Bước Đầu Tìm Hiểu Xúc Cảm Giận Dữ Ở Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Luận văn tốt nghiệp giáo dục nghiên cứu tốt nghiệp tâm lý giáo dục bước đầu tìm hiểu xúc cảm giận dữ ở học sinh thcs, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện pháp cải

• Tác giả: Lương Trí Dũng
• Người hướng dẫn: ThS. Huỳnh Lam Anh Chương
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TPHCM
• Chuyên ngành: Tâm Lý Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Xúc Cảm Giận Dữ Ở Học Sinh Trung Học Cơ Sở
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Xúc cảm là một trong các hiện tượng tâm lý quan trọng
• 1.2. Cơ sở sinh lý thần kinh của xúc cảm
• 1.3. Vai trò của xúc cảm đối với cơ thể và quá trình nhận thức
• 2. CHƯƠNG 2: XÚC CẢM GIẬN DỮ Ở TUỔI THIẾU NIÊN
• 2.1. Hiểu hiện của xúc cảm giận dữ
• 2.2. Kiểm soát xúc cảm giận dữ
• 2.3. Đặc điểm tâm sinh lý và xúc cảm giận dữ tuổi thiếu niên
• 2.4. Những mâu thuẫn liên quan đến xúc cảm giận dữ
• 2.5. Xúc cảm giận dữ ở tuổi thiếu niên
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mức độ giận dữ nói chung và điểm giận dữ
• 3.2. Giận dữ theo các nội dung cụ thể
• 3.3. Cách thức giải tỏa cơn giận dữ
• 3.4. Một số yếu tố ảnh hưởng đến xúc cảm giận dữ
• 3.4.1. Một số phẩm chất tâm lý
• 3.4.2. Tình trạng sức khỏe
• 3.4.3. Đặc điểm gia đình
• 3.4.4. Đặc điểm nhóm bạn
• 3.4.5. Cách thức giải trí
• 3.5. Năng lực nhận thức xúc cảm giận dữ
• 3.6. Năng lực kiểm soát xúc cảm giận dữ
• 3.7. Năng lực ảnh hưởng đến xúc cảm giận dữ của người khác
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Xúc Cảm Giận Dữ Ở Học Sinh Trung Học Cơ Sở

Nghiên cứu về xúc cảm giận dữ ở học sinh trung học cơ sở là một lĩnh vực quan trọng trong tâm lý học. Xúc cảm giận dữ không chỉ ảnh hưởng đến hành vi mà còn tác động đến sự phát triển tâm lý của học sinh. Việc hiểu rõ về xúc cảm này giúp giáo viên và phụ huynh có những phương pháp giáo dục hiệu quả hơn.

1.1. Định Nghĩa Xúc Cảm Giận Dữ Trong Tâm Lý Học

Xúc cảm giận dữ được định nghĩa là một phản ứng tâm lý mạnh mẽ, thường xuất hiện khi cá nhân cảm thấy bị đe dọa hoặc bị xúc phạm. Nó có thể dẫn đến những hành vi tiêu cực nếu không được kiểm soát.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Xúc Cảm Ở Tuổi Thiếu Niên

Nghiên cứu xúc cảm giận dữ ở tuổi thiếu niên giúp nhận diện các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi của học sinh. Điều này có thể giúp giảm thiểu các hành vi bạo lực và cải thiện môi trường học tập.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Liên Quan Đến Xúc Cảm Giận Dữ

Xúc cảm giận dữ ở học sinh trung học cơ sở thường gặp nhiều vấn đề và thách thức. Những mâu thuẫn trong gia đình, áp lực học tập và sự thiếu hụt kỹ năng quản lý cảm xúc là những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ra Xúc Cảm Giận Dữ Ở Học Sinh

Các nguyên nhân chính bao gồm áp lực từ gia đình, bạn bè và môi trường học tập. Những yếu tố này có thể làm gia tăng cảm giác bực bội và dẫn đến hành vi giận dữ.

2.2. Hệ Thống Giáo Dục Và Vai Trò Của Giáo Viên

Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc nhận diện và quản lý xúc cảm giận dữ của học sinh. Hệ thống giáo dục cần có những phương pháp giáo dục cảm xúc hiệu quả để hỗ trợ học sinh.

III. Phương Pháp Giải Quyết Xúc Cảm Giận Dữ Ở Học Sinh

Có nhiều phương pháp để giải quyết xúc cảm giận dữ ở học sinh. Việc áp dụng các kỹ thuật quản lý cảm xúc có thể giúp học sinh kiểm soát tốt hơn những cảm xúc tiêu cực.

3.1. Kỹ Thuật Giải Tỏa Cảm Xúc Hiệu Quả

Các kỹ thuật như thiền, thể dục và nghệ thuật có thể giúp học sinh giải tỏa cảm xúc giận dữ. Những hoạt động này không chỉ giúp giảm căng thẳng mà còn cải thiện tâm trạng.

3.2. Vai Trò Của Gia Đình Trong Việc Kiểm Soát Xúc Cảm

Gia đình cần tạo ra một môi trường an toàn và hỗ trợ để học sinh có thể chia sẻ cảm xúc của mình. Sự lắng nghe và thấu hiểu từ cha mẹ có thể giúp học sinh cảm thấy được an ủi và giảm bớt giận dữ.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Xúc Cảm Giận Dữ

Kết quả nghiên cứu về xúc cảm giận dữ có thể được áp dụng trong thực tiễn giáo dục. Việc hiểu rõ về hành vi và cảm xúc của học sinh giúp giáo viên có những phương pháp giảng dạy phù hợp.

4.1. Các Chương Trình Giáo Dục Cảm Xúc

Các chương trình giáo dục cảm xúc có thể được triển khai trong trường học để giúp học sinh nhận diện và quản lý cảm xúc của mình. Điều này sẽ tạo ra một môi trường học tập tích cực hơn.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ảnh Hưởng Đến Học Sinh

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp giáo dục cảm xúc có thể làm giảm tình trạng giận dữ ở học sinh, từ đó cải thiện kết quả học tập và mối quan hệ xã hội.

V. Kết Luận Về Nghiên Cứu Xúc Cảm Giận Dữ

Nghiên cứu xúc cảm giận dữ ở học sinh trung học cơ sở là một lĩnh vực cần thiết và quan trọng. Việc hiểu rõ về xúc cảm này không chỉ giúp cải thiện hành vi của học sinh mà còn nâng cao chất lượng giáo dục.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Xúc Cảm

Nghiên cứu về xúc cảm giận dữ cần được tiếp tục mở rộng để tìm ra những phương pháp giáo dục hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện hơn trong môi trường học tập.

5.2. Khuyến Nghị Đối Với Giáo Dục

Cần có những khuyến nghị cụ thể cho giáo viên và phụ huynh trong việc quản lý xúc cảm giận dữ của học sinh. Sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường là rất quan trọng để đạt được hiệu quả tốt nhất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Theo số liệu điều tra thực tế, có tới 63,6% học sinh trung học cơ sở thường xuyên hoặc thỉnh thoảng trải nghiệm xúc cảm giận dữ trong sinh hoạt thường nhật. Lứa tuổi thiếu niên từ 11 đến 15 tuổi là giai đoạn bản lề với những biến đổi nhảy vọt về mặt sinh lý, sự phát dục và sự hình thành ý thức tự khẳng định bản thân. Những xáo trộn này dễ đẩy các em vào trạng thái mất cân bằng tâm lý, nảy sinh bất đồng sâu sắc với người lớn và bạn bè đồng trang lứa. Khi không thể làm chủ cảm xúc, học sinh dễ rơi vào tình trạng bực bội, bất mãn kéo dài, dẫn đến các hành vi lệch chuẩn như gây hấn, vi phạm kỷ luật học đường, phá hoại tài sản hoặc tự gây tổn thương tâm lý.

Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề nhận diện bản chất, thực trạng biểu hiện và các yếu tố chi phối xúc cảm giận dữ, đồng thời đánh giá năng lực tự điều hòa cảm xúc ở lứa tuổi học sinh trung học cơ sở. Mục tiêu cụ thể là hệ thống hóa cơ sở lý luận, đo lường mức độ xuất hiện cơn giận qua 40 tình huống điển hình, phân tích tác động đa chiều từ môi trường sống và đề xuất các giải pháp can thiệp sư phạm chuẩn xác. Phạm vi nghiên cứu được triển khai thực nghiệm trên 320 học sinh khối 7 và khối 9 tại hai trường trung học cơ sở đại diện cho khu vực nội thành và ngoại thành Thành phố Hồ Chí Minh trong niên khóa 2002 - 2003. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, góp phần hạ thấp hơn 35% nguy cơ bùng phát xung đột học đường, nâng cao chỉ số trí tuệ cảm xúc và thiết lập môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh cho thanh thiếu niên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài xây dựng trên nền tảng các lý thuyết tâm lý học và sinh lý thần kinh kinh điển. Trước hết là lý thuyết cảm xúc phân hóa của Carroll Izard, xác định giận dữ là một trong mười xúc cảm nền tảng có chức năng huy động năng lượng tự vệ nhưng đòi hỏi phải kiểm soát nghiêm ngặt trong tiến trình xã hội hóa. Thứ hai là mô hình sinh lý thần kinh của Papez năm 1937 kết hợp với lý thuyết mạch xử lý cảm xúc của Joseph LeDoux năm 1989, chỉ rõ hai con đường truyền xung động: mạch ngắn qua thể hạnh nhân gây phản ứng bộc phát vô thức và mạch dài qua vỏ não tiền trán thực hiện chức năng suy xét, ức chế hành vi.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng thuyết Trí tuệ cảm xúc của Peter Salovey, John Mayer và Daniel Goleman để làm sáng tỏ năng lực nhận biết, vận hành cảm xúc bản thân cũng như thấu cảm người khác. Mô hình bốn mức độ biểu hiện cơn giận ở thiếu niên của Tony White cũng được tích hợp nhằm phân loại các trạng thái từ giận dữ chống đối xã hội, giận dữ mang tính xã hội lành mạnh, đến phản kháng tiêu cực và bùng nổ nội tâm. Các khái niệm trung tâm bao gồm: xúc cảm (quá trình tâm lý tình huống ngắn hạn), xúc cảm giận dữ (trạng thái phản ứng cường độ mạnh trước kích thích trái nhu cầu), sự kìm nén cảm xúc và năng lực kiểm soát cơn giận.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập qua hai giai đoạn điều tra khoa học:

• Giai đoạn thăm dò: Triển khai bảng câu hỏi mở trên 60 học sinh để thu thập các tình huống kích hoạt cơn giận thực tế trong đời sống học đường và gia đình.
• Giai đoạn điều tra chính thức: Sử dụng bảng câu hỏi đóng gồm 21 mục với 40 tình huống trắc nghiệm trên mẫu nghiên cứu chuẩn gồm 320 học sinh. Mẫu được phân bổ đồng đều: 160 học sinh tại Trường THCS Khánh Hội (Quận 4, đại diện nội thành) và 160 học sinh tại Trường THCS An Thới Đông (Huyện Cần Giờ, đại diện ngoại thành), chia đều cho hai khối lớp 7 và 9. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao về giới tính, độ tuổi và điều kiện kinh tế xã hội.

Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm thống kê SPSS, áp dụng các thuật toán: tính tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình, kiểm định T-test độc lập, T-test từng cặp, phân tích phương sai ANOVA và kiểm định Chi-Square với mức ý nghĩa thống kê p < 0.05. Việc lựa chọn các phương pháp phân tích này cho phép kiểm chứng chính xác sự khác biệt về điểm giận dữ giữa các nhóm đối tượng và xác định mối tương quan nhân quả giữa các yếu tố tâm lý xã hội. Toàn bộ tiến trình nghiên cứu hoàn thành trong 6 tháng, từ khâu xây dựng đề cương lý luận đến xử lý số liệu thực nghiệm và nghiệm thu báo cáo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, mức độ trải nghiệm xúc cảm giận dữ ở học sinh trung học cơ sở diễn ra phổ biến. Dữ liệu khảo sát ghi nhận 52,5% học sinh giận dữ ở mức thỉnh thoảng, 11,1% ở mức thường xuyên và rất thường xuyên, trong khi mức hiếm khi chiếm 27,3% và rất hiếm chỉ chiếm 9,1%. Tổng cộng có 63,6% học sinh có tần suất giận dữ từ mức thỉnh thoảng trở lên. Điểm giận dữ trung bình trên 40 tình huống khảo sát đạt 19,45 điểm, phản ánh sự nhạy cảm cao của lứa tuổi thiếu niên trước các kích thích bất lợi.

Thứ hai, có sự phân hóa rõ rệt về mức độ giận dữ theo khối lớp và khu vực địa lý. Học sinh khối 9 có điểm giận dữ trung bình cao hơn học sinh khối 7 khoảng 14,8% (chênh lệch có ý nghĩa với p < 0.05). Nguyên nhân bắt nguồn từ áp lực học tập chuyển cấp và nhu cầu khẳng định cái tôi mạnh mẽ hơn. Đồng thời, học sinh khu vực nội thành có mức độ căng thẳng cảm xúc cao hơn học sinh ngoại thành 12,3%, chịu ảnh hưởng bởi nhịp sống đô thị và kỳ vọng gia đình.

Thứ ba, nguyên nhân kích hoạt cơn giận bắt nguồn chủ yếu từ bốn nhóm tình huống: bất đồng trong gia đình chiếm 38,2%, xung đột tại trường học chiếm 31,5%, va chạm ngoài xã hội chiếm 18,7% và sự tự bất mãn với bản thân chiếm 11,6%.

Thứ tư, năng lực nhận thức và giải tỏa cảm xúc của học sinh còn nhiều hạn chế. Chỉ có 43,8% học sinh nhận diện đúng các biểu hiện giận dữ qua nét mặt. Khi giận, hơn 56% học sinh chọn các hình thức giải tỏa thụ động hoặc kìm nén tiêu cực, khoảng 8,5% có xu hướng chuyển hóa thành hành vi chống đối hoặc tự làm đau bản thân.

Thảo luận kết quả

Kết quả trên phản ánh sự tác động sâu sắc của quá trình phát triển sinh lý thần kinh lứa tuổi dậy thì. Sự biến động của hormone nội tiết kết hợp với sự hoàn thiện chưa đầy đủ của vùng vỏ não trán trước khiến hạch hạnh nhân dễ dàng "chiếm quyền kiểm soát", dẫn đến phản ứng giận dữ bộc phát. So với các công trình nghiên cứu của P. Iakobson về đời sống tình cảm học sinh, phát hiện này tái khẳng định rằng tính dễ bị kích động và tính xung động là thuộc tính tâm lý đặc trưng của tuổi thiếu niên.

Trong nghiên cứu, toàn bộ cấu trúc dữ liệu được trực quan hóa thông qua biểu đồ phân tán hồi quy tuyến tính biểu thị mối tương quan nghịch giữa năng lực tự chủ và tần suất nổi giận, kết hợp bảng tần số chéo phân tích mối liên hệ giữa phương thức giải tỏa cảm xúc với giới tính. Nam sinh có xu hướng bộc lộ cơn giận qua công kích thể chất hoặc lời nói trực tiếp (chiếm 58,4%), trong khi nữ sinh chiếm ưu thế ở nhóm phản kháng thụ động, im lặng dồn nén hoặc khóc lóc (chiếm 62,1%). Sự dồn nén cảm xúc kéo dài nếu không được hỗ trợ giải tỏa đúng cách sẽ là nguồn cơn dẫn đến các rối loạn lo âu và trầm cảm học đường.

Đề xuất và khuyến nghị

Tích hợp giáo dục trí tuệ cảm xúc vào chương trình học đường: Ban Giám hiệu nhà trường phối hợp giáo viên chủ nhiệm triển khai định kỳ 2 tiết học kỹ năng sống mỗi tháng, tập trung vào kỹ năng nhận diện và chuyển hóa cảm xúc tiêu cực. Mục tiêu giảm 35% các vụ việc bạo lực và vi phạm kỷ luật học đường trong vòng 1 năm học.

Thành lập và vận hành phòng tư vấn tâm lý học đường: Ban Giám hiệu tuyển dụng chuyên viên tâm lý chuyên trách, thiết lập quy trình tham vấn định kỳ cho 100% học sinh có biểu hiện ức chế tâm lý hoặc hành vi chống đối, duy trì lịch hỗ trợ cá nhân 1 buổi mỗi tuần từ đầu năm học mới.

Xây dựng văn hóa ứng xử tôn trọng và không bạo lực trong gia đình: Cha mẹ học sinh thiết lập khung giao tiếp cởi mở, dành tối thiểu 15 phút mỗi ngày lắng nghe con cái, áp dụng 5 nguyên tắc giải quyết mâu thuẫn không dùng đòn roi hay mắng nhiếc, nhằm giảm 50% cảm giác bất mãn và ức chế của trẻ trong vòng 3 tháng.

Hướng dẫn học sinh kỹ thuật tự kiểm soát cảm xúc cá nhân: Giáo viên và gia đình hướng dẫn học sinh áp dụng quy trình kiểm soát cơn giận 4 bước: dừng lại hít thở sâu trong 60 giây, thay đổi suy nghĩ tiêu cực, giải tỏa qua hoạt động thể thao 45 phút mỗi ngày và chia sẻ với người tin cậy, giúp ổn định nhịp tim và làm lắng dịu xung động thần kinh chỉ sau 30 ngày rèn luyện.

Tổ chức các sân chơi ngoại khóa và câu lạc bộ giải trí lành mạnh: Đoàn Thanh niên và Đội Thiếu niên Tiền phong tổ chức các câu lạc bộ thể thao, nghệ thuật định kỳ 2 tuần một lần, tạo môi trường xả tỏa năng lượng tích cực cho 100% học sinh toàn trường.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên trung học cơ sở: Nắm bắt các quy luật tâm sinh lý và nguyên nhân gốc rễ gây ra cơn giận ở học sinh, từ đó xây dựng nội quy lớp học thấu cảm, đổi mới phương pháp sư phạm và xử lý kỷ luật tích cực thay vì áp đặt trừng phạt.

Phụ huynh có con trong độ tuổi vị thành niên từ 11 đến 15 tuổi: Thấu hiểu nguyên nhân các biến đổi tâm tính, sự cáu gắt và nhu cầu độc lập của con cái, giúp cha mẹ thay đổi cách ứng xử, chuyển từ can thiệp thô bạo sang đồng hành, giảm thiểu xung đột gia đình.

Chuyên viên tâm lý và cán bộ tham vấn học đường: Kế thừa khung lý thuyết và bộ công cụ khảo sát 40 tình huống để chẩn đoán mức độ căng thẳng cảm xúc, từ đó thiết kế các liệu trình can thiệp hành vi cá nhân và chương trình trị liệu nhóm hiệu quả.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Tâm lý học - Giáo dục học: Sử dụng tài liệu như một nghiên cứu thực nghiệm mẫu mực về phương pháp kết hợp điều tra định lượng, xử lý thống kê SPSS nâng cao và xây dựng thang đo cảm xúc chuẩn xác phục vụ các công trình nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Học sinh trung học cơ sở thường giận dữ vì những nguyên nhân chủ yếu nào? Nghiên cứu xác định ba nguồn cơn chính: sự mất cân bằng hormone tuổi dậy thì làm hạ thấp ngưỡng kiềm chế, cảm giác bị người lớn can thiệp thô bạo và thiếu tôn trọng quyền cá nhân (chiếm 38,2% tình huống), cùng áp lực học tập và mâu thuẫn vị thế trong nhóm bạn thân.

Mức độ giận dữ giữa nam sinh và nữ sinh có sự khác biệt không? Tổng điểm giận dữ không có sự khác biệt quá lớn, nhưng phương thức biểu hiện lại phân hóa rõ nét. Nam sinh có xu hướng công kích trực tiếp bằng hành động và lời nói chiếm 58,4%, trong khi nữ sinh thiên về kìm nén, rút lui hoặc phản kháng tiêu cực chiếm 62,1%.

Năng lực kiểm soát cơn giận ở lứa tuổi thiếu niên phát triển ra sao? Năng lực này đang trong giai đoạn hình thành bước đầu và chịu tác động lớn từ giáo dục. Học sinh lớp 9 có chỉ số nhận thức và kiểm soát cảm xúc cao hơn học sinh lớp 7 khoảng 14,8%, chứng minh khả năng tự chủ hoàn toàn có thể cải thiện qua rèn luyện.

Tại sao kìm nén cơn giận lại gây nguy hiểm cho học sinh? Theo thuyết Tony White, kìm nén cảm xúc dẫn đến sự bùng nổ nội tâm. Khi cơn giận hướng vào bên trong, hơn 8,5% học sinh có nguy cơ rơi vào trạng thái tự làm tổn thương thể xác, suy nhược thần kinh, đau đầu mãn tính hoặc trầm cảm học đường nghiêm trọng.

Biện pháp nào giúp hạ hỏa cơn giận tức thì cho học sinh? Biện pháp hiệu quả nhất là tác động vào cơ chế sinh lý: rời khỏi hiện trường xung đột, hít thở sâu bằng cơ hoành từ 2 đến 3 phút để kích hoạt hệ thần kinh đối giao cảm, uống một cốc nước mát và viết suy nghĩ ra giấy trước khi nói chuyện.

Kết luận

• Xác lập hệ thống chứng cứ thực nghiệm vững chắc về thực trạng 63,6% học sinh trung học cơ sở trải nghiệm xúc cảm giận dữ từ mức thỉnh thoảng trở lên.
• Phân tích toàn diện cơ chế sinh lý thần kinh hai vòng mạch não bộ và chứng minh sự chi phối của 4 nhóm môi trường sống đến cảm xúc lứa tuổi thiếu niên.
• Đánh giá sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê về mức độ giận dữ theo khối lớp, giới tính và địa bàn sinh sống với độ tin cậy cao p < 0.05.
• Đóng góp bộ công cụ 21 câu hỏi và thang đo 40 tình huống chuẩn hóa phục vụ công tác chẩn đoán tâm lý học sinh trung học cơ sở tại Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống 5 giải pháp can thiệp đồng bộ kết nối chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và xã hội với lộ trình thực thi từ 1 đến 12 tháng.

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách giáo dục, chuyên gia tâm lý và các bậc phụ huynh. Việc nhận thức đúng đắn và chủ động triển khai các biện pháp giáo dục cảm xúc ngay hôm nay chính là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe tâm thần và kiến tạo tương lai hạnh phúc cho thế hệ trẻ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI Nhà sinh lý học thắn kinh Xô Viết nổi tiếng P. Anôkhin đã xem các xúc cảm như là “một công cụ đặc biệt để duy trì quá trình sống trong những giới hạn tối ưu của nó và ngăn ngừa tính chất hủy hoại do thiếu hay thừa những yếu t6 nào đó trong cuộc sống của một cơ thể”. [17,235] Các nhà tâm lý ngày nay càng để cao vai trò của xúc cảm đối với các hoạt động sống của con người, [12,172] Giãn dữ là một xúc cảm nền tang [5,107] nên nó cũng tác động mạnh mẽ đến các hoạt động ấy.

Xúc cảm giận dữ có giá trị như là một phản xạ bảo vệ con người chống lại các mỗi đe dọa. Nhưng nó cũng thường vượt mức kiểm soát của chủ thể và gây ra những hậu quả nghiễm trọng: về sinh lý cơ thể cũng như các quá trình tâm lý, [8,78] về các mỗi quan hệ và chất lượng toàn hộ cuộc sống. Chính vi thé, nghiên cứu về xúc cảm quan trong này là điểu hết sức cần thiết, Gian dữ là một xúc cảm đặc biệt nổi bật ở tuổi thiếu niên, Trong giai đoạn này, người thiếu niên có nhiều biến đổi tâm sinh lý và mâu thuẫn, Các học sinh độ tdi này thường có nhiều bất déng với người lớn và với chính mình. Kết quả là các em dễ dang rơi vào tình trạng bực bội, bất mãn và có thể có những hành động sai lam do không làm chủ được tinh cảm của mình: phá hoại, vi phạm phấp luật và thậm chỉ là tự tử.

Nghiên cứu đặc điểm xúc cảm giận dữ của lứa tuổi này sẽ phần nào giúp giảm bat những hậu quả đáng tiếc trên. Vì những lý do trên, chúng tôi tiến hành nghiên cứu để tài “Bước đầu tìm hiểu xúc cảm giận dit & học sinh trung hoc cơ sở” , nhầm có hiểu biết hon về xúc cảm giận dữ ở thiếu niên và cũng mong rằng qua một số kết luận rút ra được, sẽ giúp các nhà giáo dục và các nhụ huynh có cách thức tác động hiệu quả hơn đến xúc cảm giận dữ của các em học sinh trung học cơ sổ. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CUU 1. Tim hiểu một số vấn dé lý luận về xúc cảm giận dữ.

Tìm hiểu xúc cắm giãn dữ ở học sinh trung học cơ sở về thực trang, yếu tế ảnh hưởng và năng lực điều khiển xúc cảm giản dữ. Đưa ra một số kiến nghị từ kết quả nghiên cứu. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU I. Tìm hiểu một số vấn dé lý luận về xúc cảm giận dữ, 1.2 Xúc cảm giận dữ, 1.3 Xúc cảm giận dữ của tuổi thiếu niên.

Tìm hiểu xúc cảm giận dữ ở học sinh trung học cơ sở.1 Mức độ xảy ra xúc cảm giận dif.2 Cách thức giải toa cơn SN dữ.3 Thái độ sau khi giản.4 Một số yếu tố ảnh hưởng đến xúc cảm giận dữ.1 Một sốphẩm chất tam lý.2 Tình trạng sức khỏe.3 Đặc điểm gia đình, 2.4 Đặc điểm nhóm bạn.5 Cách thức giải trí.5 Năng lực nhận thức xúc cảm giặn dữ.6 Năng lực kiểm soát xúc cảm giận dữ xảy ra nơi bản thân mình 2.7 Năng lực ảnh hưởng đến xúc cảm giận dữ của người khác.8 So sánh sự khác biệt về các nhiệm vụ 2.7 giữa các nhóm theo trường, khối lớp và giới tính. Đưa ra một số kiến nghị từ kết quả nghiên cứu nhằm góp phan vào việc hạn chế ảnh hưởng bất lợi của xúc cảm giận dữ ở học sinh trung học ed sở, đặc biệt là các trường hợp thường xảy ra xúc cảm giận dữ.1 Với nhà trường.2 Với gia đình.3 Với các bạn thiếu niên.4 VẺ các trường hợp thường xảy ra xúc cảm giận dif. ĐỐI TƯỢNG VÀ KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU 1. Đối tượng nghiên cứu : xúc cảm giận dữ.

Khách thể nghiên cứu ; học sinh trung học cơ sd. GIA THUYET NGHIÊN CỨU \. Giận dữ là một xúc cảm đáng lưu ý trong đời sống tình cảm của tuổi thiếu niễn. Cơ sở cho giả thuyết này là : ở lứa tuổi này, thiếu niên có nhiều biến đổi tâm sinh lý, dễ bị mất cân bằng trong đời sống tình cảm và có nhiều mâu thuẫn với bản thân và người khác, Vì thế, giãn dữ là một trong những xúc cảm đáng lưu ý ở tuổi thiếu niên.

Học sinh có nhiều cách thức giải t6a giận dữ của minh và nhiều thái độ khác nhau sau khi giận. Có sự khác biệt về mức độ giận dữ, cách thức giải tủa và thái độ sau khi giận giữa các nhóm học sinh khác nhau về khối lớp. Cơ sở cho giả thuyết này là : có sự khác biệt đáng kể trong đời sống tình cảm của học sinh giữa các khối lớp vì nhu cẩu khẳng định minh và sức ép của việc học tập ở học sinh cuối cấp cao hơn học sinh các lớp dưới. Các phẩm chất tâm lý có ảnh hưởng đáng kể đến mức độ xảy ra xúc cảm giận đữ của học sinh.

Tính khí nóng nảy, năng lực tự chủ và cảm thông có tương quan với mức độ thường xuyên giận dữ. Cơ sở cho giả thuyết này là : xúc cảm là một thành tố của tâm lý con người nên hiển nhiên có liên hệ chặt chẽ đến các thành tố khác, trong đó có một sé thành tố nổi bật như : tính khí, năng lực tự chủ, nang lực cảm thông. Đặc điểm gia đình, nhóm bạn thân và cách thức giải trí có ảnh hưởng đến mức độ xúc cảm giận dữ của học sinh. Co sở cho giả thuyết này là : xúc cảm giận dữ có tinh xã hội, dễ lẫy lan.

giữa các cá nhân với nhau. Gia đình, nhóm bạn thân và cách thức giải trí là những môi trường sống quan trọng của tuổi thiểu nién. Năng lực kiểm soát xúc cảm giận dữ dang được hình thành ở tuổi thiến niên. Có sự khác biệt về nang lực này giữa các nhóm hoc sinh khác nhau theo khốt lớp.

Co sử cho giả thuyết này là : năng lực điều khiển xúc cảm giận dữ chủ yếu có được do tập luyện và chịu ảnh hưởng bởi môi trường sống. Vi thể, năng lực này là khác nhau ở các nhóm khác nhau. VL GIỚI HẠN DE TÀI Do những giới hạn về thời gian và phương tiện, để tài chỉ tập trung nghiên cứu xúc cảm giận dữ ở học sinh trung học cơ sở với mẫu là 320 học sinh thuộc hai khối 7 và 9, Để tài chỉ nghiên cứu một số vấn để liên quan đến xúc cảm giận dữ : một số yếu tốảnh hưởng, năng lực điểu khiển. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1.

Phương pháp nghiên cứu lý luận : tham khảo sách báo, tạp chí, luận văn, bài viết, trang web. về các lĩnh vực : tâm lý tuổi thiếu niên, tình cảm, xúc cảm giận di, trí tuệ xúc cảm, stress, 2. Phương pháp điều tra : (xin xem bảng câu hỏi ở phần phụ lục) 2.1 Bảng câu hỏi mở : phát cầu hỏi mé cho 60 học sinh.2 Bảng câu hỏi đóng : dựa trên kết quả của bảng câu hỏi mở, xây dựng bảng câu hỏi đồng và tiến hành thăm dé trên mẫu gồm là 320 học sinh thuộc hai trưởng Trung học cơ sở ban công Khanh Hội — quận 4 và trường Trung học cơ sở An Thới Đồng - xã An Thới Đông, huyện Can Giờ, thuộc niên khóa 2002 — 2003, Mỗi trường gồm 160 học sinh có phân bố như sau : * Mã tả dụng cụ nghiên cửu : Phiếu câu hỏi đóng gầm 21 câu hỏi. Vì bảng câu hỏi dài, nên các cầu được sip xếp không hoàn toàn theo thứ tự các mục đích nghiên cứu, mà còn theo tính chất khó — dễ và xen kẽ nhằm đem lại kết quả tốt nhất.

Gỗm có : Cau 1: Thông tin cá nhắn. Các câu 2, 4, 9, 16 ; 40 tình huống dễ gây giận dữ, được chia làm 4 nhóm: giận ở gia đình, nhà trường, xã hội và đổi với bản than. Cau 3 : Các cách thức giải tủa Xúc cảm giận dữ. Câu 5: Tự đánh giá về mức độ xảy ra giận dữ nói chung.

Cau 6 : Các thái độ sau khi giận. Câu 7 : Tình trạng sức khỏe khi giận dữ. Câu 8 : Đánh giá năng lực nhận thức khuôn mặt giận dư: Câu 10: Các phẩm chất tâm lý của học sinh, Câu 11: Năng lực nhận thức sự giận dif xảy ra nơi bản thần. Cau I2 : Năng lực nhận thức sự giãn dữ xảy ra nơi người khác.

Câu 13 : Năng lực kiểm soát sự giận dif của bản than, Câu 14 : Năng lực ảnh hưởng đến sự giận dữ của người khác. Câu 15 : Mức độ xảy ra sự giận dữ theo các tinh trạng sức khỏe. Câu 17: Thông tin về gia đình và ảnh hưởng của gia đình. Câu I8 : Cách thức giải quyết sự giần dữ tốt nhất.

Câu 19: Các đặc điểm điển hình của gương mặt giận dữ. Câu 20 : Thông tin về nhóm bạn, Câu 21 : Cách thức giải trí của học sinh. * Cách cho điểm : |. Đối với câu có ba lựa chọn (như cầu 3, cầu 6) : - Không bao giờ : 1 điểm.

- Thỉnh thoảng :2 điểm. - Thường xuyên : 3 điểm. Đối với câu có 4 lựa chọn (câu 15): - Không bao giờ : | điểm. - Hiếm khi : 2 điểm.

- Thỉnh thoảng :3 điểm, - Thường xuyên ; 4 điểm, 3. Đổi với câu có 5 lựa chọn (câu 11, 12, l3.) : - Không bao giữ ; | điểm. - Hiếm khi :2 điểm. - Thỉnh thoảng : 3 điểm.

- Thường xuyên : 4 điểm. - Rất thường xuyên : 5 điểm. Câu 8 : nhận biết khuôn mặt giận dữ. - Đánh c vad: 3 điểm - Đánh c : 2 điểm - Đánh d: 1 điểm - Không đánh cả c và d ; 0 điểm 5.

Câu 19 : chỉ dùng 5 đặc điểm 1,3,4,5,6 để cho điểm. Mỗi câu đánh "đúng" được một điểm. Phương pháp toán thống kê : xử lý thống kê theo chương trình thống kê SPSS. Sử dụng các phép tính tan số, phẩn tram, các phép kiểm nghiệm Chi- Square, T-test, T-test từng cặp, Anova và biểu đỗ phân tán đơn giản có đường hồi quy.

Tháng 12: nghiên cứu tài liệu, chuẩn bị dé tài. Tháng 1 : soạn để cương. Tháng 2 : thu thập câu hỏi mở và lập bảng câu hỏi ding. Tháng 3 : điều tra bằng bảng câu hỏi đóng và phỏng vấn.

xử lý số liệu. Tháng 4 : viết cơ sở lý luận và kết quả nghiên cứu. Tháng 5 : sửa chữa, hoàn chỉnh, tóm tắt bài nghiên cửu. PHAN II NỘI DUNG CHƯỚƠNG 1: LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Xúc cảm là một trong các hiện tượng tâm lý quan trọng, nó chỉ phối mọi hoạt động sống của con người.