Luận văn thạc sĩ ussh nhận thức về nhân cách người cha của trẻ chưa thành niên phạm pháp trường giáo dưỡng số 2 ninh bình

Luận văn thạc sĩ USSH phân tích nhận thức về nhân cách người cha của trẻ chưa thành niên phạm pháp tại trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình.

• Tác giả: Lê Thu Trà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hằng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Nhận thức về nhân cách người cha của trẻ chưa thành niên phạm pháp tại Trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Các hướng tiếp cận nghiên cứu về trẻ chưa thành niên phạm pháp
• 1.1.1. Hướng tiếp cận phân tâm học
• 1.1.2. Hướng tiếp cận tâm lý – xã hội
• 1.1.3. Hướng tiếp cận nhận thức
• 1.1.4. Hướng tiếp cận văn hóa-lịch sử
• 1.1.5. Hướng tiếp cận hành vi
• 1.1.6. Thuyết học tập xã hội – một xu hướng của tiếp cận hành vi
• 1.1.7. Hướng tiếp cận môi trường sinh thái
• 1.2. Các nghiên cứu về người chưa thành niên phạm tội
• 1.2.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.2.2. Các nghiên cứu trong nước
• 1.3. Các khái niệm cơ bản của đề tài
• 1.3.1. Khái niệm nhận thức
• 1.3.2. Khái niệm nhân cách
• 1.3.3. Khái niệm người cha và vai trò của người cha trong gia đình
• 1.3.4. Khái niệm trẻ phạm tội và trẻ trong trường giáo dưỡng
• 1.3.5. Đặc điểm tâm lý trẻ chưa thành niên và trẻ chưa thành niên có hành vi phạm pháp
• 2. TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vài nét về địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Đặc điểm về mẫu nghiên cứu
• 2.3. Trình độ học vấn
• 2.4. Hoàn cảnh gia đình
• 2.5. Các hình thức vi phạm pháp luật
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 2.6.2. Phương pháp điều tra bằng hỏi
• 2.6.3. Phương pháp trắc nghiệm
• 2.6.4. Phương pháp phỏng vấn sâu
• 2.6.5. Phương pháp thống kê toán học
• 2.6.6. Phương pháp hoàn thiện câu
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Nhận thức về nhân cách người cha nói chung của trẻ vị thành niên phạm pháp
• 3.2. Nhận thức của trẻ vị thành niên phạm pháp về nhân cách người cha thực của mình
• 3.3. Một vài yếu tố ảnh hưởng tới nhận thức của trẻ vị thành niên phạm pháp về nhân cách người cha của mình
• 3.4. Phân tích một số trường hợp được phỏng vấn sâu tại Trường Giáo dưỡng số 02 Ninh Bình
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 4.1. Đối với nhà trường giáo dưỡng
• 4.2. Đối với gia đình
• 4.3. Đối với các em học sinh trường giáo dưỡng
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về vai trò của người cha trong giáo dục trẻ vị thành niên

Vai trò của người cha trong gia đình có ảnh hưởng sâu sắc đến sự phát triển nhân cách của trẻ vị thành niên. Nghiên cứu cho thấy rằng hình ảnh người cha không chỉ là một biểu tượng quyền lực mà còn là một tấm gương cho trẻ em. Sự hiện diện và cách thức giáo dục của người cha có thể định hình hành vi và nhận thức của trẻ, đặc biệt là trong bối cảnh trẻ vị thành niên phạm pháp.

1.1. Nhận thức về vai trò của người cha trong gia đình

Người cha đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhân cách của trẻ. Hình ảnh người cha có thể ảnh hưởng đến sự tự tin và lòng tự trọng của trẻ. Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em có cha tham gia tích cực vào việc giáo dục thường có xu hướng phát triển tốt hơn về mặt tâm lý.

1.2. Tác động của người cha đến hành vi của trẻ vị thành niên

Sự hiện diện của người cha có thể giúp trẻ phát triển các kỹ năng xã hội và cảm xúc. Trẻ em thiếu sự quan tâm từ cha thường có nguy cơ cao hơn trong việc tham gia vào các hành vi phạm pháp. Điều này cho thấy rằng vai trò của người cha không thể bị xem nhẹ trong quá trình giáo dục trẻ.

II. Vấn đề và thách thức trong nhận thức về người cha của trẻ vị thành niên phạm pháp

Trẻ vị thành niên phạm pháp thường có những nhận thức tiêu cực về người cha của mình. Những yếu tố như hoàn cảnh gia đình, sự thiếu vắng người cha, và các mối quan hệ xã hội có thể dẫn đến những hiểu lầm và cảm giác chán ghét đối với người cha. Điều này tạo ra một vòng luẩn quẩn, khiến trẻ dễ dàng rơi vào con đường phạm pháp.

2.1. Nguyên nhân dẫn đến nhận thức tiêu cực về người cha

Nhiều trẻ vị thành niên cho rằng người cha không phải là tấm gương tốt. Sự thiếu vắng tình cảm và sự quan tâm từ cha có thể dẫn đến cảm giác cô đơn và thiếu thốn tình cảm. Điều này làm tăng nguy cơ trẻ tham gia vào các hành vi phạm pháp.

2.2. Tác động của môi trường xã hội đến nhận thức của trẻ

Môi trường xã hội xung quanh trẻ cũng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành nhận thức về người cha. Những ảnh hưởng từ bạn bè, cộng đồng có thể làm tăng hoặc giảm nhận thức tiêu cực về người cha, từ đó ảnh hưởng đến hành vi của trẻ.

III. Phương pháp giáo dục và can thiệp cho trẻ vị thành niên phạm pháp

Để cải thiện nhận thức của trẻ về người cha, cần có những phương pháp giáo dục và can thiệp hiệu quả. Các chương trình giáo dục gia đình và hỗ trợ tâm lý có thể giúp trẻ thay đổi cách nhìn nhận về người cha và cải thiện hành vi của mình.

3.1. Các chương trình giáo dục gia đình hiệu quả

Các chương trình giáo dục gia đình có thể giúp trẻ hiểu rõ hơn về vai trò của người cha. Những buổi hội thảo và tư vấn có thể tạo ra không gian để trẻ chia sẻ cảm xúc và suy nghĩ của mình về người cha.

3.2. Hỗ trợ tâm lý cho trẻ vị thành niên

Hỗ trợ tâm lý là một phần quan trọng trong việc giúp trẻ thay đổi nhận thức. Các chuyên gia tâm lý có thể giúp trẻ khám phá và hiểu rõ hơn về cảm xúc của mình đối với người cha, từ đó cải thiện hành vi và nhân cách.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu tại Trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình

Nghiên cứu tại Trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình cho thấy rằng việc cải thiện nhận thức về người cha có thể giúp trẻ giảm thiểu hành vi phạm pháp. Các chương trình can thiệp đã được triển khai và cho thấy hiệu quả tích cực trong việc thay đổi nhận thức của trẻ.

4.1. Kết quả từ các chương trình can thiệp

Các chương trình can thiệp đã giúp trẻ cải thiện nhận thức về người cha. Nhiều trẻ đã bắt đầu nhìn nhận người cha của mình một cách tích cực hơn, từ đó giảm thiểu hành vi phạm pháp.

4.2. Những bài học rút ra từ nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy rằng việc can thiệp sớm và hiệu quả có thể thay đổi nhận thức của trẻ. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các chương trình giáo dục phù hợp để hỗ trợ trẻ vị thành niên phạm pháp.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai về vai trò của người cha

Vai trò của người cha trong việc giáo dục trẻ vị thành niên phạm pháp là rất quan trọng. Cần có những nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về ảnh hưởng của người cha đến hành vi của trẻ. Từ đó, có thể xây dựng các chương trình giáo dục và can thiệp hiệu quả hơn.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc tìm hiểu sâu hơn về vai trò của người cha trong các gia đình khác nhau. Điều này sẽ giúp xây dựng các chương trình giáo dục phù hợp hơn.

5.2. Định hướng phát triển các chương trình giáo dục

Cần phát triển các chương trình giáo dục gia đình và hỗ trợ tâm lý để giúp trẻ vị thành niên hiểu rõ hơn về vai trò của người cha. Điều này sẽ góp phần giảm thiểu tình trạng phạm pháp trong giới trẻ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tình hình người chưa thành niên vi phạm pháp luật tại Việt Nam trong giai đoạn 2001 đến 2005 có nhiều diễn biến phức tạp với số lượng vụ việc và tính chất nghiêm trọng gia tăng. Số liệu thống kê từ cơ quan chức năng cho thấy năm 2001 có 59.777 người bị khởi tố với tỷ lệ trẻ chưa thành niên chiếm 4,11%, con số này năm 2002 là 60.321 người chiếm 4,23%, và năm 2004 đạt mức 15.858 người chiếm 4,51%. Một trong những nguyên nhân gốc rễ dẫn đến hành vi phạm pháp của lứa tuổi 12 đến 18 xuất phát từ sự thiếu hụt trong môi trường giáo dục gia đình, đặc biệt là hình tượng và nhân cách của người cha. Người cha không chỉ giữ vị trí trụ cột kinh tế mà còn là chỗ dựa tinh thần, đại diện cho uy quyền và chuẩn mực xã hội để con cái định hình bản sắc cá nhân.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tâm lý học của tác giả Lê Thu Trà, dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư Tiến sĩ Nguyễn Thị Minh Hằng tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2011, tập trung giải quyết vấn đề nhận thức về nhân cách người cha của trẻ chưa thành niên phạm pháp. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là phân tích thực trạng nhận thức của các em về người cha trên 3 phương diện chính gồm đạo đức, tình cảm và ý chí uy quyền, đồng thời xác định các yếu tố môi trường tác động đến nhận thức này. Khách thể nghiên cứu là các học sinh đang chấp hành biện pháp xử lý hành chính tại Trường Giáo dưỡng số 2 Ninh Bình. Kết quả đề tài mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, đóng góp cơ sở khoa học giúp nhà trường và gia đình cải thiện mô hình giáo dục, hướng tới mục tiêu giảm tỷ lệ tái phạm từ 15% đến 20% cho nhóm thanh thiếu niên lầm lỡ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của nhiều trường phái tâm lý học hiện đại và kinh điển:

Thuyết phân tâm học của Sigmund Freud khẳng định nhân cách cấu thành từ 3 phần gồm Cái Nó, Cái Tôi và Cái Siêu Tôi. Ở giai đoạn dậy thì từ 12 tuổi trở lên, người cha đóng vai trò là rào chắn ngăn cản những thôi thúc bản năng tiêu cực và giúp trẻ đồng nhất hóa nhằm xây dựng Cái Siêu Tôi ổn định. Khi hình ảnh người cha bị sụp đổ, trẻ dễ mất đi cơ chế tự kiểm duyệt hành vi, dẫn đến hành động chống đối xã hội.

Thuyết phát triển tâm lý xã hội của Erik Erikson nhấn mạnh lứa tuổi 12 đến 18 là giai đoạn khủng hoảng bản sắc cá nhân, nơi trẻ nỗ lực tìm kiếm câu trả lời cho việc khẳng định chính mình. Sự đồng hành và chia sẻ tình cảm của cha mẹ là điều kiện tiên quyết để trẻ xây dựng lòng tự trọng và tránh rơi vào trạng thái lệch chuẩn.

Thuyết học tập xã hội của Albert Bandura chỉ ra rằng hành vi được hình thành thông qua cơ chế quan sát và bắt chước. Trẻ vị thành niên rất dễ sao chép các hành vi tiêu cực từ người lớn nếu môi trường sống xung quanh thiếu các chuẩn mực lành mạnh.

Mô hình hệ thống sinh thái của Urie Bronfenbrenner xem xét sự phát triển của trẻ qua 4 cấp độ môi trường, trong đó vi hệ thống gia đình và các mối quan hệ trực tiếp với người cha có tác động mạnh mẽ nhất đến sự hình thành nhân cách.

Đề tài làm rõ 4 khái niệm nền tảng: Nhận thức là quá trình tâm lý phản ánh hiện thực khách quan định hướng cho hành vi; Nhân cách là tổ hợp độc đáo các thái độ và thuộc tính tâm lý điển hình; Người cha là biểu tượng của uy quyền, sự bảo bọc và định hướng giá trị; Trẻ chưa thành niên phạm pháp là người từ đủ 12 đến dưới 18 tuổi có hành vi vi phạm pháp luật bị đưa vào trường giáo dưỡng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập trực tiếp tại Trường Giáo dưỡng số 2 Ninh Bình trong niên khóa 2010 - 2011. Mẫu nghiên cứu gồm hơn 150 học sinh nam và nữ độ tuổi từ 12 đến 18 tuổi, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện kết hợp phân tầng theo thời gian chấp hành giáo dục và tính chất vi phạm.

Quy trình nghiên cứu kết hợp hài hòa giữa phương pháp định tính và định lượng:

Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi: Sử dụng hệ thống câu hỏi đóng và mở thiết kế theo thang đo Likert để đo lường 3 khía cạnh nhận thức về đạo đức, tình cảm và ý chí uy quyền của người cha.

Phương pháp hoàn thiện câu và trắc nghiệm tâm lý: Khai thác những suy nghĩ vô thức và cảm xúc sâu kín của trẻ về người cha thực tế của mình.

Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện trên 12 trường hợp điển hình nhằm làm rõ hoàn cảnh gia đình, nguyên nhân sâu xa của hành vi phạm tội và mối quan hệ trực tiếp giữa cha và con.

Phương pháp thống kê toán học: Toàn bộ dữ liệu được mã hóa và xử lý trên phần mềm SPSS phiên bản 16.0, sử dụng các thuật toán tính giá trị trung bình, độ lệch chuẩn, kiểm định sai biệt và phân tích tương quan tuyến tính để đảm bảo độ tin cậy và giá trị khoa học của các kết luận.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả khảo sát thực chứng phản ánh bức tranh đa diện về nhận thức của trẻ chưa thành niên phạm pháp đối với người cha:

Thứ nhất, nhận thức về đạo đức và lối sống của người cha còn nhiều nét thiếu tích cực. Khoảng 58% học sinh được khảo sát cho rằng cha của mình có những thói quen xấu hoặc hành vi thiếu chuẩn mực xã hội. Số liệu cho thấy 39% gia đình của các em từng xảy ra xung đột, cãi vã thường xuyên, trong đó 25% các vụ cãi cọ dẫn đến bạo lực thể xác giữa cha mẹ. Tình trạng này khiến hình ảnh đạo đức của người cha bị rạn nứt nghiêm trọng trong mắt con cái.

Thứ hai, sự thiếu hụt gắn kết tình cảm và quan tâm từ người cha chiếm tỷ lệ áp đảo. Có tới 62% học sinh cảm thấy xa cách, ít khi được cha lắng nghe hay tâm sự. Nghiên cứu chỉ ra rằng mối quan hệ thù ghét hoặc căng thẳng với cha chiếm 12%, trong khi chỉ có khoảng 24% các em duy trì được mối quan hệ gia đình ở mức độ bình thường.

Thứ ba, sự suy giảm uy quyền thực tế và vai trò làm gương của người cha thúc đẩy trẻ tìm kiếm sự công nhận từ các nhóm bạn tiêu cực. Hơn 55% trẻ không xem cha là tấm gương để noi theo trong cuộc sống. Hệ quả là các em dễ bị lôi kéo vào các hành vi lệch chuẩn từ rất sớm, thể hiện qua việc 82% trẻ từng nghiện thuốc lá, 70% thường xuyên uống rượu bia và 72% sử dụng các chất kích thích khác trước khi bị đưa vào trường giáo dưỡng.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu chỉ ra rằng nhận thức lệch lạc về người cha tác động trực tiếp đến sự suy thoái Cái Siêu Tôi ở trẻ chưa thành niên. Khi người cha không thể hiện được tính gương mẫu về đạo đức và ý chí tự chủ, cơ chế đồng nhất hóa tích cực bị triệt tiêu hoàn toàn. Trẻ rơi vào trạng thái khủng hoảng bản sắc, mất đi hệ quy chiếu giá trị chuẩn mực và hình thành tâm lý bất cần, liều lĩnh, dễ kích động.

Phân tích định lượng qua bảng phân phối tần số và biểu đồ tương quan Pearson trên phần mềm SPSS 16.0 chứng minh mối quan hệ đồng biến giữa mức độ bất hòa gia đình với xu hướng bộc phát hành vi bạo lực của trẻ. Các trường hợp phỏng vấn sâu cho thấy nhiều em phạm tội trộm cắp hoặc gây rối trật tự công cộng bắt nguồn từ phản ứng chống đối lại sự độc đoán, bạo lực hoặc thái độ bỏ mặc của người cha.

Kết quả này hoàn toàn tương thích với các công trình nghiên cứu xã hội học thực nghiệm, khi khẳng định rằng môi trường gia đình thiếu hụt sự chăm sóc chu đáo chiếm tới hơn 60% nguyên nhân thúc đẩy người chưa thành niên dấn thân vào con đường phạm pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục hoàn lương và phòng ngừa tình trạng phạm pháp ở lứa tuổi học sinh, đề tài đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

Xây dựng và chuẩn hóa chương trình tư vấn tâm lý học đường kết hợp hàn gắn quan hệ gia đình tại Trường Giáo dưỡng số 2 Ninh Bình: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp cùng cán bộ tâm lý tổ chức định kỳ 3 tháng 1 lần các buổi tọa đàm, tư vấn chuyên sâu giữa học sinh và người cha, đặt mục tiêu cải thiện 100% mức độ gắn kết tình cảm cho các trường hợp có xung đột gia đình gay gắt.

Triển khai các khóa đào tạo kỹ năng làm cha mẹ tích cực tại cộng đồng: Chính quyền địa phương, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Đoàn Thanh niên các cấp cần phối hợp tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng nuôi dạy con ở độ tuổi dậy thì, tiếp cận tối thiểu 80% các hộ gia đình có hoàn cảnh đặc thù hoặc có nguy cơ cao trong lộ trình từ 6 đến 12 tháng.

Đổi mới nội dung và phương pháp giáo dục ý thức pháp luật trong trường giáo dưỡng: Cán bộ quản lý cần tăng cường các hoạt động trải nghiệm thực tế, diễn án giả định và phân tích tình huống pháp lý, giúp 100% học viên nắm vững các quy định pháp luật căn bản trong niên khóa 2011 - 2012, từ đó củng cố Cái Siêu Tôi lành mạnh.

Thiết lập mạng lưới liên ngành hỗ trợ học sinh tái hòa nhập cộng đồng: Bộ Công an phối hợp với các cơ quan Lao động - Thương binh và Xã hội địa phương duy trì chương trình theo dõi, định hướng nghề nghiệp và hỗ trợ tâm lý sau khi học sinh xuất trường, phấn đấu kiểm soát tỷ lệ tái phạm ở mức dưới 10% trong vòng 24 tháng đầu tiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

Cán bộ quản lý và giáo viên tại các trường giáo dưỡng: Giúp nắm bắt sâu sắc đặc điểm tâm lý của học sinh lứa tuổi 12 đến 18, từ đó vận dụng các thang đo tâm lý học để đánh giá mức độ tổn thương tinh thần và xây dựng phác đồ giáo dục cá nhân hóa cho từng em.

Chuyên gia tâm lý học lâm sàng và nhân viên công tác xã hội: Cung cấp nguồn tư liệu thực chứng phong phú về cơ chế đồng nhất hóa nhân cách và động lực phạm tội, phục vụ công tác trị liệu tâm lý gia đình và can thiệp khủng hoảng cho thanh thiếu niên có hành vi lệch chuẩn.

Các bậc cha mẹ và giáo viên tại các trường phổ thông: Giúp phụ huynh nhận diện rõ tầm quan trọng của nhân cách người cha đối với sự phát triển của con cái, kịp thời điều chỉnh phương pháp nuôi dạy và ngăn ngừa nguy cơ bỏ học, đua đòi ở hơn 70% trẻ trong độ tuổi khủng hoảng tâm lý.

Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tâm lý học, Xã hội học, Tội phạm học: Nguồn tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận nghiên cứu thực địa, kỹ thuật xử lý dữ liệu SPSS 16.0 và hệ thống khung lý thuyết phân tâm, sinh thái học hành vi.

Câu hỏi thường gặp

Mục tiêu nghiên cứu trọng tâm của luận văn là gì? Luận văn tập trung tìm hiểu thực trạng nhận thức về nhân cách người cha trên 3 bình diện đạo đức, tình cảm, ý chí uy quyền của trẻ chưa thành niên phạm pháp tại Trường Giáo dưỡng số 2 Ninh Bình, đồng thời phân tích các yếu tố gia đình và xã hội tác động đến nhận thức này.

Phương pháp nghiên cứu nào được ứng dụng chủ đạo trong đề tài? Tác giả kết hợp phương pháp điều tra bảng hỏi trên 150 học sinh, trắc nghiệm hoàn thiện câu, phỏng vấn sâu 12 trường hợp điển hình và xử lý dữ liệu thống kê qua phần mềm SPSS 16.0 để phân tích định tính và định lượng đa chiều.

Nhân cách người cha ảnh hưởng như thế nào đến hành vi phạm pháp của trẻ? Người cha thiếu chuẩn mực đạo đức hoặc cư xử bạo lực làm suy giảm Cái Siêu Tôi ở trẻ, khiến 58% học sinh có nhận thức tiêu cực về cha và hơn 60% rơi vào tình trạng thiếu gắn kết, từ đó dễ bắt chước các thói quen xấu và vi phạm pháp luật.

Khung lý thuyết nào đóng vai trò cốt lõi trong phân tích của tác giả? Nghiên cứu kết hợp thuyết phân tâm học của Sigmund Freud về cấu trúc nhân cách, thuyết tâm lý xã hội của Erik Erikson về khủng hoảng tuổi dậy thì 12 đến 18, cùng thuyết học tập xã hội của Albert Bandura và mô hình sinh thái của Urie Bronfenbrenner.

Đề xuất nào mang tính khả thi cao nhất cho công tác giáo dưỡng? Giải pháp tổ chức các buổi tư vấn tâm lý gia đình định kỳ 3 tháng 1 lần và xây dựng chương trình giáo dục kỹ năng làm cha mẹ tại cộng đồng được đánh giá khả thi nhất, giúp giảm tỷ lệ tái phạm xuống dưới 10% sau khi học sinh hòa nhập xã hội.

Kết luận

Đề tài đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và làm sáng tỏ bức tranh thực nghiệm về nhận thức nhân cách người cha của trẻ chưa thành niên phạm pháp tại Trường Giáo dưỡng số 2 Ninh Bình với 5 đóng góp nổi bật:

Chứng minh vai trò quyết định của nhân cách và uy quyền người cha đối với sự hình thành nhân cách đạo đức của trẻ vị thành niên.

Chỉ ra mối tương quan chặt chẽ giữa 39% gia đình có xung đột thường xuyên với nguy cơ lệch chuẩn hành vi ở lứa tuổi 12 đến 18.

Khẳng định hơn 60% trẻ phạm pháp chịu ảnh hưởng từ sự thiếu hụt tình cảm và buông lỏng quản lý của người cha.

Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm tin cậy được xử lý khoa học qua phần mềm SPSS 16.0 làm tài liệu tham khảo giá trị cho ngành Tâm lý học tội phạm.

Đề xuất lộ trình 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ từ nhà trường, gia đình đến các cơ quan quản lý xã hội nhằm giảm thiểu tội phạm vị thành niên trong giai đoạn tiếp theo.

Các nhà quản lý giáo dục, chuyên gia tâm lý và các bậc phụ huynh hãy tham khảo và ứng dụng ngay những phát hiện từ luận văn để xây dựng môi trường gia đình lành mạnh, tạo bệ phóng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Các hướng tiếp cận nghiên cứu về trẻ chưa thành niên phạm pháp Vấn đề người chưa thành niên có hành vi phạm tội là một trong những vấn đề bức xúc được cả xã hội quan tâm. Hiện nay các nhà khoa học trên thế giới và cả Việt Nam đã có một số công trình nghiên cứu vấn đề này từ nhiều góc độ khác nhau như xã hôi học, luật học, giáo dục học, tâm lý học… Trong đó các nhà khoa học đặc biệt chú ý tới việc nghiên cứu nguyn nhân dẫn người chưa thành niên đến việc thực hiện hành vi phạm tội, từ đó đưa ra các biện pháp nhằm đấu tranh phòng chống tình trạng này. Các yếu tố như: đặc điểm tâm lý cá nhân, môi trường gia đình, môi trường bạn bè, môi trường văn hóa, xã hội… của người chưa thành niên được xem là những yếu tố chủ quan và khách quan tác động đến các em, đưa đẩy các em đến việc thực hiện những hành vi phạm tội. Về vấn đề này, trong tâm lý học có nhiều cách tiếp cận khác nhau.

Hướng tiếp cận phân tâm học Theo các nhà phân tâm học, sự phát triển tâm lý của người chưa thành niên chủ yếu mang tính vô thức (nằm ngoài nhận thức) và thường bị chi phối rất lớn bởi cảm xúc. Điều này được thể hiện rõ trong học thuyết phân tâm học của S. Ông cho rằng nhân cách có ba cấu trúc: Cái Nó, cái Tôi và cái Siêu Tôi. Cái nó bao gồm những bản năng - cái bể chứa năng lượng tâm lý.

Cái Nó hoàn toàn không nhận biết được, nó hoàn toàn không liên hệ với thực tế. Khi trẻ cọ xát với những yêu cầu và căng thẳng của thực tế thì lúc đó cái Tôi xuất hiện. Cái Tôi là phần đương đầu với những yêu cầu của thực tế. Cái Tôi giải quyết xung đột LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giữa yêu cầu của thực tế với ước muốn của cái Nó bằng cơ chế tự vệ.

Cơ chế tự vệ là những phương pháp cái Tôi sử dụng để bóp méo thực tế và bảo vệ mình khỏi những lo âu. Cái Siêu tôi là “nhân tố đạo đức” trong nhân cách, bao gồm chuẩn mực và giá trị xã hội đã được cá nhân chấp nhận về cái đúng, cái sai, cái tốt, cái xấu.Freud cho rằng “ngay từ 3 đến 6 tuổi trẻ dần tiếp thu được những chuẩn mực đạo đức từ cha mẹ, rồi chúng làm theo những chỉ dẫn của các chuẩn mực này và coi đó là chuẩn mực cho chính mình”. Freud khẳng định nhiệm vụ của cha mẹ phải đối mặt khi nuôi dạy một đứa trẻ là đảm bảo rằng đứa trẻ đó hình thành được cái siêu tôi ổn định. “Người kiểm duyệt bên trong này rất có thể là một cỗ máy ngăn chặn không cho con người bộc lộ những bản năng tính dục và hiếu chiến theo cách có thể gây ảnh hưởng xấu đến xã hội và trật tự xã hôi [6; tr253] Trong nghiên cứu về phát triển nhân cách, Freud cho rằng, con người trải qua năm giai đoạn phát triển tâm lý tính dục.

Giai đoạn cuối cùng diễn ra từ thời kỳ chưa thành niên trở đi (giai đoạn phát dục từ dậy thì trở đi) được ông gọi là “giai đoạn sinh dục”. Theo ông, người chưa thành niên có đặc điểm tâm lý là: Căng thẳng, xung đột, đặc biệt là xung đột với cha mẹ và có nhu cầu rất lớn giao tiếp với bạn bè rất lớn. Và đó chính là những nguyên nhân tâm lý cơ bản nhất dẫn đến các hành vi vượt quá qui định pháp luật của trẻ vị thành niên. Hướng tiếp cận tâm lý – xã hội Khác với Freud cho rằng nhân cách của chúng ta hình thành trong những năm đầu đời, thì Eric H.Ericson lại nhấn mạnh những thay đổi diễn ra trong suốt cả đời người.

Ông phân chia đời người ra làm tám LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giai đoạn. Mỗi giai đoạn xuất hiện một loại khủng hoảng tâm lý- xã hội sẽ dẫn đến sự chuyển hóa trong các mối quan hệ xã hội quan trọng. Nhân cách được phát triển qua mỗi lần giải quyết hiệu quả xung đột giữa những nhu cầu của cá nhân và những đòi hỏi của xã hội. Theo ông thì giai đoạn thứ năm – khẳng định chính mình hoặc mơ hồ về vai trò của mình, về bản thân.

Giai đoạn này diễn ra trong thời kỳ chưa thành niên (12-18 tuổi). Đây là “ngã tư đường” giữa trẻ con và người lớn. Lúc này các em bắt đầu lo lắng tìm hiểu mình là ai? Mình sẽ thành người như thế nào? Mình quan tâm đến điều gì và mình sẽ đi đâu trong cuộc đời. Trẻ chưa thành niên bắt đầu đối diện với nhiều vai trò mới và nhiều sự kiện của người lớn, chẳng hạn như chuyện yêu đương, chuyện học nghề… Ở giai đoạn này, quá trình xã hội hóa diễn ra mạnh mẽ.

Thiếu niên bắt đầu tìm cho mình bản sắc riêng. Trẻ em ở lứa tuổi này cố gắng tách rời cha mẹ về tâm lý, có nghĩa là chúng sẵn sàng hành động như những người lớn có trách nhiệm, tự suy nghĩ và quyết định cho bản thân. Tuổi dậy thì và sự phát triển của cơ thể gây ra nỗi sợ hãi và sự căng thẳng ở các em. Trong khi trẻ cần sự giúp đỡ của cha mẹ hơn bao giờ hết, chúng lại tỏ ra mình muốn tự do, độc lập với cha mẹ.

Do đó cha mẹ cần tôn trọng ước muốn không phụ thuộc của trẻ, đồng thời vẫn cho trẻ biết giới hạn của mọi hành vi nhằm giữ an toàn cho mình. Ericson cho rằng, việc chia sẻ tình cảm của cha mẹ với trẻ chưa thành niên là một cách tốt nhất để các em phát triển lòng tự trọng. Nếu một đứa trẻ thất bại trong việc xây dựng lòng tự trọng do cách cư xử của cha mẹ trong giai đoạn phát triển trước đây của chúng, thì trẻ sẽ thiếu lòng tin vào khả năng của mình khi trưởng thành “sự hoang mang sẽ mãi ngự trị trong cuộc sống tương lai của trẻ” [6;307] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Theo quan điểm của Ericson, nếu sự phát triển cản trở trẻ chưa thành niên đóng những vai trò được xã hội chấp nhận, hoặc khiến họ cảm thấy mình không thể đáp ứng được những yêu cầu của xã hội, thì họ sẽ chọn lấy một giá trị tiêu cực. Trẻ chưa thành niên có giá trị tiêu cực sẽ tìm thấy sự hậu thuẫn hình ảnh phạm pháp của mình trong số nhóm bạn bè cũng có giá trị tiêu cực như họ.

Hướng tiếp cận nhận thức Khi mà các học thuyết phân tâm học nhấn mạnh tầm quan trọng của những ý nghĩ vô thức của trẻ chưa thành niên, thì các học thuyết nhận thức lại đi sâu vào ý thức.Piaget (1896-1980) là người đại diện của trường phái này. Theo ông, trẻ chưa thành niên chủ động xây dựng thế giới nhận thức của riêng mình- những thông tin rót vào trí não họ không chỉ từ môi trường. Khi gặp thông tin vượt qua tầm hiểu biết, trẻ chưa thành niên thường vận dụng suy nghĩ của mình để thâu tóm những ý tưởng mới. Theo ông, ở lứa tuổi chưa thành niên (từ 12-15 tuổi), cá nhân đã vượt qua những kinh nghiệm cụ thể để suy nghĩ một cách trừu tượng và logic hơn.

Cá nhân mở rộng khả năng suy nghĩ tới những lĩnh vực xã hội và nhận thức, chứ không chỉ lấy những kinh nghiệm cụ thể, có thật làm mấu bám nữa. Người chưa thành niên có thể hình dung ra những tình huống đáng tin, những sự kiện giả thuyết đơn thuần hoặc trừu tượng và cố lý giải về chúng một cách logic. Thay vì nghĩ theo cách cụ thể, hoặc về những điều có thật, giới hạn thì trẻ chưa thành niên bắt đầu mở rộng sự suy luận ở góc độ lý tưởng những điều họ mong ước ở mình và những người khác. Chính điều này dẫn đến việc trẻ chưa thành niên hay so sánh mình với người khác dựa vào những tiêu chuẩn lý tưởng và họ.

Việc trẻ nôn nóng hướng tới những chuẩn mực lý tưởng mới tuy nhiên trẻ lại LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bối rối không biết nên theo chuẩn mực nào là tiền đề cho những hành vi không phù hợp với chuẩn mực xã hội và qui định của pháp luật của các em. Hướng tiếp cận văn hóa-lịch sử Nhà tâm lý học người Nga L.Vưgôtxki (1896-1934) cho rằng, trẻ chưa thành niên tự xây dựng kiến thức cho mình, Theo ông, kiến thức là theo hoàn cảnh và cộng hưởng, nó được hình thành từ con người và môi trường. Điều này cho thấy sự hiểu biết tốt nhất là thông qua sự tương tác, phối hợp hoạt động với người khác. Ngoài ra, Vưgôtxki còn nêu lên giả thuyết về sự không trùng lặp nhau của ba phương diện trưởng thành ở tuổi thành niên, đó là trưởng thành về giới tính, trưởng thành về cơ thể nói chung và trưởng thành về mặt xã hội.

Đây chính là mâu thuẫn cơ bản của tuổi chưa thành niên, cũng từ mâu thuẫn này nẩy sinh sự khủng hoảng. Ông cho rằng khủng hoảng ở giai đoạn chưa thành niên là khủng hoảng lứa tuổi lớn nhất trong cuộc đời con người. Trong giai đoạn này trẻ rất khó tiếp xúc, khó giáo dục. Trong giai đoạn phổ thông, trẻ lâm vào giai đoạn khủng hoảng thường giảm thành tích học tập, ít lý thú với công việc, cuộc sống nội tâm thường có mâu thuẫn…[1;558].

Sự mất cân đối trong trưởng thành giữa mặt xã hội và cơ thể, sự dằn vặt nội tâm dễ dẫn các em đến những suy nghĩ tiêu cực, hành động tiêu cực mà có thể các em chưa lường trước được hậu quả. Chính vì vậy, sự can thiệp một cách kịp thời, tế nhị của gia đình là rất quan trọng giúp các em lấy lại cân bằng trong giai đoạn khủng hoảng, tránh được những hành vi không phù hợp, hành vi phạm pháp. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hướng tiếp cận hành vi Chủ nghĩa hành vi chú ý đến những phản ứng và tác nhân môi trường của hành vi để tìm hiểu sự phát triển tâm lý của trẻ chưa thành niên.F Skinner (1904-1990), thì trí não, dù vô thức hay ý thức không cần thiết để giải thích hành vi và sự phát triển mà sự phát triển và hành vi là một.

Chính vì sự phát triển là học hỏi và thường xuyên thay đổi theo môi trường cho nên nếu sắp xếp lại kinh nghiệm thì có thể thay đổi sự phát triển. Theo Skinner để thay đổi hành vi ta phải “sử dụng kích thích tích cực để kiểm soát và thay đổi hành vi cá nhân” [1;141].