LÔØI CAM ÑOAN Toâi xin cam ñoan ñaây laø coâng trình nghieân cöùu cuûa rieâng toâi. Caùc soá lieäu, keát quaû neâu trong luaän aùn laø trung thöïc vaø chöa töøng ñöôïc ai coâng boá trong baát kyø coâng trình naøo khaùc. Kyù teân Hoaøng Löông MUÏC LUÏC Trang Trang phuï bìa Lôøi cam ñoan Muïc luïc Baûng ñoái chieáu thuaät ngöõ Vieät-Anh Danh muïc caùc töø vieát taét Danh muïc baûng, danh muïc hình, danh muïc bieåu ñoà MÔÛ ÑAÀU 1 Chöông 1 TOÅNG QUAN 4 1. Giaûi phaãu sô löôïc hoác maét, oáng thò giaùc, thaàn kinh thò vaø caùc xoang caïnh hoác maét 4 1.
Ñaëc ñieåm giaûi phaãu hoác maét 4 1. OÁng thò giaùc 5 1. Ñoäng maïch maét 6 1. Xoang saøng 7 1.
Giaûi phaãu vaø sinh lyù thaàn kinh thò giaùc 9 1. Thaàn kinh thò giaùc 9 1. Beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông 16 1. Ñaëc ñieåm dòch teã beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông 16 1.
Cô cheá beänh sinh 19 1. Bieåu hieän laâm saøng cuûa beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông 23 1. Caùc bieåu hieän caän laâm saøng 23 1. Dieãn bieán vaø tieân löôïng 25 1.
Phaãu thuaät noäi soi muõi xoang 26 1. Lòch söû phaãu thuaät noäi soi muõi xoang 26 1. Kyõ thuaät naïo saøng böôùm toaøn phaàn 26 1. Öu ñieåm cuûa phaãu thuaät noäi soi 26 1.
Caùc moác giaûi phaãu duøng trong phaãu thuaät noäi soi 27 1. Nghieân cöùu phaãu thuaät giaûi aùp thaàn kinh thò giaùc 28 1. Ñöôøng moå giaûi aùp thaàn kinh thò giaùc kinh ñieån 28 1. Phaãu thuaät giaûi aùp thaàn kinh thò ôû nöôùc ngoaøi 29 1.
Phaãu thuaät giaûi aùp thaàn kinh thò giaùc ôû Vieät Nam 31 1. Tai bieán vaø bieán chöùng do phaãu thuaät giaûi aùp thaàn kinh thò 31 Chöông 2 ÑOÁI TÖÔÏNG VAØ PHÖÔNG PHAÙP NGHIEÂN CÖÙU 33 2. Nghieân cöùu moác giaûi phaãu treân xaùc 33 2. Phöông phaùp nghieân cöùu 33 2.
Ñoái töôïng nghieân cöùu 33 2. Phöông tieän nghieân cöùu 34 2. Nghieân cöùu treân xaùc vaø soï 35 2. Ñònh nghóa bieán soá vaø caùch ño 36 2.
Xaùc ñònh vuøng phaãu thuaät giaûi aùp an toaøn 38 2. Nghieân cöùu phaãu thuaät giaûi aùp treân beänh nhaân 39 2. Ñoái töôïng nghieân cöùu 39 2. Phöông phaùp nghieân cöùu 39 2.
Phương tiện và lật liệu nghiên cứu 41 2. Caùc bieán soá 42 2. Qui trình thu thaäp soá lieäu nghieân cöùu 45 2. Xöû lyù soá lieäu 58 2.
Vaán ñeà y ñöùc 58 Chöông 3 KEÁT QUAÛ NGHIEÂN CÖÙU 59 3. Keát quaû ño caùc moác giaûi phaãu treân xaùc 59 3. Ñaëc ñieåm maãu nghieân cöùu 59 3. Caùc giaù trò khaûo saùt ñöôïc treân xaùc öôùp formol 59 3.
Ño chieàu daøi oáng thò, ño chieàu cao loã thò: 63 3. Keát quaû ño caùc moác giaûi phaãu treân beänh nhaân khi moå giaûi aùp 64 3. Keát quaû nghieân cöùu treân beänh nhaân moå giaûi aùp 64 3. Ñaëc ñieåm dòch teã, laâm saøng 64 3.
Chæ ñònh vaø choáng chæ ñònh phaãu thuaät 71 3. Qui trình phaãu thuaät giaûi aùp 71 3. Caét 2/3 cuoán muõi giöõa giuùp cho phaãu tröôøng roäng 72 3. Laáy boû caùc xoang saøng vôõ tuï maùu, boäc loä oáng ñoäng maïch saøng 72 3.
Môû xoang böôùm qua loã thoâng töï nhieân 75 3. Môû oáng thò giaùc 75 3. Raïch giaûm aùp thaàn kinh thò 77 3. Ñaùnh giaù keát quaû thò löïc sau moå giaûi aùp 78 3.
Thò löïc tröôùc moå 78 3. Keát quaû caûi thieän thò löïc ôû nhoùm thò löïc ST (+). Keát quaû caûi thieän thò löïc ôû nhoùm maát thò löïc hoaøn toaøn 81 3. Phaân tích caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán keát quaû phuïc hoài thò löïc sau phaãu thuaät giaûi aùp 84 3.
Toån thöông phaùt hieän khi moå vaø bieán chöùng sau moå 86 Chöông 4 BAØN LUAÄN 89 4. Baøn luaän veà caùc moác giaûi phaãu duøng trong moå giaûi aùp 89 4. Lyù do choïn moác giaûi phaãu nghieân cöùu 89 4. Baøn veà keát quaû ño caùc moác giaûi phaãu 91 4.
Xaùc ñònh oáng thò giaùc döïa vaøo “Töù giaùc xöông giaáy” ñeà phoøng nhaàm laãn khi môû oáng thò 92 4. Vuøng an toaøn trong moå giaûi aùp 94 4. Baøn veà keát quaû ño chieàu daøi oáng thò vaø chieàu cao loã thò giaùc 96 4. Baøn veà ñaëc ñieåm laâm saøng vaø caän laâm saøng cuûa beänh thaàn kinh thò sau chaán thöô ng 97 4.
Baøn veà dòch teã hoïc 97 4. Baøn veà ñaëc ñieåm laâm saøng 99 4. Baøn veà hình aûnh X quang 103 4. Baøn veà chæ ñònh vaø choáng chæ ñònh phaãu thuaät 108 4.
Baøn veà phaãu thuaät noäi soi giaûi aùp thaàn kinh thò 111 4. Öu ñieåm cuûa phaãu thuaät noäi soi giaûi aùp thaàn kinh thò 111 4. Baøn veà thöïc hieän qui trình moå giaûi aùp 113 4. Baøn veà keát quaû phaãu thuaät giaûi aùp 118 4.
Caûi thieän thò löïc 100% ca ôû nhoùm thò löïc ST (+) 118 4. Caûi thieän thò löïc gaëp ôû 26,3% ca sau moå giaûi aùp ôû nhoùm muø hoaøn toaøn 119 4. Caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán keát quaû phuïc hoài thò löïc sau phaãu thuaät giaûi aùp thaàn kinh thò giaùc 123 4. Toån thöông do chaán thöông vaø tai bieán khi moå giaûi aùp 127 4.
Ñeà xuaát phaùc ñoà xöû trí ngoaïi khoa 129 KEÁT LUAÄN 133 ÑEÀ XUAÁT 136 Danh muïc caùc coâng trình ñaõ coâng boá Taøi lieäu tham khaûo Phuï luïc - Danh saùch beänh nhaân BAÛNG ÑOÁI CHIEÁU THUAÄT NGÖÕ VIEÄT ANH Tieáng Vieät Tieáng Anh Beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông Traumatic Optic Neuropathy (TON) Cuoán muõi giöõa Middle turbinate Cuoán muõi treân Superior turbinate Thaàn kinh thò giaùc Optic nerve Thuï caûm aùnh saùng Light Perception Ñieän theá gôïi thò giaùc (VEP) Visual Evoked Potential Ñoäng maïch maét Opthalmic Artery Ñoäng maïch saøng tröôùc Ant. Ethmoidal Artery Ñoäng maïch saøng sau Post. Ethmoidal Artery Hoác maét Orbit Khe muõi giöõa Middle Meatus Khe muõi treân Superior Meatus Khe muõi treân cuøng Supreme Meatus Loã thoâng xoang böôùm Sphenoid Ostium OÁng thò giaùc Optic Canal Phaãu thuaät giaûi aùp thaàn kinh thò giaùc Optic Nerve Decompression Surgery Phaûn öùng ñoàng töû Pupilar Reaction Teá baøo Onodi Onodi Cell Teá baøo xoang saøng tröôùc Ant. Ethmoidal Cell Teá baøo xoang saøng sau Post.
Ethmoidal Cell Traàn xoang saøng Ethmoidal Roof Thò löïc Visual Acuity Thò tröôøng Visual Field Xoang böôùm Sphenoidal Sinus Xöông giaáy Lamila Papyracea Xoang tónh maïch hang Cavernous Sinus Voõng maïc Retina Soi ñaùy maét Fundoscopy Ñóa thò giaùc Optic dish DANH MUÏC CAÙC TÖØ VIEÁT TAÉT BBT Boùng baøn tay CTTL Phaàn traêm caûi thieän thò löïc CT Computor tomography ÑNT Ñeám ngoùn tay HTLCTSM Haïng thò löïc caûi thieäân sau moå HTLCTSM Haïng thò löïc caûi thieän tröôùc moå LPCLCC Lieäu phaùp corticoid lieàu cöïc cao P Phaûi ST (+) Saùng toái döông tính ST (-) Saùng toái aâm tính T Traùi TON Traumatic optic neuropathy TK Thaàn kinh DANH MỤC BAÛNG Trang Baûng 1.1 Moái töông quan giöõa baûng thò löïc Snellen vôùi baûng thò löïc thaäp phaân, goùc thò giaùc, heä soá loga, vaø naêng löïc thò giaùc.2 Tieâu chuaån ñaùnh giaù phaân loaïi thò löïc theo OMS 16 Baûng 2.3 Phaân haïng thò löïc thaäp phaân 44 Baûng 3.4 Keát quaû soá ño trung bình caùc moác giaûi phaãu treân xaùc öôùp nöõ 59 Baûng 3.5 Keát quaû soá ño trung bình caùc moác giaûi phaãu treân xaùc öôùp nam.6 Keát quaû soá ño trung bình caùc moác giaûi phaãu ôû xaùc öôùp nam, nöõ.7 Ñaëc ñieåm ñoäng maïch saøng (N = 30) 61 Baûng 3.8 Ñaëc ñieåm oáng thò giaùc (N = 30) 62 Baûng 3.9 Keát quaû soá ño trung bình chieàu daøi oáng thò giaùc, ñöôøng kính doïc loã thò 63 Baûng 3.10 Keát quaû soá ño trung bình caùc moác treân xaùc vaø beänh nhaân.11 Ñaëc ñieåm dòch teã nhoùm nghieân cöùu 65 Baûng 3.12 Ñaëc ñieåm laâm saøng cuûa maãu nghieân cöùu 68 Baûng 3.13 Ñaëc ñieåm phim CT scan ôû beänh nhaân moå giaûi aùp 69 Baûng 3.14 Caét ñuoâi cuoán muõi giöõa 72 Baûng 3.15 Ñaëc ñieåm toån thöông ghi nhaän khi moå giaûi aùp 73 Baûng 3.16 Ñaëc ñieåm nhoùm teá baøo saøng coù chaân baùm vaøo saøn soï.17 Ñaëc ñieåm toån thöông oáng thò giaùc ôû 29 ca 76 Baûng 3.18 Phaân boá thò löïc sau moå cuûa 6 ca thò löïc ST(+) 78 Baûng 3.19 Phaàn traêm caûi thieän thò löïc (%CTTL) trung bình cuûa 6 ca coøn thò löïc qua caùc thôøi ñieåm theo doõi.20 Dieãn bieán caûi thieän thò löïc cuûa 6 ca coøn thò löïc tröôùc moå qua töøng thôøi ñieåm theo doõi.21 Keát quaû caûi thieän thò löïc sau moå ôû 57 ca 81 Baûng 3.22 Phaàn traêm caûi thieän thò löïc (%CTTL) trung bình cuûa 15 ca muø tuyeät ñoái qua caùc thôøi ñieåm theo doõi 83 Baûng 3.23 Dieãn bieán caûi thieän thò löïc cuûa 15 ca muø hoaøn toaøn tröôùc moå qua töøng thôøi ñieåm theo doõi.24 Caùc yeáu toá aûnh höôûng ñeán caûi thieän thò löïc sau moå ôû thôøi ñieåm 84 6 thaùng Baûng 3.25 Nhöõng toån thöông do chaán thöông ôû beänh nhaân bò beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông.26 Bieán chöùng sau moå giaûi aùp ôû thôøi ñieåm sau moå 1 thaùng vaø 6 thaùng. 87 DANH MUÏC HÌNH Trang Hình 1.1 Hoác maét, loã thò giaùc, khe böôùm vaø loã ñoäng maïch saøng tröôùc, saøng sau 4 Hình 1.2 Ñoäng maïch maét vaø caùc nhaùnh beân. Ñoäng maïch trung taâm voõng maïc chia hai taän cuøng, B. Ñoäng maïch trung taâm voõng maïc chia ñoâi taïi ñaùy maét 7 Hình 1.4 Thieát ñoà caét ngang xoang böôùm 8 Hình 1.5 Thaàn kinh thò giaùc 9 Hình 1.6 Hình minh hoïa chieáu ñeøn luaân phieân hai maét 14 Hình 1.
Vôõ xoang saøng vaø tuï maùu ñænh hoác maét (T). Vôõ xoang böôùm, tuï maùu xoang böôùm 2 beân.8 Thöôùc keïp chuaån duøng ñeå ño chieàu daøi loã thò vaø chuaån hoùa duïng cuï ño 34 Hình 2.9 Ñoäng maïch saøng tröôùc vaø saøng sau ñöôïc boäc loä treân xaùc 37 Hình 2.10 Thaàn kinh thò giaùc vaø ñoäng maïch caûnh trong khi phaãu tích 38 Hình 2. Vò trí ño chieàu cao loã thò taïi vò trí 6 giôø vaø 12 giôø. Phaàn xöông oáng thò giaùc ñöôïc laáy ñi 38 Hình 2.12 Moät soá duïng cuï chính duøng trong phaãu thuaät giaûi aùp 42 Hình 2.
Noäi soi chaån ñoaùn khi nhaäp vieän vaø B. Phaãu thuaät noäi soi giaûi aùp thaàn kinh thò ôû beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông 46 Hình 2. Vôõ xöông goø maù traùi, vôõ thaønh ngoaøi hoác maét, vôõ traàn hoác maét, tuï maùu hoác maét, muø maét traùi, B. Vôõ xuïp goø maù traùi, vôõ thaønh ngoaøi hoác maét, maát caân ñoái khuoân maët, tuï maùu hoác maét traùi, muø maét traùi, C.
Vôõ xuïp hoác maét traùi, thaønh hoác maét, goø maù traùi, muø maét traùi. Giaõn ñoàng töû maét (T), xuaát huyeát keát maïc, B. Giaõn ñoàng töû maét (P), xuaát huyeát keát maïc, C. Giaõn ñoàng töû maét (P) ôû beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông.
Gai thò bình thöôøng, B. Gai thò nhaït maøu ôû beänh thaàn kinh thò sau chaán thöông 47 Hình 2. Chaûy maùu ñoû töôi khe muõi treân vaø khe muõi giöõa, B. Chaûy maùu khe muõi treân (P), C.
Chaûy maùu khe muõi treân (T).18 Hình aûnh chuïp caét lôùp ñieän toaùn maët phaúng ngang (Axial).