Nghiên cứu về ung thư sàng hàm: Đặc điểm và phương pháp điều trị

Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và mô bệnh học của ung thư sàng hàm, cung cấp thông tin quan trọng cho việc điều trị hiệu quả.

• Trường học: Trường Đại Học Y Dược
• Chuyên ngành: Y học
• Đề tài: Nghiên Cứu Về Ung Thư Sàng Hàm: Đặc Điểm, Phân Loại Và Điều Trị
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Vài nét lịch sử nghiên cứu
• 1.2. Bào thai học, Giải phẫu và mô học khối sàng hàm
• 1.2.1. Bào thai học
• 1.2.2. Giải phẫu khối sàng hàm
• 1.2.3. Dịch tễ học
• 1.3. Sinh bệnh học và một số yếu tố nguy cơ
• 1.3.1. Viêm nhiễm mạn tính tại chỗ
• 1.3.2. U nhó đảo ngược (Inverted Papilloma)
• 1.3.3. Yếu tố nghề nghiệp
• 1.3.4. Yếu tố gen

Tóm tắt

I. Tổng quan về ung thư sàng hàm Đặc điểm và phân loại

Ung thư sàng hàm là một loại ung thư hiếm gặp, chiếm khoảng 0,2-0,8% tổng số các ung thư nói chung và khoảng 3% các ung thư vùng đầu cổ. Loại ung thư này thường xuất phát từ các xoang sàng, xoang hàm, và xoang khứu cái. Đặc điểm của ung thư sàng hàm là sự phát triển chậm và thường không có triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu. Việc nhận diện sớm và phân loại chính xác là rất quan trọng để đưa ra phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm ung thư sàng hàm và nguyên nhân gây bệnh

Ung thư sàng hàm thường có các triệu chứng như đau nhức, chảy máu mũi, và khó thở. Nguyên nhân gây bệnh có thể liên quan đến viêm mạn tính, tiếp xúc với hóa chất độc hại, và yếu tố di truyền. Nghiên cứu cho thấy rằng tỷ lệ mắc bệnh cao hơn ở những người làm việc trong môi trường có bụi gỗ và hóa chất.

1.2. Phân loại ung thư sàng hàm theo giai đoạn

Ung thư sàng hàm được phân loại thành nhiều giai đoạn khác nhau, từ giai đoạn I (địa phương) đến giai đoạn IV (di căn xa). Mỗi giai đoạn có các đặc điểm và phương pháp điều trị khác nhau. Việc phân loại chính xác giúp bác sĩ đưa ra kế hoạch điều trị phù hợp.

II. Vấn đề và thách thức trong chẩn đoán ung thư sàng hàm

Chẩn đoán ung thư sàng hàm gặp nhiều khó khăn do triệu chứng không rõ ràng và dễ nhầm lẫn với các bệnh lý khác. Việc thiếu các phương pháp chẩn đoán hình ảnh chính xác cũng là một thách thức lớn. Nhiều bệnh nhân thường đến khám khi bệnh đã ở giai đoạn muộn, làm giảm khả năng điều trị thành công.

2.1. Triệu chứng và dấu hiệu nhận biết sớm

Triệu chứng của ung thư sàng hàm thường không rõ ràng, bao gồm đau nhức, chảy máu mũi, và khó thở. Những triệu chứng này có thể bị bỏ qua hoặc nhầm lẫn với các bệnh lý khác như viêm xoang. Do đó, việc nhận biết sớm là rất quan trọng.

2.2. Khó khăn trong việc chẩn đoán hình ảnh

Các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như X-quang và CT Scanner thường không đủ chính xác để phát hiện ung thư sàng hàm ở giai đoạn đầu. Điều này dẫn đến việc chẩn đoán muộn và ảnh hưởng đến kết quả điều trị.

III. Phương pháp điều trị ung thư sàng hàm hiệu quả

Điều trị ung thư sàng hàm thường bao gồm phẫu thuật, hóa trị và xạ trị. Phương pháp điều trị cụ thể phụ thuộc vào giai đoạn bệnh và tình trạng sức khỏe của bệnh nhân. Việc kết hợp nhiều phương pháp điều trị có thể mang lại hiệu quả cao hơn.

3.1. Phẫu thuật trong điều trị ung thư sàng hàm

Phẫu thuật là phương pháp chính để điều trị ung thư sàng hàm, nhằm loại bỏ khối u và các mô xung quanh. Tuy nhiên, phẫu thuật có thể gây ra nhiều biến chứng và ảnh hưởng đến chức năng của vùng đầu cổ.

3.2. Hóa trị và xạ trị Vai trò trong điều trị

Hóa trị và xạ trị thường được sử dụng để hỗ trợ điều trị sau phẫu thuật hoặc trong trường hợp bệnh đã di căn. Những phương pháp này giúp tiêu diệt tế bào ung thư còn sót lại và ngăn ngừa tái phát.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ung thư sàng hàm

Nghiên cứu về ung thư sàng hàm đã chỉ ra rằng việc phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể cải thiện đáng kể tỷ lệ sống sót của bệnh nhân. Các nghiên cứu cũng cho thấy rằng việc áp dụng các công nghệ mới trong chẩn đoán và điều trị có thể mang lại hiệu quả cao hơn.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tỷ lệ sống sót

Nghiên cứu cho thấy tỷ lệ sống sót sau 5 năm của bệnh nhân ung thư sàng hàm có thể đạt tới 50% nếu được phát hiện và điều trị sớm. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nâng cao nhận thức về bệnh.

4.2. Ứng dụng công nghệ mới trong điều trị

Việc áp dụng công nghệ mới như phẫu thuật nội soi và xạ trị chính xác đã giúp cải thiện kết quả điều trị ung thư sàng hàm. Những công nghệ này giúp giảm thiểu tổn thương cho các mô lành và tăng cường hiệu quả điều trị.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu ung thư sàng hàm

Nghiên cứu về ung thư sàng hàm vẫn còn nhiều thách thức, nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội mới trong việc phát hiện và điều trị. Tương lai của nghiên cứu này phụ thuộc vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị hiệu quả hơn.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo về ung thư sàng hàm cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán sớm và điều trị hiệu quả hơn. Điều này sẽ giúp nâng cao tỷ lệ sống sót và chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.2. Hướng đi mới trong điều trị ung thư sàng hàm

Các nghiên cứu hiện tại đang hướng tới việc phát triển các liệu pháp điều trị nhắm mục tiêu và miễn dịch, nhằm tăng cường hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ cho bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

1 §Æt vÊn ®Ò Ung th sµng hµm lµ lo¹i ung th kh«ng thêng gÆp, chiÕm kho¶ng 0,2- 0,8% tæng sè c¸c ung th nãi chung vµ kho¶ng 3% c¸c ung th vïng ®Çu cæ [45]. Ung th sµng hµm lµ ung th xuÊt ph¸t tõ xoang sµng, xoang hµm, x¬ng khÈu c¸i vµ lan ra l©n cËn. VÒ ph©n lo¹i cæ ®iÓn, ung th sµng hµm th- êng xuÊt ph¸t tõ mét trong ba tÇng: tÇng sµng, tÇng hµm, tÇng khÈu c¸i. ë níc ta ung th sµng hµm chiÕm mét tû lÖ kh¸ cao trong ung th ®Çu mÆt cæ, ®øng thø ba sau ung th vßm mòi häng (NPC) vµ ung th h¹ häng thanh qu¶n, kho¶ng 92,7% c¸c u cã nguån gèc biÓu m« 12.

ë c¸c níc ¢u - Mü, ung th sµng hµm ®· ®îc nghiªn cøu tõ l©u. Mét sè níc Ch©u ¢u ®· xÕp ung th sµng hµm trong danh môc bÖnh nghÒ nghiÖp do tû lÖ gÆp ë c«ng nh©n lµm nghÒ xÎ gç cao vµ ngêi ®· x¸c ®Þnh ®îc axit Tanic, mét ho¹t chÊt chiÕt xuÊt tõ gç lµ yÕu tè g©y bÖnh 49. Do ®Æc ®iÓm vÒ cÊu tróc vµ vÞ trÝ gi¶i phÉu cña vïng nµy rÊt phøc t¹p, ë s©u nªn c¸c triÖu chøng l©m sµng thêng kÝn ®¸o, bÖnh tiÕn triÓn chËm, kh«ng cã h¹ch hoÆc h¹ch xuÊt hiÖn muén, Ýt di c¨n xa nªn viÖc chÈn ®o¸n sím thêng gÆp khã kh¨n, dÔ bÞ bá qua hay nhÇm lÉn vµ chÝnh v× vËy khi ®· ®îc kh¸m chÈn ®o¸n thêng u ®· lan réng ë khèi sµng hµm hèc mòi. VÊn ®Ò nµy còng ®· ®îc mét sè t¸c gi¶ trong níc vµ níc ngoµi ®Ò cËp ®Õn [1,16].

Tû lÖ ung th sµng hµm ®îc che ®Ëy díi d¹ng viªm mòi xoang m¹n tÝnh cã tho¸i ho¸ cuèn gi÷a, polyp khe gi÷a còng 2 hay thêng gÆp. ë níc ta hiÖn nay mét sè t¸c gi¶ ®· lu ý cã mét tû lÖ ®¸ng kÓ ung th sµng hµm trªn c¸c bÖnh nh©n cã tiÒn sö nµy 9. Ung th sµng hµm thêng chØ lan trµn t¹i chç v× Ýt di c¨n xa vµ di c¨n chËm, cã thÓ phÉu thuËt ®îc. PhÉu thuËt cã nhiÒu kh¶ quan h¬n so víi c¸c lo¹i ung th ®Çu mÆt cæ kh¸c.

Tuy nhiªn, thùc tÕ ë ViÖt Nam, ngêi bÖnh ung th sµng hµm thêng ®Õn muén, vµo c¸c giai ®o¹n cuèi cña bÖnh. Lóc nµy ung th sµng hµm ®· x©m nhËp vµo æ m¾t, khÈu c¸i cøng. G©y nªn nh÷ng biÕn ®æi râ rÖt nh biÕn d¹ng x¬ng hµm trªn, æ m¾t vµ r¨ng hµm mÆt, nªn bÖnh nh©n thêng ®Õn kh¸m t¹i nh÷ng chuyªn khoa nµy. §Ó phÉu thuËt ®îc triÖt ®Ó vÊn ®Ò quan träng lµ cÇn ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c møc ®é lan trµn cña u tríc khi mæ.

Nã kh«ng nh÷ng gióp cho phÉu thuËt viªn cã ®îc ®êng vµo hîp lý nh»m tiÕp cËn vµ c¾t bá hoµn toµn u mµ cßn gióp dù kiÕn nh÷ng kÕ ho¹ch t¹o h×nh vµ phôc håi chøc n¨ng ngay trong khi mæ vµ vÒ sau nµy. Tríc ®©y chÈn ®o¸n ung th sµng hµm chñ yÕu lµ dùa trªn l©m sµng vµ XQ thêng quy. Tuy nhiªn, chôp XQ thêng quy cã nhîc ®iÓm lµ khã ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c kÝch thíc, liªn quan, møc ®é x©m lÊn cña u. ViÖc thiÕu chÈn ®o¸n m« bÖnh häc võa kh«ng ®¶m b¶o tÝnh chÝnh x¸c cña chÈn ®o¸n vµ võa thiÕu d÷ kiÖn ®Ó ®¸nh gi¸ tiªn lîng bÖnh còng nh liÖu ph¸p ®iÒu trÞ bæ sung.

Ngµy nay, nhê nh÷ng tiÕn bé trong chôp c¾t líp vi tÝnh, ph©n lo¹i m« bÖnh häc cËp nhËt 3 kh«ng chØ gióp chÈn ®o¸n x¸c ®Þnh, ®¸nh gi¸ chÝnh x¸c h¬n giai ®o¹n cña bÖnh mµ cßn gãp phÇn tiªn lîng bÖnh. C¸c nghiªn cøu vÒ ung th sµng hµm ë ViÖt Nam cha nhiÒu, ®Æc biÖt cßn rÊt Ýt c¸c nghiªn cøu t×m hiÓu ®èi chiÕu gi÷a l©m sµng - chÈn ®o¸n h×nh ¶nh vµ m« bÖnh häc. ChÝnh v× vËy chóng t«i tiÕn hµnh nghiªn cøu ®Ò tµi “Nghiªn cøu ®Æc ®iÓm l©m sµng, chÈn ®o¸n h×nh ¶nh vµ m« bÖnh häc cña ung th sµng hµm” víi c¸c môc tiªu sau: 1. M« t¶ c¸c ®Æc ®iÓm l©m sµng, m« bÖnh häc cña ung th biÓu m« sµng hµm.

§èi chiÕu tæn th¬ng l©m sµng víi chôp c¾t líp vi tÝnh vµ m« bÖnh häc tõ ®ã ®Ò xuÊt chÈn ®o¸n thÝch hîp. Ch¬ng 1 Tæng quan tµi liÖu 1. Vµi nÐt lÞch sö nghiªn cøu Ung th sµng hµm ®· ®îc c¸c t¸c gi¶ trong níc vµ ngoµi n- íc ®Ò cËp ®Õn tõ l©u. Mét sè nghiªn cøu trªn thÕ giíi Nh÷ng nghiªn cøu vÒ ung th sµng hµm ®· cã tõ l©u.

C«ng tr×nh ®Çu tiªn ®îc ghi nh©n trªn y v¨n lµ cña Morgagni, Bichat 43] vµo kho¶ng thÕ kû 17. §Õn n¨m 1906 SÐbileau ®· 4 m« t¶, ph©n lo¹i u 3 tÇng: tÇng trªn, tÇng gi÷a vµ tÇng díi 51]. Tíi n¨m 1920, Hautant vµ Manod ®· ®Æt vÊn ®Ò xÕp lo¹i vµ ®a ra híng ®iÒu trÞ ung th sµng hµm [39]. N¨m 1979, Colin Parson, Neil Hodson ®· m« t¶ tû träng khèi ung th sµng hµm t¨ng lªn sau khi tiªm thuèc c¶n quang kh«ng cã gi¸ trÞ ph©n biÖt c¸c khèi t©n t¹o ë mÆt, tuy nhiªn khi ung th sµng hµm x©m lÊn néi sä lµm cho hµng rµo m¸u n·o bÞ tæn th¬ng th× h×nh ¶nh u ngÊm thuèc t¨ng tû träng l¹i rÊt cã gi¸ trÞ.

Hasso [16] ®· dïng m¸y CT Scanner cã ®é ph©n gi¶i cao, chôp kh«ng vµ cã tiªm thuèc c¶n quang tÜnh m¹ch. Cã thÓ ph¸t hiÖn nguyªn uû cña khèi ung th sµng hµm, ®¸nh gi¸ møc ®é ph¸ huû x¬ng vµ lan trµn cña khèi ung th sµng hµm ra l©n cËn. Ngoµi ra, CT Scanner cßn cho phÐp ®¸nh gi¸ giai ®o¹n ph¸t triÓn cña khèi ung th sµng hµm.Y vµ céng sù qua nghiªn cøu 13 trêng hîp u nguyªn bµo thÇn kinh khøu gi¸c b»ng CT Scanner ph¸t hiÖn 6 trêng hîp cã u t¨ng tû träng, 3 trêng hîp tû träng kh«ng ®ång ®Òu vµ 3 trêng hîp cã v«i ho¸ trong u. CT Scanner cßn gióp ®¸nh gi¸ sù t¸i ph¸t cña u sau phÉu thuËt.

Cïng n¨m 1998, Wolfgang Dahnert nhËn thÊy tÇn suÊt carcinoma sµng hµm chiÕm 5- 6% cña carcinoma xoang c¹nh mòi, 90% lµ carcinoma tÕ bµo vÈy, sau ®ã lµ sarcoma, carcinoma tuyÕn èng, carcinoma tuyÕn kÐn vµ thêng thø ph¸t tõ carcinoma xoang hµm. Mét sè nghiªn cøu trong níc ë ViÖt Nam ung th sµng hµm ®· ®îc quan t©m nghiªn 5 cøu tõ thËp niªn 60. Tuy nhiªn, t liÖu t¬ng ®èi ®Çy ®ñ vÒ lo¹i ung th nµy míi chØ cã tõ n¨m 1972. N¨m 1969, Lª V¨n BÝch vµ Ph¹m Kh¸nh Hoµ ®· b¸o c¸o 60 ca ung th sµng hµm [1].

§Õn n¨m 1978, NguyÔn M¹nh Cêng nghiªn cøu nh÷ng biÓu hiÖn l©m sµng tæ chøc bÖnh häc, XQ cña 52 trêng hîp ung th biÓu m« khèi sµng hµm [2]. Vµo n¨m 1991, NguyÔn C«ng Thµnh [14] qua nghiªn cøu 46 trêng hîp ung th sµng hµm t¹i khoa ung th, ViÖn TMH tõ n¨m 1986 - 1990, nhËn thÊy r»ng ung th sµng hµm hay gÆp trong c¸c u ¸c tÝnh vïng ®Çu cæ, trung b×nh mçi n¨m 9-10 ca b»ng 1/3 sè lîng ung th vßm trung b×nh hµng n¨m, tû lÖ bÖnh nh©n ®îc chÈn ®o¸n giai ®o¹n T4 lµ 47,8%. H×nh ¶nh trªn phim Blondeau vµ Hirtz cã 17/19 bÖnh nh©n (89,4%) h×nh ¶nh ®Òu xoang hµm, sµng vµ ph¸ vì v¸ch ng¨n mòi xoang 14/19 bÖnh nh©n (73,7%). Tuy nhiªn, c¸c nghiªn cøu nµy chØ sö dông XQ thêng quy, cha ¸p dông CT Scanner vµo trong nghiªn cøu, nªn kh«ng ®¸nh gi¸ hÕt ®îc møc ®é x©m lÊn vµ ph¸ huû cña u.

N¨m 1996, Vò C«ng Trùc [15] nghiªn cøu 96 ca ung th sµng hµm ®îc chÈn ®o¸n vµ ®iÒu trÞ t¹i ViÖn TMH thÊy ung th sµng hµm chiÕm > 6% c¸c u ¸c tÝnh ®êng h« hÊp trªn. Ung th sµng hµm ®øng th 3 sau ung th vßm häng vµ ung th thanh qu¶n. Phim Blondeau vµ Hirtz Ýt cã gi¸ trÞ vµ chØ gi¸ trÞ khi tæn th- ¬ng ®· ë giai ®o¹n muén. Phim CT Scanner u ®iÓm h¬n so víi phim XQ thêng qui gióp chÈn ®o¸n bÖnh sím vµ c¸c nhµ phÉu thuËt cã ph¬ng ph¸p phÉu thuËt triÖt ®Ó h¬n.

§Õn n¨m 2001 Ng« Ngäc LiÔn vµ céng sù qua tæng kÕt 277 trêng hîp ung th sµng hµm t¹i ViÖn TMH tõ n¨m 1986 – 2001, cã nhËn xÐt CT Scanner cho phÐp ®¸nh gi¸ ®îc ®Çy ®ñ tæn th¬ng vµ nhÊt lµ 6 sù lan trµn cña u. Nhng trong hai nghiªn cøu nµy kh«ng ®èi chiÕu gi÷a triÖu chøng l©m sµng víi h×nh ¶nh tæn th¬ng trªn phim CT Scanner. bµo thai häc, Gi¶i phÉu vµ m« häc khèi sµng hµm 1. Bµo thai häc Nguyªn uû cña c¸c xoang chÝnh lµ nguyªn uû cña hèc mòi t¹o nªn, do ®ã cßn gäi xoang lµ nh÷ng hèc phô cña mòi.

Bµo thai häc [30] Xoang sµng xuÊt hiÖn sím nhÊt tõ ®Çu thêi kú bµo thai vµ ®iÓm xuÊt ph¸t chÝnh lµ nô phÔu sµng bµi thai (Infundibilum embryonnaire), nã lµ ®iÓm xuÊt ph¸t chÝnh cña tiÕn tr×nh x©m nhËp vµ ph¸t triÓn c¸c xoang. C¸c tÕ bµo sµng cã tríc tiªn, chñ ®¹o, nã ph¸t triÓn theo nhiÒu híng vµ t¹o nªn tÕ bµo c¸c xoang kh¸c tïy theo híng ®i. Xoang hµm xuÊt hiÖn muén h¬n, b¾t ®Çu tõ tuÇn lÔ thø 4 cña bµo thai. Khëi ®Çu xoang xuÊt ph¸t tõ mét khe ë thµnh bªn cña hèc mòi, gi÷a cuèn gi÷a vµ cuèn díi.

Khe nµy ngµy cµng t¨ng thÓ tÝch vµ di chuyÓn s©u vµo th©n x¬ng hµm. Hèc xoang ®îc bao phñ niªm m¹c tõ xoang sµng bã vµo. 7 Xoang hµm ph¸t triÓn ®Õn 6 tuæi th× hoµn chØnh vµ tíi 20 tuæi th× ngõng ph¸t triÓn. Gi¶i phÉu khèi sµng hµm 1.

Gi¶i phÉu khèi sµng Theo Rouviere - Brizon vµ Gastaing, Legent vµ Vanden – Brouck [7] cã thÓ m« t¶ nh sau: Khèi sµng ®îc t¹o bëi 4 phÇn, mét m¶nh däc ë chÝnh gi÷a, mét m¶nh ngang c¾t phÇn trªn m¶nh däc ë phÝa tríc vµ hai khèi bªn dÝnh vµo hai ®Çu bªn cña m¶nh ngang. Khèi sµng gièng h×nh hép ch÷ nhËt cã 6 mÆt. - MÆt trªn: Liªn quan ®Õn nÒn sä, chia lµm 2 phÇn: mét phÇn ba tríc thµnh trªn xoang sµng t¹o nªn sµn xoang tr¸n. Hai phÇn ba sau ng¨n c¸ch víi hè n·o tríc bëi mét m¶nh x¬ng rÊt máng gäi lµ m¶nh sµng, liªn quan víi r·nh khøu vµ hµnh khøu.

S¬ ®å gi¶i phÉu khèi sµng [8] 1. M¶nh thñng x¬ng 5. Cuèn mòi gi÷a sµng 3. M¶nh ®øng x¬ng 8 sµng - MÆt díi: HÑp h¬n mÆt trªn, liªn quan víi hèc mòi ë trong vµ xoang hµm ë phÝa ngoµi qua c¸c tÕ bµo sµng hµm ph¸t triÓn ë gãc sau bªn trong.

Tæn th¬ng ung th thêng xuÊt hiÖn ë ®©y ®Ó lan trµn vµo sµng vµ hµm. - MÆt tríc: Liªn quan gai mòi cña xoang tr¸n vµ x¬ng chÝnh mòi khíp víi m¶nh th¼ng, ngoµi cïng lµ ngµnh lªn x¬ng hµm trªn. - MÆt sau: Ng¨n c¸ch víi x¬ng bím bëi ngµnh sµng bím vµ liªn quan tíi xoang bím. - MÆt ngoµi: Liªn quan víi hèc m¾t vµ c¸c thµnh phÇn trong æ m¾t qua x¬ng giÊy.