Luận Văn Thạc Sĩ Về Nguyên Tắc Công Bằng Trong Xét Xử Vụ Án Hành Chính

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính thực trạng và giải pháp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong

• Tác giả: Nguyễn Chí Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hồng Quang
• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hành Chính - Hiến Pháp
• Đề tài: Nguyên Tắc Công Bằng Trong Xét Xử Vụ Án Hành Chính: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ NGUYÊN TẮC CÔNG BẰNG TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH
• 1.1. Khái niệm công bằng và nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính
• 1.2. Nội dung nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính
• 1.2.1. Nhóm các biểu hiện chung
• 1.2.2. Nhóm điều chỉnh các hoạt động riêng biệt trong tổ chức hành chính
• 1.2.3. Vai trò của nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VÀ THỰC TRẠNG THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC CÔNG BẰNG TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH
• 2.1. Một số quy định pháp luật về thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính
• 2.2. Thực trạng thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính
• 2.2.1. Về nguyên tắc công bằng tranh tụng trong xét xử
• 2.2.2. Về bảo đảm công bằng quyền bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự
• 2.2.3. Về công bằng đối thoại
• 2.2.4. Về công bằng trong giám đốc việc xét xử
• 2.2.5. Về công bằng trong việc bảo đảm hai cấp xét xử và quyền kháng cáo vụ án hành chính
• 2.3. Đánh giá thực trạng thực hiện nguyên tắc
• 2.3.1. Kết quả thực hiện nguyên tắc
• 2.3.2. Tồn tại, hạn chế khi thực hiện nguyên tắc
• 2.3.3. Nguyên nhân
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP BẢO ĐẢM HIỆU QUẢ THỰC HIỆN NGUYÊN TẮC CÔNG BẰNG TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH
• 3.1. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính
• 3.2. Một số giải pháp
• 3.2.1. Về hoàn thiện pháp luật
• 3.2.2. Về tổ chức thực hiện pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái niệm công bằng và nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính

Nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính là một khái niệm quan trọng trong pháp luật Việt Nam, có vai trò thiết yếu trong việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Theo nhiều tài liệu và nghiên cứu, công bằng không chỉ đơn thuần là một nguyên tắc pháp lý mà còn là một giá trị xã hội cần được thực hiện trong mọi hoạt động của cơ quan nhà nước, đặc biệt là trong lĩnh vực tư pháp. Nguyên tắc này yêu cầu mọi người phải được đối xử công bằng, không phân biệt đối xử và mọi quyết định của tòa án cần phải dựa trên sự thật khách quan và pháp luật. Việc thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử không chỉ góp phần vào việc bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan mà còn nâng cao uy tín của hệ thống tư pháp. Như một nhà nghiên cứu đã chỉ ra: "Công bằng trong xét xử không chỉ là mục tiêu mà còn là yêu cầu bắt buộc đối với mọi cơ quan tư pháp." Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của công bằng trong việc đảm bảo sự tin tưởng của người dân vào hệ thống pháp luật.

1.1. Nội dung nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính

Nội dung của nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính bao gồm nhiều khía cạnh khác nhau. Trước hết, công bằng phải được đảm bảo trong quy trình xét xử, từ khâu tiếp nhận đơn kiện đến việc ra phán quyết cuối cùng. Điều này có nghĩa là các bên tham gia đều có quyền được trình bày ý kiến, đưa ra chứng cứ và được lắng nghe một cách công bằng. Bên cạnh đó, công lý cũng yêu cầu các quyết định của tòa án phải được đưa ra dựa trên các quy định pháp luật hiện hành, không chịu tác động từ áp lực bên ngoài. Một trong những biểu hiện quan trọng của công bằng là việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên, đặc biệt là quyền kháng cáo và quyền được bồi thường thiệt hại. Như vậy, việc thực hiện nguyên tắc công bằng không chỉ là trách nhiệm của tòa án mà còn là nghĩa vụ của tất cả các cơ quan chức năng liên quan.

II. Quy định của pháp luật và thực trạng thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính

Luật Tố tụng hành chính 2015 đã có những quy định cụ thể về nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính. Tuy nhiên, thực trạng thực hiện các quy định này vẫn còn gặp nhiều khó khăn. Theo một số nghiên cứu, nhiều vụ án hành chính vẫn chưa được xử lý một cách công bằng, dẫn đến việc quyền lợi của công dân bị xâm phạm. Một trong những nguyên nhân chính là sự thiếu minh bạch trong quy trình xét xử và việc áp dụng pháp luật còn chưa đồng bộ. Các cơ quan tư pháp đôi khi vẫn còn có sự thiên lệch trong việc xử lý các vụ việc, điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân mà còn làm giảm lòng tin của họ vào hệ thống pháp luật. Để khắc phục tình trạng này, cần có những biện pháp cải cách mạnh mẽ trong quy trình xét xử, bảo đảm tính minh bạch và công bằng trong mọi quyết định. Như một chuyên gia pháp lý đã nhận định: "Sự công bằng trong xét xử là nền tảng của một xã hội văn minh và pháp quyền."

2.1. Đánh giá thực trạng thực hiện nguyên tắc công bằng

Đánh giá thực trạng thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính cho thấy rằng, mặc dù có những quy định pháp luật rõ ràng, nhưng việc thực hiện vẫn còn nhiều bất cập. Một số trường hợp, các quyết định của tòa án không phản ánh đúng bản chất của vụ việc, dẫn đến sự bất bình đẳng trong xử lý. Các bên tham gia thường gặp khó khăn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình do thiếu thông tin và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng. Hơn nữa, việc đào tạo và nâng cao năng lực cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp cũng chưa được chú trọng đúng mức, làm ảnh hưởng đến chất lượng xét xử. Để cải thiện tình hình này, cần có sự đầu tư hơn nữa vào công tác đào tạo, nâng cao nhận thức về công bằng trong hoạt động tư pháp, nhằm đảm bảo rằng mọi quyết định đều được đưa ra dựa trên các nguyên tắc pháp lý và thực tiễn công bằng.

III. Một số giải pháp bảo đảm hiệu quả thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính

Để nâng cao hiệu quả thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính, cần triển khai một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là rất cần thiết, đảm bảo rằng các quy định về công bằng trong xét xử được cụ thể hóa và dễ áp dụng. Thứ hai, cần tăng cường công tác đào tạo cho cán bộ tư pháp, đặc biệt là các thẩm phán, nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng trong việc thực hiện nguyên tắc công bằng. Bên cạnh đó, việc xây dựng cơ chế giám sát và đánh giá hoạt động xét xử cũng rất quan trọng, giúp phát hiện kịp thời những sai sót trong quá trình xét xử. Cuối cùng, cần có sự tham gia tích cực của các tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc giám sát hoạt động của các cơ quan tư pháp, đảm bảo rằng mọi quyết định đều được đưa ra một cách công bằng và khách quan. Như một học giả đã nhấn mạnh: "Để thực hiện được công bằng trong xét xử, không chỉ cần có luật mà còn cần có lòng tin và sự tham gia của toàn xã hội."

3.1. Về hoàn thiện pháp luật

Hoàn thiện pháp luật về công bằng trong xét xử vụ án hành chính là một trong những giải pháp quan trọng. Cần phải rà soát và sửa đổi các quy định hiện hành để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong thực tiễn. Các quy định cần phải rõ ràng, minh bạch và dễ hiểu, giúp cho các bên tham gia có thể thực hiện quyền lợi của mình một cách hiệu quả. Việc xây dựng các quy định cụ thể về quyền và nghĩa vụ của các bên trong xét xử cũng là một yếu tố cần thiết để bảo đảm công bằng. Hơn nữa, cần có các quy định về trách nhiệm của các cơ quan tư pháp trong việc thực hiện nguyên tắc công bằng, từ đó tạo ra áp lực để các cơ quan này thực hiện đúng nhiệm vụ của mình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam, nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính giữ vai trò then chốt nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan. Theo báo cáo của ngành Tòa án nhân dân, trong năm 2015, các Tòa án nhân dân các cấp đã thụ lý 6.058 vụ án hành chính, giải quyết được 5.553 vụ, đạt tỷ lệ 88,7%. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế trong việc thực hiện nguyên tắc công bằng, ảnh hưởng đến hiệu quả xét xử và niềm tin của người dân vào hệ thống tư pháp. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng thực hiện nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính tại Việt Nam, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực thi nguyên tắc này. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn xét xử vụ án hành chính tại các Tòa án nhân dân trong giai đoạn từ năm 2015 đến 2018. Ý nghĩa của nghiên cứu được thể hiện qua việc góp phần hoàn thiện pháp luật tố tụng hành chính, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý hành chính nhà nước thông qua hoạt động xét xử công bằng, minh bạch.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: triết học pháp quyền về công bằng và nguyên tắc tố tụng hành chính. Công bằng được hiểu là một phạm trù khoa học và xã hội, bao gồm các khía cạnh bình đẳng, phù hợp với mục đích và bảo đảm an toàn pháp lý. Khái niệm công bằng được phát triển từ các học thuyết của Aristote, Hans Kelsen và Gustav Radbruch, nhấn mạnh sự bình đẳng trong đối xử và tính khách quan trong xét xử. Trong lĩnh vực tố tụng hành chính, nguyên tắc công bằng được thể hiện qua các quy định về quyền và nghĩa vụ của đương sự, quyền tiếp cận chứng cứ, đối thoại trong tố tụng, và sự độc lập của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân. Các khái niệm chuyên ngành như "nguyên tắc tranh tụng", "quyền kháng cáo", "đối thoại tố tụng" và "giám đốc việc xét xử" được sử dụng để phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích các quy định pháp luật và thực tiễn xét xử. Phương pháp thống kê được áp dụng để tổng hợp số liệu về số vụ án thụ lý, giải quyết, tỷ lệ kháng cáo và hủy án trong giai đoạn 2015-2018. Phương pháp so sánh được dùng để đối chiếu các quy định pháp luật qua các giai đoạn và so sánh với thực tiễn áp dụng. Phương pháp phân tích giúp làm sáng tỏ các biểu hiện của nguyên tắc công bằng trong từng giai đoạn tố tụng. Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật như Hiến pháp 2013, Luật Tố tụng hành chính 2015, báo cáo tổng kết công tác xét xử của Tòa án nhân dân tối cao, cùng các tài liệu nghiên cứu học thuật liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các vụ án hành chính được thụ lý và giải quyết trong giai đoạn nghiên cứu, với phương pháp chọn mẫu là tổng hợp và phân tích toàn diện các số liệu có sẵn. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 2015 đến 2019, tập trung vào đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ giải quyết vụ án hành chính đạt cao nhưng vẫn còn tồn tại vi phạm nguyên tắc công bằng: Năm 2015, tỷ lệ giải quyết đạt 88,7%, năm 2016 đạt 80%, tuy nhiên tỷ lệ bản án, quyết định bị hủy do lỗi chủ quan vẫn chiếm khoảng 3,9% năm 2015 và 3,75% năm 2016. Điều này cho thấy còn những sai sót trong quá trình xét xử ảnh hưởng đến công bằng.

2. Quyền tranh tụng và tiếp cận chứng cứ được bảo đảm nhưng chưa đồng đều: Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định rõ quyền thu thập, giao nộp, tiếp cận tài liệu, chứng cứ của đương sự, tạo điều kiện cho việc bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Tuy nhiên, trong thực tế, việc thu thập và cung cấp chứng cứ còn gặp khó khăn do sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan, tổ chức.

3. Việc tổ chức đối thoại trong tố tụng được chú trọng nhưng chưa phổ biến rộng rãi: Các Tòa án đã tăng cường tổ chức đối thoại giữa các bên, góp phần giảm thiểu tranh chấp và thúc đẩy hòa giải. Tuy nhiên, không phải tất cả vụ án đều thực hiện đối thoại, đặc biệt trong các vụ án phức tạp.

4. Quyền kháng cáo và giám đốc việc xét xử được quy định đầy đủ nhưng người dân chưa nắm rõ: Tỷ lệ kháng cáo các bản án sơ thẩm khoảng 33,2% năm 2015 và 42,4% năm 2016, cho thấy người dân có ý thức bảo vệ quyền lợi. Song, vẫn còn trường hợp kháng cáo quá hạn hoặc không hợp lệ do thiếu hiểu biết về thủ tục.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm sự chưa đồng bộ trong hệ thống pháp luật, năng lực và trình độ nghiệp vụ của Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân, cũng như sự phối hợp giữa các cơ quan trong thu thập chứng cứ. So với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phản ánh đúng xu hướng cải cách tư pháp tại Việt Nam, đồng thời chỉ ra những điểm cần hoàn thiện. Việc bảo đảm nguyên tắc công bằng không chỉ là yêu cầu pháp lý mà còn là yếu tố then chốt nâng cao uy tín của Nhà nước pháp quyền và niềm tin của người dân. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ giải quyết vụ án, tỷ lệ hủy án do lỗi chủ quan, và bảng thống kê số vụ án có tổ chức đối thoại để minh họa rõ nét hơn về thực trạng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật tố tụng hành chính: Cần sửa đổi, bổ sung các quy định liên quan đến quyền thu thập chứng cứ, đối thoại và kháng cáo nhằm đảm bảo tính rõ ràng, minh bạch và khả thi. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp.

2. Nâng cao chất lượng đào tạo và bồi dưỡng nghiệp vụ cho Thẩm phán, Hội thẩm nhân dân: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về nguyên tắc công bằng, kỹ năng xét xử và quản lý phiên tòa. Thời gian thực hiện: liên tục hàng năm. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, các trường đào tạo luật.

3. Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan trong thu thập và cung cấp chứng cứ: Xây dựng quy chế phối hợp chặt chẽ giữa Tòa án, Viện kiểm sát, các cơ quan hành chính để đảm bảo chứng cứ được thu thập đầy đủ, kịp thời. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng. Chủ thể thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao.

4. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến pháp luật về quyền kháng cáo và tố tụng hành chính: Tổ chức các chương trình truyền thông, hướng dẫn thủ tục tố tụng cho người dân nhằm nâng cao nhận thức và khả năng thực hiện quyền của đương sự. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: Bộ Tư pháp, Tòa án nhân dân các cấp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân: Nâng cao nhận thức và kỹ năng áp dụng nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính, từ đó nâng cao chất lượng phán quyết.

2. Luật sư và người bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự: Hiểu rõ các quy định pháp luật và thực tiễn xét xử để bảo vệ tốt hơn quyền lợi của khách hàng trong tố tụng hành chính.

3. Cán bộ, công chức trong các cơ quan hành chính nhà nước: Nắm bắt các quy định về tố tụng hành chính để thực hiện đúng pháp luật, hạn chế vi phạm và tranh chấp hành chính.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Luật: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về nguyên tắc công bằng trong xét xử hành chính, phục vụ cho nghiên cứu và học tập chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính là gì?
   Nguyên tắc công bằng là sự đảm bảo mọi đương sự được đối xử bình đẳng, có quyền tiếp cận chứng cứ, được bảo vệ quyền lợi hợp pháp và được xét xử công khai, minh bạch. Ví dụ, Luật Tố tụng hành chính 2015 quy định rõ quyền thu thập và giao nộp chứng cứ của các bên.

2. Tại sao nguyên tắc công bằng lại quan trọng trong xét xử hành chính?
   Nguyên tắc này bảo vệ quyền con người, quyền công dân, đồng thời nâng cao uy tín của Nhà nước pháp quyền. Nó giúp ngăn chặn sự tùy tiện, tham nhũng và tiêu cực trong hoạt động quản lý nhà nước.

3. Các bên trong vụ án hành chính có quyền gì trong việc thu thập chứng cứ?
   Các đương sự có quyền chủ động thu thập, giao nộp chứng cứ, đề nghị Tòa án xác minh, thu thập bổ sung khi cần thiết. Tòa án có trách nhiệm hỗ trợ đương sự trong việc này để đảm bảo quyền tranh tụng.

4. Quyền kháng cáo trong tố tụng hành chính được quy định như thế nào?
   Đương sự có quyền kháng cáo toàn bộ hoặc một phần bản án, quyết định sơ thẩm trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày tuyên án. Luật cũng cho phép thay đổi, bổ sung hoặc rút kháng cáo trước khi phiên tòa phúc thẩm bắt đầu.

5. Thách thức lớn nhất trong thực hiện nguyên tắc công bằng hiện nay là gì?
   Một trong những thách thức là sự phối hợp chưa đồng bộ giữa các cơ quan trong thu thập chứng cứ và việc người dân chưa nắm rõ đầy đủ quyền kháng cáo, dẫn đến việc kháng cáo quá hạn hoặc không hợp lệ.

Kết luận

• Nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính là nền tảng bảo vệ quyền con người và quyền công dân trong Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
• Luật Tố tụng hành chính 2015 đã có nhiều quy định cụ thể nhằm đảm bảo nguyên tắc này trong thực tiễn xét xử.
• Thực trạng cho thấy tỷ lệ giải quyết vụ án cao nhưng vẫn còn tồn tại sai sót ảnh hưởng đến công bằng và hiệu quả xét xử.
• Cần thiết phải hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực nghiệp vụ và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan để thực hiện tốt nguyên tắc công bằng.
• Đề nghị các cơ quan chức năng triển khai các giải pháp trong vòng 1-2 năm tới nhằm nâng cao chất lượng xét xử và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

Hành động tiếp theo là áp dụng các giải pháp đề xuất để cải thiện thực trạng, đồng thời tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các khía cạnh liên quan nhằm góp phần xây dựng hệ thống tư pháp hành chính công bằng, minh bạch và hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: Một vấn dé van dé ly luận cơ bản về nguyên tắc công bằng trong xét xử vu án hành chỉnh. Chương II: Quy định của pháp luật và thực trang thực hiền nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ an hanh chính. Chương IIT: Một số giải pháp bảo dim hiệu quả thực hiền nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hảnh chỉnh. CHƯƠNG1 MOT SỐ VAN DE LÝ LUẬN CƠ BẢN VE NGUYÊN TAC CÔNG BẰNG TRONG XÉT XỬ VỤ ÁN HÀNH CHÍNH 111.

Khái niệm công bằng và nguyên tắc công bằng trong xét xử vụ án hành chính 1.11 Công bằng Qua tham khảo một số tài liệu va bai viết của TS. Nguyễn Thi Thủy (Đại học Luật Ha Nội) về Công bằng và ý nghĩa của bao dm nguyên tắc công ‘bang trong tô tụng hanh chính, ta có thể đưa ra khái niệm vẻ công bằng Công. bằng 1a một phạm trù khoa học được nghiên cứu bởi nhiễu lính vực khoa học khác nhau bao gém cả triết học, chính trị, pháp lý. Công bang được coi là một hiện tương xã hôi có ý nghĩa khách quan mà con người cần hướng tới trong tư duy, nhên thức va hành đông.

Vi vay, công bằng vừa La muc đích, vừa lả chuẩn mực để đánh giá sự tôn tại, phát triển của cộng. đồng, của zã hội loài người. Sự thiết lập công bằng dựa vào ý chí chủ quan, do con người (nhóm, thâm chi là giai cấp) quyết định là duy tâm, 1a trái quy luật tự nhiên, x hội va tư duy. Co chăng nó chỉ được xác định ở phạm vi và quan niêm Phạm vi va quan niệm lại phụ thuộc vào quá trình nhận.

thức do điều kiện kinh tế va sinh hoạt vật chất quyết định. Công bằng trong xã hội có giai cấp là trật tự giải quyết các mâu thuẫn giai cấp và giải quyết các vân để xã hồi. Trước tiên, công bằng trong công lý là một khái niêm căn bản của triết học pháp quyên, triết hoc xã hội cũng như của đời sống chính tri, x hội, tôn giáo và pháp luật, công bằng trong than học được xem la đức hạnh căn ban thứ hai của con người, bao gém sw thông minh, công bằng, dũng căm và sự chững mực. 6 Đồi với những nba kinh điển của tu tưởng dân chủ như Pericles (405 = TCN), Solon (638 — 559 TCN), Tocqueville (1805 ~ 1859).

thi dân chủ là hình thức căn ban của công, g, va nguyên tắc bình đẳng là nguyên tắc tối cao của nó. Bình đẳng là đạo đức (Ethos) của dân chủ. Ở đây người ta phân biệt giữa công bằng khách quan là nguyên tắc tốt cao để biện luận. cho pháp chế, các chế định và hệ thống xã hội như pháp luật, nha nước, kinh tế, gia đính va công bằng chủ quan la một đức hạnh (Tugend).

Trước câu hôi, công bang là gi, thông thường được trả lời rằng. Hạt nhân của công bằng là sự bình đẳng Từ đó chúng ta cúng thấy rằng bình. đẳng không phải là tat ca của công bằng. Tuy nhiên, thời kỷ sau Immanuel Kant (1724 — 1804), đặc biết trong chủ nghĩa thực chứng (Positivism), người ta thường định nghĩa ngắn gon sự công bang trong nguyên tắc bình.

đẳng, và sự bình đẳng này được thể hiện trong công thức: Doi xử như nhau. đổi với những cải giảng nhau vả không như nhau đổi với những cái không giống nhau. Hans Kelsen (1881-1973) cho rằng chỉ có nguyên tắc hình thức nay mới là khoa học, còn nội dung của công bằng thì không thé là đổi tượng của khoa học mã la đổi tượng của chính tri. Kelsen cho rằng, chúng ta không biết va cũng sẽ không bao giờ biết nội dung của công bang va như vây, với ông, triết học pháp quyên hay là học thuyết vé công bằng chỉ giới hạn ỡ hình thức.

Với Gustav Radbruch (1878 - 1949), công bằng cũng la bình đẳng, nhưng nguyên tắc bình đẳng chỉ có tính chất hình thức, bởi vậy cần phãi có một nguyên tắc mang tính chất nội dung. Ong đã đưa ra khái niêm "phù hợp với mục dich” (Zweckmassigkeit), nhưng khái niêm này không bao hâm trong khái niệm công bằng ma ông đất nó bên canh công bằng va “bảo đâm an toàn pháp lý”. Bao dim an toàn pháp lý là cần thiết bối vi sw phủ hợp với mục đích chỉ có giá tri tương đối va phải can đến quyền lực. 7 lực quyết định cái ma khoa học không thể xác định được.

Ông cho rằng, công bang, sự phủ hợp với mục đích va an toan pháp lý là ba mất của khái tiệm pháp quyền. Arthur Kaufmann nha triết học Đức Trong các tác phẩm bản vẻ triết học pháp quyền như "Về sự công bằng" (1993), "Nhập môn triết học pháp quyển và lý luận pháp quyển hiện đại” (1994), “Triết học pháp quyển” (1997),. tiếp thu, phát triển tư tường trên của Radbruch va lập luận rằng, công bằng (theo nghĩa rông) có ba khía canh: "sự bình đẳng (cổng bằng theo nghĩa hẹp), sư phủ hợp với mục đích (chính là công bằng xã hội) và sự ‘bao đâm an toàn pháp lý (hiêu lực của luật)" (Kaufmann, 1997, tr. “Bình đẳng 14 khía cạnh hình thức của công bằng, sự phủ hợp với mục đích là khía cạnh nội dung của công bằng va sự bảo đảm an toàn pháp lý l chức ning của công bằng.

Tuy nhiên sự phân biết ba khia cạnh hình thức, nội dung va chức năng của công bằng chi để đáp ứng nhu céu hệ thông hóa các khía cạnh của công bằng. Còn sự thật thì công bằng vừa lả tình thức, nội dung va chức năng. Không thé có nguyên tắc bình đẳng ma hoàn toàn không có nội dung, va sự an toàn pháp lý không chỉ tốn tại cho ‘ban thân, ma để phục vụ cho bình đẳng và công bằng xã hội. Cho nên sự.

phân chia trên không phải la sự phân biệt bản chất của công bằng, mã là sự ác định cung bac các khía cạnh của nó” (Kaufmann, 1997, tr. 153 ~ 154), Thứ hai, công bằng lả bình đẳng. Theo Kaufmann, quan điểm của Aristote về công bằng mà hạt nhân. của nó là sự bình đẳng (Gieichheit).

"đối xử như nhau đổi với những cát như nhau và đối xử khác nhau đổi với những cái khác nhau, cho đến nay vẫn là xuất phát điểm của nhiều học thuyết triết học pháp quyền phương Tây. Aristote đã phân biệt hai loại công bang, trong đó sự bình đẳng thể hiên ở hai hình thức khác nhau, đỏ 1a công bằng bu trừ (iustitia 8 commutativa) và công bing phân chia (justitia distributiva). Công bằng bit trừ là công bằng giữa những cát khác nhau trong tự nhiền, nhưng như nhau trước pháp luật. Công bằng bù trừ có nghĩa là sw bình đẳng tuyệt đổi giữa đưa và nhân giữa những cái được pháp luật xem như nhau, chẳng hạn như hàng hóa va giá cả, thiệt hại và bôi thưởng.

Còn công bằng phân chia lại lả sự bình đẳng tương quan trong su đối xử với một nhóm người, la sự phan 'tbổ quyển và nghĩa vụ theo các chuẩn độ ximg đáng, khả năng, nhu cầu” (Kaufmann, 1997, tr 157) Tuy nhiên, theo Kaufmann, nguyên tắc binh đẳng trên của Aristote trước hết chỉ mang tính thuần túy hình thức, bi nó chỉ nói ring những gi giống nhau phải được đổi xử như nhau và những gì khác nhau phải được đổi xử khác nhau. Nhưng nó không nói rằng cái gi giống nhau và cát gì khác nhau. Ma vẫn dé nay lại quan trong cho việc xây dựng các quy phạm. Nguyên tắc bình đẳng tương xứng trên cũng không nói ring phải đổi xử với cái giống nhau như thé nao và với cái không giống nhau như thé nao, Mà van để này lại quan trọng đổi với việc quy định hậu quả pháp lý.

Không có gì trên thể giới nay lâ hoàn toàn giống nhau va hoàn toàn khác nhau, ma chỉ it nhiều giống nhau vả khác nhau căn cứ vảo một điểm so sánh Su giảng nhau lả sự trừu tượng hóa cái không giống nhau, và sự không giống nhau cũng lại la sự trừu tượng hóa cái giống nhau. một giới han lôgíc giữa sự giảng nhau va sw tương tự. Su giống nhau bao giờ cũng chỉ là sự tương tự & một gúc đồ nao đó. Tir những lập luận trên KauRnann cho rễng nguyên tắc bình đẳng chỉ mang tính hình thức, trong nhiễu trường hợp cụ thể, nguyên tắc trên có thé gay ra những bat công.

Vi vậy, can phải có thêm một nguyên tắc mang tính. nội dung và như vay bão dim vẻ mặt khoa học và thực tiễn. Nguyên tắc nồi 9 dung nay chính 1a tính mục đích của phap quyển hay công bằng sã hội (soziale Gerechtigkeit) Dưới góc đô pháp lý thi sư công bằng được hiển diện thông qua sự "binh đẳng" ma pháp luật thường quy định Thực tế thi bình đẳng không. phải là công bằng, binh đẳng chi là yêu tổ cơ ban hop thành sự công bằng Trên lý thuyết thì bình đẳng trước pháp luật là điều kiện cơ bản để đạt đến.

s công bang Tuyên ngôn độc lập của nước Mỹ năm 1776, Tuyên ngôn vẻ nhân. quyên và dân quyển của nước Pháp năm 1789 đều dé cao gia tri bình đẳng, công bing, mục đích là chống lại sự phan biệt đối xử dựa trên sự khác biệt vẻ nguồn gốc xuất thên, chủng tộc, mâu da, giới tính, xu hướng tỉnh đục, ngôn ngữ, tôn giáo, thể giới quan chính trị, nguồn gốc xuất thân, tải sản. hay các điều kiện khác. Nguyên tắc bình đẳng trước pháp luật bị vi phạm.

khi công quyền hành xử tùy tiên, đối xử bat công hơn đối với một nhóm. người nay so với một nhóm người khác, không dựa trên căn cứ pháp lý nào cả, mic dù giữa hai nhóm nảy không có bat cứ một sự khác biết nao về mat địa vị pháp lý. Những đạo luật vi pham nguyên tắc bình đẳng phải bị tuyên bố vô hiệu. Những quyết định hành chính hay phán quyết của Tòa án vi pham nguyên tắc bình đẳng phải bi hủy bô.

Đây chính là nguyên tắc cơ bản. sya xiyyêt sút tt tả cặc Hiển phap tha Việt Na vacea các “HIẾP pia kháe trên thể giới Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam xuất ban năm 1995, "bình đẳng" được định ngiĩa là sự được đổi xử như nhau vẻ các mặt chính trị, kinh tế, văn hóa không phân biết thảnh phân va địa vi x8 hội, trong đồ trước tiến và co ban nhất lả bình đẳng trước pháp luật Binh đẳng xã hội phải được thực hiện trên nên tăng công lý, pháp luật. Công bằng xã hội được cụ thể hóa thanh các nguyên tắc ứng xử va 10 được thể chế hóa thanh các quy định pháp luật hoặc thanh các quy ‘bat thành văn. Công bằng xã hội theo pháp luật là phương thức, la cơ chế để thực hiên bình đẳng x hội thực chất.

Công bằng xã hội khác với bình. quân chủ nghĩa.