Nghiên cứu về Périurbanisation và Modernité tại Hô Chi Minh-Ville

Nghiên cứu về quá trình périurbanisation và sự hiện đại hóa tại quận Bình Tân, TP. Hồ Chí Minh, phân tích tác động và xu hướng phát triển.

• Tác giả: Ngo Thi Thu Trang
• Người hướng dẫn: Vincent Berdoulay, PTS
• Trường học: Université de Pau et des Pays de l’Adour
• Chuyên ngành: Géographie-Aménagement
• Đề tài: Périurbanisation et Modernité tại Hô Chi Minh-Ville
• Loại tài liệu: thèse
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Pau

Tóm tắt

I. Tổng Quan về Périurbanisation và Modernité tại Hô Chi Minh Ville

Bài viết này tập trung vào Périurbanisation và Modernité tại Hồ Chí Minh-Ville, một hiện tượng đô thị hóa vùng ven đang diễn ra mạnh mẽ ở Đông Nam Á. Sự pha trộn giữa hoạt động nông thôn và đô thị đặt ra câu hỏi về sự phân chia truyền thống giữa thành thị và nông thôn. Bài viết xem xét bối cảnh địa phương và các vấn đề lý thuyết liên quan đến hiện tượng xã hội học và địa lý này. Nghiên cứu tập trung vào các loại hình cư trú khác nhau và cách người dân trải nghiệm không gian vùng ven đô ở Hồ Chí Minh-Ville, tham gia vào việc xây dựng một bức tranh rõ ràng về sự tương tác giữa nông thôn và thành thị, giữa truyền thống và hiện đại.

1.1. Định nghĩa và Đặc điểm Périurbanisation ở Hồ Chí Minh Ville

Périurbanisation tại Hồ Chí Minh-Ville được đặc trưng bởi sự mở rộng không gian đô thị, thu hẹp không gian nông thôn, xây dựng cơ sở hạ tầng mới, tăng mật độ xây dựng và di cư từ nông thôn ra thành thị. Sự tăng cường lưu thông hàng hóa cũng là một yếu tố quan trọng. McGee (2008) đã chỉ ra những đặc điểm này trong bối cảnh phát triển đô thị ở Đông Nam Á. Điều này dẫn đến sự pha trộn giữa các hoạt động nông nghiệp và phi nông nghiệp, tạo ra một vùng ven đặc trưng.

1.2. Mối quan hệ giữa Périurbanisation và Modernité trong Bối cảnh Đô thị

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, mối quan hệ giữa Périurbanisation và Modernité trở nên phức tạp. Người dân vùng ven đô phải đối mặt với sự thay đổi từ lối sống nông thôn sang lối sống thành thị, dẫn đến sự thay đổi về giá trị và hành vi. Modernité ở vùng ven có thể mang nhiều hình thức khác nhau, từ việc chấp nhận hoàn toàn đến việc phản kháng các giá trị truyền thống. Nghiên cứu này sẽ xem xét cách người dân điều chỉnh và sáng tạo trong môi trường đô thị mới này.

II. Thách Thức của Périurbanisation Tác Động Kinh Tế và Xã Hội

Périurbanisation đi kèm với nhiều thách thức về kinh tế và xã hội. Sự phát triển nhanh chóng có thể dẫn đến phân chia lãnh thổ, bất bình đẳng xã hội và suy thoái môi trường. Sự chuyển đổi từ lối sống nông thôn sang thành thị có thể gây ra những cú sốc về văn hóa và bản sắc. Bài viết sẽ khám phá những tác động này đối với người dân Hồ Chí Minh-Ville, đặc biệt là những nhóm dễ bị tổn thương như phụ nữ, thanh niên và người cao tuổi. Các vấn đề về việc làm, thu nhập và chất lượng cuộc sống cũng sẽ được xem xét.

2.1. Tác động của Périurbanisation đến Cơ hội Việc Làm và Thu nhập

Périurbanisation tạo ra cơ hội việc làm mới trong các lĩnh vực như công nghiệp, dịch vụ và xây dựng. Tuy nhiên, người dân vùng ven có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận những cơ hội này do thiếu kỹ năng, trình độ học vấn hoặc thông tin. Sự chuyển đổi từ nông nghiệp sang các ngành nghề khác có thể dẫn đến mất việc làm và giảm thu nhập cho một số hộ gia đình. Cần có các chính sách hỗ trợ đào tạo và tạo việc làm để đảm bảo rằng mọi người đều được hưởng lợi từ quá trình đô thị hóa.

2.2. Ảnh hưởng của Đô thị Hóa Vùng Ven đến Chất lượng Cuộc Sống và Văn hóa Đô thị

Đô thị hóa vùng ven có thể cải thiện chất lượng cuộc sống cho một số người dân bằng cách cung cấp các tiện ích và dịch vụ tốt hơn. Tuy nhiên, nó cũng có thể dẫn đến ô nhiễm môi trường, tắc nghẽn giao thông và mất không gian xanh. Sự thay đổi về văn hóa đô thị có thể gây ra xung đột giữa các giá trị truyền thống và hiện đại. Việc bảo tồn văn hóa địa phương và đảm bảo chất lượng cuộc sống cho tất cả người dân là những thách thức quan trọng trong quá trình Périurbanisation.

III. Nghiên cứu Trường hợp Quận Bình Tân Périurbanisation và Modernité

Luận án tiến sĩ của NGO Thi Thu Trang tập trung vào Périurbanisation và Modernité tại Hồ Chí Minh-Ville, đặc biệt là trường hợp của quận Bình Tân. Nghiên cứu xác định ba loại hình cư trú khác nhau và cách họ trải nghiệm không gian vùng ven. Ba nhóm dân cư chịu ảnh hưởng nhiều nhất bởi sự đối đầu với Modernité là phụ nữ, thanh niên và người cao tuổi. Vai trò xã hội của họ dễ bị thay đổi bởi bối cảnh vùng ven, dẫn đến áp lực thay đổi hành vi trong cuộc sống hàng ngày, bao gồm cả giao thông đô thị.

3.1. Ba Loại Hình Cư Trú và Cách Họ Trải Nghiệm Périurbanisation

Nghiên cứu xác định ba loại hình cư trú khác nhau tại quận Bình Tân, mỗi loại có cách riêng để trải nghiệm Périurbanisation. Các loại hình này có thể dựa trên tình trạng kinh tế, nguồn gốc, hoặc lối sống. Việc hiểu được sự khác biệt giữa các loại hình cư trú này là rất quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển đô thị phù hợp.

3.2. Tác Động của Périurbanisation đến Phụ Nữ Thanh Niên và Người Cao Tuổi

Périurbanisation có tác động khác nhau đến các nhóm dân cư khác nhau. Phụ nữ, thanh niên và người cao tuổi là những nhóm đặc biệt dễ bị ảnh hưởng bởi sự thay đổi trong môi trường sống và lối sống. Sự thay đổi về vai trò xã hội, cơ hội việc làm, và khả năng tiếp cận các dịch vụ có thể có tác động đáng kể đến chất lượng cuộc sống của họ.

3.3. Ảnh hưởng của Toàn Cầu Hóa Đến Périurbanisation và Modernité

Toàn cầu hóa ảnh hưởng mạnh mẽ đến Périurbanisation và Modernité thông qua việc du nhập văn hóa, công nghệ và các mô hình phát triển đô thị mới. Điều này tạo ra cơ hội nhưng cũng đi kèm với những thách thức về bản sắc văn hóa và khả năng thích ứng của cộng đồng địa phương. Việc nghiên cứu ảnh hưởng của toàn cầu hóa là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về sự phức tạp của Périurbanisation tại Hồ Chí Minh-Ville.

IV. Phương Pháp Nghiên Cứu và Phân Tích Thay Đổi Lối Sống ở Vùng Ven

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích các khía cạnh tích cực và tiêu cực của lối sống mới để hiểu những thay đổi ảnh hưởng đến các mối quan hệ xã hội, thực hành tôn giáo, vai trò của phụ nữ và xung đột gia đình, khả năng di chuyển và hành vi của thanh niên và người lớn tuổi trong không gian ngoại ô được nghiên cứu. Phân tích cũng cho thấy sự phân bố địa lý của ba loại hình cư trú quyết định sự xuất hiện của một mạng lưới quan hệ kinh tế-xã hội mới trong không gian ngoại ô của Thành phố Hồ Chí Minh.

4.1. Phân tích Mối Quan Hệ Xã Hội và Thực Hành Tôn Giáo

Sự thay đổi trong mối quan hệ xã hội và thực hành tôn giáo là một phần quan trọng của quá trình Modernité. Nghiên cứu xem xét cách Périurbanisation ảnh hưởng đến các mối quan hệ gia đình, cộng đồng và cách người dân thực hành tín ngưỡng của mình.

4.2. Vai trò của Phụ Nữ và Xung Đột Gia Đình trong Bối Cảnh Périurbanisation

Nghiên cứu tập trung vào vai trò của phụ nữ và các vấn đề liên quan đến xung đột gia đình trong bối cảnh Périurbanisation. Sự thay đổi về kinh tế và xã hội có thể tạo ra áp lực lên phụ nữ và làm gia tăng căng thẳng trong gia đình.

V. Chính Sách và Quy Hoạch Phát Triển Bền Vững Vùng Ven Đô Thị

Để giải quyết các thách thức của Périurbanisation và đảm bảo phát triển bền vững, cần có các chính sách và quy hoạch đô thị phù hợp. Điều này bao gồm việc quản lý tăng trưởng đô thị, bảo vệ môi trường, đầu tư vào hạ tầng cơ sở, và cung cấp các dịch vụ công cộng cho người dân vùng ven. Nghiên cứu cũng xem xét vai trò của chính quyền địa phương trong việc quản lý quá trình đô thị hóa.

5.1. Quy Hoạch Đô Thị và Quản Lý Tăng Trưởng Vùng Ven

Quy hoạch đô thị đóng vai trò quan trọng trong việc quản lý tăng trưởng vùng ven và đảm bảo rằng sự phát triển diễn ra một cách có trật tự và bền vững. Các công cụ quy hoạch như phân vùng, kiểm soát mật độ xây dựng, và bảo tồn không gian xanh có thể giúp giảm thiểu tác động tiêu cực của đô thị hóa.

5.2. Đầu Tư vào Hạ Tầng Cơ Sở và Dịch Vụ Công Cộng

Đầu tư vào hạ tầng cơ sở như giao thông đô thị, cấp nước, xử lý chất thải và các dịch vụ công cộng như trường học, bệnh viện là rất cần thiết để cải thiện chất lượng cuộc sống cho người dân vùng ven. Điều này đòi hỏi sự hợp tác giữa chính phủ, khu vực tư nhân và cộng đồng.

VI. Kết luận Tương Lai của Périurbanisation và Modernité tại HCM

Nghiên cứu này cung cấp một cái nhìn sâu sắc về Périurbanisation và Modernité tại Hồ Chí Minh-Ville. Nó chỉ ra những thách thức và cơ hội mà quá trình đô thị hóa vùng ven mang lại cho người dân và chính quyền địa phương. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến Périurbanisation là rất quan trọng để xây dựng các chính sách phát triển đô thị bền vững và đảm bảo chất lượng cuộc sống cho tất cả mọi người.

6.1. Tóm Tắt Các Kết Quả Nghiên Cứu Chính

Phần này tóm tắt các kết quả nghiên cứu chính, bao gồm đặc điểm của Périurbanisation tại Hồ Chí Minh-Ville, tác động của nó đến các nhóm dân cư khác nhau, và vai trò của Modernité trong quá trình này.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo và Các Khuyến Nghị Chính Sách

Phần này đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để hiểu rõ hơn về Périurbanisation và Modernité, cũng như các khuyến nghị chính sách để giải quyết các thách thức và tận dụng các cơ hội mà quá trình đô thị hóa vùng ven mang lại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITE DE PAU ET DES PAYS DE L’ADOUR ECOLE DOCTORALE 481 SCIENCES SOCIALES ET HUMANITES LABORATOIRE SOCIETE ENVIRONNEMENT TERRITOIRE – UMR CNRS 5603 Thèse présentée le 13 mars 2014 en vue de l’obtention du Doctorat de Géographie-Aménagement par : NGO Thi Thu Trang Titre : Périurbanisation et Modernité à Hô Chi Minh-Ville. Étude du cas de l’arrondissement Bình Tân. Jury : Xavier ARNAULD de SARTRE, CNRS, Pau, examinateur Dominique BADARIOTTI, Université de Strasbourg, rapporteur Vincent BERDOULAY, Université de Pau et des Pays de l’Adour, codirecteur de thèse PHAM Van Cu, Université Nationale du Viêt-nam, Hanoi, codirecteur de thèse THAI Thi Ngoc Du, Université des Sciences Sociales et Humaines, Hô Chi Minh-Ville, examinatrice Daniel WEISSBERG, Université de Toulouse-Le Mirail, rapporteur UNIVERSITE DE PAU ET DES PAYS DE L’ADOUR ECOLE DOCTORALE 481 SCIENCES SOCIALES ET HUMANITES LABORATOIRE SOCIETE ENVIRONNEMENT TERRITOIRE –UMR CNRS 5603 Thèse présentée le 13 mars 2014 en vue de l’obtention du Doctorat de Géographie-Aménagement par : NGO Thi Thu Trang Titre : Périurbanisation et Modernité à Hô Chi Minh-Ville. Étude du cas de l’arrondissement Bình Tân.

Jury : Xavier ARNAULD de SARTRE, CNRS, Pau, examinateur Dominique BADARIOTTI, Université de Strasbourg, rapporteur Vincent BERDOULAY, Université de Pau et des Pays de l’Adour, codirecteur de thèse PHAM Van Cu, Université Nationale du Viêt-nam, Hanoi, codirecteur de thèse THAI Thi Ngoc Du, Université des Sciences Sociales et Humaines, Hô Chi Minh-Ville, examinatrice Daniel WEISSBERG, Université de Toulouse-Le Mirail, rapporteur Résumé Les zones périurbaines, avec leurs paysages d'activités rurales et urbaines étroitement mélangées, représentent une forme d'urbanisation qui met la dualité traditionnelle urbain - rural en question. Le périurbain à Hô Chi Minh-Ville (HCM-Ville) est abordé dans notre thèse en fonction du contexte local en tenant compte des enjeux théoriques posés par ce phénomène sociogéographique. Trois types d’habitat ont été identifiés dans le cadre de notre étude et se caractérisent par leurs différentes manières de vivre l’espace périurbain à HCM-Ville. Ils participent à la construction d'un terrain très révélateur des interactions entre la campagne et la ville, entre la tradition et la modernité.

Les représentations et actions qui révèlent une modernité prenant ses distances avec la tradition, peuvent concerner tous les habitants. Néanmoins, elles sont plus aisément repérables dans certaines catégories de population, notamment trois d’entre elles, parmi les plus affectées par l’expérience de la confrontation à la modernité : les femmes, les jeunes et les personnes âgées. Leurs rôles sociaux sont les plus susceptibles d’être modifiés par le contexte périurbain, ce qui se traduit dans certains aspects du mode de vie où existe une grande pression pour changer les comportements de leur vie quotidienne y compris leur mobilité. L’analyse des nouveaux modes de vie et de leurs aspects à la fois positifs et négatifs permet de comprendre les changements qui affectent les relations sociales, la pratique des cultes, le rôle de la femme et le conflit familial, la mobilité et les comportements des jeunes et des personnes âgées dans l'espace périurbain étudié.

L’analyse montre aussi que la répartition géographique des trois types d'habitat conditionne l’émergence d’un nouveau tissu de relations socio-spatiales dans l'espace périurbain de HCM-Ville. Mots clés : espace périurbain, périurbanisation, modernité, type d’habitat, rôle de la femme, culte, mobilité, enjeux des jeunes, relations socio-spatiales. Abstract Peri-urban areas, with their landscapes of closely mixed rural and urban activities represent a form of urbanization that is emerging a question on the traditional urban - rural duality. The suburban Hô Chi Minh-City ( HCM-City ) is dealt in our thesis in the local context taking into account the theoretical issues raised by this socio-geographical phenomenon.

Three types of inhabitant were identified in our study and are characterized by their different way of living the suburban space in HCM-City. They participate in the construction of very revealing field interactions between the countryside and the city, between tradition and modernity. Representations and actions revealingthe modernity which is distancing itself from traditions, can affect all residents. However, they are more easily identifiable in certain population groups, more specifically those three which are the most affected by the experience of confrontation with modernity: women, youth and the elderly.

Their social roles are more likely to be modified by the peri-urban context, which results in some aspects of lifestyle where high pressure to change the behavior of their daily life including their mobility is observed. The analysis of new livestyles both in their positive and negative aspects allows us to understand the changes that affect social relations, religious practices, the role of women and family conflict, mobility and behavior of youngand older people as well in the studied peri-urban areas. The analysis also shows that the geographic distribution of the three types of habitathas conditioned the emergence of a new tissue of socio- spatial relations in peri-urban areas of HCM-City. Keywords:peri-urban areas, suburbanization, modernity, types of habitat, role of women, worship, mobility, behavior of young, socio-spatial relations.

5 Remerciements Ce travail n’aurait pu aboutir sans le soutien de Vincent BERDOULAY qui a accepté de le diriger. Il m’a donné toutes les conditions nécessaires, et en effet sa contribution fut indispensable pour que je puisse finir cette thèse. Son écoute, sa patience, sa disponibilité pour les nombreuses rencontres de discussions et de réflexions, ont permis, par touches successives, un constant enrichissement des recherches menées et, bien plus encore, il a été un soutien quotidien et d’une compréhension sans limite. Mes plus sincères remerciements vont aussi à mon professeur PHAM Van Cu pour sa disponibilité, ses conseils avisés qui ont été déterminants tout au long de ces trois années.

Il m’a beaucoup aidé sur la documentation, la rédaction, les opinions utiles pour ma recherche avec toute sa volonté, son enthousiasme et sa chaleur. Je tiens à remercier les membres du jury, Daniel WEISSBERG et Dominique BADARIOTTI, qui m’ont fait l’honneur d’accepter d’évaluer ce travail de thèse. Un grand merci aussi à Mme THAI Thi Ngoc Du pour son soutien lorsque que j’étais étudiante au Viêt-nam, où elle m’a transmis sa passion pour la recherche, et pour ses précieuses remarques sur ma thèse. Une pensée particulière va à Xavier ARNAULD DE SARTRE qui m’a conseillée pour la réalisation et le traitement des entretiens.

Mes remerciements vont aussi à l’ensemble des enseignants-chercheurs et ingénieurs de l’Institut Claude Laugénie, anciennement IRSAM (Institut de recherche sur les sociétés et l'aménagement), avec qui j’ai pu faire un bout de chemin plus ou moins long, et tout particulièrement Gaëlle DELETRAZ avec qui j’ai lancé ma réflexion et qui m’a initiée au travail d’enquête, Nicole LOMPRE pour les logiciels de traitement des données, Frédéric TESSON pour la discussion sur le terme « espace périurbain ». Un grand merci à Isabelle DEGREMONT pour sa grande sollicitude et ses nombreuses explications. Je remercie l’ensemble des élus et habitants qui ont accepté de me donner de leur temps, de partager leurs histoires de vie. Sans eux, ce travail n’aurait évidemment pas existé.

Enfin et surtout, un très grand merci à ma famille, dont la participation peut paraître plus secondaire, mais qui m’a permis de réaliser cette thèse sereinement et dans les meilleures conditions possibles. Mes parents, mon mari, qui m’ont toujours soutenue, quoique ne sachant pas bien où cela me mènerait. J’espère leur avoir prouvé qu’ils ont eu raison de croire en moi. Je remercie également mes amis qui m’ont aidé durant ces trois années, chacun à leur façon, et ont contribué à l’aboutissement de ce travail.

Une mention spéciale à Issa, Sylvain, Caroline, Kildine, Marie, Fabien, Dominique, Gabriel, Timothée et à Mme Diep pour les corrections du texte français. 6 Liste des acronymes ACA : Actif ancien propriétaire ACL : Actif locataire ACN : Actif nouveau propriétaire AGA : Âgé ancien propriétaire AGL : Âgé locataire AGN : Âgé ancien propriétaire AL A : An Lạc A AL : An Lạc BHH A : Bình Hưng Hòa A BHH B : Bình Hưng Hòa B BHH : Bình Hưng Hòa BTĐ A : Bình Trị Đông A BTĐ B : Bình Trị Đông B BTĐ : Bình Trị Đông HCM-Ville : Hô Chi Minh-Ville IDH : Indice de Développement Humain INSEE : Institut National de la Statistique et des Études Économiques JEA : Jeune ancien propriétaire JEL : Jeune locataire JEN : Jeune nouveau propriétaire MUR : Régions méga-urbaine OMC : Organisation mondiale du commerce PIB : Produit intérieur brut RN : Route nationale TT A : Tân Tạo A TT : Tân Tạo UNDESA : United Nations, Department of Economic and Social Affairs (Nations Unies, Département des Affaires Économiques et Sociales) VNĐ : Viêt-nam đồng (Unité monitaire du Viêt-nam) 7 Terminologies Actants : les éléments qui agissent, interviennent ou jouent un rôle dans le récit. Ils sont caractérisés par des indices qui permettent de saisir leurs systèmes de relations. Arguments : thèses ou propositions destinées à convaincre l’interlocuteur, à défendre un point de vue, à inventorier l’univers des possibles.

Ils mettent en jeu la dimension nécessairement dialogique du récit, celle qui permet d’accéder le mieux à la logique interne du récit, à l’enchainement ses conséquences. Cohabitation : un couple vivant ensemble avant de se marier. Famille élargie avec espaces distincts : les petites familles des enfants vivent ensemble dans la maison des parents, chaque petite famille habitant dans une chambre ayant une cuisine et des équipements domestiques. Les petites familles font séparément les activités quotidiennes.

Famille élargie avec espace partagé : les petites familles des enfants habitent ensemble dans la maison des parents et partagent la même cuisine, les tâches domestiques, les équipements domestiques et les activités quotidiennes. Famille nucléaire sans grands-parents: petite famille composée de deux générations, parents et enfants. Famille individuelle : un couple sans enfant, un individu ou un groupe de locataires qui habitent dans la maison ou la chambre louée. Séquences : toutes les unités qui décrivent des événements, actions ou situations rencontrées au cours des enquêtes, les personnes interrogées parlant des thèmes liés au nouveau mode de vie.

Elles fournissent des informations concrètes. Les séquences suivent le récit d’une personne et correspondent aux "fonctions" dans l'analyse structurale du récit. Schème provisoire : il permet de « suivre », dans la durée, les inter-relations entre les descriptions successives des « phases » du parcours (séquences), les intervenants différents (actants), les justifications avancées par le sujet des actions (arguments). Schème spécifique : arrangement des catégories sociales et des croyances d’un entretien – récit permettant de visualiser son déroulement et son code narratif.

Ventouse : le métier utilise un bocal de verre qu'on applique sur la peau avec des bougies ou de la filasse allumée pour attirer le mauvais sang. 8 Introduction générale Problématique et contexte L’Asie du Sud-Est est une région encore relativement peu urbanisée, mais à fort potentiel d’accroissement urbain. En effet, la population urbaine du monde vient de dépasser pour la première fois en taille la population rurale, en franchissant le seuil de 50 %, selon les estimations les plus cohérentes et les plus comparatives au niveau international (Fonds des Nations unies pour la population 2008). L’urbanisation rapide de la grande majorité des pays de l’Asie du Sud-Est est liée aux investissements industriels, à la spéculation sur le foncier et à l'augmentation de la disponibilité des biens de consommation à destination de la classe moyenne.

Cette croissance urbaine se fait particulièrement sentir dans les mégapoles qui dépassent 10 millions d’habitants. Ces dernières années, on s’intéresse tout particulièrement aux zones de croissance qui se trouvent à la périphérie des grandes métropoles d’Asie du Sud-Est. L’espace périurbain connait en effet de grands changements : élargissement de l’espace urbanisé et rétrécissement de l’espace rural, mise en place de nouvelles infrastructures, accroissement de la densité de constructions, augmentation de l’exode rural, intensité de la circulation des marchandises (McGee, 2008). Les zones périurbaines, avec leurs paysages d'activités rurales et urbaines étroitement mélangées, représentent une forme d'urbanisation qui met la dualité traditionnelle urbaine - rural en question.

La périurbanisation des métropoles des pays en voie de développement s’accompagne d’une ségrégation territoriale, sociale et d’une détérioration de l’environnement bâti et naturel (Bassand, 1997) .