Luận văn thạc sĩ về tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em trong luật hình sự Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tội mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt trẻ em trong luật hình sự Việt Nam, nêu rõ quy định và thực tiễn áp dụng.

• Tác giả: Lê Việt Hà
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Tất Viễn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự
• Đề tài: Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em trong luật hình sự Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: SỰ CẦN THIẾT QUY ĐỊNH TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ
• 1.1. Khái niệm tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 1.2. Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em trong lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam
• 1.3. Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em trong pháp luật hình sự một số nước trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM THEO QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 1999 VÀ THỰC TIỄN ÁP DỤNG
• 2.1. Các dấu hiệu pháp lý của tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 2.2. Đường lối xử lý đối với tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 2.3. Thực tiễn áp dụng các quy định của Bộ luật hình sự năm 1999 về tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 3. CHƯƠNG 3: HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HÌNH SỰ VỀ TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM
• 3.1. Sự cần thiết phải hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 3.2. Các nguyên tắc hoàn thiện những quy định của pháp luật hình sự về tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• 3.3. Một số giải pháp hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tội mua bán và chiếm đoạt trẻ em trong luật hình sự Việt Nam

Tội mua bán và chiếm đoạt trẻ em là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong xã hội hiện đại. Luật hình sự Việt Nam đã có những quy định cụ thể nhằm bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại này. Việc hiểu rõ về tội danh này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng mà còn tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho việc xử lý các vụ án liên quan.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của tội mua bán trẻ em

Tội mua bán trẻ em được định nghĩa là hành vi mua bán, trao đổi hoặc chiếm đoạt trẻ em nhằm mục đích lợi nhuận. Đặc điểm của tội này bao gồm tính chất nghiêm trọng và ảnh hưởng lâu dài đến tâm lý và sự phát triển của trẻ em.

1.2. Lịch sử phát triển quy định về tội chiếm đoạt trẻ em

Luật hình sự Việt Nam đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển, từ việc quy định tội chiếm đoạt trẻ em trong Bộ luật Hình sự năm 1985 đến việc hoàn thiện trong Bộ luật Hình sự năm 1999. Sự thay đổi này phản ánh sự quan tâm ngày càng tăng của Nhà nước đối với vấn đề bảo vệ trẻ em.

II. Vấn đề và thách thức trong việc xử lý tội mua bán trẻ em

Mặc dù có những quy định pháp luật rõ ràng, nhưng việc xử lý tội mua bán trẻ em vẫn gặp nhiều khó khăn. Các tổ chức tội phạm ngày càng tinh vi, khiến cho công tác điều tra và truy tố trở nên phức tạp hơn.

2.1. Những khó khăn trong việc điều tra tội phạm

Việc điều tra tội mua bán trẻ em thường gặp khó khăn do tính chất bí mật của các tổ chức tội phạm. Nhiều vụ án không có đủ chứng cứ để khởi tố, dẫn đến việc nhiều tội phạm vẫn nhởn nhơ ngoài vòng pháp luật.

2.2. Thách thức trong việc áp dụng pháp luật

Các quy định pháp luật hiện hành chưa đủ mạnh để xử lý triệt để tội mua bán trẻ em. Nhiều điều luật còn thiếu tính khả thi, gây khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc áp dụng.

III. Phương pháp và giải pháp phòng chống tội mua bán trẻ em hiệu quả

Để phòng chống tội mua bán trẻ em, cần có những giải pháp đồng bộ từ cả phía Nhà nước và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức và giáo dục pháp luật cho người dân là rất cần thiết.

3.1. Tăng cường công tác tuyên truyền và giáo dục

Giáo dục cộng đồng về quyền trẻ em và các hình thức tội phạm liên quan là một trong những giải pháp quan trọng. Các chương trình tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để nâng cao nhận thức.

3.2. Cải thiện quy định pháp luật và tăng cường xử lý

Cần xem xét sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến tội mua bán trẻ em để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong việc xử lý các vụ án.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tội mua bán trẻ em

Nghiên cứu về tội mua bán trẻ em không chỉ giúp làm rõ các vấn đề lý luận mà còn cung cấp thông tin thực tiễn cho các cơ quan chức năng trong việc đấu tranh phòng chống tội phạm này.

4.1. Thực trạng tội phạm mua bán trẻ em tại Việt Nam

Thống kê cho thấy số vụ tội phạm mua bán trẻ em đang gia tăng, đặc biệt là trong các năm gần đây. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp mạnh mẽ hơn để ngăn chặn.

4.2. Kết quả nghiên cứu và đề xuất giải pháp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện quy định pháp luật và tăng cường công tác phối hợp giữa các cơ quan chức năng là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả trong việc phòng chống tội mua bán trẻ em.

V. Kết luận và tương lai của vấn đề tội mua bán trẻ em

Tội mua bán trẻ em là một vấn đề nghiêm trọng cần được giải quyết triệt để. Việc hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức cộng đồng sẽ góp phần bảo vệ trẻ em khỏi các hành vi xâm hại.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ trẻ em

Bảo vệ trẻ em không chỉ là trách nhiệm của Nhà nước mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Mỗi cá nhân cần có ý thức trong việc bảo vệ quyền lợi của trẻ em.

5.2. Hướng đi tương lai trong công tác phòng chống tội phạm

Cần có những chiến lược dài hạn và đồng bộ để phòng chống tội mua bán trẻ em, từ việc cải thiện quy định pháp luật đến việc nâng cao nhận thức của cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tội phạm buôn bán người, đặc biệt là mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em, là một trong những hiểm họa an ninh xã hội nghiêm trọng, được các tổ chức quốc tế đánh giá là ngành công nghiệp ngầm siêu lợi nhuận đứng thứ 2 toàn cầu, chỉ sau buôn bán ma túy. Tại Việt Nam, trong giai đoạn 2004 - 2008, tình hình tội phạm này có xu hướng gia tăng và diễn biến hết sức phức tạp, với hàng trăm vụ việc xảy ra tập trung tại các tuyến biên giới phía Bắc như Hà Giang, Lào Cai, Yên Bái, Lai Châu.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Hình sự (Mã số: 60 38 40) của tác giả Lê Việt Hà, được thực hiện tại Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2009 dưới sự hướng dẫn của PGS.TS. Nguyễn Tất Viễn, tập trung nghiên cứu toàn diện các khía cạnh lý luận và thực tiễn của Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em theo quy định tại Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999. Mục tiêu trọng tâm của đề tài là làm sáng tỏ cấu thành tội phạm, đánh giá thực trạng áp dụng khung hình phạt từ 3 năm tù đến tù chung thân trong giai đoạn 2004 - 2008, đồng thời đưa ra những kiến giải lập pháp quan trọng phục vụ trực tiếp cho quá trình sửa đổi Bộ luật Hình sự. Công trình mang giá trị khoa học to lớn, đóng góp những căn cứ xác đáng để tách bạch và hoàn thiện các tội danh bảo vệ quyền trẻ em trong hệ thống tư pháp hình sự nước nhà.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với hệ thống lý luận cấu thành tội phạm kinh điển trong khoa học luật hình sự Việt Nam và chuẩn mực quốc tế về quyền con người. Khung phân tích lý thuyết tập trung vào 5 khái niệm nòng cốt:

• Khách thể của tội phạm: Quyền được chăm sóc, nuôi dưỡng, tự do thân thể và sự phát triển toàn diện của trẻ em theo Công ước quốc tế về quyền trẻ em năm 1989 và Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004.
• Mặt khách quan: Ba nhóm hành vi độc lập gồm mua bán (chuyển giao trẻ em để nhận tiền hoặc lợi ích vật chất), đánh tráo (thay đổi danh tính đứa trẻ tại các cơ sở y tế) và chiếm đoạt (dùng vũ lực, lừa dối hoặc bắt cóc dưới mọi hình thức).
• Chủ thể của tội phạm: Người có năng lực trách nhiệm hình sự từ đủ 16 tuổi trở lên đối với cấu thành cơ bản và từ đủ 14 tuổi trở lên đối với cấu thành tăng nặng theo Điều 12 Bộ luật Hình sự năm 1999.
• Mặt chủ quan: Yếu tố lỗi cố ý trực tiếp, động cơ vụ lợi, động cơ đê hèn hoặc mục đích bóc lột sức lao động, bóc lột tình dục.
• Nạn nhân: Sự bất tương thích về độ tuổi giữa pháp luật Việt Nam (người dưới 16 tuổi) và luật pháp quốc tế (người dưới 18 tuổi).

Luận văn cũng đối chiếu với mô hình lập pháp hình sự của Liên bang Nga (Điều 152, Điều 153 Bộ luật Hình sự năm 1997), Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (Điều 240, Điều 241 Bộ luật Hình sự năm 1979 sửa đổi năm 1982) và Malaysia (Điều 372, Điều 373 Bộ luật Hình sự) để rút ra các bài học lập pháp so sánh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp và thứ cấp đáng tin cậy từ hệ thống Tòa án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao và Bộ Công an trong mốc thời gian 5 năm, từ năm 2004 đến năm 2008.

• Cỡ mẫu nghiên cứu: Tổng cộng 385 bản án hình sự sơ thẩm và phúc thẩm đã có hiệu lực pháp luật liên quan đến 642 bị cáo phạm tội theo Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999 trên phạm vi 63 tỉnh, thành phố.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu thứ bậc kết hợp thống kê hồi cứu toàn bộ hồ sơ vụ án lưu trữ tại ngành Tòa án trong giai đoạn khảo sát, nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất cho bức tranh tội phạm toàn quốc.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Phương pháp thống kê tội phạm học kết hợp phân tích - tổng hợp và so sánh luật học được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác cơ cấu nhân thân, độ tuổi, tỷ lệ các loại hình phạt, từ đó phát hiện những lỗ hổng trong các quy định pháp luật hiện hành và làm căn cứ đề xuất sửa đổi luật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Qua quá trình phân tích số liệu thực tiễn giai đoạn 2004 - 2008, nghiên cứu đã rút ra 4 phát hiện cốt lõi:

• Tính chất phức tạp của địa bàn và đường dây xuyên quốc gia: Số vụ phạm tội có yếu tố xuyên biên giới chiếm khoảng 65% tổng số vụ được đưa ra xét xử. Bọn tội phạm triệt để lợi dụng địa hình rừng núi hiểm trở và sự quản lý lỏng lẻo tại khu vực biên giới để tấn công, bắt cóc và vận chuyển trẻ em sang các quốc gia láng giềng.
• Cơ cấu nhân thân và độ tuổi của bị cáo: Dữ liệu từ các bảng thống kê cho thấy nhóm đối tượng có độ tuổi từ 18 đến 35 tuổi chiếm tỷ lệ áp đảo lên tới 72% tổng số bị cáo; đối tượng là nữ giới chiếm khoảng 48%, một tỷ lệ rất cao xuất phát từ lợi thế dễ tiếp cận, tạo lòng tin với gia đình nạn nhân hoặc sản phụ tại các nhà hộ sinh.
• Bất cập lớn trong kỹ thuật lập pháp tại Điều 120: Việc gom 3 hành vi có bản chất và mức độ nguy hiểm xã hội khác nhau (mua bán, đánh tráo, chiếm đoạt) vào chung một điều luật tạo ra sự thiếu đồng bộ trong việc định tội danh. Đặc biệt, luật chưa bao quát các hành vi trung gian như tuyển mộ, vận chuyển, chứa chấp vốn chiếm hơn 40% hành vi trong các đường dây buôn bán người theo chuẩn mực quốc tế.
• Thực tiễn áp dụng hình phạt: Theo thống kê các mức hình phạt, tỷ lệ bị cáo bị tuyên phạt tù từ 3 năm đến 10 năm chiếm 58%; khung hình phạt từ 10 năm đến 20 năm chiếm 32%; hình phạt tù chung thân chiếm tỷ lệ khiêm tốn khoảng 2,8% và các hình phạt nhẹ hơn chiếm khoảng 7,2%.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên cho thấy nguyên nhân chủ yếu bắt nguồn từ lợi nhuận phi pháp siêu ngạch, sự thiếu hiểu biết pháp luật của một bộ phận đồng bào vùng sâu vùng xa, cùng với kẽ hở trong quy trình giám hộ và thủ tục nhận con nuôi quốc tế.

Dữ liệu của luận văn được trực quan hóa mạch lạc qua hệ thống 5 bảng thống kê và 2 biểu đồ chuyên sâu:

• Bảng số 1 và Biểu đồ 1 phản ánh rõ nét chiều hướng biến động của số vụ án và số lượng bị cáo qua các năm từ 2004 đến 2008.
• Bảng số 4 và Biểu đồ số 2 làm nổi bật tương quan giữa trình độ văn hóa, nghề nghiệp và độ tuổi phạm tội, trong đó trên 60% đối tượng không có nghề nghiệp ổn định.
• So sánh quốc tế cho thấy, trong khi pháp luật Liên bang Nga tách riêng tội buôn bán trẻ em (Điều 152) và tội đánh tráo trẻ em (Điều 153) với các cấu thành định lượng rất cụ thể, hay Trung Quốc quy định hình phạt lên đến tử hình (Điều 240), thì quy định tại Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999 của Việt Nam còn bộc lộ khoảng trống về tính cá thể hóa hình phạt và thiếu định nghĩa chi tiết về hành vi "mua bán".

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa và đấu tranh với loại tội phạm này:

• Tách tội danh và tái cấu trúc quy định trong Bộ luật Hình sự: Quốc hội và Ban soạn thảo Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự cần nhanh chóng tách hành vi mua bán trẻ em ra khỏi Điều 120 để hợp nhất vào Điều 119 thành "Tội buôn bán người", đồng thời giữ lại Điều 120 với tên gọi "Tội đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em" trước năm 2010.
• Mở rộng nội hàm các hành vi khách quan: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì ban hành Nghị quyết hướng dẫn xét xử, quy định rõ các hành vi tuyển mộ, vận chuyển, chuyển giao, chứa chấp trẻ em nhằm mục đích vụ lợi đều phải bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội mua bán, bảo đảm xử lý 100% các mắt xích trong đường dây tội phạm giai đoạn 2010 - 2015.
• Nâng cao hiệu quả hợp tác tư pháp quốc tế: Bộ Công an phối hợp Bộ Tư pháp đẩy mạnh ký kết các hiệp định tương trợ tư pháp song phương với các nước láng giềng, tập trung vào cơ chế dẫn độ tội phạm và bảo vệ nhân chứng, đặt mục tiêu giảm 35% các vụ buôn bán trẻ em qua biên giới trong vòng 3 năm tiếp theo.
• Siết chặt quản lý trẻ sơ sinh tại các cơ sở y tế: Bộ Y tế ban hành quy chế bắt buộc 100% bệnh viện phụ sản và trạm y tế áp dụng mã số nhận diện kép giữa mẹ và trẻ sơ sinh ngay sau khi sinh, lắp đặt hệ thống giám sát 24/7 nhằm triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em tại buồng bệnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu cung cấp khối lượng tư liệu học thuật và thực tiễn giá trị cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Kiểm sát viên và Điều tra viên: Cung cấp bộ tiêu chí pháp lý rõ ràng để định tội danh chính xác, phân biệt giữa mua bán trẻ em với các tội bắt cóc tống tiền (Điều 132) hoặc các quan hệ dân sự về cho nhận con nuôi.
• Chuyên gia xây dựng chính sách và cơ quan lập pháp: Nguồn tư liệu trực tiếp phục vụ quá trình sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự năm 1999 và xây dựng Luật Phòng, chống mua bán người tại Việt Nam.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Luật: Tài liệu tham khảo sâu sắc về lý luận cấu thành tội phạm, lịch sử pháp luật hình sự Việt Nam từ thời Hồng Đức đến nay và pháp luật so sánh quốc tế.
• Cán bộ các tổ chức bảo vệ quyền trẻ em và công tác xã hội: Cung cấp cái nhìn toàn cảnh về thủ đoạn của tội phạm để xây dựng các chương trình truyền thông phòng ngừa hiệu quả tại cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

Khái niệm trẻ em trong Luật Hình sự Việt Nam khác gì so với luật pháp quốc tế?
Theo Điều 1 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 của Việt Nam, trẻ em là người dưới 16 tuổi. Ngược lại, Công ước của Liên hợp quốc năm 1989 xác định trẻ em là người dưới 18 tuổi. Khoảng chênh lệch 2 năm tuổi này từng tạo ra vướng mắc pháp lý khi xử lý hành vi mua bán nạn nhân từ đủ 16 đến dưới 18 tuổi.

Hành vi mua trẻ em về nuôi dưỡng vì hiếm muộn có bị coi là phạm tội không?
Theo Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999, tội phạm hoàn thành ngay khi có hành vi mua bán, chuyển giao trẻ em đổi lấy tiền hoặc lợi ích vật chất, không phụ thuộc vào mục đích mua để nuôi hay để bóc lột. Dù xuất phát từ hoàn cảnh hiếm muộn, hành vi này vẫn bị coi là tội phạm và chỉ được xem xét giảm nhẹ khi lượng hình.

Sự khác nhau căn bản giữa bắt trộm trẻ em và chiếm đoạt trẻ em là gì?
Điều 149 Bộ luật Hình sự năm 1985 chỉ quy định hành vi "bắt trộm" mang tính chất lén lút, bí mật. Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999 mở rộng thành "chiếm đoạt dưới bất kỳ hình thức nào", bao gồm cả hành vi công nhiên cướp giật, dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ lực hoặc lừa dối để tước đoạt quyền quản lý của cha mẹ.

Yếu tố mục đích bóc lột có bắt buộc để định tội theo Điều 120 BLHS 1999 không?
Điều 120 không coi mục đích bóc lột là dấu hiệu định tội bắt buộc; chỉ cần có hành vi chuyển giao trẻ em kèm theo lợi ích vật chất là đủ cấu thành tội phạm. Tuy nhiên, các mục đích mang tính chất bóc lột như mại dâm, khai thác vô nhân đạo được quy định là tình tiết định khung tăng nặng với mức án lên đến tù chung thân.

Mức hình phạt cao nhất áp dụng cho tội danh này theo quy định hiện hành là bao nhiêu?
Khoản 2 Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999 quy định khung hình phạt từ 10 năm đến 20 năm tù hoặc tù chung thân đối với các trường hợp phạm tội có tổ chức, vì động cơ đê hèn hoặc đưa trẻ em ra nước ngoài. Ngoài ra, người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 5 triệu đến 50 triệu đồng và bị quản chế từ 1 đến 5 năm.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và quá trình phát triển của các quy phạm pháp luật hình sự về bảo vệ trẻ em từ thời kỳ phong kiến đến thời kỳ đổi mới.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn pháp lý của Điều 120 Bộ luật Hình sự năm 1999 khi quy định chung ba hành vi mua bán, đánh tráo và chiếm đoạt vào cùng một điều luật.
• Phân tích sâu sắc bức tranh thực tiễn xét xử 5 năm (2004 - 2008) với mẫu nghiên cứu hơn 600 bị cáo, làm rõ đặc điểm nhân thân và thủ đoạn phạm tội.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng cho việc phân tách tội danh thành Điều 119 và Điều 120 trong Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2009 có hiệu lực năm 2010.
• Đề xuất hệ thống giải pháp liên ngành đồng bộ từ hoàn thiện văn bản dưới luật, tăng cường hợp tác tư pháp quốc tế đến quản lý chặt chẽ quy trình y tế sơ sinh.

Luận văn của tác giả Lê Việt Hà là công trình chuyên khảo có giá trị lý luận và thực tiễn cao. Quý độc giả, các chuyên gia nghiên cứu và cán bộ tư pháp có thể tham khảo toàn văn công trình để phục vụ hiệu quả cho công tác học thuật, lập pháp và đấu tranh bảo vệ quyền trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Sự cần thiết quy định tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em trong Bộ luật Hình sự Chương 2: Tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em theo quy định của Bộ luật Hình sự năm 1999 và thực tiễn áp dụng Chương 3: Hoàn thiện các quy định của pháp luật hình sự về tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 SỰ CẦN THIẾT QUY ĐỊNH TỘI MUA BÁN, ĐÁNH TRÁO HOẶC CHIẾM ĐOẠT TRẺ EM TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ 1. Khái niệm tội mua bán, đánh tráo hoặc chiếm đoạt trẻ em 1. Trẻ em - đối tượng đặc biệt cần được sự bảo vệ của pháp luật Có thể khẳng định rằng, trẻ em luôn là đối tượng được quan tâm của gia đình và xã hội. Trẻ em là niềm hạnh phúc của gia đình, là tương lai của đất nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh quan niệm trẻ em như búp trên cành và đó cũng là quan niệm của cả dân tộc ta về thiếu niên nhi đồng - thế hệ măng non của đất nước. Chăm sóc, bảo vệ trẻ em là chăm lo cho hạnh phúc của chính chúng ta hôm nay, của tương lai chúng ta mai sau. Đó là truyền thống, đạo lý tốt đẹp của dân tộc ta. Việc quan tâm, chăm sóc, bồi dưỡng thế hệ trẻ ở Việt Nam được Đảng và Nhà nước ta chú ý từ rất sớm.

Đã có nhiều chỉ thị, nghị quyết của Đảng đề cập tới vấn đề này, trong đó đều thống nhất khẳng định đây là trách nhiệm to lớn của Đảng, toàn dân, đồng thời thể hiện tính ưu việt của xã hội ta. Ngay từ khi Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa ra đời, Đảng và Nhà nước ta với sự quan tâm đặc biệt đối với trẻ em đã có nhiều chủ trương, chính sách hướng tới mục tiêu vì lợi ích tốt nhất cho sự phát triển toàn diện về thể chất, tinh thần và đạo đức của trẻ em; đã ban hành và tổ chức thực hiện nhiều chính sách tầm chiến lược, nhiều chương trình đào tạo, bồi dưỡng để đảm bảo mọi trẻ em đều có quyền được sống, phát triển, tham gia và được bảo vệ không bị xâm hại trong môi trường an toàn, lành mạnh và thân thiện, không bị phân biệt đối xử. Trong giai đoạn đất nước đổi mới, cùng với nhiều chính sách kinh tế, xã hội được ban hành, Nhà nước ta đã phê chuẩn Công 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ước quốc tế về Quyền trẻ em (ngày 20 tháng 2 năm 1990). Việt Nam là quốc gia đầu tiên ở Châu Á và thứ hai trên thế giới phê chuẩn Công ước này.

Với quan điểm cơ bản coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực của sự nghiệp phát triển đất nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa và trẻ em là tương lai của đất nước, Nhà nước ta đã luôn đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu trong các quyết định liên quan đến phát triển kinh tế, xã hội của đất nước, cộng đồng và gia đình. Đầu tư cho công tác bảo vệ trẻ em là đầu tư cho an toàn xã hội, phát triển con người, là bảo hiểm cho sự phát triển bền vững của đất nước. Có thể khẳng định, bảo vệ trẻ em là bảo vệ quyền con người. Việc đầu tư cho công tác bảo vệ trẻ em là đầu tư cho phát triển nguồn nhân lực, giữ gìn và phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc góp phần vào sự phát triển bền vững của đất nước.

Trong giai đoạn đất nước đổi mới, Hệ thống pháp luật Việt Nam bao gồm nhiều ngành luật, có đối tượng điều chỉnh là các nhóm quan hệ xã hội thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau. Trẻ em với tính cách là một chủ thể pháp luật, các quan hệ xã hội về trẻ em cũng là một trong những đối tượng điều chỉnh của các ngành luật thuộc hệ thống pháp luật nước ta. Pháp luật về trẻ em có phạm vi điều chỉnh rộng, liên quan đến nhiều nhóm quan hệ xã hội, đến nhiều ngành luật khác nhau. Các ngành luật thuộc hệ thống pháp luật Việt Nam như Luật Hiến pháp, Luật Quốc tịch, Luật Hành chính, Luật Dân sự, Luật Tố tụng dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình, Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự.

đều bảo vệ quyền trẻ em theo một đặc thù riêng của ngành luật mình. Ví dụ: trong lĩnh vực Luật Hiến pháp, trẻ em được xem như một công dân đặc biệt. Vấn đề bảo vệ quyền trẻ em được điều chỉnh dưới góc độ phạm trù quyền con người. Do vậy, Luật Hiến pháp bảo vệ quyền trẻ em bằng việc quy định các quyền cơ bản nhất của trẻ em, bao gồm quyền được bảo vệ, chăm sóc, giáo dục.

Đồng thời, Luật Hiến pháp cũng quy định trách nhiệm 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của gia đình, Nhà nước và xã hội trong việc bảo vệ các quyền cơ bản này. Luật Quốc tịch là ngành luật thuộc hệ thống luật công, điều chỉnh mối quan hệ giữa Nhà nước với dân cư sống trên lãnh thổ Việt Nam. Luật Quốc tịch bảo vệ trẻ em bằng các quy định về sự có, mất, thay đổi quốc tịch, quốc tịch của người chưa thành niên, thẩm quyền và thủ tục giải quyết các vấn đề quốc tịch. Quốc tịch là một trong những quyền cơ bản và thiêng liêng nhất của trẻ em; là căn cứ để trẻ em được hưởng sự bảo hộ pháp lý của Nhà nước, là một trong những điều kiện cơ bản để xác định tình trạng nhân thân của một con người từ khi sinh ra cho đến khi chết.

Rõ ràng, Luật Quốc tịch có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ quyền trẻ em. Luật Hành chính là một ngành luật về quản lý Nhà nước, điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong lĩnh vực quản lý Nhà nước. Trẻ em với tư cách là một chủ thể xã hội, cũng là đối tượng điều chỉnh của Luật Hành chính. Mọi lĩnh vực mà khi trẻ em tham gia như hoạt động học tập, vui chơi, giải trí hay các hoạt động chăm sóc sức khoẻ, y tế, giáo dục đều chịu sự quản lý của Nhà nước.

Cũng như các ngành luật khác, Luật Hành chính coi trẻ em là một đối tượng đặc biệt nên khi quy định trách nhiệm hành chính đối với trẻ em, Luật Hành chính đều có quy định riêng áp dụng đối với trẻ em vi phạm hành chính. Luật Hành chính còn tạo ra một cơ chế quản lý đối với trẻ em vi phạm hành chính bao gồm các biện pháp xử lý hành chính như giáo dục tại xã phường, thị trấn; đưa vào trường giáo dưỡng và các tổ chức, cơ sở nhằm giáo dục trẻ em, đưa trẻ em trở lại cuộc sống bình thường. Như vậy, có thể nói Luật Hành chính cũng góp phần quan trọng vào việc bảo vệ quyền trẻ em dưới góc độ quản lý Nhà nước, một đặc thù riêng của Luật Hành chính. Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 là văn bản chuyên biệt có hiệu lực pháp lý cao nhất quy định cụ thể về quyền và bổn phận của trẻ em, trách nhiệm của gia đình, nhà trường và của toàn xã hội trong việc bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em.

Luật này đã xác 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] định: "trẻ em, không phân biệt gái, trai, con trong giá thú, con ngoài giá thú, con đẻ, con nuôi, con riêng, con chung; không phân biệt dân tộc, tín ngưỡng, tôn giáo, thành phần, địa vị xã hội, chính kiến của cha mẹ hoặc người giám hộ, đều được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục, được hưởng các quyền theo quy định của pháp luật" [30]. Tuy nhiên, hiện nay trong xã hội vẫn còn xảy ra nhiều hành vi phạm pháp như nạn bạo hành trẻ em diễn ra ở không ít gia đình, ở một số nơi thuê mướn việc làm, thậm chí ngay cả trong lớp học và cơ sở nuôi dạy trẻ, nghiêm trọng hơn, trẻ em đang trở thành một món hàng để trao đổi, mua bán. Công tác bảo vệ, chăm sóc, giáo dục trẻ em ở nước ta đang đứng trước những vấn đề bức xúc đòi hỏi cần phải giải quyết. Các ngành luật trong hệ thống pháp luật Việt Nam như Luật Hành chính, Luật Quốc tịch.

không có đủ chế tài để bảo vệ trẻ em trong khi đó, Luật Hình sự với hệ thống các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành, xác định những hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm đồng thời quy định hình phạt đối với những tội phạm ấy "là một trong những công cụ sắc bén, hữu hiệu để đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm" [4, tr. Luật Hình sự là một ngành luật điều chỉnh mối quan hệ giữa Nhà nước và người phạm tội. Trẻ em là một chủ thể đặc biệt của pháp luật hình sự. Pháp luật hình sự có chính sách hình sự riêng đối với trẻ em nhằm bảo vệ trẻ em khi họ là đối tượng bị tội phạm xâm hại, đồng thời cũng quy định TNHS nhưng theo hướng giảm nhẹ đối với người chưa thành niên khi họ chính là người thực hiện tội phạm.

Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội thể hiện thống nhất trong những quy định cụ thể của pháp luật hình sự về TNHS, về nguyên tắc xử lý, về hệ thống hình phạt và các biện pháp tư pháp khác. Đặc biệt, luật hình sự quy định những hình phạt nghiêm khắc đối với các tội phạm xâm hại đến quyền của trẻ em. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Ở nước ta, hiện tượng buôn bán người đã xuất hiện từ lâu và bị lên án một cách mạnh mẽ. Buôn bán trẻ em thực sự là tội ác, gây nhức nhối cho toàn xã hội, từ lâu đã trở thành mối quan tâm của cả cộng đồng.

Trẻ em bị buôn bán đã phải rơi vào những hoàn cảnh sống rất thương tâm. Các em bị bóc lột và bị lạm dụng về tình dục một cách thậm tệ, đôi khi còn ở ngay cả những nơi làm việc thông thường như lao động trong nhà máy, giúp việc trong gia đình. Buôn bán trẻ em không chỉ tác động trực tiếp đến cuộc sống, sức khỏe, nhân phẩm, tinh thần của trẻ mà còn tác động tiêu cực đến xã hội trên nhiều phương diện khác nhau như: ảnh hưởng đến tình hình kinh tế, đời sống văn hóa, tinh thần, chính trị, quan hệ gia đình và các dịch vụ xã hội khác.