Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu tình trạng các loài linh trưởng tại rừng phòng hộ quảng nam châu huyện hải hà tỉnh quảng ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu tình trạng các loài linh trưởng tại rừng phòng hộ quảng nam châu huyện hải hà tỉnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Vũ Văn Quyết
• Người hướng dẫn: PGS. Đồng Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu tình trạng các loài linh trưởng tại rừng phòng hộ Quảng Nam Châu, huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Phân loại Linh trưởng ở Việt Nam
• 1.1.1. Đặc điểm chung của Linh trưởng
• 1.1.2. Phân loại Linh trưởng ở Việt Nam
• 1.1.3. Phân bố Linh trưởng Việt Nam
• 1.1.4. Tình trạng và bảo tồn các loài Linh trưởng Việt Nam
• 1.2. Nghiên cứu về khu hệ thú tại rừng phòng hộ Quảng Nam Châu
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp điều tra thành phần loài
• 2.4.2. Phương pháp phân chia sinh cảnh
• 2.4.3. Phương pháp đánh giá các mối đe dọa đến khu hệ linh trưởng
• 2.4.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI
• 3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Khí hậu, thời tiết
• 3.1.3. Sông ngòi, thủy văn
• 3.1.4. Tài nguyên động thực vật
• 3.1.5. Công tác quản lý bảo vệ rừng ở Quảng Nam Châu
• 3.2. Đặc điểm dân cư và tình hình kinh tế
• 3.2.1. Dân số và thành phần dân tộc
• 3.2.2. Tình hình kinh tế, xã hội
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Thành phần loài Linh trưởng tại rừng phòng hộ Quảng Nam Châu
• 4.1.1. Thành phần loài
• 4.1.2. Kích thước quần thể và phân bố khu hệ linh trưởng
• 4.1.3. Tình trạng bảo tồn
• 4.1.4. Phân bố theo sinh cảnh các loài Linh trưởng
• 4.1.4.1. Sinh cảnh rừng phục hồi
• 4.1.4.2. Sinh cảnh rừng trung bình
• 4.1.4.3. Sinh cảnh tre nứa, gỗ
• 4.1.5. Các mối đe dọa đến khu hệ linh trưởng
• 4.1.5.1. Đánh giá các mối đe dọa
• 4.1.6. Đề xuất các giải pháp bảo tồn khu hệ Linh trưởng
• 4.1.6.1. Hiện trạng công tác quản lý
• 4.1.6.2. Đề xuất giải pháp bảo tồn
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình trạng linh trưởng tại rừng phòng hộ Quảng Nam Châu

Rừng phòng hộ Quảng Nam Châu, huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh, là một trong những khu vực có sự đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Nơi đây không chỉ là nơi sinh sống của nhiều loài động vật mà còn là môi trường sống của các loài linh trưởng quý hiếm. Theo nghiên cứu, khu vực này ghi nhận sự hiện diện của 3 loài linh trưởng: Culi nhỏ, Khỉ mặt đỏ và Khỉ vàng. Tuy nhiên, tình trạng bảo tồn các loài này đang gặp nhiều thách thức do tác động của con người và biến đổi môi trường.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rừng phòng hộ Quảng Nam Châu

Rừng phòng hộ Quảng Nam Châu có diện tích khoảng 12.000 ha, với hệ sinh thái phong phú. Đặc điểm khí hậu và địa hình nơi đây tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài thực vật và động vật, trong đó có các loài linh trưởng. Hệ sinh thái rừng tự nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học.

1.2. Vai trò của linh trưởng trong hệ sinh thái rừng

Linh trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Chúng giúp phân tán hạt giống và duy trì sự đa dạng thực vật. Sự hiện diện của các loài linh trưởng cũng là chỉ số cho sức khỏe của hệ sinh thái rừng. Việc bảo tồn các loài này không chỉ bảo vệ chúng mà còn bảo vệ cả môi trường sống của chúng.

II. Thách thức trong việc bảo tồn linh trưởng tại Quảng Nam Châu

Mặc dù rừng phòng hộ Quảng Nam Châu có tiềm năng lớn trong việc bảo tồn linh trưởng, nhưng nhiều thách thức đang đặt ra. Các hoạt động khai thác gỗ trái phép, săn bắt và buôn bán động vật hoang dã đang đe dọa sự tồn tại của các loài linh trưởng. Ngoài ra, biến đổi khí hậu cũng ảnh hưởng đến môi trường sống của chúng.

2.1. Tác động của con người đến khu hệ linh trưởng

Các hoạt động như khai thác gỗ và săn bắt đã làm giảm số lượng linh trưởng trong khu vực. Những hành động này không chỉ ảnh hưởng đến quần thể linh trưởng mà còn làm suy giảm chất lượng môi trường sống của chúng.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến sinh thái rừng

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu và môi trường sống. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm thay đổi hệ sinh thái, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của các loài linh trưởng.

III. Phương pháp nghiên cứu tình trạng linh trưởng tại Quảng Nam Châu

Để đánh giá tình trạng các loài linh trưởng, nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các phương pháp điều tra hiện trường, phân tích mẫu và khảo sát sinh cảnh đã được sử dụng để thu thập dữ liệu chính xác về số lượng và phân bố của các loài linh trưởng.

3.1. Phương pháp điều tra hiện trường

Phương pháp điều tra hiện trường bao gồm việc quan sát và ghi nhận sự hiện diện của các loài linh trưởng trong khu vực nghiên cứu. Các nhà nghiên cứu đã sử dụng bẫy ảnh và ghi chép trực tiếp để thu thập dữ liệu.

3.2. Phân tích mẫu và khảo sát sinh cảnh

Phân tích mẫu giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phân bố của linh trưởng. Khảo sát sinh cảnh giúp đánh giá chất lượng môi trường sống và các mối đe dọa đến khu hệ linh trưởng.

IV. Kết quả nghiên cứu về tình trạng linh trưởng tại Quảng Nam Châu

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu vực Quảng Nam Châu có sự hiện diện của 3 loài linh trưởng. Tuy nhiên, tình trạng bảo tồn của các loài này đang ở mức báo động. Các số liệu thu thập được cho thấy số lượng quần thể linh trưởng đang giảm sút do nhiều nguyên nhân khác nhau.

4.1. Thành phần loài linh trưởng tại khu vực nghiên cứu

Nghiên cứu đã ghi nhận sự có mặt của Culi nhỏ, Khỉ mặt đỏ và Khỉ vàng. Mỗi loài đều có những đặc điểm sinh thái riêng và đóng góp vào sự đa dạng sinh học của khu vực.

4.2. Tình trạng bảo tồn các loài linh trưởng

Tình trạng bảo tồn của các loài linh trưởng tại Quảng Nam Châu đang gặp nhiều khó khăn. Theo Sách Đỏ Việt Nam, nhiều loài linh trưởng đang ở mức nguy cấp và cần được bảo vệ khẩn cấp.

V. Giải pháp bảo tồn linh trưởng tại Quảng Nam Châu

Để bảo tồn các loài linh trưởng tại Quảng Nam Châu, cần có những giải pháp cụ thể và hiệu quả. Việc tăng cường công tác quản lý rừng, giáo dục cộng đồng và thực hiện các chương trình bảo tồn là rất cần thiết.

5.1. Tăng cường công tác quản lý rừng

Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng trong việc quản lý và bảo vệ rừng. Việc kiểm soát các hoạt động khai thác gỗ và săn bắt động vật hoang dã là rất quan trọng.

5.2. Giáo dục cộng đồng về bảo tồn

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn linh trưởng và môi trường sống của chúng sẽ giúp nâng cao nhận thức và giảm thiểu các hoạt động gây hại đến khu hệ linh trưởng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai cho linh trưởng tại Quảng Nam Châu

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc bảo tồn linh trưởng tại Quảng Nam Châu là một nhiệm vụ cấp bách. Cần có những nỗ lực liên tục để bảo vệ các loài này và môi trường sống của chúng. Triển vọng tương lai phụ thuộc vào sự hợp tác giữa các bên liên quan và cộng đồng.

6.1. Tầm quan trọng của bảo tồn linh trưởng

Bảo tồn linh trưởng không chỉ bảo vệ các loài động vật mà còn bảo vệ cả hệ sinh thái. Sự đa dạng sinh học là yếu tố quan trọng cho sự phát triển bền vững.

6.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Nghiên cứu và bảo tồn linh trưởng cần được tiếp tục và mở rộng. Các chương trình hợp tác quốc tế và nghiên cứu khoa học sẽ đóng góp vào việc bảo vệ các loài linh trưởng tại Quảng Nam Châu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được ghi nhận là một trong những trung tâm đa dạng sinh học hàng đầu khu vực với khu hệ linh trưởng phong phú gồm 25 loài và phân loài. Tuy nhiên, áp lực nhân sinh gia tăng đã khiến phần lớn các loài linh trưởng đứng trước nguy cơ tuyệt chủng, trong đó có nhiều loài nằm trong danh mục cực kỳ nguy cấp toàn cầu. Rừng phòng hộ Quảng Nam Châu thuộc địa bàn hai xã Quảng Sơn và Quảng Đức, huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh sở hữu diện tích rừng tự nhiên rộng lớn lên tới 12.048 ha, trong đó diện tích rừng phòng hộ chiếm 10.014 ha (tương đương hơn 83% tổng diện tích). Khu vực này giữ vị trí trọng yếu về an ninh môi trường và bảo tồn đa dạng sinh học dọc theo 17,2 km đường biên giới giáp Trung Quốc.

Trước đây, khu vực này chỉ mới có các khảo sát sơ bộ về khu hệ thú nói chung với 23 loài được ghi nhận bước đầu mà chưa có công trình nghiên cứu chuyên sâu về phân loại, phân bố và mức độ đe dọa đối với linh trưởng. Nghiên cứu này được tiến hành trong tháng 10 năm 2018 nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng thành phần loài, quy mô quần thể, cấu trúc phân bố theo sinh cảnh và các nhân tố đe dọa trực tiếp đến các loài linh trưởng. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống số liệu khoa học chính xác, tạo tiền đề thực tiễn vững chắc cho các cơ quan quản lý trong việc hoạch định chính sách bảo tồn và xúc tiến thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Quảng Nam Châu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung phân loại học linh trưởng hiện đại của tác giả Roos cùng các cộng sự công bố năm 2014, kết hợp với các tiêu chí phân hạng bảo tồn của Sách Đỏ Việt Nam năm 2007, Danh lục Đỏ thế giới IUCN năm 2018 và Nghị định số 160/2013/NĐ-CP của Chính phủ. Bên cạnh đó, đề tài áp dụng mô hình phân tích và đánh giá mối đe dọa đa dạng sinh học của Margoluis và Salafsky xây dựng năm 2001 để lượng hóa các tác động tiêu cực từ con người đến hệ sinh thái.

Các khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt công trình bao gồm: sinh cảnh rừng phục hồi (chiếm diện tích lớn nhất với khoảng 6.700 ha hình thành sau nương rẫy bỏ hoang 12 đến 15 năm), sinh cảnh rừng trung bình (khoảng 3.000 ha với cấu trúc tầng tán dày của các loài cây gỗ lớn), tính dễ bị tổn thương sinh học và hành lang kết nối sinh thái rừng biên giới.

Phương pháp nghiên cứu

Để đảm bảo tính khách quan và độ chính xác cao, tác giả phối hợp đồng bộ ba phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp trên thực địa:

Phương pháp phỏng vấn bán cấu trúc được thực hiện với cỡ mẫu 40 người, bao gồm 30 người dân địa phương am hiểu địa bàn, 05 cán bộ kiểm lâm huyện Hải Hà và 05 cán bộ thuộc Ban quản lý rừng phòng hộ hồ Trúc Bài Sơn. Quá trình phỏng vấn sử dụng bộ ảnh màu chuẩn hóa để hỗ trợ nhận diện loài chính xác.

Phương pháp điều tra theo tuyến ngày được triển khai dọc theo 08 tuyến khảo sát với tổng chiều dài từ 2 đến 4 km mỗi tuyến, tốc độ di chuyển duy trì từ 1,2 đến 2,0 km/giờ qua các dạng sinh cảnh khác nhau trong thời gian 15 ngày thực địa. Đồng thời, phương pháp điều tra đêm được tiến hành qua 05 đợt (từ 17h00 đến 22h00, tốc độ 0,5 đến 1,0 km/giờ) sử dụng đèn chuyên dụng quan sát độ phản xạ đáy mắt nhằm phát hiện các loài thú hoạt động ban đêm như Cu li.

Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này xuất phát từ đặc điểm địa hình chia cắt phức tạp với độ cao dao động từ 200 m đến 1.507 m tại đỉnh Quảng Nam Châu. Việc kết hợp tri thức bản địa với điều tra thực nghiệm và phân tích dữ liệu qua phần mềm MapInfo 11.5 giúp tối ưu hóa khả năng định vị tọa độ GPS, lập bản đồ phân bố không gian và xử lý ma trận số liệu sinh thái chính xác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và tổng hợp tư liệu đã xác định được 04 loài linh trưởng thuộc 02 họ sinh sống tại khu vực rừng phòng hộ Quảng Nam Châu:

Thứ nhất, về giá trị bảo tồn, 100% số loài ghi nhận đều thuộc nhóm động vật rừng nguy cấp, quý hiếm. Cụ thể có 02 loài thuộc Nhóm IB (Cu li lớn Nycticebus bengalensis và Cu li nhỏ Nycticebus pygmaeus) và 02 loài thuộc Nhóm IIB (Khỉ mặt đỏ Macaca arctoides và Khỉ vàng Macaca mulatta) theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP, đồng thời có 02 loài nằm trong danh mục ưu tiên bảo vệ của Nghị định số 160/2013/NĐ-CP.

Thứ hai, về kích thước quần thể Khỉ vàng (Macaca mulatta), khảo sát trực tiếp đã ghi nhận 03 đàn với số lượng từ 48 đến 65 cá thể. Đàn 1 có quy mô từ 16 đến 24 cá thể tại khoảnh 2, 4, 12, 13 thuộc tiểu khu 304; Đàn 2 có từ 12 đến 16 cá thể tại khoảnh 5, 8, 9, 11 thuộc tiểu khu 304; Đàn 3 có từ 20 đến 25 cá thể tại khoảnh 16, 17, 18 thuộc tiểu khu 303 trên địa bàn xã Quảng Sơn.

Thứ ba, về quần thể Khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides), nghiên cứu bắt gặp trực tiếp 01 đàn với quy mô từ 10 đến 15 cá thể hoạt động tại tiểu khu 302, 305 (xã Quảng Đức) và tiểu khu 304 (xã Quảng Sơn). Đối với Cu li lớn, thông tin phỏng vấn xác nhận còn khoảng 02 cá thể xuất hiện tại khu vực núi Đục giáp ranh phía Tây.

Thứ tư, về phân bố sinh cảnh, hơn 80% diện tích rừng tự nhiên (gồm 6.700 ha rừng phục hồi và 3.000 ha rừng trung bình) là không gian sống cốt lõi, cung cấp nguồn thức ăn dồi dào từ các loài thực vật ưu thế thuộc họ Dẻ (Fagaceae), họ Re (Lauraceae) và họ Trâm (Myrtaceae).

Thảo luận kết quả

Khi so sánh với các khu bảo tồn thiên nhiên khác ở miền Bắc, mức độ phong phú loài tại Quảng Nam Châu (04 loài) thấp hơn Khu bảo tồn loài và sinh cảnh Khau Ca (06 loài), Khu bảo tồn Kim Hỷ (06 loài) và Mù Cang Chải (07 loài). Sự chênh lệch này phản ánh lịch sử tác động nương rẫy và khai thác lâm sản trong nhiều thập kỷ qua khiến diện tích rừng nguyên sinh bị thu hẹp thành các mảng rừng thứ sinh.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan qua bản đồ phân bố không gian GIS tỷ lệ 1/25.000 và bảng ma trận đánh giá 04 mối đe dọa theo thang đo Margoluis - Salafsky. Kết quả xếp hạng áp lực cho thấy: Săn bắn bằng súng kíp và bẫy bán nguyệt là mối đe dọa nghiêm trọng nhất (xếp loại I với tổng điểm 10/10); Khai thác gỗ trái phép bằng cưa xăng đứng thứ hai (xếp loại II với điểm số 9/10); Chăn thả tự do trên 300 con trâu bò đứng thứ ba (xếp loại III với điểm số 7/10); Thu hái lâm sản ngoài gỗ như Ba kích (giá bán tới 280.000 đồng/kg) đứng thứ tư (xếp loại IV với điểm số 4/10). Việc chuyển đổi vị trí Trạm kiểm soát bảo vệ rừng từ Suối Đôi sang Hang Vây cũng là nguyên nhân gián tiếp làm gia tăng các vụ xâm nhập rừng trái phép.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm bảo tồn bền vững khu hệ linh trưởng và sinh cảnh sống tại khu vực, luận văn đề xuất hệ thống giải pháp trọng tâm sau:

Thứ nhất, cắm mốc ranh giới bảo vệ rừng trên thực địa. Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh cần phối hợp với chính quyền huyện Hải Hà hoàn thành việc phân định và cắm mốc ranh giới rõ ràng cho 10.014 ha rừng phòng hộ trong giai đoạn 2019 - 2021, nhằm chấm dứt 100% tình trạng lấn chiếm đất rừng vùng giáp ranh.

Thứ hai, tái lập trạm kiểm soát cố định và tăng cường tuần tra trọng điểm. Lâm trường 103 và Ban quản lý rừng phòng hộ hồ Trúc Bài Sơn cần chuyển trạm bảo vệ rừng trở lại khu vực Suối Đôi trước năm 2022 để kiểm soát triệt để lối vào rừng duy nhất, phấn đấu giảm trên 85% các vụ khai thác gỗ và sử dụng súng săn trái phép tại các tiểu khu 302, 303, 304.

Thứ ba, nâng hạng thành Khu bảo tồn thiên nhiên Quảng Nam Châu. Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Ninh cần chỉ đạo xây dựng và phê duyệt đề án thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên trong giai đoạn 2020 - 2025, qua đó giảm tỷ lệ áp lực quản lý từ mức hơn 700 ha/cán bộ hiện nay xuống dưới 300 ha/cán bộ kiểm lâm chuyên trách.

Thứ tư, hỗ trợ phát triển sinh kế cộng đồng bền vững. Ban quản lý rừng và chính quyền địa phương cần ưu tiên giao khoán bảo vệ rừng gắn với chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng cho 777 hộ nghèo và cận nghèo tại hai xã Quảng Sơn và Quảng Đức. Song song đó, quy hoạch các vùng chăn nuôi tập trung nhằm loại bỏ hoàn toàn việc thả rông 300 gia súc trong vùng lõi sinh cảnh trước năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm độc giả chuyên ngành:

Nhóm thứ nhất là các cơ quan quản lý nhà nước và lực lượng kiểm lâm địa phương, trực tiếp là Chi cục Kiểm lâm Quảng Ninh và Hạt Kiểm lâm Hải Hà. Luận văn cung cấp bản đồ tọa độ và dữ liệu phân bố phục vụ trực tiếp công tác quy hoạch phân khu bảo vệ nghiêm ngặt và lập phương án tuần tra.

Nhóm thứ hai là các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Lâm học và Sinh thái học. Tài liệu đóng vai trò như một nghiên cứu điển hình về phương pháp kết hợp điều tra tuyến ngày, tuyến đêm và lượng hóa mối đe dọa sinh thái theo tiêu chuẩn quốc tế.

Nhóm thứ ba là các tổ chức bảo tồn thiên nhiên trong và ngoài nước quan tâm đến đa dạng sinh học dải rừng biên giới Đông Bắc. Các số liệu về 04 loài linh trưởng quý hiếm là căn cứ quan trọng để xây dựng các dự án tài trợ bảo tồn loài có nguy cơ tuyệt chủng.

Nhóm thứ tư là chính quyền địa phương cấp huyện và xã tại vùng biên giới. Đề tài cung cấp luận cứ khoa học để xây dựng chiến lược phát triển kinh tế lâm nghiệp gắn với bảo tồn nguồn nước ngầm phục vụ dân sinh cho hơn 8.000 nhân khẩu trong khu vực.

Câu hỏi thường gặp

Khu hệ linh trưởng tại rừng phòng hộ Quảng Nam Châu hiện ghi nhận được những loài nào?

Nghiên cứu đã xác định được 04 loài linh trưởng thuộc 02 họ, bao gồm Cu li nhỏ, Cu li lớn thuộc họ Cu li (Lorisidae), cùng Khỉ mặt đỏ và Khỉ vàng thuộc họ Khỉ (Cercopithecidae). Trong đó có 03 loài được quan sát trực tiếp ngoài thực địa và 100% số loài đều thuộc danh mục động vật rừng nguy cấp, quý hiếm.

Quần thể Khỉ vàng tại khu vực nghiên cứu có số lượng và phân bố như thế nào?

Qua khảo sát thực tế, quần thể Khỉ vàng được xác định gồm 03 đàn với tổng số từ 48 đến 65 cá thể. Các đàn phân bố tập trung chủ yếu tại các khoảnh rừng thuộc tiểu khu 303 và tiểu khu 304 trên địa bàn xã Quảng Sơn, nơi có thảm thực vật rừng phục hồi và rừng trung bình phát triển thuận lợi.

Hoạt động nào của con người gây nguy hại lớn nhất đến các loài linh trưởng tại đây?

Theo đánh giá ma trận mối đe dọa, hoạt động săn bắn và bẫy bắt bằng súng kíp, bẫy bán nguyệt là mối đe dọa nghiêm trọng nhất với tổng điểm tối đa 10/10. Nguyên nhân kế tiếp là việc sử dụng cưa xăng khai thác trái phép các loài gỗ quý như Lim, Sến tại tiểu khu 304 gây xáo trộn sâu sắc sinh cảnh sống.

Áp lực quản lý bảo vệ rừng hiện nay tại Quảng Nam Châu gặp những khó khăn gì về nhân lực?

Ban quản lý rừng phòng hộ hồ Trúc Bài Sơn hiện chỉ có 14 cán bộ viên chức và 03 thành viên tổ bảo vệ rừng. Với diện tích rừng tự nhiên rộng trên 12.000 ha, bình quân mỗi cán bộ phải phụ trách quản lý hơn 700 ha trên địa hình đồi núi dốc, gây trở ngại lớn cho công tác kiểm soát lâm phận.

Ý nghĩa cốt lõi của việc nâng cấp rừng phòng hộ Quảng Nam Châu lên Khu bảo tồn thiên nhiên là gì?

Việc nâng hạng sẽ tạo cơ chế pháp lý để gia tăng nguồn kinh phí đầu tư, bổ sung lực lượng kiểm lâm chuyên trách và thiết lập vùng đệm an toàn. Giải pháp này giúp bảo tồn nguyên vẹn 10.014 ha sinh cảnh rừng đầu nguồn, bảo vệ các loài linh trưởng quý hiếm và củng cố vững chắc an ninh môi trường vùng biên giới.

Kết luận

• Luận văn đã xác định thành phần khu hệ linh trưởng tại rừng phòng hộ Quảng Nam Châu gồm 04 loài quý hiếm thuộc 02 họ, trong đó 100% số loài nằm trong danh mục bảo tồn ưu tiên cấp quốc gia và quốc tế.
• Khảo sát thực địa ghi nhận quy mô quần thể Khỉ vàng đạt từ 48 đến 65 cá thể (03 đàn) và Khỉ mặt đỏ đạt từ 10 đến 15 cá thể (01 đàn), phân bố chủ yếu ở các tiểu khu 302, 303, 304 và 305.
• Đánh giá định lượng chỉ ra săn bắn trái phép (10 điểm) và khai thác gỗ bằng cưa xăng (9 điểm) là hai mối đe dọa cấp thiết nhất đang thu hẹp sinh cảnh sống của linh trưởng.
• Công trình đã đóng góp cơ sở dữ liệu thực nghiệm đầu tiên về kích thước đàn, tọa độ GPS và phân bố sinh thái, đáp ứng trực tiếp yêu cầu khoa học cho đề án thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên Quảng Nam Châu.
• Thiết lập lộ trình hành động giai đoạn 2019 - 2025 tập trung cắm mốc ranh giới, tái lập trạm tuần tra Suối Đôi và hỗ trợ chuyển đổi sinh kế cho 777 hộ dân nghèo sống phụ thuộc vào rừng.

Các cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương cần sớm phê duyệt quy hoạch nâng hạng khu bảo vệ, tăng cường đầu tư trang thiết bị giám sát đa dạng sinh học nhằm bảo tồn vẹn nguyên nguồn gen linh trưởng quý báu của quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam là một trong những quốc gia có tính đa dạng sinh học cao trên thế giới, đặc biệt là khu hệ linh trưởng gồm 25 loài và phân loài, thuộc các họ Cu li (Loridae), họ Khỉ (Cercopithecidae) và họ Vượn (Hylobatidae) (Roos et al. Trong đó, có bốn loài linh trưởng là loài đặc hữu của Việt Nam, bao gồm: Voọc cát bà (T.policephalus), Voọc mông trắng (T.delacouri), Voọc mũi hếch (R.avunculus) và Chà vá chân xám (Pygathrix cinerea) [12]. Ngày nay, do các tác động ngày càng lớn của con người lên các quần thể và sinh cảnh sống nên các loài Linh trưởng ở Việt Nam đều đang bị đe dọa tuyệt chủng, theo sách đỏ Việt Nam năm 2007, có 4 loài trong tình trạng "Cực kỳ nguy cấp" (CR) và 7 loài ở tình trạng "Nguy cấp" (EN) [2]. Đặc biệt, Việt Nam được ghi nhận là quốc gia có hai trong số 25 loài linh trưởng nguy cấp nhất thế giới giai đoạn 2016-2018 (Schwitzer et al.

Nhận thấy được tầm quan trọng phải giữ gìn, bảo tồn các loài linh trưởng và tiềm năng phát triển của chúng đối với cộng đồng và để tăng cường bảo tồn và kiểm soát hoạt động săn bắt, buôn bán trái phép các loài linh trưởng, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 628/QĐ-TTg ngày 10/5/2017 của Thủ tướng Chính phủ: Phê duyệt Kế hoạch hành động khẩn cấp bảo tồn các loài linh trưởng ở Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn 2030 (Thủ tướng Chính phủ, 2017) [10]. Quảng Ninh được biết đến là tỉnh có sự đa dạng về điều kiện tự nhiên, các dạng địa hình và các hệ sinh thái. Trong những năm gần đây, tỉnh Quảng Ninh đã có nhiều chính sách liên quan đến đa dạng sinh học trong toàn tỉnh nhằm có biện pháp bảo vệ các loài động, thực vật nguy cấp quý hiếm như "Kế hoạch hành động Đa dạng sinh học tỉnh đến năm 2020", qua đó xác định rõ về phạm vi, đánh giá và lập các danh lục động vật trong địa bàn [1]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Rừng phòng hộ biên giới Quảng Nam Châu nằm trên địa bàn hai xã Quảng Sơn và Quảng Đức là khu vực có vai trò hết sức quan trọng trong việc bảo tồn tài nguyên đa dạng sinh học.

Quảng Nam Châu là rừng phòng hộ biên giới. Đây được xem là nơi có diện tích rừng tự nhiên lớn, có tiềm năng trong việc duy trì vào bảo tồn khu hệ động vật trong khu vực. Với diện tích khoảng 12.000ha rừng tự nhiên.700 ha rừng thường xanh phục hồi và trung bình, chiếm hơn 80% tổng diện tích rừng trong toàn khu vực (Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Ninh, 2015) [3]. Cho đến nay đã có nghiên cứu về thành phần loài thú tại Rừng phòng hộ Quảng Nam Châu, chưa có nghiên cứu chuyên sâu về các loài linh trưởng.

Kết quả bước đầu đã ghi nhận được 23 loài thú thuộc 14 họ và 6 bộ, trong đó ghi nhận sự có mặt của 3 loài linh trưởng: Culi nhỏ (Nycticebus pygmaeus), Khỉ mặt đỏ (Macaca arctoides) và Khỉ vàng (Macaca mulatta) [11]. Tuy nhiên, những thông tin về phân bố cũng như các mối đe dọa đến khu hệ linh trưởng còn thiếu. Từ thực tế trên, việc thực hiện đề tài: “Nghiên cứu tình trạng các loài Linh trưởng tại rừng phòng hộ Quảng Nam Châu, huyện Hải Hà, tỉnh Quảng Ninh” nhằm cung cấp những thông tin cơ bản về khu hệ linh trưởng để phục vụ công tác quản lý và bảo tồn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Phân loại Linh trƣởng ở Việt Nam 1. Đặc điểm chung của Linh trưởng Bộ Linh trưởng (Primates) hay còn gọi là Bộ Khỉ hầu gồm những loài thú có kiểu đi bằng cả bàn chân, sống chủ yếu trên cây, ăn tạp hay ăn thực vật. Ngoài những đặc điểm chung về cấu tạo của động vật có xương sống, của nhóm thú thì sự thích nghi với đời sống trên cây của Linh trưởng được đặc trưng bởi hình dạng và cấu trúc các chi. Xương cẳng tay, xương cánh tay khớp động với xương bả vai và có thể quay quanh trục của nó.

Chi có 5 ngón, ngón 1 (ngón cái) nằm đối diện với 4 ngón còn lại. Hệ xương đai ngực luôn có xương đòn, tạo nhiều điều kiện thuận lợi cho cử động ngang của chi trước một thể loại vận động rất cần thiết cho đời sống leo trèo. Nhờ cấu tạo đặc biệt này nên chi trước giảm đáng kể vai trò nâng đỡ cơ thể trong vận chuyển và khả năng cầm nắm tốt hơn gọi là tay. Thân chuyển dần tư thế nằm ngang của nhóm thú thành chiều thẳng đứng, đồng thời sự thay đổi đó cũng đã làm thay đổi vị trí của nhiều nội quan và não.

Hộp sọ tăng theo chiều cao và giảm nhiều chiều dài. Đáy hộp sọ nằm vuông góc với cột sống. Hai hố mắt gần nhau, mắt hướng về trước tạo nên kiểu nhìn lưỡng hình. Thể tích hộp sọ tương đối lớn so với cơ thể và phát triển đồng thời với sự tăng thể tích não bộ.

Tăng thể tích não bộ là đặc điểm rất tiến hoá tiến bộ của Linh trưởng. Trong não, áo não mới phát triển mạnh cả về thể tích và khối lượng. Thùy khứu giác giảm nhiều. Cùng với sự phát triển áo não mới là sự phát triển số lượng khe rãnh trên bán cầu não.

Não trước có hai bán cầu với kích thước lớn và trùm lên nhiều phần não khác. Liên quan đến sự phát triển áo não mới là sự phát triển các phản xạ thần kinh có điều kiện và các đặc điểm tâm sinh lý (Phạm Nhật, 2002) [9]. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Răng Linh trưởng có 2 loại: răng sữa và răng chính thức. Răng cửa to, răng hàm có 4 nón tù.

Cấu tạo bộ răng thích nghi với chế độ ăn tạp nhưng thiên về thực vật (quả, lá). Số lượng răng của các loài Linh trưởng có thể biến đổi từ 32 đến 36 chiếc. Linh trưởng ở Con Đực, có một đôi tinh hoàn và luôn nằm trong bìu da ở ngoài bụng. Con Cái có một đôi vú ngực phát triển, có tử cung đơn hoặc hai sừng.

Nhau của Linh trưởng thuộc loại nhau tán, không rụng ở nhóm Leiur và rụng ở các loài khác. Thời gian mang thai dài, thường đẻ một Con. Con non đẻ ra yếu, thời gian bú sữa dài (Phạm Nhật, 2002). Phân loại Linh trưởng ở Việt Nam Cho đến nay đã có nhiều nhà khoa học trong nước và quốc tế nghiên cứu về khu hệ Linh trưởng ở Việt Nam và đưa ra nhiều quan điểm phân loại Linh trưởng khác nhau, các quan điểm này thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các tác giả (bảng 1.

Chẳng hạn, Phạm Nhật (2002) cho rằng Linh trưởng Việt Nam bao gồm 25 loài và phân loài thuộc 3 họ; Trong khi đó Groves (2004) chỉ ra rằng Việt Nam có 24 loài và phân loài. Tổng kết về phân loại Linh trƣởng ở VN theo thời gian Năm Họ Số loài và phân loài Nguồn 2002 3 25 Phạm Nhật (2002) 2004 3 24 Roos (2004) 2004 3 24 Groves (2004) 2011 3 26 Blair et al (2011) 2012 3 25 Nadler (2012) 2014 3 25 Roos et al (2014) Qua bảng trên cho thấy thành phần loài khu hệ Linh trưởng ở Việt Nam khác nhau giữa các tác giả, tuy nhiên các tác giả đều thống nhất khu hệ Liunh trưởng gồm 3 họ. Trong nghiên cứu này việc định danh các loài Linh trưởng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 tại khu vực nghiên cứu sẽ theo hệ thống phân loại của Rooset al.,(2014) vì đây là hệ thống phân loại mới nhất, phản ánh đầy đủ phân loại học của Linh trưởng Việt Nam và đã được các nhà khoa học sử dụng rộng trong thời gian gần đây. Phân ố Linh trƣởng Việt Nam Khu hệ Linh trưởng ở Việt Nam phân bố hầu khắp các tỉnh có rừng trong cả nước, trong đó một số loài có vùng phân bố rộng như: Cu li nhỏ, Khỉ mặt đỏ, Khỉ đuôi lợn, Khỉ vàng.

Và ngược lại một số loài có phân bố rất hẹp như Voọc Cát Bà, Voọc mũi hếch, Vượn Cao vít.kết quả cụ thể được trình bày trong bảng 1. Phân ố Linh trƣởng Việt Nam Tên Phân ố Nguồn TT loài Trong nƣớc Quốc tế Phân bố của loài được ghi nhận từ Assam, Ấn BKHCN, Thừa Thiên Huế trở ra Bắc. Cụ thể Độ, Miến 2007; ở Lạng Sơn (Hữu Lũng), Bắc Cạn Điện, Thái Roos et (Chợ Đồn, Ba Bể), Hòa Bình (Đà Lan, Cam al, 2014 Cu li 1 Bắc), Quảng Bình (Bố Trạch), Pu Chia, lớn Quảng Trị (Lao Bảo) Thừa Thiên Lào, Huế (Huế), Quảng Ninh (Hoàng Malaysia, Bồ),… Indonesia và Philipin Phân bố từ biên giới phía Bắc đến Nam Trung BKHCN, tỉnh Bình Phước. Quốc, Lào 2007; Cu li Được ghi nhận nhiều nơi: Hà và Cam Pu Roos et 2 nhỏ Giang, Tuyên Quang, Lai Châu, Chia al, 2014 Sơn La, Hòa Bình, Hà Tây, Ninh Bình, Quảng Trị, Gia Lai, Kontum , LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Tên Phân ố Nguồn TT loài Trong nƣớc Quốc tế Đắc Lắc, Lâm Đồng, Đồng Nai, Phú Yên,… Hà Giang (Quảng Bạ), Cao Bằng Ấn Độ BKHCN, (Trùng Khánh, Quảng Hòa), Lai (Assam), 2007; Châu (Mường Tè, Tuần Giáo, Sình Mianma, Roos et Hồ), Yên Bái (Văn Chấn), Sơn La Nam Trung al, 2014 (Sông Mã, Mai Sơn, Quỳnh Nhai, Quốc, Thái Mộc châu), Hòa Bình (Đà Bắc, Kim Lan, Đông Khỉ mặt 3 Bôi, Mai Châu), Thanh Hóa (Hồi Dương và đỏ Xuân, Như Xuân), Hà Tĩnh (Hương bán đảo Khuê, Hương Sơn), Quảng Bình Malaysia.

Nêpan, Ấn BKHCN, Độ, Bắc 2007; Khỉ Phân bố từ biên giới phía Bắc trở vào Mianma, Roos et 4 mốc Quảng Bình Nam Trung al, 2014 Quốc, Thái Lan và Lào Nêpan, Ấn BKHCN, Độ, Mianma, 2007; Phân bố khắp các tỉnh có rừng từ Khỉ Trung Quốc, Roos et 5 Gia Lai trở ra Bắc kể cả các đảo gần vàng Đảo Hải Nam al, 2014 bờ. Thái Lan và Lào, Pakistan, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Tên Phân ố Nguồn TT loài Trong nƣớc Quốc tế Ấn Độ BKHCN, Voọc Hòa Bình (Chi Nê), Ninh Bình (Cúc 2007; 6 mông Phương, Vân Long), Thanh Hóa, Roos et trắng Hà Nam (Kim Bảng). al, 2014 Quảng Tây BKHCN, Voọc Đông Bắc: Hà Giang, Cao Bằng, Trung Quốc 2007; 7 đen má Tuyên Quang, Bắc Kạn, Lạng Sơn Roos et trắng và Thái Nguyên.