Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật Harms trong điều trị chấn thương cột sống C1 C2

Luận án nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật Harms cải tiến trong điều trị chấn thương mất vững C1 C2, mang lại giải pháp hiệu quả cho bệnh nhân.

• Trường học: Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức
• Chuyên ngành: Phẫu thuật cột sống
• Đề tài: Nghiên cứu ứng dụng kỹ thuật Harms cải tiến trong điều trị chấn thương cột sống C1 C2
• Loại tài liệu: Đề tài nghiên cứu
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. PHÔI THAI HỌC CỘT SỐNG CỔ CAO
• 1.2. GIẢI PHẪU CỘT SỐNG CỔ C1 - C2
• 1.2.1. Đặc điểm hình thái đốt sống cổ C1 - C2
• 1.2.1.1. Đốt đội C1
• 1.2.1.2. Đốt trục
• 1.2.2. Hệ thống khớp và dây chằng của C1 - C2
• 1.2.2.1. Khớp chẩm - đội
• 1.2.2.2. Khớp đội trục
• 1.2.2.2.1. Khớp đội trục giữa
• 1.2.2.2.2. Khớp đội - trục bên
• 1.3. Thần kinh
• 1.4. Mạch máu
• 1.4.1. Động mạch đốt sống
• 1.4.2. Động mạch cấp máu cho cột sống và tủy cổ
• 1.4.3. Mối liên quan giữa động mạch đốt sống và cấu trúc C1-C2

Tóm tắt

I. Giới thiệu về kỹ thuật Harms

Kỹ thuật Harms là một phương pháp phẫu thuật tiên tiến được áp dụng trong điều trị chấn thương cột sống, đặc biệt là cột sống C1 và C2. Kỹ thuật này được phát triển nhằm cải thiện độ vững chắc của các vít cố định, giảm thiểu nguy cơ chảy máu và đau mạn tính sau phẫu thuật. Theo nghiên cứu, tỷ lệ liền xương của kỹ thuật này cao hơn so với các phương pháp cổ điển như buộc vòng cung sau. Việc áp dụng kỹ thuật Harms cải tiến đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc điều trị chấn thương cột sống cổ cao, giúp bệnh nhân phục hồi nhanh chóng và hiệu quả hơn. Kỹ thuật này không chỉ mang lại lợi ích cho bệnh nhân mà còn mở ra hướng đi mới cho các nghiên cứu y học trong lĩnh vực phẫu thuật cột sống.

1.1. Đặc điểm của chấn thương cột sống C1 C2

Chấn thương cột sống C1 và C2 thường gặp trong các tai nạn giao thông hoặc các hoạt động thể thao. Tổn thương này có thể dẫn đến mất vững cột sống, gây ra các triệu chứng nghiêm trọng như đau lưng, rối loạn cảm giác và thậm chí là liệt. Theo thống kê, tỷ lệ chấn thương cột sống cổ cao chiếm khoảng 10,95% trong tổng số các chấn thương cột sống. Việc chẩn đoán và điều trị kịp thời là rất quan trọng để giảm thiểu các di chứng lâu dài cho bệnh nhân. Kỹ thuật Harms cải tiến đã được chứng minh là một giải pháp hiệu quả trong việc điều trị các chấn thương này, giúp tăng cường chức năng và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu này được thực hiện tại Khoa Phẫu thuật cột sống Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, với mục tiêu đánh giá hiệu quả của kỹ thuật Harms cải tiến trong điều trị chấn thương cột sống C1 C2. Phương pháp nghiên cứu bao gồm việc thu thập dữ liệu từ các bệnh nhân đã được phẫu thuật bằng kỹ thuật này. Các chỉ số được theo dõi bao gồm mức độ đau, khả năng hồi phục chức năng và tỷ lệ liền xương sau phẫu thuật. Kết quả cho thấy kỹ thuật Harms cải tiến không chỉ giúp giảm thiểu đau đớn mà còn nâng cao khả năng hồi phục chức năng cho bệnh nhân. Điều này khẳng định giá trị thực tiễn của kỹ thuật trong điều trị chấn thương cột sống cổ cao.

2.1. Đánh giá hiệu quả phẫu thuật

Đánh giá hiệu quả phẫu thuật được thực hiện thông qua các thang điểm như ASIA và NDI. Kết quả cho thấy tỷ lệ liền xương đạt khoảng 90%, cho thấy kỹ thuật Harms cải tiến có độ an toàn cao. Bên cạnh đó, mức độ hồi phục chức năng cũng được cải thiện rõ rệt, với nhiều bệnh nhân có thể trở lại sinh hoạt bình thường sau phẫu thuật. Việc áp dụng kỹ thuật này không chỉ mang lại lợi ích cho bệnh nhân mà còn góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế tại Việt Nam.

III. Kết luận và khuyến nghị

Kỹ thuật Harms cải tiến đã chứng minh được hiệu quả trong điều trị chấn thương cột sống C1 C2. Nghiên cứu cho thấy kỹ thuật này không chỉ an toàn mà còn mang lại tỷ lệ hồi phục cao cho bệnh nhân. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả của kỹ thuật này, đặc biệt là trong bối cảnh dân số Việt Nam. Khuyến nghị các bác sĩ phẫu thuật nên áp dụng kỹ thuật này trong điều trị chấn thương cột sống cổ cao để đạt được kết quả tốt nhất cho bệnh nhân.

3.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc so sánh kỹ thuật Harms cải tiến với các phương pháp phẫu thuật khác để xác định rõ hơn ưu nhược điểm của từng phương pháp. Đồng thời, cần có các nghiên cứu dài hạn để theo dõi sự hồi phục của bệnh nhân sau phẫu thuật, từ đó đưa ra các hướng dẫn điều trị tối ưu hơn cho các trường hợp chấn thương cột sống cổ cao.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chấn thương cột sống cổ cao, đặc biệt là tổn thương mất vững C1 - C2, chiếm tỷ lệ khoảng 10-15% trong các chấn thương cột sống cổ và khoảng 1-2% trong tổng số các thương tổn cột sống. Ở Việt Nam, tỷ lệ chấn thương cột sống cổ cao chiếm khoảng 10,95%, trong đó gãy mỏm răng chiếm 46,15%. Các tổn thương này thường có triệu chứng lâm sàng nghèo nàn, gây khó khăn trong chẩn đoán ban đầu và dễ dẫn đến di chứng nặng nề nếu không được xử trí kịp thời. Mục tiêu nghiên cứu là ứng dụng kỹ thuật Harms cải tiến trong điều trị chấn thương mất vững C1 - C2, đánh giá hiệu quả phẫu thuật và an toàn kỹ thuật trên bệnh nhân tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trong giai đoạn 2014-2016. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng điều trị, giảm tỷ lệ biến chứng và cải thiện chức năng vận động cột sống cổ, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế. Các chỉ số đánh giá như tỷ lệ liền xương, mức độ hồi phục chức năng theo thang điểm ASIA, NDI và VAS được sử dụng để đo lường hiệu quả điều trị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình giải phẫu, cơ sinh học của cột sống cổ cao, đặc biệt là cấu trúc C1 - C2. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết giải phẫu cột sống cổ cao: Cột sống cổ cao gồm đốt đội (C1) và đốt trục (C2) với cấu trúc đặc biệt, không có thân đốt ở C1, mỏm răng ở C2 và hệ thống dây chằng phức tạp như dây chằng ngang, dây chằng cánh, dây chằng chữ thập. Các khớp chẩm - đội và đội - trục đảm bảo vận động xoay, cúi, ưỡn của đầu cổ.

• Lý thuyết cơ sinh học cố định cột sống cổ: Các phương pháp phẫu thuật cố định C1 - C2 được đánh giá dựa trên khả năng hạn chế chuyển động xoay, cúi ưỡn và nghiêng, đồng thời đảm bảo tỷ lệ liền xương cao và an toàn cho các cấu trúc thần kinh, mạch máu. Kỹ thuật Harms cải tiến với vít khối bên C1 qua cung sau và vít qua cuống C2 được xem là phương pháp có độ vững chắc cơ sinh học cao nhất.

Các khái niệm chính bao gồm: chỉ số ADI (đánh giá di lệch C1 - C2), chỉ số Spence (đánh giá tổn thương dây chằng ngang), phân loại gãy mỏm răng theo Anderson-D’Alonzo, phân loại trật C1 - C2 theo Fielding, thang điểm ASIA (đánh giá tổn thương thần kinh tủy sống), thang điểm NDI (đánh giá chức năng cột sống cổ), thang điểm VAS (đánh giá mức độ đau).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp tiến cứu, mô tả lâm sàng có can thiệp, không có nhóm chứng, đánh giá kết quả trước và sau điều trị trên 66 bệnh nhân chấn thương mất vững C1 - C2 được phẫu thuật bằng kỹ thuật Harms cải tiến tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức từ tháng 1/2014 đến tháng 12/2016.

Nguồn dữ liệu bao gồm thông tin lâm sàng, hình ảnh X-quang, cắt lớp vi tính đa dãy (CLVT), cộng hưởng từ (CHT), các thang điểm đánh giá chức năng và mức độ đau. Cỡ mẫu được chọn toàn bộ các bệnh nhân đủ tiêu chuẩn trong thời gian nghiên cứu.

Phương pháp phân tích sử dụng thống kê mô tả, so sánh các chỉ số trước và sau phẫu thuật, đánh giá tỷ lệ liền xương, mức độ hồi phục chức năng theo thang điểm ASIA, NDI, VAS. Thời gian theo dõi trung bình là 3 tháng đến 1 năm sau phẫu thuật. Các chỉ số đo đạc trên phim CLVT như chiều cao, chiều rộng cung sau C1, đường kính cuống C2, góc bắt vít được thực hiện để đánh giá tính an toàn và khả năng áp dụng kỹ thuật trên người Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ liền xương cao: Tỷ lệ liền xương sau phẫu thuật kỹ thuật Harms cải tiến đạt gần 100%, vượt trội so với các phương pháp cổ điển như buộc vòng cung sau (tỷ lệ không liền xương khoảng 25-80%). Điều này được chứng minh qua hình ảnh X-quang và CLVT sau mổ.

2. Cải thiện chức năng vận động cột sống cổ: Chỉ số NDI giảm trung bình từ mức 50-70% (mức độ nặng) trước mổ xuống dưới 30% (mức độ nhẹ) sau mổ, cho thấy bệnh nhân cải thiện rõ rệt khả năng sinh hoạt và lao động. Mức độ đau theo thang điểm VAS giảm từ trung bình 7 điểm xuống còn khoảng 2 điểm.

3. Hồi phục thần kinh tủy sống: Theo thang điểm ASIA, khoảng 75% bệnh nhân có mức độ hồi phục tốt đến rất tốt (RR ≥ 50%), đặc biệt ở nhóm bệnh nhân không có tổn thương tủy nặng trước mổ. Tỷ lệ bệnh nhân có rối loạn cơ tròn giảm đáng kể sau phẫu thuật.

4. An toàn kỹ thuật: Đo đạc trên phim CLVT cho thấy chiều cao cung sau C1 trung bình khoảng 8 mm, chiều rộng khoảng 7 mm, đủ để đặt vít 3.5 mm an toàn. Góc bắt vít và chiều dài vít được xác định phù hợp với giải phẫu người Việt Nam, giảm nguy cơ tổn thương động mạch đốt sống và tủy sống. Tỷ lệ biến chứng mất máu do tổn thương đám rối tĩnh mạch C1 - C2 và đau vùng chẩm mạn tính sau mổ được kiểm soát tốt, dưới 10%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định kỹ thuật Harms cải tiến là phương pháp điều trị hiệu quả và an toàn cho chấn thương mất vững C1 - C2. Tỷ lệ liền xương gần như tuyệt đối so với các phương pháp buộc vòng cung sau hay vít qua khớp cho thấy ưu thế vượt trội về cơ sinh học và ổn định cấu trúc. Việc đo đạc giải phẫu trên CLVT giúp cá thể hóa kỹ thuật bắt vít, phù hợp với kích thước nhỏ hơn của người Việt Nam so với người Âu Mỹ, giảm thiểu biến chứng.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ hồi phục chức năng và giảm đau tương đương hoặc tốt hơn, đồng thời giảm thiểu thời gian nằm viện và nhu cầu hỗ trợ khung cố định ngoài như khung Halo. Các biểu đồ so sánh chỉ số NDI, VAS trước và sau mổ, biểu đồ phân bố mức độ hồi phục ASIA có thể minh họa rõ ràng hiệu quả điều trị.

Những hạn chế như nguy cơ chảy máu do tổn thương đám rối tĩnh mạch và đau vùng chẩm mạn tính được giảm thiểu nhờ cải tiến kỹ thuật vít qua cung sau C1 thay vì vít khối bên truyền thống. Kết quả này phù hợp với các báo cáo của Harms, Melcher và Resnick.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi kỹ thuật Harms cải tiến trong điều trị chấn thương mất vững C1 - C2 tại các trung tâm phẫu thuật cột sống, nhằm nâng cao tỷ lệ liền xương và giảm biến chứng. Thời gian triển khai trong 1-2 năm, chủ thể thực hiện là các bác sĩ phẫu thuật cột sống.

2. Đào tạo chuyên sâu và cập nhật kỹ thuật bắt vít qua cung sau C1 cho đội ngũ phẫu thuật viên, đảm bảo kỹ năng và kiến thức về giải phẫu đặc thù người Việt Nam, giảm thiểu tai biến. Thời gian đào tạo 6-12 tháng.

3. Trang bị hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại (CLVT đa dãy, phần mềm DICOM) để đo đạc chính xác các chỉ số giải phẫu trước phẫu thuật, giúp cá thể hóa kỹ thuật bắt vít, nâng cao an toàn. Chủ thể thực hiện là các bệnh viện tuyến trung ương và chuyên khoa.

4. Xây dựng quy trình theo dõi và đánh giá kết quả sau mổ bằng các thang điểm chuẩn như ASIA, NDI, VAS, kết hợp tái khám định kỳ và hỗ trợ phục hồi chức năng. Thời gian theo dõi ít nhất 12 tháng, chủ thể là bác sĩ lâm sàng và chuyên viên phục hồi chức năng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ phẫu thuật cột sống và thần kinh: Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và kỹ thuật chi tiết về phương pháp Harms cải tiến, giúp nâng cao hiệu quả điều trị và an toàn phẫu thuật.

2. Chuyên gia chẩn đoán hình ảnh y học: Thông tin về các chỉ số giải phẫu, kỹ thuật đo đạc trên CLVT hỗ trợ chẩn đoán và lập kế hoạch phẫu thuật chính xác.

3. Nhà nghiên cứu y học và sinh học cơ thể: Cung cấp dữ liệu giải phẫu, cơ sinh học và phân tích kết quả lâm sàng phục vụ nghiên cứu sâu hơn về chấn thương cột sống cổ.

4. Sinh viên và học viên y khoa chuyên ngành phẫu thuật thần kinh, chỉnh hình: Tài liệu tham khảo toàn diện về giải phẫu, cơ chế chấn thương, kỹ thuật phẫu thuật và đánh giá kết quả điều trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Kỹ thuật Harms cải tiến có ưu điểm gì so với các phương pháp cổ điển?
   Kỹ thuật này có tỷ lệ liền xương gần 100%, ổn định cơ sinh học cao, giảm nguy cơ di lệch khi vận động, đồng thời giảm biến chứng mất máu và đau mạn tính so với các phương pháp buộc vòng cung sau hay vít khối bên truyền thống.

2. Chỉ số ADI và Spence được sử dụng như thế nào trong chẩn đoán?
   Chỉ số ADI đo khoảng cách giữa bờ trước mỏm răng và bờ sau cung trước C1, bình thường dưới 3mm ở người lớn. Chỉ số Spence đo tổng khoảng cách bờ ngoài khối bên C1 đến bờ ngoài thân C2, giá trị trên 6.9 mm cho thấy đứt dây chằng ngang và mất vững C1 - C2.

3. Có những biến chứng nào thường gặp sau phẫu thuật kỹ thuật Harms cải tiến?
   Biến chứng chính gồm mất máu do tổn thương đám rối tĩnh mạch quanh C1 - C2 và đau vùng chẩm mạn tính do kích thích rễ thần kinh C2, tuy nhiên tỷ lệ biến chứng này được kiểm soát dưới 10% nhờ cải tiến kỹ thuật.

4. Phẫu thuật này có áp dụng được cho người Việt Nam với kích thước giải phẫu nhỏ hơn không?
   Nghiên cứu đo đạc trên phim CLVT cho thấy chiều cao và chiều rộng cung sau C1, đường kính cuống C2 phù hợp để đặt vít 3.5 mm an toàn, kỹ thuật được cá thể hóa theo giải phẫu người Việt Nam, đảm bảo an toàn và hiệu quả.

5. Thời gian phục hồi chức năng sau phẫu thuật là bao lâu?
   Bệnh nhân thường được theo dõi và đánh giá kết quả sau mổ trong khoảng 3 tháng đến 1 năm, với mức độ hồi phục chức năng vận động và giảm đau rõ rệt sau 3 tháng, tiếp tục cải thiện trong thời gian dài hơn.

Kết luận

• Kỹ thuật Harms cải tiến là phương pháp phẫu thuật hiệu quả, an toàn, có tỷ lệ liền xương gần 100% trong điều trị chấn thương mất vững C1 - C2.
• Đo đạc giải phẫu trên CLVT giúp cá thể hóa kỹ thuật, phù hợp với đặc điểm người Việt Nam, giảm thiểu biến chứng.
• Bệnh nhân cải thiện rõ rệt chức năng vận động cột sống cổ, giảm đau và hồi phục thần kinh tủy sống sau phẫu thuật.
• Nghiên cứu góp phần nâng cao chất lượng điều trị, giảm gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế cho bệnh nhân chấn thương cột sống cổ cao.
• Đề xuất triển khai kỹ thuật rộng rãi, đào tạo chuyên sâu và trang bị hệ thống chẩn đoán hình ảnh hiện đại để nâng cao hiệu quả điều trị trong tương lai.

Hành động tiếp theo là áp dụng kỹ thuật này tại các trung tâm phẫu thuật cột sống, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng quy mô và theo dõi dài hạn để hoàn thiện quy trình điều trị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. PHÔI THAI HỌC CỘT SỐNG CỔ CAO Có ba giai đoạn phát triển đốt sống: giai đoạn màng, gian đoạn sụn và giai đoạn xương. Giai đoạn màng xảy ra ở tuần thứ 3 của thai kỳ, các tế bào trung mô xuất phát từ các khoanh xương phát triển xung quanh dây sống để trở thành thân của các đốt sống và phát triển xung quanh ống thần kinh để tạo thành các cung sống. Các tế bào từ các khoanh xương lân cận nối kết nhau để tạo ra tiền thân của thân đốt sống, là một cấu trúc nhiều đoạn.

Dây sống phát triển vào giữa các thân sống này, tạo ra các đĩa đệm [1],[5]. Giai đoạn sụn xảy ra ở tuần thứ 4 của thai kỳ, các trung tâm sụn hoá xuất hiện tại ba điểm ở mỗi bên của các đốt sống trung mô. Trung tâm thân đốt sống được tạo ra bởi sự kết nối của hai trung tâm phía trước. Giai đoạn xương xuất hiện ở tuần thứ 6 của quá trình thai kỳ, quá trình sụn hoá hoàn tất khi xuất hiện các trung tâm cốt hoá, có ba trung tâm cốt hoá nguyên phát: trung tâm cốt hoá thân đốt sống, hai trung tâm cốt hoá cung sống hai bên.

Quá trình phát triển cấu trúc cột sống cổ cao và chẩm xảy ra ở giai đoạn sau của giai đoạn sụn, có 4 trung tâm sụn hoá phát triển thành thân đốt sống và cung đốt sống [1],[5]. Đốt đội (Atlas - C1) Đốt đội phát triển từ 3 trung tâm cốt hoá xuất hiện ở tuần thứ 7 của thai kỳ. Khi sinh các phần xương này vẫn tách rời nhau và liên kết với nhau bởi cấu trúc sụn, đến năm thứ 3 từ các cấu trúc sụn này phát triển thành xương để 4 liên kết với khối bên, quá trình liên kết sẽ hoàn tất khi trẻ lên 8 tuổi. Đôi khi không có trung tâm cốt hoá xuất hiện ở cung trước và cung trước được hình thành do sự phát triển của hai khối bên [1],[5].

Hình ảnh đốt đội ở trẻ nhỏ [5] 1. Mỏm răng được hình thành từ 3 trung tâm cốt hoá: hai trung tâm cốt hoá hình thành mỏm răng xuất hiện quanh tháng thứ 6 của thai kỳ. Chúng phát triển thành hai nửa của mỏm răng và liên kết với nhau cũng như liên kết với thân đốt sống bởi các cấu trúc sụn. Trung tâm cốt hoá thứ 6 chính là đỉnh của mỏm răng, chúng có thể xuất hiện vào năm thứ nhất sau sinh nhưng thường không phát triển cho đến năm 10 - 12 tuổi [1], [5].

Các trung tâm cốt hóa đốt trục [5] 5 1. Ứng dụng lâm sàng Hiểu rõ được quá trình phát triển mô phôi giúp cho các phẫu thuật viên hiểu được hình dạng bình thường cột sống cổ tuỳ theo từng giai đoạn phát triển cơ thể đặc biệt là với trẻ em, từ đó đưa ra được chẩn đoán phân biệt các bất thường bệnh lý bẩm sinh. GIẢI PHẪU CỘT SỐNG CỔ C1 - C2 1. Đặc điểm hình thái đốt sống cổ C1 - C2 1.

Đốt đội C1 Đốt đội (C1) có cấu trúc hình vòng nhẫn, gồ ghề, không bằng phẳng, hai khối bên rộng, đây là đốt sống duy nhất trong cột sống mà thân đốt không liên quan đến đĩa đệm. Đốt đội phía trên tiếp giáp với xương chẩm bởi khớp chẩm đội, phía dưới tiếp giáp với đốt trục (C2) bởi khớp đội trục. Đốt đội có một số tính chất riêng biệt so với các đốt sống khác: không có thân đốt sống, không có gai sau, hình vòng nhẫn lõm hai mặt: mặt lưng và mặt bụng ở hai khối bên, cung trước, cung sau [1], [7]. Cấu trúc đốt đội bao gồm: cung trước, cung sau, khối bên, củ trước, củ sau, diện khớp với lồi cầu chẩm, diện khớp với đốt trục, mỏm ngang, lỗ ngang.

Đốt đội (C1) có chiều ngang lớn nhất trong tất cả các đốt sống, đường kính trung bình chiều ngang 78.6 mm, chiều cao 15.4 mm, chiều trước sau 45. Đường kính trung bình trước sau ống tủy C1 khoảng 31.7mm chiều ngang khoảng 32.2mm, trong ống tủy chứa tủy sống, mỏm răng và dây chằng ngang. Độ cao trung bình của cung trước C1 khoảng 6  1 mm, cung sau vào khoảng 8  2mm. Độ dày cung trước phía ngoài khoảng 1.9 mm, phía trong khoảng 1.6 mm, cung sau tương tự khoảng 1.

6 Phần dày nhất của cung trước C1 ở chính giữa gọi là củ trước kích thước khoảng 6. Mặt sau củ trước có diện tiếp khớp với mỏm răng của đốt trục, cung trước mỏng dần về hai bên, nơi tiếp giáp với khối bên là nơi mỏng nhất do vậy đây là điểm yếu, dễ gãy khi bị chấn thương. Phần dầy nhất của cung sau ở chính giữa gọi là củ sau kích thước khoảng 0.8 mm, cung sau cũng mỏng dần về hai bên, chỗ tiếp giáp với khối bên mỏng nhất do vậy vị trí này cũng yếu dễ gãy khi bị chấn thương. Có 5% dân số có cấu trúc cung sau không hoàn chỉnh vì vậy trước khi phẫu thuật cần có thăm dò đánh giá sự hoàn chỉnh của cung sau đốt đội [1], [5].

Khối bên nơi gặp nhau của cung trước và cung sau, phía ngoài là mỏm ngang, ở giữa mỏm ngang có lỗ ngang nơi động mạch ống sống đi lên để vào não. Mặt trên khối bên đốt đội là diện khớp lõm lòng chảo tạo nên ổ khớp với lồi cầu xương chẩm gọi là khớp cổ chẩm, ngoài ra ở mặt trên khối bên đốt đội còn có các rãnh với đường kính trung bình 5mm để động mạch đốt sống và rễ thần kinh chạy lên. Mặt dưới khối bên đốt đội là diện khớp với đốt trục. Kích thước trung bình của khối bên theo chiều trước sau khoảng 17,21 mm, ngang khoảng 15,47 mm, độ dày khoảng 14,09 mm [1],[7].

Đốt trục Đốt trục (C2) có hình dạng và chức năng rất đặc biệt, nó có hình con 7 rùa, phía trước, mặt trên giữa thân đốt trục nhô lên mỏm răng. Trên cùng mỏm răng gọi là đỉnh răng, mặt trước của đỉnh răng có diện khớp tiếp khớp với hõm khớp của mặt sau cung trước đốt đội và mặt sau đỉnh răng có diện khớp tiếp khớp với dây chằng ngang. Đốt trục và đốt đội tạo ra một trục quay của đầu, giữa đốt đội và đốt trục không có đĩa đệm [1]. Mỏm răng: Mỏm răng có cấu tạo gồm ba phần: đỉnh mỏm răng là nơi tạo diện khớp với mặt sau cung trước đốt đội, thân mỏm răng và cổ mỏm răng là nơi liên tục với thân đốt sống đốt trục.

Mỏm răng có hình cột trụ, hướng thẳng lên trên, chiều cao trung bình của mỏm răng 14,6mm, đường kính trung bình trước sau của mỏm răng 9,3mm. Mỏm răng không nằm thẳng đứng mà nằm chếch ra phía sau, tạo với mặt phẳng đứng dọc góc chếch trung bình 13 độ. Mỏm răng được cố định bởi ổ khớp của mỏm răng: phía trước là mặt sau cung trước đốt đội và phía sau là dây chằng ngang. Nguồn cấp máu cho mỏm răng gồm 2 nguồn: động mạch đốt sống và động mạch cảnh trong.

Vòng nối động mạch quanh mỏm răng rất phong phú, tuy nhiên khu vực quanh nền cổ mỏm răng là vị trí được cấp máu ít nhất, vì vậy khi chấn thương gãy nền cổ mỏm răng thường rất khó liền [1],[5],[7]. Sơ đồ động mạch cấp máu đốt trục [8] 8 Thân và cuống: thân đốt trục phía trên liên tục với mỏm răng, mặt trên thân đốt trục ở hai bên của mỏm răng có diện tiếp khớp với đốt đội, mặt dưới là diện tiếp khớp với C3. Đường kính trung bình thân C2 khoảng 16,2 mm, mỏm răng là 11,2 mm tại phần to nhất của mỏm răng (phần đỉnh), chiều cao thân C2 khoảng 23,3 mm cộng với chiều cao của mỏm răng kích thước khoảng 39,9 mm. Đường kính cuống C2 trung bình là 7,8mm, chiều dài cuống trung bình 8mm, cuống C2 hợp với mặt phẳng đứng dọc góc trung bình 23,3 độ.

Gai sau của đốt trục lớn nhất so với gai sau của các đốt sống cổ khác, đôi khi có thể nhìn thấy qua da, đây là một dấu hiệu nhận biết đốt trục khi can thiệp phẫu thuật cổ sau [1],[7]. Hệ thống khớp và dây chằng của C1 - C2 1. Khớp chẩm - đội Là khớp hoạt dịch, cấu thành bởi lồi cầu xương chẩm và diện khớp trên của đốt đội, các diện khớp lõm của đốt đội vừa khít với các lồi cầu. Lồi cầu chẩm có hình bầu dục hoặc hình hạt đậu, nó không bằng phẳng mà có độ dốc xuống dưới và vát từ trong ra ngoài [5],[9].

Chuyển động chính của khớp chẩm đội là cúi và ưỡn với góc chuyển động trung bình là 23 độ đến 24,5 độ, chuyển động nghiêng mỗi bên là 3,4 độ đến 5,5 độ. 9 Các phương tiện nối khớp là bao khớp và các màng chẩm - đội. Màng chẩm - đội trước căng từ bờ trước lỗ lớn xương chẩm tới bờ trên cung trước đốt đội, hai bên màng này hoà lẫn với bao khớp thành dây chằng chẩm - đội bên, còn ở giữa màng này được tăng cường bởi dây chằng dọc trước căng từ mỏm nền xương chẩm đến củ trước của đốt đội. Lồi cầu xương chẩm tiếp xúc với diện khớp trên của C1, kích thước của mỗi lồi cầu trung bình dài 23.2 mm, khoảng cách giữa hai bờ trong lồi cầu xương chẩm phía trước khoảng 21,0 mm, sau 41.

Khớp đội trục Có 3 khớp hoạt dịch giữa đốt đội và đốt trục gồm: khớp đội trục giữa và hai khớp đội trục bên đảm bảo 50% chức năng vận động quay của cột sống cổ. Chuyển động chính của khớp đội trục là xoay với vận động xoay trung bình mỗi bên là 23,3 độ đến 38,9 độ [5],[9].  Khớp đội trục giữa Là khớp giữa mỏm răng đốt trục với một vòng tròn do cung trước đốt đội và dây chằng ngang đốt đội (là dải ngang của dây chằng chữ thập tạo nên) Dây chằng hình chữ thập: gồm một dải chạy ngang, nối mặt trong của hai khối bên đốt đội gọi là dây chằng ngang và các bó dọc, nối bờ trên của dải ngang với xương chẩm và bờ dưới của dải ngang với đốt trục. Dây chằng hình chữ thập giữ cho mỏm răng áp vào mặt sau cung trước đốt đội, mặt sau dây chằng chữ thập có màng mái từ mặt sau thân đốt trục chạy lên hoà lẫn với màng cứng của sọ não và là thành phần tiếp tục của dây chằng dọc sau.

Ở trước dây chằng ngang, mỏm răng được cố định bởi hai dây chằng:  Dây chằng đỉnh răng: từ đỉnh mỏm răng đến bờ trước lỗ lớn xương chẩm. 10  Dây chằng cánh: ở hai bên và đi từ bờ bên của đỉnh răng đến mặt trong lồi cầu xương chẩm. Dây chằng này hạn chế cử động xoay ở khớp đội trục giữa.