Luận Văn Thạc Sĩ Nghiên Cứu Tục Lệ Phủ Yên Lãng Tại Huyện Mê Linh, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu văn bản tục lệ Phủ Yên Lãng, huyện Mê Linh, thành phố Hà Nội, khám phá giá trị văn hóa và lịch sử địa phương.

• Tác giả: Nguyễn Quỳnh Anh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Văn Khoái
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Hán Nôm
• Đề tài: Nghiên Cứu Tục Lệ Phủ Yên Lãng: Di Sản Văn Hóa Hán Nôm Tại Mê Linh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ
• 0.3. NGUỒN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 0.4. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 0.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.6. MỤC ĐÍCH VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.7. ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN VĂN
• 0.8. BỐ CỤC LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ PHỦ YÊN LÃNG VÀ VĂN BẢN TỤC LỆ CỦA PHỦ YÊN LÃNG
• 1.1. GIỚI THIỆU VỀ PHỦ YÊN LÃNG
• 1.1.1. Sự diên cách của phủ Yên Lãng, nơi lưu giữ tục lệ Hán Nôm
• 1.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 1.1.3. Điều kiện xã hội
• 1.2. GIỚI THIỆU VĂN BẢN TỤC LỆ HÁN NÔM CỦA PHỦ YÊN LÃNG
• 1.2.1. Khái niệm về tục lệ
• 1.2.2. Vị trí văn bản tục lệ Hán Nôm của phủ Yên Lãng trong sưu tập AF
• 1.3. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM VĂN BẢN TỤC LỆ CỦA PHỦ YÊN LÃNG
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM CẤU TRÚC VĂN BẢN TỤC LỆ CỦA PHỦ YÊN LÃNG
• 2.1.1. Xác định thời điểm sao chép và cách thức sao chép tục lệ của phủ Yên Lãng. Kết cấu văn bản. Niên đại của tục lệ
• 2.1.2. Những vấn đề được văn bản hoá trong văn bản tục lệ phủ Yên Lãng
• 2.1.2.1. Vấn đề an ninh trật tự của làng xã
• 2.1.2.2. Vấn đề đời sống tinh thần cộng đồng
• 2.1.2.3. Vấn đề thiết chế làng xã
• 2.1.2.4. Vấn đề thưởng phạt
• 2.2. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIÁ TRỊ CỦA VĂN BẢN TỤC LỆ PHỦ YÊN LÃNG
• 3.1. CUNG CẤP THÔNG TIN VỀ KHUYẾN NÔNG
• 3.1.1. Cung cấp thông tin về khuyến học
• 3.1.2. Cung cấp thông tin về bài trừ tệ nạn nơi làng xã
• 3.2. NHỮNG MẶT TÍCH CỰC VÀ HẠN CHẾ CỦA TỤC LỆ PHỦ YÊN LÃNG
• 3.2.1. Mặt tích cực
• 3.2.2. Mặt hạn chế
• 3.2.3. Một vài kiến nghị
• 3.3. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Tục Lệ Phủ Yên Lãng

Nghiên cứu tục lệ Phủ Yên Lãng không chỉ là việc tìm hiểu về một di sản văn hóa Hán Nôm mà còn là cách để hiểu rõ hơn về lịch sử và phong tục tập quán của người dân nơi đây. Phủ Yên Lãng, thuộc huyện Mê Linh, là nơi lưu giữ nhiều văn bản tục lệ quý giá, phản ánh đời sống nông nghiệp và văn hóa dân gian Việt Nam. Việc nghiên cứu này giúp bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa Hán Nôm trong bối cảnh hiện đại.

1.1. Lịch Sử Hình Thành Phủ Yên Lãng

Phủ Yên Lãng có lịch sử hình thành lâu dài, bắt nguồn từ huyện Yên Lãng. Qua các thời kỳ, phủ đã trải qua nhiều biến động về địa lý và hành chính, từ thời kỳ nhà Hán đến nay. Sự thay đổi này đã tạo nên một bức tranh đa dạng về văn hóa và phong tục tập quán của cư dân nơi đây.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Tục Lệ Hán Nôm

Tục lệ Hán Nôm của Phủ Yên Lãng không chỉ là tài liệu quý giá cho nghiên cứu văn hóa mà còn là nguồn tư liệu phong phú về đời sống xã hội, tâm linh và các quy định trong cộng đồng. Những văn bản này giúp hiểu rõ hơn về cách thức tổ chức xã hội và các giá trị văn hóa truyền thống.

II. Vấn Đề Bảo Tồn Di Sản Văn Hóa Hán Nôm Tại Mê Linh

Bảo tồn di sản văn hóa Hán Nôm tại Mê Linh đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển đô thị hóa nhanh chóng và sự thay đổi trong lối sống của người dân đã làm giảm đi giá trị của các tục lệ truyền thống. Việc bảo tồn không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia của cộng đồng.

2.1. Thách Thức Trong Việc Bảo Tồn

Sự lãng quên và thiếu quan tâm từ thế hệ trẻ là một trong những thách thức lớn nhất trong việc bảo tồn tục lệ Hán Nôm. Nhiều văn bản cổ đã bị hư hại hoặc không còn được sử dụng, dẫn đến nguy cơ mất mát di sản văn hóa.

2.2. Giải Pháp Bảo Tồn Hiệu Quả

Để bảo tồn di sản văn hóa Hán Nôm, cần có các chương trình giáo dục và truyền thông nhằm nâng cao nhận thức của cộng đồng. Việc tổ chức các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống cũng là cách hiệu quả để khôi phục và phát huy giá trị của tục lệ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Tục Lệ Phủ Yên Lãng

Nghiên cứu tục lệ Phủ Yên Lãng được thực hiện thông qua nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm nghiên cứu tài liệu, phỏng vấn và khảo sát thực địa. Những phương pháp này giúp thu thập thông tin đa dạng và phong phú về tục lệ và văn hóa Hán Nôm.

3.1. Nghiên Cứu Tài Liệu Lịch Sử

Việc nghiên cứu các văn bản Hán Nôm và tài liệu lịch sử là rất quan trọng để hiểu rõ về nguồn gốc và sự phát triển của tục lệ. Các tài liệu này cung cấp cái nhìn sâu sắc về đời sống và phong tục của người dân trong quá khứ.

3.2. Phỏng Vấn Cư Dân Địa Phương

Phỏng vấn cư dân địa phương giúp thu thập thông tin trực tiếp về tục lệ và phong tục tập quán hiện tại. Những câu chuyện và kinh nghiệm của họ là nguồn tư liệu quý giá cho nghiên cứu.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Nghiên Cứu Tục Lệ

Nghiên cứu tục lệ Phủ Yên Lãng không chỉ có giá trị về mặt lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn. Những kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc xây dựng các chính sách văn hóa và giáo dục tại địa phương.

4.1. Đề Xuất Chính Sách Bảo Tồn

Các kết quả nghiên cứu có thể giúp chính quyền địa phương xây dựng các chính sách bảo tồn di sản văn hóa hiệu quả hơn. Việc này không chỉ bảo vệ di sản mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương thông qua du lịch văn hóa.

4.2. Tăng Cường Giáo Dục Văn Hóa

Giáo dục văn hóa về tục lệ Hán Nôm cần được đưa vào chương trình học tại các trường học địa phương. Điều này giúp thế hệ trẻ hiểu và trân trọng di sản văn hóa của tổ tiên.

V. Kết Luận Về Tục Lệ Phủ Yên Lãng

Tục lệ Phủ Yên Lãng là một phần quan trọng trong di sản văn hóa Hán Nôm của Việt Nam. Việc nghiên cứu và bảo tồn các tục lệ này không chỉ giúp gìn giữ bản sắc văn hóa mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của cộng đồng.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Tục Lệ

Nghiên cứu tục lệ Hán Nôm cần được tiếp tục và mở rộng hơn nữa. Các nhà nghiên cứu và cộng đồng cần hợp tác chặt chẽ để bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa này.

5.2. Khuyến Khích Sự Tham Gia Của Cộng Đồng

Sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo tồn tục lệ là rất quan trọng. Các hoạt động văn hóa, lễ hội truyền thống cần được tổ chức thường xuyên để khôi phục và phát huy giá trị của tục lệ Hán Nôm.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phủ Yên Lãng, tương ứng với địa bàn huyện Mê Linh ngày nay thuộc thành phố Hà Nội, là vùng đất có truyền thống lâu đời với nhiều giá trị văn hóa, lịch sử đặc sắc. Theo thống kê, phủ Yên Lãng bao gồm 9 tổng với 81 xã, thôn vào đầu thế kỷ XX, trong đó có 63 xã thôn còn lưu giữ văn bản tục lệ viết bằng chữ Hán Nôm, chiếm tỷ lệ khoảng 77,7%. Các văn bản này được EFEO sưu tầm và lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, phản ánh phong tục tập quán, tổ chức xã hội, đời sống tinh thần và các thiết chế làng xã của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khai thác giá trị di sản Hán Nôm về tục lệ của phủ Yên Lãng trong giai đoạn từ đầu thế kỷ XIX đến đầu thế kỷ XX, làm cơ sở tư liệu cho các công trình địa chí và phát triển văn hóa địa phương hiện nay. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 63 văn bản tục lệ Hán Nôm của các xã, thôn thuộc 9 tổng của phủ Yên Lãng, được sao chép vào năm 1920 dưới triều Khải Định. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời hỗ trợ xây dựng các quy ước văn hóa mới phù hợp với thực tiễn hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu liên ngành trong khoa học xã hội, bao gồm:

• Lý thuyết văn bản học Hán Nôm: Giúp xác định niên đại, cấu trúc và nội dung văn bản tục lệ, đồng thời phân tích các thuật ngữ chuyên ngành như “tục lệ”, “hương ước”, “khoán sự” trong bối cảnh lịch sử và văn hóa Việt Nam.
• Mô hình nghiên cứu văn hóa dân gian và xã hội học làng xã: Phân tích vai trò của tục lệ trong việc duy trì trật tự xã hội, truyền thống giáo dục, khuyến nông, khuyến học và các hoạt động cộng đồng.
• Khái niệm chính: Tục lệ (phong tục tập quán được ghi chép thành văn bản), hương ước (quy ước làng xã), niên đại văn bản, cấu trúc văn bản (mở đầu, điều ước, chữ ký), và các thiết chế làng xã (tuần phiên, lễ hội, giáo dục khoa cử).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: 63 văn bản tục lệ Hán Nôm của phủ Yên Lãng, được EFEO sao chép năm 1920, lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm. Kết hợp với điều tra điền dã tại địa phương để bổ sung thông tin thực tiễn.
• Phương pháp phân tích:
  • Văn bản học Hán Nôm để xác định niên đại, cấu trúc, nội dung.
  • Thống kê phân tích để tổng hợp số liệu về niên đại, số lượng văn bản, các chủ đề tục lệ.
  • Phương pháp liên ngành kết hợp sử dụng tri thức nông học, giáo dục, dân tộc học, sử học và văn hóa dân gian để giải thích các giá trị văn bản.
• Timeline nghiên cứu: Tập trung vào giai đoạn từ năm 1802 đến 1917 (niên đại các văn bản tục lệ), với việc sao chép và khảo sát tài liệu năm 1920, nghiên cứu thực địa và phân tích từ năm 2015 đến 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Niên đại và cách thức sao chép tục lệ: 38/63 văn bản có niên đại rõ ràng, sớm nhất là năm 1802 (xã Yên Nội), muộn nhất năm 1917 (xã Xa Mạc). Tất cả văn bản được EFEO sao chép năm 1920, thể hiện sự lưu truyền tục lệ qua nhiều thế hệ. Khoảng 22 văn bản còn lại được ghi nhận là tục lệ truyền khẩu, chưa được ghi chép thành văn bản.

2. Cấu trúc văn bản tục lệ: Mỗi văn bản gồm ba phần chính: phần mở đầu (lý do lập tục lệ, thành phần tham gia), phần nội dung (liệt kê các điều ước, quy định chi tiết), và phần chữ ký của các vị chức sắc địa phương. Ví dụ, tục lệ xã Cư Yên ghi rõ các quy định về lễ hội, đóng góp, và tổ chức tuần phiên bảo vệ an ninh.

3. Nội dung tục lệ đa dạng và phong phú: Các văn bản đề cập đến nhiều lĩnh vực như an ninh trật tự (tuần phiên bảo vệ làng), đời sống tinh thần (lễ hội, văn tế), thiết chế làng xã (cơ cấu tổ chức, phân công nhiệm vụ), khuyến nông, khuyến học, và bài trừ tệ nạn xã hội. Ví dụ, tục lệ xã Cư Yên quy định chi tiết về lễ tế tôn thần vào ngày mồng 1 Tết với các lễ vật cụ thể như gà, xôi, cau trầu.

4. Giá trị văn hóa và lịch sử: Tục lệ phủ Yên Lãng phản ánh sâu sắc phong tục tập quán của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là nghề trồng lúa nước. Chúng cung cấp tư liệu quý giá cho việc nghiên cứu lịch sử địa phương, giáo dục truyền thống và xây dựng các quy ước văn hóa mới.

Thảo luận kết quả

Việc xác định niên đại và cấu trúc văn bản tục lệ cho thấy tục lệ là sản phẩm của cộng đồng, được lập ra bởi các vị chức sắc, trùm trưởng, lềnh trưởng và đại diện dân làng, thể hiện tính tập thể và quyền lực xã hội trong làng. So với các nghiên cứu về tục lệ làng xã khác, tục lệ phủ Yên Lãng có sự đa dạng về nội dung và phong phú về mặt hình thức, như việc phân chia thành từng “khoa” trong tục lệ xã Hạ Lôi.

Số liệu thống kê cho thấy phần lớn tục lệ được ghi chép bằng chữ Hán, chỉ duy nhất xã Gia Lô sử dụng chữ Nôm, phản ánh sự phổ biến của chữ Hán trong hành chính và văn hóa thời Nguyễn. Việc nhiều xã chỉ lưu hành tục lệ bằng truyền khẩu cho thấy sự biến đổi và mất mát tư liệu trong quá trình lịch sử, đồng thời nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn và nghiên cứu các văn bản còn lại.

Các nội dung tục lệ về an ninh trật tự, lễ hội, giáo dục và khuyến nông không chỉ là quy định pháp lý mà còn là biểu hiện của đời sống văn hóa, tinh thần và sự gắn kết cộng đồng. Những phát hiện này góp phần làm sáng tỏ vai trò của tục lệ trong việc duy trì trật tự xã hội và phát triển kinh tế nông nghiệp truyền thống.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố niên đại văn bản, bảng thống kê số lượng điều khoản tục lệ theo từng lĩnh vực, và sơ đồ cấu trúc văn bản để minh họa rõ ràng hơn các đặc điểm nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và hoàn thiện hương ước mới dựa trên tục lệ truyền thống: Khuyến khích các địa phương trong huyện Mê Linh sử dụng các giá trị tích cực từ tục lệ Hán Nôm để xây dựng quy ước văn hóa phù hợp với thực tiễn hiện đại, nhằm duy trì trật tự xã hội và phát triển kinh tế bền vững. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: UBND huyện, các xã, thôn.

2. Bảo tồn và số hóa tài liệu tục lệ Hán Nôm: Đề nghị Viện Nghiên cứu Hán Nôm phối hợp với các cơ quan văn hóa tiến hành số hóa, dịch thuật và phổ biến các văn bản tục lệ để phục vụ nghiên cứu và giáo dục. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Viện Nghiên cứu Hán Nôm, Sở Văn hóa.

3. Tổ chức các hoạt động giáo dục truyền thống và khuyến học: Dựa trên nội dung tục lệ về khuyến học, các trường học và địa phương nên tổ chức các chương trình giáo dục truyền thống, khuyến khích học sinh, sinh viên tìm hiểu lịch sử và văn hóa địa phương. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Phòng Giáo dục, các trường học.

4. Phát huy giá trị lễ hội và dân ca truyền thống: Khôi phục và phát triển các lễ hội, điệu hát dân ca như Xa Mạc – Bồng Mạc nhằm tăng cường đời sống văn hóa tinh thần, thu hút du lịch văn hóa. Thời gian: 1-3 năm; Chủ thể: Ban Văn hóa xã, các câu lạc bộ văn hóa.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và lịch sử địa phương: Luận văn cung cấp tư liệu quý giá về tục lệ Hán Nôm, giúp hiểu sâu sắc phong tục tập quán và tổ chức xã hội vùng đồng bằng Bắc Bộ.

2. Cán bộ quản lý văn hóa và địa phương: Tham khảo để xây dựng các quy ước, chính sách phát triển văn hóa phù hợp với truyền thống và nhu cầu hiện đại.

3. Giáo viên và học sinh chuyên ngành Hán Nôm, lịch sử, văn hóa: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc giảng dạy, nghiên cứu và học tập về văn bản cổ và truyền thống địa phương.

4. Người dân địa phương và cộng đồng: Hiểu rõ hơn về di sản văn hóa của quê hương, từ đó nâng cao ý thức bảo tồn và phát huy giá trị truyền thống.

Câu hỏi thường gặp

1. Văn bản tục lệ Hán Nôm của phủ Yên Lãng có niên đại từ khi nào đến khi nào?
   Văn bản tục lệ được xác định niên đại từ năm 1802 đến năm 1917, phản ánh quá trình hình thành và phát triển tục lệ trong suốt thế kỷ XIX và đầu thế kỷ XX.

2. Tục lệ phủ Yên Lãng được sao chép và lưu giữ ở đâu?
   Các văn bản tục lệ được EFEO sao chép năm 1920 và hiện lưu trữ tại Viện Nghiên cứu Hán Nôm, phục vụ cho nghiên cứu và bảo tồn.

3. Nội dung chính của các văn bản tục lệ gồm những gì?
   Bao gồm các quy định về an ninh trật tự, lễ hội, giáo dục, khuyến nông, thiết chế làng xã và các quy ước xử lý vi phạm, thể hiện đời sống xã hội và văn hóa truyền thống.

4. Tại sao một số xã chỉ có tục lệ truyền khẩu mà không có văn bản?
   Do nhiều nguyên nhân như mất mát tài liệu, chưa được ghi chép thành văn bản, hoặc tục lệ chỉ được truyền miệng trong cộng đồng, thể hiện sự biến đổi trong quá trình lịch sử.

5. Làm thế nào để ứng dụng giá trị tục lệ trong phát triển văn hóa hiện đại?
   Có thể xây dựng hương ước mới dựa trên các giá trị tích cực của tục lệ, tổ chức giáo dục truyền thống, phát huy lễ hội và dân ca, đồng thời bảo tồn tài liệu cổ để làm cơ sở phát triển bền vững.

Kết luận

• Luận văn lần đầu tiên khảo sát tổng thể 63 văn bản tục lệ Hán Nôm của phủ Yên Lãng, làm rõ niên đại, cấu trúc và nội dung phong phú của tục lệ.
• Tục lệ phản ánh sâu sắc phong tục tập quán, tổ chức xã hội và đời sống tinh thần của cư dân nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ.
• Nghiên cứu góp phần bảo tồn di sản văn hóa Hán Nôm, làm cơ sở cho việc xây dựng quy ước văn hóa mới và phát triển địa phương.
• Đề xuất các giải pháp bảo tồn, số hóa tài liệu, phát huy giá trị lễ hội, giáo dục truyền thống và xây dựng hương ước mới.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, cán bộ quản lý, giáo viên và cộng đồng địa phương tiếp tục khai thác và phát huy giá trị văn hóa truyền thống của phủ Yên Lãng.

Hành động tiếp theo là triển khai các đề xuất bảo tồn và phát huy giá trị tục lệ, đồng thời mở rộng nghiên cứu sang các vùng lân cận để hoàn thiện bức tranh văn hóa dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ PHỦ YÊN LÃNG VÀ VĂN BẢN TỤC LỆ CỦA PHỦ YÊN LÃNG Chương này chúng tôi xác lập phủ Yên Lãng về phương diện địa lý hành chính qua các thời kỳ lịch sử và sự nhận diện về văn bản tục lệ Hán Nôm của phủ, làm căn cứ nghiên cứu cho các chương sau. GIỚI THIỆU VỀ PHỦ YÊN LÃNG 1. Sự diên cách của phủ Yên Lãng, nơi lưu giữ tục lệ Hán Nôm Cũng như nhiều phủ, huyện ở nước ta, phủ Yên Lãng có quá trình hình thành và tách nhập diễn ra thường xuyên. Tiền thân của phủ Yên Lãng là huyện Yên Lãng.

Huyện này vào thời nhà Hán cai trị là đất quận Giao Chỉ. Đến thời Nam Tề tách ra đặt là huyện Bình Đạo, rồi Tiền Châu. Thời kỳ nước ta tự chủ, từ đời nhà Đinh, nhà Lý (thế kỷ X – XI) mới đặt tên là huyện Yên Lãng: “Thời thuộc Minh thuộc châu Tam Đới, lệ vào phủ Giao Châu. Đời Lê Quang Thuận đổi lệ vào phủ Vĩnh Tường” [23, tr.

Đến đầu thế kỷ XIX, huyện Yên Lãng thuộc trấn Sơn Tây. Ở thời điểm này, theo Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XIX, huyện bao gồm 9 tổng với 62 xã thôn. Cụ thể như sau: - Tổng Yên Lãng gồm 9 xã: Yên Lãng, Xuân Lãng, Tuyền My, Lý Nhân, Mộ Đạo, Can Bi, Hợp Lễ, Lý Hải, Thái Lai. - Tổng Kim Đà gồm 5 xã: Kim Đà, Hoàng Xá, Văn Quán, Khê Ngoại, Đông Cao.

- Tổng Hạ Lôi gồm 8 xã: Hạ Lôi, Lục Trì, Đại Bối, Đường Lệ, Văn Lôi, Cư Triền, Nam Cường, Nội Động. - Tổng Hương Canh gồm 8 xã: Hương Canh, Ngọc Canh, Tiến Hàng, Quất Lưu, Vị Nội, Vị Trù, Nội Phật, Ngoại Trạch. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tổng Bạch Trữ gồm 8 xã: Bạch Trữ, Đạm Nội, Nhuế Khúc, Đạm Xuyên, Tháp Miếu, Thịnh Kỷ, Đông Lỗ, Kim Tuyến. - Tổng Thiên Lộc gồm 7 xã: Thiên Lộc, Thiện Dưỡng, Trung Hậu, Yên Nhân, Do Nhân, thôn Việt thuộc xã Tráng Việt, thôn Điệp thuộc xã Tráng Việt.

- Tổng Quải Mai gồm 5 xã: Quải Mai, Mai Châu, Đại Bộ, Đại Đồng, Mạch Lũng. - Tổng Hải Bối gồm 8 xã, sở: Hải Bối, Cổ Điển, Uy Nỗ Hạ, Đồng Nhân, Tàm Xá, Yên Hà, Thọ Đồi, Xuân Canh. - Tổng Võng La gồm 4 xã: Võng La, Canh Tác, Canh Vân, Công Ngư [33, tr. Năm 1831, trong công cuộc cải cách hành chính do vua Minh Mệnh (1820- 1840) tiến hành, đổi trấn thành tỉnh, huyện Yên Lãng lệ vào tỉnh Sơn Tây.

Đến thời Đồng Khánh (1886 - 1888), huyện Yên Lãng thuộc tỉnh Sơn Tây, vẫn gồm 9 tổng như trên, chỉ tăng thêm 2 đơn vị hành chính là xã Phú Lộc và Tây Xá của tổng Kim Đà [10, tr. Như vậy, số tổng và xã của huyện Yên Lãng đến cuối thế kỷ XIX về cơ bản vẫn giữ nguyên số đơn vị hành chính như ở đầu thế kỷ XIX, chỉ tăng thêm 2 đơn vị hành chính là xã Phú Lộc và Tây Xá đề cập ở trên. Ngày 6 tháng 1 năm 1890, huyện Yên Lãng cùng 4 huyện Bạch Hạc, Lập Thạch, Tam Dương và Yên Lạc tách khỏi tỉnh Sơn Tây và huyện Bình Xuyên tách khỏi tỉnh Thái Nguyên để thành lập ra đạo Vĩnh Yên. Ngày 6 tháng 1 năm 1901, huyện Yên Lãng tách khỏi đạo Vĩnh Yên, đổi tên thành Phủ Yên Lãng, cùng với huyện Đông Anh và một phần của huyện Đông Khê (cắt khỏi tỉnh Bắc Ninh) lập ra tỉnh Phù Lỗ, đặt tỉnh lị tại xã Phù Lỗ huyện Kim Anh.Đến đây phủ Yên Lãng chính thức ra đời trên cơ sở đổi tên từ huyện Yên Lãng thành phủ Yên Lãng, và lệ thuộc vào tỉnh Phù Lỗ.

10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Đến ngày 10 tháng 2 năm 1903, tỉnh Phù Lỗ đổi tên thành tỉnh Phúc Yên gồm phủ Đa Phúc (10 tổng, 57 xã), huyện Đông Anh (6 tổng, 46 xã), huyện Kim Anh (7 tổng, 35 xã), Yên Lãng (9 tổng 47 xã), huyện Vĩnh Ninh (một nửa lấy từ huyện Đông Anh, một nửa lấy từ huyện Yên Lãng). Sau đó 10 năm, vào ngày 7 tháng 3 năm 1913, tỉnh Phúc Yên đổi làm đại lý Phúc Yên, lệ vào tỉnh Vĩnh Yên. Đến ngày 31 tháng 3 năm 1920, theo nghị định của thống sứ Bắc Kỳ, tỉnh Phúc Yên được tách riêng, bao gồm phủ Yên Lãng và huyện Đông Anh, trở thành 1 tỉnh nhỏ nhất của Bắc Kỳ vào thời điểm bấy giờ. Vào thời đó, theo Địa danh và tài liệu lưu trữ về làng xã Bắc Kỳ thì phủ Yên Lãng có sự thay đổi địa danh hành chính đáng kể so với hồi đầu thế kỷ XIX.Cụ thể như sau: - Cắt 2 tổng Yên Lãng và Hương Canh trả về huyện Bình Xuyên của tỉnh Vĩnh Yên.

- Cắt 3 tổng Hải Bối, Quải Mai và Võng La về huyện Đông Anh. - 4 tổng còn lại: Bạch Trữ, Kim Đà, Hạ Lôi và Thiên Lộc, trong đó tổng Bạch Trữ và Hạ Lôi vẫn giữ nguyên tên gọi, còn tổng Kim Đà đổi tên thành tổng Thạch Đà; tổng Thiên Lộc đổi tên thành tổng Đa Lộc. Bốn tổng trên kết hợp với 5 tổng mới là Lạc Tân, Phú Mỹ, Sa Mạc, Phương Quan và Thanh Lâm trở thành 9 tổng của phủ Yên Lãng. 9 tổng này bao gồm các xã thôn như sau: - Tổng Lạc Tân gồm các xã: Thọ Lão, Chu Trần, Vạn Phúc, Tiên Đài, Yên Lão Giáp, Yên Nội, Kỳ Đồng, Yên Lão Thị, Thanh Điền và Trung Hà (10 xã).

- Tổng Phú Mỹ gồm các xã: Phú Mỹ, Kim Giao, thôn Tảo của xã Kim Giao, Thái Lai và Đại Lợi (4 xã và 1 thôn). - Tổng Xa Mạc gồm các xã: Yên Bài, Bồng Mạc, thôn Yên Nội của xã Bồng Mạc, Xa Mạc, Yên Mạc (4 xã và 1 thôn). 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Tổng Phương Quan gồm các xã: Sa Khúc, Chu Phan, Mạnh Trữ, Nại Tử Châu, Gia Lô, Nại Tử Xã (6 xã) - Tổng Thạch Đà gồm các xã: Khê Ngoại, Hoàng Xá, thôn Đông xã Hoàng Xã, thôn Đoài xã Hoàng Xã, Đông Cao, thôn Đông xã Đông Cao, thôn Đoài xã Đông Cao, Tây Xá, Hoàng Kim, Văn Quán, Thạch Đà (7 xã và 4 thôn). - Tổng Thanh Lâm gồm các xã: Thanh Tước, thôn Thượng, thôn Thượng Mây, thôn Hàn, thôn Hậu, thôn Tiền, thôn Lộc, Nhuế Khúc, thôn Nội xã Nhuế Khúc, Lâm Hộ, thôn Yên Vinh, thôn Lâm Hộ, thôn Phú Nhi của xã Lâm Hộ (3 xã và 10 thôn).

- Tổng Bạch Trữ gồm các xã: Bạch Trữ, Đạm Xuyên, Tiền Châu, Thịnh Kỷ, Tháp Miếu, Đạm Nội, thôn Kiều, thôn Khê của xã Đạm Nội (6 xã và 2 thôn). - Tổng Đa Lộc gồm các xã: Yên Nhân, Đa Lộc, thôn Bầu, thôn Cổ Nhuế xã Đa Lộc, Tráng Việt, thôn Điệp, Hậu Dưỡng, Trung Hậu, thôn Đông, thôn Đoài của xã Trung Hậu, Do Nhân, thôn Thượng, thôn Hạ của xã Do Nhân (6 xã và 7 thôn). - Tổng Hạ Lôi gồm các xã: Hạ Lôi, Đại Bối, Nội Động, Cư Yên, Nam Cường, thôn Nội, thôn Ngoại xã Nam Cường, Văn Lôi, Lưu Trì, Thường Lệ (8 xã và 2 thôn) [12, tr. Qua đây cho thấy vào đầu thế kỷ XX, phủ Yên Lãng gồm 9 tổng với 81 xã thôn, trong đó có 54 xã và 27 thôn.

Sau Cách mạng Tháng Tám thành công (1945), đơn vị hành chính cấp phủ ở nước ta bị bãi bỏ, tên phủ Yên Lãng cũng không ngoại lệ, thay vào đó là tên huyện Yên Lãng lại ra đời và sáp nhập vào tỉnh Vĩnh Phúc (theo Nghị định 03/TTg của Thủ tướng Chính Phủ, sáp nhập tỉnh Phúc Yên và Vĩnh Yên thành tỉnh Vĩnh Phúc). Đến ngày 5 tháng 7 năm 1977, huyện Mê Linh được thành lập trên cơ sở hợp nhất 2 huyện Bình Xuyên và Yên Lãng. Ngoài ra huyện còn sáp nhập 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thêm 4 xã: Văn Tiến, Nguyệt Đức, Minh Tân và Bình Định của huyện Yên Lạc, 2 xã Kim Hoa và Quang Minh của huyện Kim Anh. Thời điểm đó huyện Mê Linh có 38 đơn vị hành chính, gồm thị trấn Phúc Yên, thị trấn Nông trường Tam Đảo và 36 xã: Bá Hiến, Bình Định, Chu Phan, Đại Thịnh, Đạo Đức, Gia Khánh, Hoàng Kim, Hương Sơn, Kim Hoa, Liên Mạc, Mê Linh, Minh Quang, Minh Tân, Nguyệt Đức, Phú Xuân, Quang Minh, Quất Lưu, Sơn Lôi, Tam Canh, Tam Đồng, Tam Hợp, Tân Phong, Thạch Đà, Thanh Lâm, Thanh Lãng, Thiện Kế, Tiền Châu, Tiền Phong, Tiến Thắng, Tiến Thịnh, Tráng Việt, Trung Mỹ, Tự Lập, Văn Khê, Văn Tiến và Vạn Yên.

Đến ngày 29 tháng 12 năm 1978, theo Nghị quyết phê chuẩn việc phân vạch lại địa giới Tp.Hà Nội, Tp. Hồ Chí Minh cùng một số tỉnh khác, huyện Mê Linh được sáp nhập vào Tp. Tuy nhiên, đến ngày 12 tháng 8 năm 1991, theo Nghị quyết về việc điều chỉnh địa giới hành chính một số tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, do Quốc hội ban hành, huyện Mê Linh lại tách khỏi Tp. Hà Nội, trở về tỉnh Vĩnh Phúc.

Sau đó đến ngày 29 tháng 5 năm 2008, theo Nghị quyết số 05/2008/QH12 về việc điều chỉnh địa giới hành chính Tp. Hà Nội, thì huyện Mê Linh lại được sáp nhập vào Tp. Ngày 16 tháng 7 năm 2014, chuyển xã Mê Linh thành thị trấn Mê Linh và huyện Mê Linh từ năm 2014 đến nay không có sự thay đổi nào về địa danh hành chính. Cụ thể vào thời điểm hiện nay– thời điểm tác giả tiến hành làm luận văn (2017) huyện Mê Linh có 3 thị trấn: Chi Đông, Quang Minh và Mê Linh cùng 15 xã: Chu Phan, Đại Thịnh, Hoàng Kim, Kim Hoa, Liên Mạc, 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Tam Đồng, Thạch Đà, Thanh Lâm, Tiền Phong, Tiến Thắng, Tiến Thịnh, Tráng Việt, Tự Lập, Văn Khê, Vạn Yên (18 đơn vị hành chính).

Như vậy, về cơ bản phủ Yên Lãng ứng với địa bàn huyện Mê Linh, Tp. Hà Nội hiện nay, bởi chỉ có một số xã cắt về tỉnh Vĩnh Phúc (6 xã) và 1 xã về Đông Anh. Số cắt sang Vĩnh Phúc và Đông Anh là 7 xã. Điều kiện tự nhiên Do địa bàn phủ Yên Lãng xưa như trình bày gần như trùng khớp với địa bàn huyện Mê Linh ngày nay, do vậy, trong phần này, chúng tôi sử dụng đơn vị hành chính là huyện Mê Linh để miêu tả các điều kiện về tự nhiên dưới đây.

+ Đặc điểm về địa hình Mê Linh là nơi có địa hình bằng phẳng, thấp dần từ đông bắc xuống tây nam. Toàn huyện là vùng đồng bằng, với diện tích tự nhiên là 141,6 km², do đất phù sa của hai con sông lớn là sông Hồng và sông Cà Lồ bồi đắp. Nhờ vậy đất đai ở đây rất phù hợp cho việc sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là trồng lúa. Các xã là vựa lúa hiện nay của huyện như Tự Lập, Đại Thịnh, Tiền Phong,.