Nghiên cứu khoa học về trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng

Tài liệu nghiên cứu Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Kinh tế và Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: báo cáo tổng kết đề tài nghiên cứu khoa học cấp trường
• Năm xuất bản: 2020-2021
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI
• 1.1. Một số vấn đề lý thuyết về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
• 1.1.2. Các lý thuyết được sử dụng trong nghiên cứu CSR
• 1.1.3. Một số bộ tiêu chuẩn về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp
• 1.1.4. Vai trò của việc thực hiện trách nhiệm xã hội đối với doanh nghiệp
• 1.1.5. Các yếu tố ảnh hưởng tới trách nhiệm xã hội doanh nghiệp
• 1.1.6. Một số vấn đề lý luận về doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2. Khái niệm doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.2.1. Các đặc điểm chính của FDI
• 1.2.2. Tác động của nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 1.3. Kinh nghiệm về việc thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp của một số quốc gia trên thế giới và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 1.3.1. Kinh nghiệm của Thái Lan
• 1.3.2. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.3.3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 2.1. Tổng quan về các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 2.1.1. FDI phân theo ngành nghề
• 2.1.2. FDI phân theo vùng lãnh thổ xuất xứ nguồn đầu tư
• 2.2. Phân tích thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 2.2.1. Tình hình phát triển kinh tế Hải Phòng thời gian qua
• 2.2.2. Thực trạng CSR tại các doanh nghiệp FDI Hải Phòng
• 2.2.2.1. Trách nhiệm xã hội đối với người lao động
• 2.2.2.2. Trách nhiệm xã hội đối với môi trường
• 2.2.3. Đánh giá thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hải Phòng
• 2.2.3.1. Một số kết quả đạt được
• 2.2.3.2. Một số hạn chế còn tồn tại
• 3. CHƯƠNG 3 : MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
• 3.1. Một số xu hướng chính tác động đến trách nhiệm xã hội doanh nghiệp trong tương lai
• 3.1.1. Thịnh vượng gia tăng
• 3.1.2. Bền vững sinh thái
• 3.2. Đề xuất một số biện pháp nhằm nâng cao trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên đại bàn thành phố Hải Phòng
• 3.2.1. Về phía cơ quan quản lý nhà nước
• 3.2.2. Về phía các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tại Hải Phòng
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp FDI

Chương này tập trung vào việc xây dựng cơ sở lý luận về trách nhiệm xã hội (CSR) của các doanh nghiệp FDI. Các khái niệm cơ bản về CSR được trình bày, bao gồm định nghĩa từ Ngân hàng Thế giới: 'CSR là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào phát triển kinh tế bền vững, nâng cao chất lượng đời sống người lao động và cộng đồng.' Các lý thuyết như Lý thuyết tính hợp pháp và Lý thuyết các bên liên quan được sử dụng để phân tích CSR. Các bộ tiêu chuẩn CSR quốc tế như ISO 26000 cũng được đề cập, nhấn mạnh vai trò của CSR trong việc tăng cường uy tín và khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.

1.1 Khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp

CSR được định nghĩa là cam kết của doanh nghiệp đối với sự phát triển bền vững, bao gồm các hoạt động nhằm cải thiện đời sống người lao động và cộng đồng. Định nghĩa này nhấn mạnh rằng CSR không chỉ là trách nhiệm với cổ đông mà còn với môi trường và xã hội.

1.2 Các lý thuyết được sử dụng trong nghiên cứu CSR

Lý thuyết tính hợp pháp cho rằng doanh nghiệp cần duy trì sự hợp pháp trong mắt xã hội. Lý thuyết các bên liên quan nhấn mạnh việc cân bằng lợi ích giữa các nhóm liên quan như người lao động, nhà đầu tư và cộng đồng.

II. Thực trạng thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng

Chương này phân tích thực trạng thực hiện CSR của các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng. Dữ liệu từ giai đoạn 2018-2020 cho thấy, các doanh nghiệp FDI đã có những đóng góp tích cực cho phát triển kinh tế và xã hội địa phương. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế như thiếu cam kết mạnh mẽ với bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng. Các doanh nghiệp chủ yếu tập trung vào trách nhiệm với người lao động, nhưng việc thực hiện các tiêu chuẩn CSR quốc tế còn hạn chế.

2.1 Tổng quan về doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng

Hải Phòng là một trong những địa phương đi đầu trong thu hút đầu tư nước ngoài. Các doanh nghiệp FDI tại đây chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực công nghiệp và dịch vụ, đóng góp đáng kể vào tăng trưởng kinh tế và giải quyết việc làm.

2.2 Thực trạng thực hiện CSR tại các doanh nghiệp FDI

Các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng đã thực hiện một số hoạt động CSR như đóng góp vào quỹ xã hội và cải thiện điều kiện làm việc. Tuy nhiên, việc thực hiện các tiêu chuẩn CSR quốc tế như ISO 26000 còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo vệ môi trường.

III. Biện pháp nâng cao trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng

Chương này đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao CSR của các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng. Các giải pháp bao gồm tăng cường nhận thức về CSR, hỗ trợ tài chính và kỹ thuật cho doanh nghiệp, và thúc đẩy hợp tác giữa doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Các biện pháp này nhằm đảm bảo rằng CSR không chỉ là trách nhiệm mà còn là cơ hội để doanh nghiệp phát triển bền vững.

3.1 Vai trò của cơ quan quản lý nhà nước

Chính quyền địa phương cần tạo cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp thực hiện CSR, bao gồm các chính sách ưu đãi và các chương trình đào tạo về CSR.

3.2 Vai trò của doanh nghiệp FDI

Các doanh nghiệp cần chủ động thực hiện CSR, đặc biệt là trong lĩnh vực bảo vệ môi trường và phát triển cộng đồng, để tăng cường uy tín và khả năng cạnh tranh.

Nội dung chính

Nghiên cứu Trách nhiệm Xã hội của Doanh nghiệp (CSR) tại các Doanh nghiệp FDI trên Địa bàn Thành phố Hải Phòng

================================================================================
THÔNG TIN TÀI LIỆU
- Loại tài liệu: Báo cáo nghiên cứu khoa học cấp trường (Mã số: ĐT.04)
- Chủ nhiệm đề tài: TS. Nguyễn Thị Thu Thủy
- Đơn vị thực hiện: Khoa Kinh tế và Quản trị kinh doanh, Trường Đại học Hải Phòng
- Thời gian công bố: Tháng 10 năm 2020
- Lĩnh vực: Kinh tế học phát triển / Quản trị kinh doanh / Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (CSR)
================================================================================

---

Tóm tắt nghiên cứu

Đề tài "Trách nhiệm xã hội của các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài trên địa bàn thành phố Hải Phòng" (Mã số: ĐT.04) do TS. Nguyễn Thị Thu Thủy chủ nhiệm tập trung giải quyết hai câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

1. Thực trạng thực thi Trách nhiệm Xã hội của Doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility - CSR) tại các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) trên địa bàn thành phố Hải Phòng đang diễn ra như thế nào trên hai phương diện trọng yếu: trách nhiệm đối với người lao động và trách nhiệm đối với môi trường?
2. Những rào cản mang tính cấu trúc nào đang kìm hãm hiệu quả thực thi CSR, và đâu là các giải pháp khả thi từ góc độ quản lý nhà nước lẫn quản trị doanh nghiệp?

Sử dụng phương pháp nghiên cứu hỗn hợp kết hợp giữa tổng quan lý thuyết đa tầng và khảo sát thực chứng trên quy mô 42 doanh nghiệp FDI (với 600 phiếu khảo sát người lao động), nghiên cứu đã phác họa bức tranh toàn cảnh về hoạt động CSR tại trung tâm công nghiệp cảng biển trọng điểm phía Bắc.

Kết quả phân tích chỉ ra rằng, mặc dù tỷ lệ ký kết hợp đồng lao động đạt mức khả quan (52,8% hợp đồng không xác định thời hạn), các doanh nghiệp FDI tại Hải Phòng vẫn đối mặt với tỷ lệ biến động nhân sự cơ học rất lớn (50% - 60%/năm), 35% người lao động chưa được huấn luyện an toàn - vệ sinh lao động (ATVSLĐ), và mức thu nhập bình quân (khoảng 4,5 triệu đồng/tháng) chưa đáp ứng đủ nhu cầu tái sản xuất sức lao động.

Nghiên cứu khẳng định sự cần thiết phải chuyển dịch mô hình CSR từ hình thức "đối phó nghĩa vụ" sang "chiến lược phát triển bền vững", đồng thời đưa ra các hàm ý chính sách quan trọng cho chính quyền thành phố Hải Phòng trong việc sàng lọc dòng vốn FDI chất lượng cao gắn liền với chuẩn mực ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị).

---

Bối cảnh và tầm quan trọng

Tổng quan tri thức và khoảng trống nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, CSR đã vượt ra khỏi phạm vi các hoạt động từ thiện tự nguyện để trở thành một hệ quy chuẩn quản trị bắt buộc, chuẩn hóa qua các bộ tiêu chuẩn quốc tế như ISO 26000, SA 8000, BSCI và các nguyên tắc CERES. Tại Việt Nam, dòng vốn FDI đóng vai trò động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, chuyển dịch cơ cấu ngành và gia tăng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, mặt trái của quá trình thâm dụng tài nguyên và lao động giá rẻ đã làm bộc lộ nhiều xung đột gay gắt về môi trường và an sinh xã hội.

Phần lớn các nghiên cứu CSR trước đây tại Việt Nam thường tiếp cận ở quy mô vĩ mô toàn quốc hoặc chỉ tập trung vào các doanh nghiệp niêm yết trên sàn chứng khoán, thiếu vắng các khảo sát thực nghiệm chuyên sâu tại các địa bàn kinh tế động lực cấp tỉnh/thành phố. Hải Phòng – với vị thế đầu mối giao thông quốc tế, trung tâm công nghiệp chế biến, chế tạo lớn với các Khu kinh tế Đình Vũ - Cát Hải, KCN Nomura, Tràng Duệ... – là nơi tập trung mật độ cao các tập đoàn đa quốc gia (LG, Bridgestone, GE, Nipro Pharma, Fuji Xerox...). Do đó, việc nghiên cứu thực trạng CSR tại địa bàn này khỏa lấp khoảng trống học thuật về tính đặc thù địa phương trong quản trị chuỗi cung ứng FDI.

Tính cấp thiết và tác động thực tiễn

Sự chuyển dịch dòng vốn FDI thế hệ mới đòi hỏi các địa phương không chỉ cạnh tranh bằng ưu đãi thuế hay giá thuê đất mà phải bằng môi trường kinh doanh minh bạch, bảo vệ quyền lợi người lao động và bảo đảm cân bằng sinh thái. Báo cáo nghiên cứu xuất hiện vào thời điểm Hải Phòng đang tái cơ cấu mô hình tăng trưởng giai đoạn sau 2020, mang lại cơ sở thực chứng kịp thời để chính quyền địa phương và các nhà quản trị doanh nghiệp tái định hình chiến lược phát triển, giảm thiểu nguy cơ đình công tự phát, ô nhiễm công nghiệp và lãng phí nguồn lực xã hội.

---

Methodology và approach

Thiết kế nghiên cứu và khung phân tích lý thuyết

Báo cáo xây dựng cách tiếp cận liên ngành, đặt CSR trong hệ thống các lý thuyết kinh tế và quản trị hiện đại:

• Lý thuyết Tính hợp pháp (Legitimacy Theory): Giải thích hành vi công bố thông tin và tuân thủ chuẩn mực xã hội nhằm duy trì "giấy phép xã hội để hoạt động" của doanh nghiệp.
• Lý thuyết Các bên liên quan (Stakeholder Theory): Xác định nghĩa vụ đạo đức và kinh tế của doanh nghiệp FDI không chỉ đối với cổ đông mà còn với công nhân, công đoàn, chính quyền sở tại và cộng đồng cư dân.
• Lý thuyết Phụ thuộc nguồn lực (Resource Dependence Theory): Phân tích cách doanh nghiệp thích ứng với các yêu cầu môi trường bên ngoài để bảo đảm nguồn nhân lực và nguyên liệu ổn định.
• Lý thuyết Thể chế (Institutional Theory) và Lý thuyết Bất định (Contingency Theory): Đánh giá tác động của khung khổ pháp luật nội địa và các yếu tố môi trường kinh doanh biến động tới cấu trúc hệ thống quản trị CSR.

Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu

Quy trình nghiên cứu kết hợp dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp chặt chẽ:

• Dữ liệu thứ cấp: Thu thập chuỗi số liệu kinh tế - xã hội giai đoạn 2013–2018 từ Niên giám thống kê thành phố Hải Phòng, các báo cáo thanh tra của Sở Lao động – Thương binh và Xã hội (LĐ-TB&XH), dữ liệu cấp phép của Sở Kế hoạch và Đầu tư, cùng tài liệu của Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng.
• Dữ liệu sơ cấp:
  • Khảo sát định lượng thông qua bảng hỏi cấu trúc tới 600 công nhân đang làm việc tại 42 doanh nghiệp FDI đại diện cho nhiều ngành nghề (công nghiệp chế biến chế tạo, da giày, dệt may, điện tử...) và quốc gia đầu tư (Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Đài Loan...).
  • Phỏng vấn chuyên gia sâu (In-depth Expert Interview) với cán bộ thuộc Sở Kế hoạch & Đầu tư, Sở LĐ-TB&XH và các chuyên gia kinh tế nhằm đối chiếu, thẩm định tính xác thực của các dữ liệu khảo sát.
• Kỹ thuật phân tích: Sử dụng thống kê mô tả (Descriptive Statistics), phân tích cơ cấu, so sánh đối chiếu logic - lịch sử và tổng hợp quy nạp.

---

Phát hiện chính

1. Bất ổn định trong quan hệ lao động và nghịch lý dịch chuyển nhân sự

Khảo sát thực tế 600 lao động tại 42 doanh nghiệp FDI ghi nhận:

• Cơ cấu loại hình hợp đồng lao động: 52,8% người lao động được ký HĐLĐ không xác định thời hạn; 35,7% ký HĐLĐ từ 1–3 năm; 11,5% ký hợp đồng dưới 1 năm.
• Nghịch lý biến động nhân sự: Mặc dù tỷ lệ ký hợp đồng dài hạn chiếm quá bán, biên độ biến động lao động (vào - ra) hàng năm tại các doanh nghiệp FDI dao động từ 50% đến 60%, thậm chí một số doanh nghiệp lên tới 70%.
• Nguyên nhân chính: 73% lao động rời doanh nghiệp là tự ý bỏ việc (đặc biệt sau các kỳ nghỉ lễ, Tết); trong đó 80% khẳng định lý do bỏ việc là do thu nhập không đảm bảo cuộc sống hoặc tìm được nơi có chế độ đãi ngộ tốt hơn. Hơn 66% (2/3) lao động khảo sát từng nhảy việc ít nhất 1 lần; 53% chuyển việc từ 2–3 lần.

       CƠ CẤU HỢP ĐỒNG LAO ĐỘNG              NGUYÊN NHÂN TỰ Ý BỎ VIỆC (73% TỔNG SỐ NGHỈ)

2. Thu nhập thực tế chưa đáp ứng nhu cầu tái sản xuất sức lao động

• Mức lương căn bản: Lương cơ bản bình quân dao động ở mức 3,1 – 3,8 triệu đồng/tháng. Thu nhập bình quân thực nhận (bao gồm tăng ca, làm thêm giờ và phụ cấp chuyên cần, thâm niên, nhà ở) đạt khoảng 4,5 triệu đồng/tháng.
• Cơ cấu chi tiêu của người lao động: Người lao động phải dành tới 60% thu nhập cho ăn uống, 11% cho đi lại, 8% cho nhà ở, 6% cho viễn thông và 15% cho bảo hiểm cùng các chi phí phát sinh khác. Chi tiêu cho học tập nâng cao trình độ, tích lũy tái đầu tư hay hoạt động văn hóa tinh thần gần như bằng không (0%).
• Tình trạng tăng ca: Để bù đắp thâm hụt tài chính, công nhân buộc phải chấp nhận làm thêm giờ vượt khung cho phép, dẫn tới nguy cơ kiệt quệ thể lực và suy giảm năng suất dài hạn.

3. Vi phạm an toàn vệ sinh lao động và tính hình thức trong chăm sóc y tế

• Khoảng trống huấn luyện ATLĐ: Số liệu khảo sát thực chứng chỉ ra có tới 35% công nhân FDI chưa từng được tham gia bất kỳ khóa huấn luyện an toàn vệ sinh lao động nào.
• Mức độ sai phạm qua thanh tra: Báo cáo thanh tra của Sở LĐ-TB&XH đối với 55 đơn vị trên địa bàn đã phát hiện 736 sai phạm (trung bình hơn 13 lỗi vi phạm/doanh nghiệp), tập trung chủ yếu vào việc cắt giảm kinh phí bảo hộ, né tránh huấn luyện định kỳ.
• Chi phí xử lý sự cố: Báo cáo chỉ rõ tổng chi phí giải quyết cho 10 vụ tai nạn lao động nghiêm trọng trong 6 tháng cuối năm 2019 vượt mức 2,75 tỷ đồng, kèm theo hàng tỷ đồng trợ cấp bảo hiểm dài hạn – cao gấp nhiều lần so với chi phí đầu tư phòng ngừa và huấn luyện ban đầu.
• Khám sức khỏe định kỳ: Đa số việc tổ chức khám sức khỏe chỉ dừng lại ở các bước khám lâm sàng sơ sài (đo huyết áp, kiểm tra thị lực), thiếu hoàn toàn quy trình tầm soát chuyên sâu các bệnh nghề nghiệp đặc thù.

4. Thiếu hụt cơ chế bảo mật dữ liệu cá nhân và yếu kém của công đoàn cơ sở

• Lỗ hổng pháp lý hợp đồng: 100% doanh nghiệp được khảo sát chưa đưa điều khoản cam kết bảo mật thông tin cá nhân của người lao động vào HĐLĐ theo khuyến nghị của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO).
• Tranh chấp lao động tập thể: Thống kê cả nước cho thấy 82,1% số cuộc đình công xảy ra tại khối FDI (đặc biệt trong các ngành dệt may 28,36%, da giày 19,4%, nhựa 16,42%), trong đó 55,22% xuất phát từ tranh chấp lợi ích (chất lượng bữa ăn ca, tiền lương làm thêm giờ, chậm nâng bậc lương). Đáng lưu ý, các cuộc đình công đều diễn ra tự phát ngoài quy trình pháp luật do tổ chức công đoàn cơ sở chưa làm tròn vai trò đại diện bảo vệ quyền lợi người lao động.

---

Đóng góp khoa học

Đóng góp về mặt học thuật và phương pháp luận

• Làm sâu sắc lý thuyết CSR trong bối cảnh địa phương: Nghiên cứu đã kiểm chứng và cụ thể hóa các lý thuyết Thể chế và Lý thuyết Các bên liên quan tại một thành phố cảng đang công nghiệp hóa nhanh, chứng minh rằng CSR không chỉ chịu sự chi phối của luật pháp hiện hành mà còn phụ thuộc chặt chẽ vào cấu trúc quyền lực thương lượng giữa người lao động và chủ đầu tư.
• Tích hợp tiêu chuẩn quốc tế với thực tiễn: Báo cáo hệ thống hóa và so sánh chi tiết 4 bộ quy tắc/tiêu chuẩn CSR hàng đầu thế giới (BSCI, CERES, SA 8000, ISO 26000), cung cấp khung quy chiếu khoa học cho các nghiên cứu tiếp theo về quản trị bền vững tại Việt Nam.

Đóng góp thực tiễn và gợi ý chính sách

1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước (UBND TP Hải Phòng, Sở LĐ-TB&XH, BQL Khu kinh tế):
   • Chuyển đổi chính sách thu hút FDI từ số lượng sang chất lượng, áp dụng "bộ lọc" tiêu chuẩn môi trường và lao động ngay từ khâu thẩm định dự án.
   • Nâng cao năng lực bộ máy thanh tra liên ngành; tăng cường phát phiếu tự kiểm tra và ứng dụng số hóa trong giám sát tuân thủ ATVSLĐ.
   • Xây dựng cơ chế khuyến khích (vinh danh, ưu đãi thủ tục hành chính, tiếp cận quỹ đất công nghệ sạch) cho các doanh nghiệp FDI đạt chuẩn ISO 26000 và SA 8000.
2. Đối với cộng đồng doanh nghiệp FDI:
   • Tái cấu trúc thang bảng lương, tách bạch rõ ràng giữa điều chỉnh lương tối thiểu vùng theo luật định với lộ trình tăng lương định kỳ theo thâm niên/tay nghề.
   • Nâng cấp chất lượng bữa ăn giữa ca, cải thiện điều kiện vi khí hậu tại nhà xưởng để bảo vệ sức khỏe công nhân, xem chi phí cho ATLĐ là khoản đầu tư sinh lời thay vì gánh nặng vận hành.

---

Đối tượng quan tâm

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Phát hiện mang tính cảnh báo lớn nhất của nghiên cứu là gì?

Nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ biến động lao động cơ học tại các doanh nghiệp FDI Hải Phòng lên tới 50% – 60%/năm, xuất phát từ việc 80% công nhân tự ý bỏ việc do thu nhập (4,5 triệu đồng/tháng) không đủ sống. Cùng với đó là khoảng trống an toàn lao động khi 35% công nhân không được huấn luyện ATLĐ, tạo ra rủi ro rất lớn cho an sinh xã hội địa phương.

2. Phương pháp nghiên cứu của đề tài có điểm gì nổi bật?

Đề tài kết hợp phương pháp nghiên cứu hỗn hợp: vừa lượng hóa bằng khảo sát diện rộng (600 người lao động tại 42 doanh nghiệp FDI), vừa tổng hợp dữ liệu thứ cấp độc lập từ các đợt thanh tra chuyên ngành của Sở LĐ-TB&XH Hải Phòng, bảo đảm tính khách quan và kiểm chứng chéo cao.

3. Kết quả nghiên cứu tại Hải Phòng có thể tổng quát hóa cho các địa phương khác không?

Có thể tổng quát hóa cao cho các trung tâm công nghiệp lớn có cơ cấu thu hút FDI tương đồng (như Bắc Ninh, Thái Nguyên, Bình Dương, Đồng Nai) – nơi tập trung mật độ lớn các doanh nghiệp gia công, chế biến, chế tạo thâm dụng nhiều lao động.

4. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu mở rộng là gì?

Báo cáo tập trung chính vào 2 khía cạnh: người lao động và môi trường trong giai đoạn 2018–2020. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng đánh giá trách nhiệm đối với chuỗi cung ứng địa phương (Local Supplier Spillover) và tích hợp các chỉ số phát thải carbon/chuyển đổi số xanh.

5. Doanh nghiệp FDI được hưởng lợi ích kinh tế cụ thể nào khi thực hiện tốt CSR?

Thực thi CSR tốt giúp doanh nghiệp giảm chi phí khắc phục tai nạn lao động (trung bình hàng tỷ đồng/vụ), giảm thiểu tổn thất do đình công làm gián đoạn đơn hàng, hạ thấp tỷ lệ nhảy việc 50-60%, qua đó tối ưu chi phí tuyển dụng - đào tạo lại và nâng cao năng suất tổng hợp.

---

Kết luận

Báo cáo nghiên cứu khoa học của TS. Nguyễn Thị Thu Thủy đã cung cấp một công trình phân tích toàn diện, chuyên sâu và thực tế về thực trạng thực thi trách nhiệm xã hội tại các doanh nghiệp FDI trên địa bàn thành phố Hải Phòng. Đề tài khẳng định rằng, tăng trưởng kinh tế dựa trên thu hút đầu tư nước ngoài chỉ có thể duy trì bền vững khi đi đôi với bảo đảm quyền lợi cơ bản của người lao động và bảo vệ môi trường sinh thái.

Trong giai đoạn phát triển mới, cả chính quyền địa phương và các doanh nghiệp FDI cần xem CSR không phải là chi phí đối phó, mà là chiến lược cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế thắng lợi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ TRỰC TIẾP NƯỚC NGOÀI 1. Một số vấn đề lý thuyết về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp 1. Khái niệm trách nhiệm xã hội doanh nghiệp Ngày nay, khoa học công nghệ ngày càng phát triển, xu hướng toàn cầu hóa, quốc tế hóa trở thành một xu thế tất yếu khách quan, mối quan hệ giữa các nền kinh tế ngày càng gắn bó mật thiết, hoạt động giao lưu thương mại giữa các quốc gia ngày càng phát triển mạnh mẽ thì sự cạnh tranh giữa các doanh nghiệp cũng ngày càng gay gắt. Trong khi các công cụ đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm, nâng cao chất lượng hàng hóa không còn là biện pháp cạnh tranh hữu hiệu để giành lợi thế trên thương trường thì việc củng cố hình ảnh, nâng cao uy tín, phát triển thương hiệu thông qua việc xây dựng văn hóa doanh nghiệp, đạo đức kinh doanh là một giải pháp đang được nhiều doanh nghiệp áp dụng và đã đem lại hiệu quả tích cực.

Một bộ phận quan trọng để khẳng định một doanh nghiệp có đạo đức chính là việc thực hiện trách nhiệm xã hội doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility – CSR). Vậy CSR là gì? Năm 1970, trong cuốn sách Capitalism and Freedom, nhà kinh tế học Milton Friedman đã viết: “Có một và chỉ một trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp – đó là sử dụng nguồn tài nguyên của mình và tham gia hoạt động nhằm tăng lợi nhuận của mình miễn sao nó vẫn tuân theo các luật chơi, nghĩa là tham gia cạnh tranh công khai và tự do, không lừa gạt hay gian lận” [24] tuyên bố này khẳng định rằng doanh nghiệp tham gia vào hành vi có CSR khi nó theo đuổi lợi nhuận trong phạm vi giới hạn của pháp luật được xã hội đặt ra với mục tiêu chủ yếu là thỏa mãn các nhu cầu của cổ đông. Tuy nhiên, khái niệm này vẫn chưa đầy đủ bởi CSR không chỉ dừng lại ở các cá nhân và tổ chức có ảnh hưởng và chịu ảnh hưởng từ các hoạt động của doanh nghiệp mà xa hơn là trách nhiệm với môi trường thiên nhiên, với cộng đồng. Các cuộc bàn luận về CSR vẫn tiếp tục diễn ra trên các diễn đàn và các định nghĩa mới vẫn được đưa ra: “Trách nhiệm xã hội hàm ý nâng cao hành vi của doanh nghiệp lên một mức phù hợp với các quy phạm, giá trị và kỳ vọng xã hội” (John R.

Hay “Trách nhiệm xã 7 hội của doanh nghiệp bao gồm sự mong đợi của xã hội về kinh tế, pháp luật, đạo đức và lòng từ thiện đối với các tổ chức tại một thời điểm nhất định”3(John R.Ferrell cũng đưa ra khái niệm súc tích của riêng họ về CSR: “Một doanh nghiệp có trách nhiệm xã hội khi quyết định và hoạt động của nó nhằm tạo ra và cân bằng các lợi ích khác nhau của những cá nhân và tổ chức liên quan” (Maignan I.Ferell (2004), “Corporate social responsibility and marketing an intergative framework, Journal of Academy of Marketing Science”, Vol. Tuy nhiên, định nghĩa của nhóm phát triển kinh tế tư nhân của Ngân hàng thế giới về CSR là hoàn chỉnh và rõ ràng nhất về CSR: “Trách nhiệm xã hội doanh nghiệp là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào việc phát triển kinh tế bền vững, thông qua những hoạt động nhằm nâng cao chất lượng đời sống của người lao động và thành viên gia đình họ, cho cộng đồng và toàn xã hội theo cách có lợi nhất cho cả doanh nghiệp cũng như phát triển chung của xã hội”(www.org/privatesectot/csr/index. Khái niệm trên đã chỉ ra rằng, CSR là vấn đề liên quan đến nhiều thành phần khác nhau trong xã hội, từ người tiêu thụ trực tiếp cho tới nhà cung cấp nguyên vật liệu; từ người lao động cho tới những cổ đông doanh nghiệp, cả những nhà đầu tư, các đối tác làm ăn cũng như các tổ chức thương mại, chính quyền địa phương có cũng có mối quan hệ chặt chẽ với dân cư xung quanh doanh nghiệp đặt trụ sở. Định nghĩa cho thấy, việc thực hiện CSR không những mang lại lợi ích cho doanh nghiệp mà còn góp phần cải thiện mức sống của người lao động nói riêng, cho xã hội và cộng đồng nói chung, tạo điều kiện cho sự phát triển chung của xã hội, đồng thời đảm bảo các nguồn lực cho sự phát triển kinh tế bền vững trong tương lai 1.

Các lý thuyết được sử dụng trong nghiên cứu CSR 1. Lý thuyết tính hợp pháp (Legitimacy Theory) Lý thuyết tính hợp pháp có nguồn gốc từ các khái niệm về tính hợp pháp của tổ chức, được Dowling và Pfeffer đưa ra vào năm 1975. Tính hợp pháp của DN (organisational legitimacy) được nảy sinh và xác định trong môi trường đã được định chế hóa bằng những qui định của luật pháp, bằng những quy tắc, chuẩn mực về đạo đức, văn hóa, xã hội. Trên cơ sở của Lý thuyết tính hợp pháp, các DN sẽ tự nguyện báo cáo thông tin về các hoạt động của mình phù hợp với những qui định của luật pháp, những 8 quy tắc, chuẩn mực về đạo đức, văn hóa, xã hội.

đáp ứng được kỳ vọng của các cộng đồng xã hội mà doanh nghiệp hoạt động, nhằm giới thiệu hình ảnh của doanh nghiệp phù hợp với các giá trị đang chi phối xã hội. Lý thuyết tính hợp pháp được sử dụng trong nghiên cứu để giải thích ảnh hưởng của các nhân tố: Áp lực thể chế bao gồm quy định của pháp luật, chuẩn mực đạo đức về thực hiện CSR, áp lực từ yêu cầu của các thành phần có liên quan đến DN; sự nhận thức của nhà quản lý về CSR. Lý thuyết các thành phần có liên quan (Stakehoders Theory) Lý thuyết các thành phần có liên quan được Freeman đưa ra vào năm 1984. Lý thuyết này đặt doanh nghiệp vào trung tâm của tổng thể các mối quan hệ với các thành phần có liên quan, không chỉ là những cổ đông mà bao gồm tất cả các chủ thể khác có liên quan đến các hoạt động và quyết định của DN.

Thành phần có liên quan có thể là cổ đông, người lao động, khách hàng, nhà cung ứng, hiệp hội, các cộng đồng địa phương, các tổ chức phi chính phủ. Lý thuyết các thành phần có liên quan, đòi hỏi việc xác định mục tiêu và quản trị DN phải gắn với lợi ích và các yêu cầu của các thành phần có liên quan, đòi hỏi DN phải có nghĩa vụ đạo đức với các thành phần có liên quan. Bởi vì nhờ các thành phần này mới tạo ra sự thành công và giá trị của DN, và DN phải góp phần ra sự sung túc của xã hội, sự công bằng xã hội và sự bình đẳng của các thành phần có liên quan. Lý thuyết về các thành phần có liên quan được sử dụng trong nghiên cứu để giải thích ảnh hưởng của các nhân tố: Sự nhận thức của nhà quản lý về CSR; chiến lược về CSR; áp lực từ yêu cầu có nghĩa vụ đạo đức đối với các thành phần có liên quan ảnh hưởng đến việc thực hiện CSR.

Lý thuyết về sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên (Resource Dependence Theory) Lý thuyết này xuất hiện vào những năm 1970, do Pfeffer và Salancik nghiên cứu. Theo khung lý thuyết này, sự hoạt động và tồn tại lâu dài của DN phụ thuộc vào những chủ thể cung cấp các nguồn tài nguyên bên ngoài DN. Vì vậy, hoạt động của DN được công nhận và được đánh giá bởi những tiêu chí của những chủ thể bên ngoài DN. Lý thuyết về sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên, đòi hỏi DN phải nhận biết và xác định các nhóm xã hội bên ngoài mà DN phụ thuộc, trên cơ sở đó quản lý và điều chỉnh các hoạt động, hành vi phù hợp với nhu cầu của họ, nhằm giảm nguy cơ, rủi ro từ sự phản ứng của các nhóm xã hội bên ngoài.

Lý thuyết về sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên buộc các DN phải thực hiện các hoạt động thể hiện trách nhiệm đối với xã hội, 9 nhằm đáp ứng lại sự mong đợi của những chủ thể cung ứng nguồn tài nguyên phục vụ cho sự tồn tại và phát triển của DN. Lý thuyết về sự phụ thuộc vào các nguồn tài nguyên được sử dụng trong nghiên cứu để giải thích ảnh hưởng của các nhân tố: Sự nhận thức của nhà quản lý về CSR; chiến lược về CSR. Lý thuyết bất định (Contingency Theory) Lý thuyết bất định được hình thành từ những năm 1960 trên cơ sở phát triển từ lý thuyết tổ chức và đến giữa những năm 1970 thì bắt đầu được áp dụng trong các nghiên cứu thuộc lĩnh vực kế toán. Với cách tiếp cận lý thuyết ngẫu nhiên, một số nhà nghiên cứu cho rằng, các yếu tố ngẫu nhiên có ảnh hưởng quan trọng đến việc thiết kế hệ thống kế toán, hệ thống này hoạt động hiệu quả phụ thuộc vào khả năng thích ứng với những thay đổi về hoàn cảnh bên ngoài và các yếu tố bên trong của tổ chức.

Chenhall (2003) đã chỉ ra các yếu tố ngẫu nhiên ảnh hưởng đến thiết kế hệ thống kế toán, bao gồm: môi trường kinh doanh, chiến lược của tổ chức, nhiệm vụ tổ chức, quy mô, hình thức sở hữu, lĩnh vực kinh doanh., trên cơ sở tổng kết các nghiên cứu dựa vào lý thuyết ngẫu nhiên cho thiết kế hệ thống kế toán và kế toán quản trị. Lý thuyết bất định được sử dụng trong nghiên cứu để giải thích ảnh hưởng của các nhân tố: Sự nhận thức của nhà quản lý về CSR; chiến lược về CSR; sự phức tạp khi thực hiện CSR; sự am hiểu về CSR của nhân viên kế toán. Lý thuyết về thể chế (Institutional Theory) Theo lý thuyết thể chế, quyết định của tổ chức không chỉ được điều khiển bởi các mục tiêu về hiệu quả, mà còn chịu ảnh hưởng bởi các ràng buộc như: hiến pháp, luật, phong tục, tập quán, đạo lý., chịu ảnh hưởng bởi các quy chuẩn về chính trị, kinh tế, xã hội, văn hóa. Do áp lực của các ràng buộc này, do áp lực chi phối bởi các quy định chuẩn mực, quy tắc trong thể chế, các tổ chức thay đổi hành vi, thay đổi mô hình tổ chức, chiến lược, quy trình hoạt động, phương pháp tổ chức, công bố thông tin.

phù hợp với môi trường về thể chế, trên cơ sở đó làm tăng khả năng để phát triển, tồn tại hợp pháp trong mối quan hệ với các bên liên quan. Hiện nay, CSR được luật hóa, được định chế hóa và trở thành như là qui ước xã hội, DN hoạt động tương thích với định chế và qui ước đó (Capron và Quairel-Lanoizelée, 2009).