CHƯƠNG I - TỔNG QUAN I. Sự cần thiết của việc thực hiện đề tài Trong những năm gần đây việc áp dụng các tiêu chuẩn về trao đổi dữ liệu điện tử trên thế giới đã trở nên phổ biến trong hầu hết các lĩnh vực đời sống, đặc biệt trong lĩnh thương mại, thanh toán, vận chuyển, hải quan, tài chính, v. Tại Việt Nam hiện nay, các tiêu chuẩn, quy chuẩn nói chung và về TMĐT nói riêng cũng đang được các cơ quan, tổ chức quan tâm nghiên cứu, ứng dụng trong thực tế. Trong tiến trình hội nhập quốc tế và khu vực, Việt Nam cần phát triển và hoàn thiện những hệ thống thông tin, được sử dụng những tiêu chuẩn công nghệ hài hòa với các nước để thuận lợi hóa các tiến trình trao đổi thông tin trong nước và xuyên quốc gia.
Để từng bước hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến CNTT và TMĐT, Quốc hội Việt nam đã thông qua Luật Giao dịch điện tử (tháng 11 năm 2005), Luật Công nghệ thông tin (tháng 6 năm 2006). Các văn bản dưới luật cũng đã và đang được các Bộ, ngành quan tâm xây dựng, hoàn thiện và triển khai. Liên quan đến chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử, những năm gần đây, Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng - Bộ Khoa học và Công nghệ đã tiến hành biên dịch và ban hành một số tiêu chuẩn quốc gia (TCVN) trên cơ sở các tiêu chuẩn quốc tế như ISO 9735, ISO 15000 và nhiều chuẩn liên quan khác. Ngoài ra, các Bộ, ngành cũng đã tiến hành thực hiện một số dự án như: - EA2 Project (Euro Asian EDI Adaptation Project) đã được triển khai trong khoảng thời gian ngắn (năm 2003-2004) nhằm mục đích quảng bá, phổ biến tuyên truyền lợi ích của EDI, đồng thời tổng hợp ý kiến, kiến nghị của một số chuyên gia các bộ, ngành về định hướng phát triển EDI phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam.
- Hệ thống thông tin visa điện tử (Electronic visa information system - ELVIS) hàng dệt may của Việt Nam xuất khẩu vào Hoa Kỳ sẽ được triển khai từ năm 2004, và được đã được thực hiện trong nhiều năm. ELVIS là hệ thống ứng dụng tiêu chuẩn EDIFACT của Liên Hợp Quốc để truyền các thông tin visa hàng dệt may sang Hải Quan Hoa Kỳ. ELVIS giúp các cơ quan chức năng quản lý việc thực hiện hạn ngạch dệt may và kiểm soát các lô hàng dệt may nhập khẩu vào Hoa Kỳ, giúp các doanh nghiệp Việt Nam xuất khẩu hàng dệt may vào Hoa Kỳ tiết kiệm được thời gian khi xin cấp visa. - Hải quan điện tử: Hải quan điện tử bắt đầu triển khai từ năm 2005, hiện nay đang được triển khai tích cực tại các tỉnh, thành phố lớn trên toàn quốc.
Với số lượng hàng ngàn doanh nghiệp, cá nhân sử dụng hệ thống thông tin điện tử hàng năm, đến nay các trao đổi dữ liệu điện tử từ các Cục/Chi cục về Tổng Cục Hải Quan đang dựa trên nền công nghệ Web/Internet và XML kết hợp với Web services dựa trên mô hình 8 WCO 2. Hải quan Việt Nam cũng đang nghiên cứu các chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử theo tiêu chuẩn EDIFACT để áp dụng. - Hệ thống cấp chứng nhận xuất xứ điện tử eCoSys được Bộ Thương mại (nay là Bộ Công Thương) xây dựng và phát triển từ năm 2006. Hệ thống eCoSys hiện tại đang được vận hành hiệu quả và được phát triển dựa trên công nghệ web/Internet và XML truyền thống do Bộ Công Thương và các đơn vị liên quan tự thống nhất.
Song về lâu dài, để hỗ trợ các doanh nghiệp trong hoạt động xuất khẩu hàng hoá, eCoSys sẽ tham gia kết nối với hệ thống Hải quan điện tử và tích hợp với các dịch vụ hỗ trợ TMĐT khác. eCoSys đang gấp rút hoàn thiện cơ sở hạ tầng để sẵn sàng cho việc trao đổi C/O điện tử với các thành viên của Hiệp định Khu vực thương mại tự do (FTA) mà Việt Nam tham gia như: ASEAN - Trung Quốc, ASEAN - Hàn Quốc, ASEAN - Nhật Bản, v.eCoSys là hệ thống hướng tới thương mại phi giấy tờ, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí, nhân lực cũng như giảm bớt các thủ tục không cần thiết để có giấy chứng nhận xuất xứ cho hàng hoá xuất khẩu. Tuy nhiên sau nhiều năm áp dụng, do yêu cầu quản lý để đáp ứng khả năng mở rộng khi kết nối với các hệ thống cấp chứng nhận xuất xứ điện tử của tổ chức khác trong nước cũng như với các nước trong khu vực và thế giới, việc nâng cấp hệ thống và đưa vào áp dụng các chuẩn quốc tế thông dụng về EDI là một xu hướng tất yếu và là nhu cầu cấp thiết, mang tính bắt buộc trong tiến trình hội nhập với kinh tế khu vực và thế giới. Từ yêu cầu thực tiễn đó, trong kế hoạch năm 2008, Cục TMĐT và CNTT (Bộ Công Thương) đã đăng ký xây dựng “Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử”.
Cơ sở pháp lý - Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật số 68/2006/QH11 được Quốc hội thông qua ngày 29/6/2006 và có hiệu lực thi hành vào 01/01/2007. - Nghị định số 127/2007/NĐ-CP ngày 01/8/2007 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật; - Thông tư số 23/2007/TT-BKHCN ngày 28/9/2007 của Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn xây dựng, thẩm định và ban hành quy chuẩn kỹ thuật. - Quyết định số 222/2005/QĐ-TTg ngày 15/9/2005 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT giai đoạn 2006-2010. - Quyết định 0519/QĐ-BTM của Bộ Thương mại ngày 21/3/2006 về việc phê duyệt Đề án Quản lý và cấp chứng nhận xuất xứ điện tử.
- Quyết định số 0752/QĐ-BCT của Bộ trưởng Bộ Công Thương ngày 30/01/2008 ban hành Chương trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật năm 2008 (trong đó có nhiệm vụ xây dựng Quyết định của Bộ trưởng Bộ Công Thương ban 9 hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử). - Thông tư số 07/2006/TT-BTM ngày 17/4/2006 của Bộ Thương mại hướng dẫn thủ tục cấp và quản lý việc cấp Giấy chứng nhận xuất xứ theo Nghị định số 19/2006/NĐ-CP ngày 20/02/2006 của Chính phủ quy định chi tiết Luật Thương mại về xuất xứ hàng hóa. - Công văn số 1305/BCT-TMĐT ngày 18/02/2008 của Bộ Công Thương gửi Tổng cục Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng (Bộ Khoa học và Công nghệ) thông báo việc xây dựng QCKTQG và đề nghị cử chuyên gia tham gia Ban soạn thảo. - Quyết định của Bộ trưởng Bộ Công Thương ngày 14/3/2008 thành lập Ban soạn thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử.
Mục tiêu của Đề tài Đề tài này được thực hiện nhằm các mục tiêu sau: - Tổng hợp được các tài liệu về EDI/ ebXML và kinh nghiệm quốc tế về xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong lĩnh vực trao đổi dữ liệu điện tử. - Đề xuất giải pháp áp dụng chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử để áp dụng cho việc cấp chứng nhận xuất xứ điện tử nhằm hướng tới một nền thương mại phi giấy tờ, giúp doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, chi phí, nhân lực cũng như giảm bớt các thủ tục không cần thiết để có giấy chứng nhận xuất xứ cho hàng hoá xuất khẩu. - Xây dựng được dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử. Phương pháp tiến hành Trong quá trình xây dựng dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật này, Ban soạn thảo đã tiến hành thu thập tài liệu và kinh nghiệm quốc tế về quy chuẩn kỹ thuật trao đổi dữ liệu điển tử qua Internet, liên hệ và trao đổi với các tổ chức, chuyên gia nước ngoài (như UN/CEFACT của Liên Hợp Quốc, AFACT, các chuyên gia của tập đoàn KT Net - Hàn Quốc, Thái Lan, Đài loan, v.v…) để tham khảo kinh nghiệm và điều chỉnh hướng tiếp cận cho giải pháp xây dựng QCKT này phù hợp với hoàn cảnh Việt Nam và tiến trình hội nhập khu vực, quốc tế.
Ban soạn thảo đã nhận được nhiều ý kiến đóng góp quý báu của các chuyên gia nước ngoài cũng như phối hợp với các chuyên gia của TCVN - Bộ Khoa học và Công nghệ, các ngân hàng, Tổng cục Hải quan, v.v…để lấy ý kiến tư vấn, góp ý cho các dự thảo và điều chỉnh nhiều nội dung cũng như cách tiếp cận tài liệu một cách hợp lý để phù hợp với tình hình phát triển của TMĐT tại Việt Nam. Nội dung thực hiện Đứng trước yêu cầu cấp bách về công tác quản lý ngành Công Thương, việc nghiên cứu xây dựng bộ QCKTQG về trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử về thông điệp xuất xứ hàng hóa điện tử, áp dụng cho các mẫu biểu (Forms) phù hợp với hoàn cảnh Việt nam là rất cần thiết. Nội dung đề tài tập trung vào các công việc chủ yếu sau: • Tổng hợp tài liệu và kinh nghiệm quốc tế về quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trao đổi dữ liệu điện tử. • Nghiên cứu hệ thống chỉ tiêu quản lý cho các xuất xứ hàng hóa (C/O) điện tử.
• Nghiên cứu, đề xuất giải pháp áp dụng chuẩn EDI thích hợp với điều kiện của Việt Nam trong lĩnh vực cấp chứng nhận xuất xứ điện tử. • Xây dựng được Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử. • Báo cáo kết quả thực hiện Đề tài Kết quả đạt được: Có được Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử. Tính khoa học mới: - Đề tài đã nghiên cứu, tổng hợp được các kinh nghiệm áp dụng những tiêu chuẩn công nghệ và chuẩn qui trình kinh doanh (theo các chuẩn của EDI của Liên Hợp Quốc), đưa ra các giải pháp mới mang tính tổng quát để áp dụng trong một lĩnh vực cụ thể.
- Nghiên cứu, xây dựng xong và chuẩn bị trình Bộ trưởng ban hành QCKTQG liên quan đến EDI (về trao đổi dữ liệu điện tử trong cấp chứng nhận xuất xứ điện tử). Đây là QCKTQG đầu tiên về EDI tại Việt nam. Việc xây dựng QCKTQG theo hướng nghiên cứu này sẽ là một bước đi, tạo tiền đề cho việc tích hợp dữ liệu của các hệ thống thông tin điện tử thuận lợi hơn. 11 CHƯƠNG II - KHẢO SÁT VÀ PHÂN TÍCH YÊU CẦU I.
Khảo sát thông tin về công tác nghiên cứu triển khai các chuẩn trao đổi dữ liệu điện tử trên Thế giới và Việt Nam 1.
