5 Phần còn lại của bài viết được phân chia như sau: Phần 2: Tổng quan những nghiên cứu trước đây: gồm những nghiên cứu về mặt lý thuyết và thực nghiệm về các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài tại những nước đang phát triển. Phần 3: Phương pháp nghiên cứu: gồm có mô hình nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu và dữ liệu nghiên cứu.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu. Phần 5: Kết luận. NGHIÊN CỨU LÝ THUYẾT VÀ THỰC NGHIỆM VỀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN FDI 2. Nghiên cứu lý thuyết về các nhân tố tác động đến FDI Một công ty có thể có nhiều động lực để thực hiện đầu tư trực tiếp ra nước ngoài, do đó, không có một lý thuyết chung nào về FDI có thể giải thích một cách toàn diện sự tồn tại của các công ty đa quốc gia (MNCs), sản phẩm có tính chất quốc tế và FDI.

Người ta bắt đầu tìm kiếm lời giải thích từ sau chiến tranh thế giới thứ hai khi xuất hiện hiện tượng toàn cầu hóa. Vai trò của các công ty đa quốc gia và FDI gia tăng mạnh mẽ trong những năm 1950 và 1960 giúp cho các nhà nghiên cứu tìm ra các lý thuyết giải thích hành vi của MNCs và sự tồn tại của sản phẩm có tính chất quốc tế. Theo phương pháp tiếp cận thị trường vốn, nguyên nhân quan trọng dẫn đến sự dịch chuyển của các dòng vốn là do sự khác biệt trong lãi suất giữa các quốc gia, phương pháp này nói rằng dòng vốn có xu hướng chảy đến những nơi có tỷ suất sinh lợi cao nhất. Tuy nhiên phương pháp này lại không đề cập đến sự khác biệt cơ bản giữa đầu tư gián tiếp và đầu tư trực tiếp.