MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Môi trường là nền tảng cho sự sống còn và phát triển của nhân loại, là không gian sống của con người và sinh vật. Trong quá trình tồn tại và phát triển con người cần có các nhu cầu tối thiểu về không khí, độ ẩm, nước, nhà ở. cũng như các hoạt động vui chơi giải trí khác.
Tất cả các nhu cầu này đều do môi trường cung cấp. Tuy nhiên khả năng cung cấp các nhu cầu đó của con người là có giới hạn và phụ thuộc vào trình độ phát triển của từng quốc gia và ở từng thời kì. Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu vừa là bộ phận cấu thành cơ bản của sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia. Vườn Quốc gia (VQG) Ba Bể là một vườn quốc gia, rừng đặc dụng, khu du lịch sinh thái của Việt Nam, nằm trên địa phận tỉnh Bắc Kạn, với trung tâm là hồ Ba Bể.
Vườn Quốc gia được thành lập theo quyết định số 83/TTg ngày 10/11/1992 của Chính phủ với diện tích 7.226 ha là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và hơn 300 ha diện tích mặt hồ. Những nghiên cứu khoa học khẳng định đây là khu vực giàu có về đa dạng sinh học, có nhiều nét đặc trưng của hệ sinh thái điển hình rừng thường xanh trên núi đá vôi và hồ trên núi, rừng thường xanh đất thấp.[23] Giữa VQG là hồ nước ngọt được UNESCO xếp vào danh sách một trong 20 hồ nước ngọt đẹp nhất thế giới cần được bảo vệ và phát triển. Hồ dài hơn 8 km, chỗ rộng nhất khoảng 3 km, sâu khoảng 20 đến 30m. Ba nhánh của hồ thông nhau được người dân địa phương gọi tên là Pé Lầm, Pé Lù và Pé Lèng.
Nằm trên vùng núi đá vôi có rất nhiều hang động kastơ. Đặc biệt là động Puông, động Hua Mạ. hồ có nhiều cảnh đẹp mê người là điều diệu kì, hấp dẫn mà thiên nhiên ban tặng. Hồ Ba Bể còn là 1 điểm du lịch nổi tiếng, là “viên ngọc xanh” giữa đại ngàn đã và đang nổi lên là một điểm du lịch sinh thái lý tưởng với du khách trong và ngoài nước, nhất là vào thời điểm đầu xuân và hè.
Nhưng các hoạt động du lịch vô ý thức hoặc không được kiểm soát có thể có tác động đến thẩm mỹ cảnh quan nghiêm trọng, các tác động gây ra bởi rác thải, nhiễm bẩn ở trên các tuyến giao thông và đường mòn gây ảnh hưởng nghiêm trọng lên n 2 vệ sinh của môi trường nước, đất, thảm thực vật và không khí. Sự thiếu nhận thức về môi trường của khách tham quan và người dân địa phương cùng với cơ sở hạ tầng và quy trình xử lý rác thải không đầy đủ là những mối đe dọa cho môi trường của khu vườn, cho vẻ đẹp tự nhiên vốn có và cho cả những cơ hội phát triển du lịch sinh thái trong vùng. Trong những năm gần đây hồ Ba Bể đang bị bồi lắng “chóng mặt” do các hoạt động khai thác khoáng sản quanh hồ, các hoạt động của người dân trong việc chặt phá rừng bừa bãi, phát nương làm rẫy, canh tác, khai thác gỗ nghiến ngay trong VQG. Vì vậy, vấn đề bảo vệ môi trường là một nhiệm vụ vô cùng quan trọng để thu hút khách du lịch, tạo điều kiện cho người dân bản địa phát triển kinh tế.
Xuưt phát tư vưn đư đó, đưưc sư nhưt trí cưa ban giám hiưu nhà trưưng, Ban chư nhiưm khoa Môi Trưưng - Trưưng Đưi hưc Nông lâm Thái Nguyên, tôi thưc hiưn đư tài: “Tìm hiểu nhển thểc cểa ngểểi dân vể môi trểểng tểi vùng lõi cểa Vểển Quểc gia Ba Bể, huyển Ba Bể, tểnh Bểc Kển” 1. Mục tiêu − Đánh giá nhận thức của người dân về một số vấn đề ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và công tác bảo vệ môi trường tại vùng lõi của VQG Ba Bể. − Từ đó đề xuất những giải pháp giáp phù hợp nhằm nâng cao nhận thức của người dân về môi trường và ý thức bảo vệ môi trường sống. Yêu cầu của đề tài − Điều tra thu thập thông tin, phân tích để xác định các nguồn, các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng môi trường vùng lõi VQG Ba Bể.
− Số liệu phản ánh trung thực khách quan. − Những kiến nghị đưa ra có tính khả thi, phù hợp với điều kiện địa phương. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong hoc tập, nghiên cứu khoa học − Nâng cao kiến thức kỹ năng và rút ra được những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này.
− Vận dụng và phát huy các kiến thức đã học tập và nghiên cứu rèn luyện về kỹ năng tổng hợp và phân tích số liệu. Ý nghĩa thểc tiển − Đánh giá được nhận thức của người dân địa bàn vùng lõi Vườn Quốc gia Ba Bể huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn về môi trường. − Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học Các khái niệm cơ bản: − Vườn Quốc gia là khu vực tự nhiên trên đất liền hoặc ở vùng đất ngập nước, hải đảo, có diện tích đủ lớn được xác lập để bảo tồn một hay nhiều hệ sinh thái đặc trưng hoặc đại diện không bị tác động hay chỉ bị tác động rất ít từ bên ngoài; bảo tồn các loài sinh vật đặc hữu hoặc đang nguy cấp.[23] − Nhận thức: + (Danh từ) Quá trình và kết quả phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy, quá trình con người nhận biết, hiểu biết thế giới khách quan hoặc kết quả của quá trình đó. + (Động từ) Nhận ra và biết được. [14] + Nhận thức là quá trình biện chứng của sự phản ánh thế giới khách quan trong ý thức con người, nhờ đó con người tư duy và không ngừng tiến đến gần khách thể. [17] − “Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, ảnh hưởng đến đời sống sản suất, sự tồn tại, sự phát triển của con người và sinh vật” .[5] − Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác .[5] − Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật.
[5] − Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong sạch, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học.[5] n 5 − Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, đảm bảo tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường. [5] − Rác thải là những chất được loại ra trong sinh hoạt, trong quá trình sản xuất hoặc trong các hoạt động khác. Có nhiều loại rác thải khác nhau và có nhiều cách phân loại. [5] − Sự cố môi trường là tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi thất thường của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái hoặc biến đổi môi trường nghiêm trọng.[5] − Chất thải là vật chất ở thể rắn, lỏng, khí được thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc hoạt động khác.
[5] − Quản lý chất thải là hoạt động phân loại, thu gom, vận chuyển, giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế, xử lý, tiêu hủy, thải loại chất thải. Phế liệu là sản phẩm, vật liệu bị loại ra từ quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng được thu hồi để dùng làm nguyên liệu sản xuất. [5] − “Quản lý môi trường là tổng hợp các biện pháp, luật pháp, chính sách kinh tế, kỹ thuật xã hội thích hợp nhằm bảo vệ chất lượng môi trường sống và phát triển bền vững kinh tế xã hội quốc gia” [4] − Thông tin về môi trường bao gồm số liệu, dữ liệu về các thành phần môi trường; về trữ lượng, giá trị sinh thái, giá trị kinh tế của các nguồn tài nguyên thiên nhiên về các tác động đối với môi trường; về chất thải; về mức độ môi trường bị ô nhiễm, suy thoái và các thông tin về môi trường khác. Cơ sở thực tiễn 2.
Mểt sể vển để vể môi trểểng cển quan tâm trên thể giểi [10] Theo GS.TS Võ Quý: Chúng ta đang phải đối mặt với nhiều vấn đề môi trường, cấp bách nhất là: − Rừng -“ là lá phổi của Trái đất” đang bị phá hủy do hoạt động của loài người Rừng xanh trên thế giới che phủ khoảng một phần ba diện tích đất liền của Trái đất, chiếm khoảng 40 triệu km2. Tuy nhiên, các vùng rừng rậm tốt tươi đã bị suy thoái nhanh chóng trong những năm gần đây. n 6 Các hệ sinh thái rừng bao phủ khoảng 10% diện tích Trái đất, khoảng 30% diện tích đất liền. Tuy nhiên, các vùng có rừng che phủ đã bị giảm đi khoảng 40% trong vòng 300 năm qua và theo đó mà các loài động thực vật, thành phần quan trọng của hệ sinh thái rừng cũng bị mất đáng kể.
Loài người đã làm thay đổi các hệ sinh thái một cách hết sức nhanh chóng trong khoảng 50 năm qua. Rừng còn đem lại nhiều lợi ích khác cho chúng ta, trong đó việc đảm bảo sự ổn định chu trình oxy và cacbon trong khí quyển và trên mặt đất là rất quan trọng. Cây xanh hấp thụ lượng lớn CO2 và thải ra khí O2, rất cần thiết cho cuộc sống. Từ trước đến nay, lượng CO2 có trong khí quyển luôn ổn định nhờ sự quang hợp của cây xanh.
Tuy nhiên, trong những năm gần đây, một diện tích lớn rừng bị phá hủy, nhất là rừng rậm nhiệt đới, do đó hàng năm có khoảng 6 tỷ tấn CO2 được thải thêm vào khí quyển trên toàn thế giới, tương đương khoảng 20% lượng khí CO2 thải ra do sử dụng các nhiên liệu hóa thạch (26 tỷ tấn/năm). Điều đó có nghĩa là việc giảm bớt sử dụng nhiên liệu hóa thạch và khuyến khích bảo vệ rừng và trồng rừng để giảm bớt sử dụng nhiên liệu hóa thạch và khuyến khích bảo vệ rừng và trồng rừng để giảm bớt tác động của biến đổi khí hậu là rất quan trọng.