mở đầu lịch sử tư tưởng Trung Quốc có ngôn ngữ và ý nghĩa chặt chẽ. Trong thời kỳ Chiế n Quố c tuy chiế n tranh liên miên nhưng văn hóa cổ đa ̣i Trung Quố c vẫn không ngừng phát triển, tầ ng lớp nhân si ̃ mới nổ i lên với viê ̣c nắ m vững và phổ biến kiế n thức văn hóa khoa ho ̣c như là tiêu chí của tầ ng lớp này. Sự sôi đô ̣ng trong xã hô ̣i của tầ ng lớp này la ̣i thúc đẩ y tới đỉnh cao sự phồ n vinh về văn hóa khoa ho ̣c của Trung Quốc cổ đại. Thời gian này nổi lên có Lão Tử, Trang Tử , Liê ̣t Tử là đại biể u của Đa ̣o Giáo ; Hàn Phi Tử là đại biể u vủa Pháp Gia ; Mă ̣c Tử là tiêu biể u của Mă ̣c Gia… Đó là cảnh tượng “trăm hoa đua nở , trăm nhà đua tiế ng” hiếm có trong lịch sử nhân loại.
Các học phái đề u đưa ra các phương pháp tri ̣nước trên lâ ̣p trường giai cấ p mình. Mă ̣c gia cho rằ ng muố n thiên ha ̣ thái biǹ h thinh ̣ tri ̣thì cầ n giáo du ̣c cho con người “tin ̀ h thương yêu đồ ng loa ̣i không phân biê ̣t sang - hèn, cao - thấ p trong xã hội” [76, tr. Vì thế, Mă ̣c gia đưa ra thuyế t “kiêm ái” (lòng yêu thương con người ). Để thực hiê ̣n đươ ̣c “kiêm ái” con người phải “thươ ̣ng đồ ng” (đồ ng nhấ t vào thươ ̣ng đế tấ t cả giá trị nhân sinh ); “Thươ ̣ng hiề n” (chọn người hiề n lañ h đa ̣o quố c gia không phân biê ̣t sang hèn quý tiê ̣n ); “tiế t táng” (không phân biê ̣t cách thức chôn cấ t người chế t mà nhấ t loa ̣t giản dị, tiế t kiê ̣m) [76, tr.
Mă ̣c gia phản đố i quan điể m lễ tri ̣đời nhà Chu. Tư tưởng của phái Mặc gia phản ánh lợi ích của những người sản xuất nhỏ , mang màu sắ c bin ̀ h dân sâu đâ ̣m.nay 15 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nay Pháp gia cho rằng muốn trị nước phải dùng pháp , thuật, thế. Tư tưởng của Pháp gia là sản phẩm của sự biến đổi xã hội thời kì Chiến q uố c, đa ̣i diện cho tầ ng lớp điạ chủ mới trỗi dâ ̣y có yêu cầ u củng cố chế đô ̣ tâ ̣p quyề n trung ương của nề n chuyên chiń h quân chủ. Pháp gia không đồng tình với chủ trương “làm theo đời vua trước” và đề ra mô ̣t hê ̣ thố ng chiń h tri ̣ lấ y pháp , thuâ ̣t, thế làm nô ̣i dung cơ bản.
Pháp là khuôn mẫu của thiên hạ , mọi người đều phải tuân theo. Thuâ ̣t là phương pháp điề u hành , quyề n mưu của người cầ m đầ u. Thế là quyề n thế của kẻ làm chúa. Người đứng đầ u phả i nắ m lấ y quyề n lực va ̣n năng , quyề n giế t ha ̣i và khen thưởng có thế thì thuâ ̣t mới đươ ̣c thực thi, thế mới đư ợc tôn trọng [76, tr.
Tư tưởng này đã đươ ̣c Tầ n vương ứng dụng thành công và thống nhất được Trung Quốc , trở thành vị hoàng đế quyền uy nhất Trung Quốc. Lão Tử - ông tổ của Đạo giáo, cho rằ ng, “Trong xã hô ̣i dân đói vì trên bắt thuế nhiề u , dân khó tri ̣vì trên dùng đa ̣o hữu vi , dân coi thường cái chế t vì quá cần số ng” [76, tr. Vì thế, phải dùng đạo trị nước. Nghĩa là phải áp dụng thuật xử “lấy vô vi mà xử sự , lấy bất ngôn mà dạy đời” [76, tr.
Thuyế t “vô vi” đươ ̣c coi là tư tưởng trung tâm của Laõ Tử. “Vô vi” là “đem cái tự nhiên mà giúp mộ t cách tự nhiên , không tư tâm , không vi ̣ki”̉ [76, tr. Tức phải số ng , hoạt động một cách thuần phác , không can thiê ̣p , không làm trái với bản tính tự nhiên. Ông cũng khẳ ng đinh ̣ muố n lấ y vô vi mà xử sự phải có những con ngườ i gô ̣t sa ̣ch tâm tư, tư du ̣c, có như vậy thì mới có tinh thầ n cách ma ̣ng với bản thân và xã hô ̣i , mới không chiụ sự khuấ t phu ̣c của uy quyền.
Tư tưởng của Laõ Tử thể hiê ̣n cái nhìn tiế n bô ̣ tôn tro ̣ng quy luâ ̣t tư nhiên. Song ông lại rất tiêu cực và bảo thủ khi yếu cầu con người p hải “lấ y nhu thắ ng cương” , “lấ y yế u thắ ng ma ̣nh” , “tri túc”, “không dám đi trước thời đa ̣i” [76, tr.nay 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nay Như vâ ̣y, các đại biểu cùng thời với Khổng Tử đều đưa ra được những kiế n giải có giá tri ̣cho sự bình ổ n và phát triể n của xã hô ̣i. Các đại biểu đều gă ̣p nhau ở sự trăn trở xây dựng xã hô ̣i tố t đe ̣p hơn và ho ̣ đề u đưa ra đươ ̣c nguyên nhân của sự rố i loa ̣n trong xã hô ̣i là do con người. Vì vậy, các học thuyế t đề u đề ra những giải pháp để nâng cao ý thức , tư chấ t của con người.
Mă ̣c dù đề u đươ ̣c hình thành trên mô ̣t nề n tảng hiê ̣n thực xã hô ̣i là thời Xuân Thu - Chiế n Quố c nhưng ở Khổ ng Tử la ̣i có sự khác biê ̣t khá lớn. Ông đưa ra hê ̣ thố ng quan điể m khá toàn diê ̣n về viê ̣c giáo du ̣c , đào ta ̣o con người. đây cũng là giải pháp cơ bản và hữu hiệu nhất để ổn định xã hội. Khổng Tử - cuộc đời và sự nghiệp giáo dục Khổ ng Tử không những đư ợc sinh ra trong một giai đoạn lịch sử đặc biê ̣t, mà cuộc đời và con người của Khổng Tử cũng có rất nhiều điểm đáng chú ý.
Cuô ̣c đời đầ y biế n đô ̣ng của ông đã chi phố i bản tính cao quý, lố i số ng, sự nghiê ̣p và tư tưởng c ủa ông tạo nên một hình tượng Khổng Tử rất riêng trong triế t ho ̣c và giáo dục học của Trung Quốc cổ đại. Khổng Tử sinh năm 551 TCN, quê ở ấp Trâu, làng Xương Bình huyện Khúc Phụ (nay là Khúc Phụ tỉnh Sơn Đông - Trung Quốc). Sinh ra trong thời kỳ phiến loạn nên tuổi thơ của ông trải qua nhiều biến cố đau buồn. Chính cuô ̣c số ng đầ y thăng trầ m ấ y đã ta ̣o nên mô ̣t tầ m vóc Khổ ng Tử lớn lao và đă ̣c biê ̣t: “Mười năm tuổ i đã biế t để hế t tâm trí vào ho ̣c tâ ̣p , ba mươi tuổ i đứng vững trong trường đời , bố n mươi tuổ i không còn điề u gì phải nghi hoă ̣c , năm mươi tuổ i đã biế t mê ̣nh thời, sáu mươi tuổi nghe được mọi nhẽ, bảy mươi tuổi muố n sao làm vâ ̣y mà không vượt qua khuôn phép” [1, tr.
Tuổ i thơ nghèo khổ : Cha Khổng Tử là Thúc Lương Ngột, làm chức võ quan nhỏ ở nước Lỗ, can đảm và rất mạnh mẽ, có chút chiến công nhưng nghèo, sinh Khổng Tử khi ông 60 tuổi. Mẹ là bà Nhan Thị Trưng Tại - một người phụ nữ hiểu biết về văn hoá truyền thống, năm Khổng Tử hai tuổi thì (LUAN.nay 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.nay mồ côi cha, ngày nhỏ thích chơi trò tế lễ và ham học đi đâu cũng học, thấy cái gì không hiểu cũng hỏi, đi với ai cũng học hỏi người đó. Ông học không riêng một thầy nào tức không được một tôn sư truyền cho một học thuyết nào cả. Hồi nhỏ ông cũng được học ở trường công mở dạy con cái quý tộc về lục nghệ: lễ, nhạc, xạ, ngự, thủ, số.
Khổ ng Tử vừa ho ̣c, vừa chăm chỉ giúp đỡ me ̣, mười tuổ i đã phải làm những công viê ̣ c nă ̣ng nho ̣c. Chính cuộc sống nghèo khó này đã giúp Khổng Tử trưởng thành. Mười lăm tuổ i đã quyế t chí ho ̣c tâ ̣p : Mẹ Khổng Tử qua đời để lại cho ông bao khó khăn thử thách và sự bấ t ha ̣nh lớn lao. Nhưng ông không gu ̣c ngã trước số phâ ̣n đen đủi của cuô ̣c đời , không trách phâ ̣n , trách trời mà tự lực vươn lên trong cuô ̣c số ng.
Nghị lực phi thường cộng với sự ham học đã tạo nên mô ̣t Khổ ng Tử bản liñ h và ý chí sắ t đá. Ngay sau khi me ̣ mấ t không lâu , nước Lỗ chiêu mộ đãi sĩ, với lòng ham học Khổ ng Tử cho rằng đây là cơ hội tốt để được đi học. Nhưng không ngờ Khổng Tử bị từ chối và xua đổi vì bị coi là tầng lớp dưới. Đây là mô ̣t đòn giáng vào Khổ ng Tử làm ông vô cùng bàng hoàng.
Ông bấ t bình với chế đô ̣ ho ̣c tâ ̣p đương thời. Thiết chế giáo dục trong xã hội quân chủ đã thủ tiêu tự do, mong muốn và khát vọng học tập của con người. Chính những điều này là cơ sở để sau này ông đưa ra những nguyên tắ c và phương pháp giáo du ̣c mới , và có tính biến đổi về chất so với giáo dục đương thời, một thiết chế giáo dục có tính chất dân chủ, nổi bật nhấ t là quan niệm “hữu giáo vô loài”. Từ thời thơ ấ u , Khổ ng Tử đã đă ̣c biê ̣t yêu thích văn hóa cổ.
Càng học tâ ̣p nghiên cứu sâu ông càng thấ y văn hóa cổ cao xa và sâu sắ c , càng cảm nhâ ̣n đươ ̣c lòng cao thươ ̣ng của cổ nhân. Chính điều này đã có ảnh hưởng lớn đến tư tưởng giáo dục của Khổng Tử sau này : Đó là quan điể m “hiế u cổ ” : “Chẳng phải ta sanh ra là tự nhiên hiểu biết đạo lý. Thật ta là người ham mộ kinh thơ của thánh hiền đời xưa, cho nên ta cố gắng mà tầm học đạo lý” [7, (LUAN.nay 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Cũng là cơ sở ông đề ra các phương pháp giáo dục như “ôn cố nhi tri tân”, phương pháp “thuâ ̣t nhi bấ t tác” .