Nghiên cứu ứng dụng thống kê không gian phân tích vai trò của vốn con người đối với quy mô kinh tế các tỉnh thành việt nam

Chuyên khảo kinh tế phân tích Nghiên cứu ứng dụng thống kê không gian phân tích vai trò của vốn con người đối với quy mô kinh tế, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Lê Trung Kiên
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Sĩ
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thống kê
• Đề tài: Nghiên Cứu Vai Trò Của Vốn Con Người Đối Với Quy Mô Kinh Tế Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Vai Trò Vốn Con Người Với Kinh Tế

Nghiên cứu về vai trò của vốn con người đối với quy mô kinh tế và tăng trưởng kinh tế đã thu hút sự quan tâm của nhiều nhà kinh tế. Các tác giả như Schultz (1961), Lucas (1988), Romer (1990), và Mankiw et al (1992) đã tích hợp yếu tố vốn con người vào mô hình tăng trưởng và chứng minh ảnh hưởng của nó. Vốn con người được xem là nguồn vốn vô hình, thể hiện qua kết quả làm việc trong quá trình sản xuất (Bùi Quang Bình, 2009). Nó được hình thành từ đào tạo chính quy và sức khỏe cá nhân, tác động đến tăng trưởng kinh tế thông qua nâng cao năng suất và đổi mới sáng tạo. Các nghiên cứu đã chỉ ra mối quan hệ chặt chẽ giữa vốn con người và tăng trưởng kinh tế, với việc cải thiện vốn con người góp phần cải thiện kinh tế quốc gia và địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của vốn con người trong kinh tế

Vốn con người là một khái niệm quan trọng trong kinh tế học, đề cập đến kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm và sức khỏe của người lao động. Nó đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy năng suất lao động, đổi mới sáng tạo và tăng trưởng kinh tế. Đầu tư vào vốn con người, thông qua giáo dục và đào tạo, y tế và sức khỏe, giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tạo ra lợi thế cạnh tranh cho quốc gia. Theo Schultz (1961), vốn con người càng cao sẽ làm cho năng suất lao động ở mỗi quốc gia càng được tăng lên.

1.2. Các mô hình tăng trưởng kinh tế và vốn con người

Nhiều mô hình tăng trưởng kinh tế đã tích hợp yếu tố vốn con người để giải thích sự khác biệt về tăng trưởng giữa các quốc gia. Mô hình Solow – Swan (1956) đã chỉ ra, lao động là yếu tố quan trọng ảnh hưởng, làm cho kinh tế tăng trưởng. Lucas (1988) đưa ra bằng chứng về mối quan hệ thuận chiều giữa vốn con người và tăng trưởng. Romer (1990) chỉ ra giáo dục hình thành nên vốn con người và theo thời gian vốn con người càng được tích lũy. Mankiw et al (1992) đã đề xuất đưa thêm biến vốn con người vào mô hình tăng trưởng Solow - Swan (1956) và chỉ ra tăng trưởng ở các quốc gia sẽ được phản ánh thực tế hơn nếu bổ sung thêm sự tác động của yếu tố này.

II. Thách Thức Đo Lường Vốn Con Người Ảnh Hưởng Kinh Tế

Việc đo lường vốn con người và đánh giá tác động của nó đến quy mô kinh tế gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như giáo dục và đào tạo, y tế và sức khỏe, và kỹ năng của người lao động thường được sử dụng để đo lường vốn con người. Tuy nhiên, việc lựa chọn biến số đo lường phù hợp và thu thập dữ liệu đáng tin cậy là một vấn đề. Ngoài ra, tác động của vốn con người đến quy mô kinh tế có thể khác nhau tùy thuộc vào bối cảnh kinh tế, xã hội và thể chế của từng quốc gia. Do đó, cần có các phương pháp nghiên cứu phù hợp để đánh giá chính xác vai trò của vốn con người.

2.1. Các yếu tố đo lường vốn con người và hạn chế dữ liệu

Việc đo lường vốn con người một cách trực tiếp là rất khó khăn. Do đó, các nhà nghiên cứu thường sử dụng các chỉ số gián tiếp như số năm đi học, tỷ lệ người có trình độ chuyên môn, chi tiêu cho giáo dục và y tế. Tuy nhiên, các chỉ số này có thể không phản ánh đầy đủ chất lượng của vốn con người. Hơn nữa, việc thu thập dữ liệu về vốn con người ở các quốc gia đang phát triển thường gặp nhiều khó khăn, ảnh hưởng đến tính chính xác của các nghiên cứu. Trong những năm gần đây, nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã chứng minh được vai trò của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế hay quy mô kinh tế.

2.2. Sự khác biệt về tác động của vốn con người giữa các quốc gia

Tác động của vốn con người đến quy mô kinh tế có thể khác nhau giữa các quốc gia do sự khác biệt về thể chế, chính sách và trình độ phát triển. Ở các quốc gia có thể chế mạnh, chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo và trình độ phát triển cao, vốn con người có thể đóng vai trò quan trọng hơn trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, ở các quốc gia có thể chế yếu, chính sách không phù hợp và trình độ phát triển thấp, tác động của vốn con người có thể bị hạn chế. Theo Nelson & Phelps (1996), tăng trưởng ở mỗi quốc gia sẽ chịu tác động của các công nghệ mới từ nước ngoài và mức độ tác động mạnh hay yếu còn phụ thuộc vào sự tiếp nhận của quốc gia đó nhanh hay chậm.

III. Phương Pháp Thống Kê Không Gian Phân Tích Vốn Con Người

Luận án này sử dụng phương pháp thống kê không gian để phân tích vai trò của vốn con người đối với GRDP của các tỉnh, thành Việt Nam trong giai đoạn 2010-2017. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Niên giám thống kê quốc gia và địa phương do Tổng Cục Thống kê công bố hàng năm. Các kiểm định Global Moran's I và Local Moran's I được sử dụng để đánh giá sự tương quan không gian giữa GRDP và các yếu tố vốn con người. Các mô hình SEM, SAR, SDM được ước lượng để phân tích tác động của vốn con người đến GRDP.

3.1. Ứng dụng thống kê không gian trong phân tích kinh tế

Thống kê không gian là một phương pháp phân tích dữ liệu có tính đến vị trí địa lý của các đối tượng nghiên cứu. Nó cho phép các nhà nghiên cứu đánh giá sự tương quan không gian giữa các biến số và xác định các cụm không gian. Trong lĩnh vực kinh tế, thống kê không gian có thể được sử dụng để phân tích sự lan tỏa của tăng trưởng kinh tế, tác động của chính sách công và vai trò của vốn con người đến quy mô kinh tế địa phương. Lima & Silveira Neto (2015) sử dụng hồi quy không gian dạng mô hình không gian Durbin (SDM) dữ liệu bảng, đã chứng tỏ số năm đi học của dân số từ 25 tuổi trở lên tác động lan tỏa không gian đến tăng trưởng thu nhập bình quân đầu người của 522 khu vực của Brazil giai đoạn 1970 – 2010.

3.2. Mô hình hồi quy không gian và các kiểm định tương quan

Mô hình hồi quy không gian là một công cụ quan trọng để phân tích tác động của vốn con người đến quy mô kinh tế trong bối cảnh không gian. Các mô hình SEM, SAR, SDM cho phép các nhà nghiên cứu kiểm soát sự tương quan không gian giữa các địa phương và đánh giá tác động trực tiếp và gián tiếp của vốn con người. Các kiểm định Global Moran's I và Local Moran's I được sử dụng để xác định sự tồn tại của tương quan không gian và xác định các cụm không gian. Sử dụng mô hình tự hồi quy không gian (SAR), Baudino (2016) đã cho thấy trung bình số năm đi học của lao động không những tác động tích cực đến GDP bình quân lao động của địa phương xem xét mà còn ảnh hưởng tích cực đến GDP bình quân trên lao động của địa phương tiếp giáp ở quốc gia Trung Quốc giai đoạn 1995 – 2013.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Vốn Con Người Tác Động GRDP Việt Nam

Kết quả nghiên cứu cho thấy GRDP và các yếu tố vốn con người có tương quan cùng chiều với nhau. Các biến đo lường vốn con người như chi tiêu công cho giáo dục, chi tiêu công cho y tế, và tỷ lệ lao động qua đào tạo đều tác động tích cực đến GRDP của các tỉnh, thành Việt Nam. Đánh giá tác động trực tiếp, tác động gián tiếp và tổng tác động cũng chỉ ra rằng các biến đo lường vốn con người không chỉ tác động tích cực đến GRDP của địa phương mà còn tác động tích cực đến GRDP của các địa phương lân cận.

4.1. Ảnh hưởng của chi tiêu công cho giáo dục và y tế đến GRDP

Chi tiêu công cho giáo dục và y tế là hai yếu tố quan trọng của vốn con người. Nghiên cứu cho thấy tăng chi tiêu công cho giáo dục và y tế có tác động tích cực đến GRDP của các tỉnh, thành Việt Nam. Điều này cho thấy đầu tư vào giáo dục và y tế giúp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các nghiên cứu của Zhang & Zhuang (2011), Su & Liu (2016), Li và Wang (2016) chỉ ra, vốn con người ảnh hưởng cùng chiều với GDP bình quân đầu người của các tỉnh, thành Trung Quốc trong từng giai đoạn cụ thể.

4.2. Tác động của tỷ lệ lao động qua đào tạo đến quy mô kinh tế

Tỷ lệ lao động qua đào tạo là một chỉ số quan trọng phản ánh chất lượng nguồn nhân lực. Nghiên cứu cho thấy tăng tỷ lệ lao động qua đào tạo có tác động tích cực đến GRDP của các tỉnh, thành Việt Nam. Điều này cho thấy đào tạo nghề và nâng cao kỹ năng cho người lao động giúp tăng năng suất lao động và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Các công trình nghiên cứu cho trường hợp Việt Nam của tác giả Trần Thọ Đạt (2011), Phan Thị Bích Nguyệt và cộng sự (2018), Phạm Đình Long và Lương Thị Mai Nhân (2018), Nguyễn Thị Đông và Lê Thị Kim Huệ (2019) bằng phương pháp hồi quy dữ liệu chéo hay dữ liệu bảng cũng đã khẳng định ảnh hưởng tích cực của vốn con người lên quy mô kinh tế cấp độ quốc gia hay mức độ địa phương.

V. Hàm Ý Chính Sách Phát Triển Vốn Con Người Để Tăng Trưởng

Nghiên cứu này đưa ra một số hàm ý chính sách quan trọng. Cần tăng cường mối liên kết giữa các tỉnh, thành trong phát triển vốn con người và quy mô kinh tế. Cần nâng cao chất lượng chi tiêu công cho giáo dục và y tế. Cần nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo. Các chính sách này sẽ giúp Việt Nam tận dụng tối đa tiềm năng của vốn con người để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

5.1. Tăng cường liên kết vùng trong phát triển nguồn nhân lực

Để phát huy tối đa vai trò của vốn con người đối với tăng trưởng kinh tế, cần tăng cường liên kết giữa các vùng trong việc phát triển nguồn nhân lực. Các tỉnh, thành cần hợp tác trong việc chia sẻ kinh nghiệm, nguồn lực và thông tin về giáo dục, đào tạo và y tế. Điều này sẽ giúp giảm thiểu sự chênh lệch về trình độ vốn con người giữa các vùng và tạo ra một thị trường lao động thống nhất.

5.2. Nâng cao hiệu quả chi tiêu công cho giáo dục và y tế

Chi tiêu công cho giáo dục và y tế cần được sử dụng một cách hiệu quả để nâng cao chất lượng vốn con người. Cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng giáo dục ở các cấp học, tăng cường đào tạo nghề và nâng cao trình độ chuyên môn cho đội ngũ cán bộ y tế. Đồng thời, cần đảm bảo rằng mọi người dân đều có cơ hội tiếp cận các dịch vụ giáo dục và y tế chất lượng cao.

VI. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Vốn Con Người Và Kinh Tế

Nghiên cứu này có một số hạn chế và mở ra các hướng nghiên cứu tiếp theo. Cần có thêm các nghiên cứu về tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Cần có thêm các nghiên cứu về vai trò của vốn con người trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Cần có thêm các nghiên cứu về tác động của các chính sách công đến vốn con người.

6.1. Nghiên cứu dài hạn về tác động của vốn con người

Các nghiên cứu hiện tại thường tập trung vào tác động ngắn hạn của vốn con người đến quy mô kinh tế. Cần có thêm các nghiên cứu dài hạn để đánh giá tác động của vốn con người đến tăng trưởng kinh tế trong dài hạn. Các nghiên cứu này cần xem xét các yếu tố như thay đổi công nghệ, toàn cầu hóa và biến đổi khí hậu.

6.2. Vai trò của vốn con người trong đổi mới sáng tạo

Vốn con người đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Cần có thêm các nghiên cứu về mối quan hệ giữa vốn con người, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh. Các nghiên cứu này cần xem xét các yếu tố như giáo dục, đào tạo, nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Giới thiệu nghiên cứu. Chương này trình bày có các nội dung bao gồm lý do chọn đề tài nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, đối tượng, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa khoa học và thực tiễn, những đóng góp nghiên cứu mang lại. Kết cấu từng chương của luận án được trình bày ở cuối chương này. Chương 2 Cơ sở lý thuyết và các nghiên cứu liên quan.

Chương này giới thiệu các khái niệm về vốn con người, tăng trưởng. Trình bày cơ sở lý thuyết vốn con người trong các mô hình tăng trưởng, các phương pháp thống kê không gian được sử dụng trong nghiên cứu. Lượt khảo các nghiên cứu liên quan về ảnh hưởng của vốn con người đến quy mô kinh tế. Chỉ ra các khoảng trống của các nghiên cứu trước đây, từ đó đưa ra các giải pháp thực hiện trong luận án.

Chương 3 Thiết kế nghiên cứu. Nội dung chương 3 trình bày quy trình các bước nghiên cứu, đánh thực trạng vốn con người và quy mô kinh tế các địa phương, lựa chọn yếu tố đo lường vốn con người. Xây dựng mô hình thực nghiệm cho luận án. Đưa ra các phương pháp phân tích gồm tương quan không gian, ước lượng và kiểm định hồi quy không gian, phân tích tác động lan tỏa không gian.

Chương 4 Kết quả nghiên cứu. Chương này trình bày các kết quả về mô tả mức độ biến động và kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến của các biến. Kiểm định tương quan không gian toàn phần và địa phương cho các yếu tố đo lường vốn con người và GRDP. Ước lượng mức độ ảnh hưởng không gian của các yếu tố đo lường vốn con người đối với GRDP.

Phân tích sự lan tỏa không gian cho từng trường hợp yếu tố đo lường vốn con người đối với GRDP các địa phương. Chương 5 Kết luận và hàm ý chính sách. Nội dung chương 5 mô tả tóm tắt kết quả nghiên cứu, đề xuất các giải pháp liên kết vùng, nâng cao hiệu quả chi tiêu công cho giáo dục, y tế, nâng cao chất lượng đào tạo nghề. Tác giả cũng chỉ ra những đóng góp mới của luận án, đồng thời đựa ra những vấn đề luận án chưa giải quyết và có thể tiếp tục nghiên cứu.

CHƯƠNG 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN Chương này được thiết kế các nội dung gồm khái niệm vốn con người, mối quan hệ giữa vốn con người và quy mô kinh tế. Trình bày cơ sở lý thuyết về thống kê không gian như ma trận trọng số không gian, kiểm định tương quan không gian toàn phần và tương quan không gian địa phương, ước lượng mô hình hồi quy không gian dữ liệu bảng, phân tích lan tỏa không gian. Tác giả tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến đề tài. Cuối chương, tác giả luận án đưa ra khoảng trống của vấn đề nghiên cứu và các hướng nghiên cứu trong luận án này.1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ VỐN CON NGƯỜI 2.1 Khái niệm vốn con người Khái niệm về vốn con người từ lâu đã được nhiều nhà kinh tế đề cập đến.

Những người tiếp cận đầu tiên khái niệm này có thể kể đến là Petty (1690) và Smith (1776), sau đó nhiều nhà nghiên cứu khác cũng xem xét, thảo luận khái niệm vốn con người. Tuy nhiên, khái niệm vốn con người ban đầu vẫn còn xa lạ, khi các nhà kinh tế học lúc bấy giờ chỉ chú trọng đến 2 yếu tố là vốn tư bản (K) và máy móc thiết bị. Pigou (1928) cho rằng, có một sự tương đồng giữa đầu tư vào vốn con người cũng như đầu tư vào tư liệu sản xuất. Marshall (1930) chỉ ra, theo quan điểm trừu tượng và toán học, con người rõ ràng là một nguồn vốn, nhưng nó không có thị trường giao dịch để có thể được xem như một nguồn vốn trong các phân tích thực tiễn.

Mincer (1958) đã chứng tỏ, thông qua giáo dục và đào tạo (GD&ĐT), các kiến thức, năng lực của con người được hình thành, và vốn con người được xem là một yếu tố đầu vào của quá trình sản xuất. Schultz (1961) đã chỉ ra năng lực sản xuất của con người lớn hơn rất nhiều so với tất cả các hình thức của cải khác kết hợp lại, quan điểm này được hầu hết tác giả sau đó thừa thuận. Nghiên cứu của Schultz (1961) cũng được xem là sự khởi đầu cho sự quan tâm đến khái niệm vốn con người, khi cho rằng yếu tố hình thành nên vốn con người là kỹ năng và tri thức mà họ thu nhận được. Có nhiều cách tiếp cận khác nhau khi khái niệm vốn con người.

Xét về góc độ cá nhân, Becker (1964) khái niệm vốn con người bao gồm tập hợp các kiến thức, kỹ năng của con người và nó quyết định làm cho năng suất lao động của người đó tăng lên. Theo khái niệm của OECD (2001) thì vốn con người không chỉ có kiến thức, kỹ năng và năng lực mà còn bao gồm những thuộc tính tiềm tàng của mỗi cá nhân. Ngoài ra, vốn con người còn được khái quát hóa thành kiến thức, năng lực, thái độ và hành vi trong một cá nhân (Rastogi, 2002; Westphalen, 2001). Xét về góc độ tổ chức, Bontis (1998) khái niệm vốn con người là yếu tố đại diện cho nhân tố con người trong một tổ chức, nó đại diện cho kiến thức chuyên môn, kỹ năng, sự hiểu biết của con người để tạo ra sự khác biệt của một tổ chức.

Các yếu tố thuộc về con người của một tổ chức bao gồm khả năng học hỏi của con người, khả năng tạo ra sự thay đổi, sáng tạo và nếu có được một động lực thích hợp thì các yếu tố này đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì và phát triển cho tổ chức đó. Theo Rodriguez và Loomis (2007), vốn con người là kiến thức, kỹ năng, năng lực và đặc điểm cá nhân tạo điều kiện cho việc tạo ra phúc lợi cá nhân, xã hội và tổng thể của nền kinh tế. Theo hai cách tiếp cận này, suy cho cùng vốn con người được xem là những kiến thức, kỹ năng, năng lực và kinh nghiệm của mỗi cá nhân. Qua đó cho thấy, nếu biết vận dụng tốt nguồn vốn con người sẽ góp phần mang lại lợi ích cho cá nhân, tạo ra được những lợi ích cho tổ chức và xã hội.

Một cách tiếp cận khác đối với khái niệm vốn con người đó là tiếp cận theo góc độ giáo dục và sức khỏe. Alan et al (2008) khái niệm vốn con người bao gồm những kiến thức và kỹ năng mà một người đạt được thông qua quá trình đào tạo bắt buộc, đào tạo sau trung học, đào tạo nghề. Khái niệm trên chứng tỏ những kiến thức và kỹ năng của cá nhân được hình thành thông qua hoạt động đào tạo và tích lũy. Mặt khác, sức khỏe cũng là một loại vốn con người cần phải được đầu tư (Bleakley, 2010).

Sức khỏe là một trong những điều kiện tiên quyết cho phát triển vốn con người. Thực tế cho thấy, sức khỏe kém sẽ làm suy yếu khả năng làm việc, dẫn đến hiệu quả và năng suất lao động của mỗi cá nhân sẽ thấp đi, từ đó làm chậm đi sự phát triển của tổ chức và xã hội. Tiếp cận vốn con người theo góc độ giáo dục và sức khỏe cũng khẳng định, đầu tư cho giáo dục và y tế sẽ góp phần nâng cao được vốn con người ở mỗi địa phương. Khái niệm vốn con người còn được được tiếp cận theo định hướng sản xuất, phát triển kinh tế.

Theo Frank và Becmanke (2007), vốn con người là sự kết hợp các yếu tố như giáo dục, kinh nghiệm, đào tạo, sự hiểu biết, năng lượng để làm việc, thói quen làm việc, độ tin cậy và năng lực tự quyết định. Mức độ kiến thức và kỹ năng của một người tạo ra giá trị kinh tế thông qua khả năng lao động của họ (Sheffrin, 2003). Bong (2009) đưa ra khái niệm, vốn con người là một nhân tố sản xuất có thể tạo ra giá trị gia tăng thông qua quá trình sử dụng nhân tố này. Theo quan điểm này cho thấy, đầu tư vào vốn con người góp phần nâng cao năng suất lao động, qua đó thúc đẩy phát triển kinh tế của địa phương và quốc gia.

Tóm lại, khái niệm vốn con người được tiếp cận với nhiều góc độ khác nhau như trên cho thấy được tầm quan trọng của nó đối với sự phát triển của cá nhân, tổ chức, cũng như sự phát triển kinh tế của địa phương. Dựa trên cách tiếp cận khái niệm vốn con người của các tác giả Frank và Becmanke (2007), Alan et al (2008), Bong (2009), vốn con người được sử dụng trong nghiên cứu này là những kiến thức, kỹ năng và kinh nghiệm của con người hình thành thông qua quá trình học tập, lao động, rèn luyện và được dùng vào quá trình sản xuất. Rõ ràng, vốn con người có được từ năng lực bẩm sinh, hay được tích lũy từ hoạt động đào tạo và kinh nghiệm lao động. Chính vì thế, vốn con người là nguồn vốn vô hình, lượng vốn con người không thể xác định, đo lường một cách trực tiếp giống như vốn vật chất mà phải thông đo lường gián tiếp.2 Vốn con người trong các mô hình tăng trưởng kinh tế 2.1 Mô hình Lucas (1988) Sự gia tăng vốn con người dẫn tới mức năng suất cao, từ đó làm cho GDP gia tăng.

Mô hình Lucas (1988) đối với tích lũy vốn con người được minh họa như sau: (2.1) ở đây, : vốn con người : vốn vật chất : thời gian dành cho sản xuất : thời gian dành cho giáo dục Sự tích lũy của vốn vật chất theo quy luật: (2.2) Kiến thức hiện có được tạo ra chủ yếu từ quá trình giáo dục, do đó vốn con người tương lai được hình thành từ vốn GD trước đó.3) Với được ký hiệu là năng suất giáo dục.4), tốc độ gia tăng vốn con người được xác định như sau: (2.2), suy ra tốc độ gia tăng vốn vật chất được thể hiện: (2.6) Xét ở một trạng thái dừng : (2.8) Do đó, là nghiệm cần tìm.9) Từ kết quả trên cho thấy, sẽ tăng trưởng với tốc độ (Vốn con người) ở trạng thái dừng. Do đó, tốc độ tăng trưởng bị tác động bởi GD và thời gian dành cho giáo dục, nghĩa là các yếu tố này càng cao sẽ làm cho tăng trưởng càng cao.2 Mô hình Mankiw – Romer – Weil (1992) Mở rộng mô hình Solow (1956), bằng cách đưa vốn con người làm đầu vào trong hàm sản xuất tổng hợp, khi đó ta được mô hình Mankiw – Romer – Weil (1992) biểu diễn dưới dạng sau: (2.